SỐ 2006 — NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

DIÊN HỰU ĐẠI NGUYÊN TRÙNG KHẮC HẬU TỰA NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

Xưa Thiền sư Nham Chiếu ở Việt Sơn Hối ở trong thời Tống Thuần Huy, biên tập tông chỉ của năm nhà, gọi là "Nhân Thiên Nhãn Mục", lưu hành trong tòng lâm, sự truyền chép đã lâu, không tránh khỏi sai lầm, bản chép tay kia cũng có nhiều chỗ khác nhau, lời này lời kia xen vào được mất, Lúc rãnh rỗi tham khảo chỗ đồng và dị, sai thì sửa lại cho đúng, thiếu thì thêm vào cho đủ, không thích đáng thì bỏ bớt đi, còn sợ chưa hay thì sắp xếp nguyên bổn. Năm tông cũng mất sự truyền thừa theo thứ lớp, nay sửa lại cho đúng. Đầu tiên sắp xếp Lâm Tế, Quy Ngưỡng. Bởi hai tông đây, đồng phát xuất từ Nam Nhạc, Mã Tổ trở xuống. Kế nêu bày Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhãn, bởi ba tông đây đồng phát xuất từ Thanh Nguyên Thạch Đầu. Lại gần đây có người, mượn tên của Khâu Huyền Tố, ngụy soạn văn bia của Thiền sư Đạo Ngộ ở chùa Tây Thiên Vương thành Giang Lăng, ghi chép Thiên Vương tiếp nối dòng Mã Tổ rồi tiếp nối Long Đàm, Đức Sơn, Tuyết Phong, bèn thay đổi hai tông Vân Môn, Pháp Nhãn qua Mã Tổ sắp xuống thật đáng cười, xét đồ sấm Tâu Cựu ở Kinh châu, đều không có chùa Tứ Thiên Vương ở thành Giang Lăng, họ ngụy biện ra bia vọng lập nhân duyên ngữ cú ở Thiên Vương, sự thật là của Đàm Chiếu Thiền sư ở chùa Bạch Mã ở thành Tây. Sự thật Đàm Chiếu đây thuật đủ đồ sấm xưa ở Kinh châu, và Cảnh Đức Truyền Đăng Lục, được khảo sát, huống hà Thiên Hoàng tiếp nối dòng Thạch Đầu và Long Đàm, chép đủ trong Truyền Đăng Lục và Cao Tăng Truyện. Ngữ lục các sư là văn bia của Đức Sơn và Vân Môn, Pháp Nhãn sắp xuống, cùng kệ tông yếu của năm tông triều đại trước, có vài mươi chỗ, sáng như mặt trời ngôi sao, có thể xóa đi mê hoặc cho đời sau, có thể chứng cứ dối lầm biên tập trước sau, xưa nay An Lộ Phước Châu Đại Minh Lan Nhã, bèn khắc bản khác, cùng chung với thiền học. Người xem tập đây, trình bày cắt bớt dài dòng, mở miệng rõ ràng, không ở trên đầu lưỡi. Nếu họ chưa rõ, thì bỏ kiếm đã lâu rồi.

LONG ĐÀM KHẢO XÉT

Cảnh Đức Truyền Đăng Lục đời Tống, chép Đạo Ngộ Thạch Đầu thời Thiên Hoàng, mà không biết đồng thời có hai Đạo Ngộ:

1. Từ Mã Tổ, ở chùa Thiên Vương thành Tây, Kinh châu.

2. Từ Thạch Đầu, ở chùa Thiên Vương thành Đông, Kinh châu.

Trải qua khảo sát Quy Đăng đời Đường, soạn biên của Nam Nhạc lời đáp của Khuê Phong, tông thú trạng giám được của Bùi Tướng Quốc và soạn bài minh tháp của Mã Tổ, đều có thể căn cứ, đến sau Đạt Quán Đĩnh dẫn phù sấm của Khâu Huyền Tôn chép vào của hai tháp minh bài, chép rất rõ ràng, đây không có thể nghi được. Nhưng trong Khâu Minh, do Long Đàm tin tiếp nối ngộ của Thiên Vương, đây thời không thể không nghi.

Tôi từng khảo sát Ngữ Lục của Tuyết Phong, Tuyết Phong nói với Mân Vương, tự xưng được đạo trước Đức Sơn, Thạch Đầu, lại trong bài tựa Ngữ Lục của Cổ Sơn Yên Quốc sư, cũng xưng là Yến Vi Thạch Đầu năm dòng con cháu, hai sách đây ở vào thời ngũ đại, cách Long Đàm không xa, há phải quên ngay sở tự kia sao? Căn cứ theo đây thì biết, Long Đàm Tín là người đã tiếp nối, thì Thiên Hoàng ngộ chẳng phải Thiên Vương Ngộ, sở chứng kia đồng. Lại Long Đàm Tín, nhà ở hẻm Thiên Hoàng thành Đông, Kinh châu, lấy bán bánh làm sự nghiệp, hàng ngày đem mười cái bánh tặng cho Hòa thượng Thiên Hoàng, Thiên Hoàng mỗi khi ăn bánh xong, để lại một cái bánh nói: Ta cho bánh ông để con cháu ông hưởng âm đức.

Đàm Tín một hôm tự nghĩ: Bánh là đem đi, sao để lại cho ta, chắc có tà ý, bèn đến hỏi.

Thiên Hoàng nói: Là ông đem đến lại ông nào có lỗi, Tín nghe việc ấy, rất hiểu ý chỉ nhiệm mầu, nhân đó theo xuất gia.

Thiên Hoàng nói: Ông xưa tôn sùng phước thiện, nay tin ta nói có thể gọi là Sùng Tín, do đó ân cần làm thị giả. Căn cứ theo đây thì biết, Long Đàm Tín đã tiếp nối, Thiên Hoàng chẳng phải Thiên Vương Ngộ, là chứng cứ thứ hai.

Lại Sùng Tín một hôm hỏi Thiên Hoàng: Con tự đến không nhờ chỉ bày tông yếu.

Thiên Hoàng nói: Ông tự đến, ta chưa từng chỉ bày tâm yếu cho ông.

Sùng Tín nói: Chỉ bày chỗ nào?

Thiên Hoàng nói: Ông nâng trà lên, ta tiếp đón ông, ông đi ăn ta vì ông nhận, lúc ông hòa nam, ta vì ông mà cúi đầu, có chỗ nào không chỉ bày tông yếu cho ông. Sư cúi đầu giây lâu. Thiên Hoàng nói, thấy thì ngay đó liền thấy, suy nghĩ liền sai, Sư ngay đó khai mở.

Sư lại hỏi: Thế nào là bảo nhận?

Thiên Hoàng nói: Mặc tình tiêu diêu, tùy duyên phóng khoáng, chỉ cần hết tâm phàm, riêng không làm tánh giải.

Một hôm Sư lại hỏi: Từ trên thượng tướng truyền xuống việc thấp nhất như thế nào?

Thiên Hoàng nói: Không phải ông hiểu đến chỗ không được. Sùng Tín nói: Cái đây mất người nhãn mục được đủ?

Thiên Hoàng nói: Dễ hiểu ở Trường Lô, căn cứ đây thì biết, Long Đàm Tín đã tiếp nối: Là Thiên Hoàng Ngộ chẳng phải Thiên Vương Ngộ, đây là chứng cứ thứ ba.

Nay ba đoạn sở chứng đây giới thiệu rõ như vậy, mà trong tháp minh của Khâu Huyền Tố, do Long Đàm nối tiếp Thiên Vương, sao được riêng khác. Xét biết, hiểu rõ người sau, vọng đem Sùng Tín, đổi vào trong tháp minh Thiên Vương, để tranh luận đầu mối, nhưng như vậy ắt đem ba đoạn văn sở chứng trước, một phen bút xóa đi, rồi sau có thể thành thuyết ấy.

Hơn nữa, Trương Vô Tận thường nói: Cơ phong của Vân Môn giống Lâm Tế, phải là sau Mã Tổ, đây thời lời nói của người nhà quê ở Tề dông, xưa nay đồng bẩm thọ một thầy, mà cơ phong mỗi mỗi sai khác thì nhiều, sao đồng hết được.

Như Vân Môn Pháp Nhãn, đồng phát xuất từ Vân Môn phải trở về Mã Tổ, thì Pháp Nhãn lại phải trở về Thạch đầu, như Đơn Hà theo cơ phong, không kém Lâm Tế, ?? ?? Cùng Tam Thánh, đều thất cơ ở Thạch thất, thì Đơn Hà theo Thạch Thất, lại phải đổi vào Mã Tổ sắp xuống? Lại như cha con Nam Tuyền, đều tiếp nối Mã Tổ, mà không dùng đánh hét, cha con Quy Sơn, đều tiếp nối Bá Trượng, mà không thời Cô Tuấn, lại phải đổi vào Thạch Đầu sắp xuống.

Hơn nữa, tôi từng khảo sát toàn lục của Tuyết Phong, thiền ấy đủ các cách, Ba Lan rộng lớn, nên lời ấy, có khi giống Lâm Tế, có khi giống Tào Động, luống như Huyền Sa, Trường Lô, Khánh Bảo Phước Cổ Sơn An Quốc Thanh Cảnh v.v... đều như vậy. Tức Vân Môn tuy riêng dùng cơ phong vòi vọi mà thật ngữ không đầy đủ, cơ phong không xúc phạm, hơn nữa trải qua tham cứu Tào Sơn Sơ Sơn, Cửu Phong Càng Phong, lời ấy còn đầy đủ, như các lời ba loại bệnh hai loại ánh sáng, thì toàn văn Càng Phong, đây rất rõ ràng. Há có thể nói các việc ấy đồng với Lâm Tế đương tiếp nối Mã Tổ sắp xuống, môn đồ không biết, vốn khó biện rõ, những bậc cao minh, có thể khảo sát mà biết, nên làm là để bảo trí giả trong thiên hạ, xin xét kỹ rõ vậy (thấy trong Vĩnh Giác Vãng Lục).

TRÙNG TU HẬU TỰA TẬP NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

Một chi pháp là năm tông, tông mỗi mỗi có ý chỉ thấu suốt chỗ quy về của ý chỉ, thì một pháp năm tông nêu ra không được dối, nay bèn không như vậy, đuổi bắt bóng dáng dấu tích của năm tông, lượm lặt dư thừa của lời trước, tông chỉ quả nhiên còn ở đây sao? Câu của người xưa là câu chết, mà đủ là của người sống, câu không có sống chết, không thì câu chết của người chết.

Trong niên hiệu Thuần Hy, Việt Sơn có giới thiệu Hối Nham, bớt loại cốt yếu của cơ ngữ năm tông, nói là Nhân Thiên Nhãn Mục.

Nạp tử đến nay truyền sao, người có sách ấy, luống như kho báu như chứng cứ, không có lý sai khác của Ngư Lỗ, mà xen nhau có các loại thêm bớt, riêng chưa biết bổn quả ban đầu phát xuất như thế nào, bênh tôi như vậy, kết lại những rườm rà để ứng đáp, gom góp lại làm cho đúng, tạm được điều cốt yếu, giúp người đời sau biết tiến đến tận cùng từ trên tông môn. Bở như thế đã tự ?? Nói hang ở ngôn cú, thời nay bệnh nặng của người học, trộm dùng lời dạy bảo luống không nghiên cứu kỹ, mà cho là lợi ích, đây là bệnh ngăn che, song đã bệnh, ngay đây mà uống thuốc, xem kỹ dùng như thế nào? Vả lại, tông chỉ không ở nơi đây vậy. Nếu chúng ta từ đây mà càng luận rõ kế hoạch của tông, không bỏ xưa, há không phải dùng nhãn mục luận nhân thiên sao? Nhân sau khi viết sách, vào lúc Mậu ngọ năm kế Bảo Hậu, dừng lại sau hạ năm ngày, Từ Vân ở núi.

BÀI TỰA CỦA VẬT SƠ ĐẠI QUÁN

Đây là lý do viết sách, đủ thấy tựa bạt của ông Hối Nham Vật Sơ. Tuy nhiên, thời Triệu Tống hoàn toàn thạnh hành, nạp tử Nam Tuân truyền viết mà chẳng không có sai lầm ô yên thành mã bởi thế có thiền nhân ở nước Cáo, ý thông minh khắc chính, mới tự truyền đăng sắp xuống, đến tông phải năm nhà các bậc tôn túc chép riêng, không đâu không có chê bai, nghiên cứu kỹ để đối chiếu và sửa chữa, bè thành chân bổn, đó gọi là công của Mảnh Thị, không ở nơi Vỏ sắp xuống. Đạo nhân Tịnh Trí Hy Nhan Mộ Lận, vâng theo khắc bản, để truyền lâu dài, dụng tâm ấy cũng có thể cho rằng ân cần, người học thảng như suy nghĩ lý do nói Nhân Thiên Nhãn Mục, thì công không mất thi thiết.

Mùng tám tháng giêng Quý mão Càn Nguyên, Quải Đường Tầu Quỳnh Lâm ghi.

SƠ TỔ

Lão Hồ nhiều việc đến Tây lai,

Hoa ưu-bát-la nở trong lửa,

Lại là Lương Võ đãi một bữa,

Trường Lô nước gấp thả thuyền về.

NHỊ TỔ

Thiếu Lâm diện bích quá nhiều lời,

Tiếp được môn nhân một tay đủ,

Kinh Lạc đến nay ba thước tuyết,

Trời lạnh nào ngừng suốt năm.

TAM TỔ

Nước suối Tiềm xanh biếc,

Thiên Trụ phong cao,

Rõ ràng minh bạch,

Không cách tơ hào.

Trước nay kế sống bình thường như bàn tay,

Đời sau con cháu dạo hải triều.

TỨ TỔ

Tháp Từ Vân, thầy thuốc giỏi

Ngửa mặt trông ngửa mắt nhìn

Đôi phong vòi vọi

Biếng nhác chứa không được bát Tây Thiên

Gặp trên đường thôn Huỳnh Mai.

NGŨ TỔ

Tài công nào già

Truyền y nào thiếu

Trước thân sau thân

Một mộng hai tỉnh.

Hoa bạch ngọc nở phong đỉnh đầu

Trăng sáng ngàn năm soi tướng lạnh.

LỤC TỔ

Đá mang lưng trong tiếng chày giã

Lão Sư năng thêm không nhẹ

Y bát Huỳnh Mai tuy đích thân được

Còn so sánh Tào Khê vài mươi dặm.

BẮC TÔNG (335)

Soi gương thường thường phủi sẹo xưa

Chim kêu hoa nở mấy xuân về

Sen trắng phong đỉnh không tiêu tức,

Bát sắc thâu người giả đạp.

ĐẠO GIẢ TÀI CÔNG

Trời mọc rồi làm, Chặt tùng làm vui,

Xưa chặt bao lâu, Nay đầy hóc núi,

Người đầu bạc đi trẻ nhỏ về,

Cười đổ ngọn cây hạt ngàn năm.

NGƯU ĐẦU

Khi trời mờ mịt thấu mây trắng,

Nhân gặp tông tượng chỉ bến mê,

Ngậm hoa râm chim không buồn rầu,

Không thấy người chủ xưa trong am.

VĨNH GIA

Rõ biết sinh tử không liên quan đến nhau

Không đến Tào Khê cũng là nhàn

Vừa bị Lão Lư dài một đêm

Trọng giáo ngôn cú lạc nhân gian.

VÂN MÔN

Trục xuất cầu gỗ mê liễu nhãn

Mượn cái váy bà già bái bà già

Một bầu tại sao còn chê nước ít

Mắc nợ giây lát giá tiền xưa.

TUYẾT ĐẬU

Bốn ngày Ma-hê

Hơn độn vào hang

Thước ngắn tấc dài

Một nhiều hai ít.

Mây đi mây đến

Mặt trời mặt trăng soi nhau

Niêm hoa liễu ngộ

Không nhọc mỉm cười.

THIÊN Y

Hết tuổi bảy mươi

Chín tọa đạo tràng

Khúc gai đường tùng

Núi cao nước sâu.

Nón là khó thuốc áo tơi người không biết.

Một tiếng trúc thu là rơi vào sông Tiêu sông Tương.

ĐẠI DƯƠNG

Ly nô trâu trắng hỏi Côn Luân

Khóa vàng không râu lén đóng cửa

Như ý bảo châu chìm đáy biển

Nhà gần lượm được giao con cháu.

ĐẦU TỬ

Một đôi hài hai da trâu

Chim vàng kêu chỗ gà gỗ bay

Nửa đêm mua dầu ông phát cười

Đầu bạc mọc được đầu đen.

VÂN NHAM

Chân không che giấu dối

Quanh có không che giấu thẳng

Ma oán Tổ sư

Túc đức nhân thiên.

Hai ngàn tám trăm quả minh châu.

Ba đời che giấu người trong ai biết.

HUỲNH LONG

Tay Phật chân lừa

Sinh duyên ràng buộc

Trong mây lão hạc lâu ba tiếng

Đáy biển cá chép mọc hai sừng.

BẠCH VÂN

Đương kỳ trâu đá

Tiên sinh một bò nghé

Hoặc chạm thanh phong

Hoặc kêu u cốc.

Chuyển vuông thành tròn

Phân ba thành sáu

Mây trắng dưới núi cỏ dày đặc

Một độ xuân đến một độ duyên.

BÀI TỤNG MƯỜI CHỮ VÔ CỦA CỔ SƠN KHUÊ

Cây không bóng.

Đẹp phát xuân ánh sáng lay động bên ngoài

Gốc mầm không từng nhiễm bụi trần

Rậm rạp xanh biếc mây biên treo dài

Thầm thầm cành lạnh chim không đậu.

Trời chiều không rõ hoa ông rậm rạp

Gió thu khó xếp đặt vận dài thảm thiết

Vun trồng chịu đến không đâu có

Không rơi vào xanh vàng trấn giữ bốn mùa.

Chùy không lỗ.

Trước Phật Oai âm từng nắm được

Trong tay áo thầm che giấu không rõ ràng

Tam quan đập nát sóng ngòi bằng

Muôn pháp khai mở trời đất hẹp.

Hình tròn thấy mặt lộ quy mô

Rõ ràng viên thành cảm phục không sánh bằng

Đề cao Tổ ấn phát quanh lạnh

Gặp được Tỳ-đa miệng treo tường.

Sáo không lỗ.

Một khúc trước gió cảm phục điệu cao

Ống tiêu vàng ống quản ngọc rườm rà luống nhọc

Người gỗ tấu được bích vân hợp

Thạch nữ thổi lại ấm hơn nhiều.

Âm vận bỗng nhiên vượt thế giới

Diệu âm quên nghe rõ thu hào

Gặp nhau hoặc gặp người tri âm

Thổi lên nhà Nùng bên ngoài cao.

Tháp Vô phùng.

Phật nhãn tròn xoe không thể thiếu

Tột sự vòi vọi Thánh không biết

Sương hương mấy lớp ẩn không được

Một điểm sáng lạnh chiếu không giờ.

Đầu lâu biết hết phương trở về

Sắc tướng tình vong mới đến ông

Thấy mặt đường đường khó biện rõ

Long Liêu gọi ngược khó đề.

Giỏ không đáy.

Không nhớ công phu tạo tác thành

Công thành làm đại khái tự tung hoành

Rắn chết nếu gặp phải lấy đầy

Vườn trà đều dẫn dắt đi liền.

Bên ngoài thích đêm đề cao mặt trời mặt trăng

Thời Võ môn nhặt được cá côn cá kình

Treo cao trên đầu cây không bóng

Chớ cùng người mù đánh dây sắn.

Khóa không râu.

Cầm đến rất kỵ lay hai đầu

Thấy mặt cơ quan chớ thả đủ

Buông tay ẩn mặt nhà bên đó

Đợi nghi chỉ đường xa xôi.

Trời xanh ngoài mây không có chốt khóa

Nhiều kiếp xuân về mầm lạ lớn

Phật tổ mở miệng đều chặt khóa

Không liên quan môi mép mới toàn siêu.

Không có chốt cân.

Cân lạng không để lại phân mua bán

Thương lượng không đến không cho ông

Mâm định sắc sáng chốt cân khó biện

Bình đẳng quyền hành thường tự biết.

Người điếc thờ ơ mới có thể luận đúng

Người mù mới hiểu sửa cao thấp

Rảnh đến nắm bắt ngoài càn khôn

Không chừng hạn Thiên long thầm nhíu mày.

Bát không đáy.

Dữu Lĩnh toàn đề chung dối truyền

Lưới bắt muôn pháp chưa phải Hồn côn

Vác đến cung ưng không liên quan đến tay

No rồi rong ruổi không dính môi.

Cho cơm tiền canh ai chịu nhận

Nay bay lên chiếu xưa vượt hẳn

Lãn Hán Triệu Châu nào thi thiết

Phân phó tòng lâm biết mấy xuân.

Đàn không dây.

Không nhọc rìu búa điều khắc được

Chịu sai Tiều Phu Ngô Đồng giả hợp thành

Dứt hẳn sợi tơ niên luật mới

Rõ không tiếng vang tấu âm huyền.

Có khi đàn đến ngoài trời xanh

Mấy độ nhàn càng xanh biếc hang sâu

Buồn bã ít gặp khách xỏ tai

Dòng nước khe yên âm vận trầm trầm.

Thuyền không đáy.

Nhàn rỗi đi khắp cỏ thơm vượt qua thấm thía

Chỉ gần giữa đường đến dòng sông

Thương Không phạm sóng trong lại đến bờ

Về cưỡi trăng sáng nghỉ thả câu.

Hoa lư ở sâu và mây đậu

Lúc sóng gió cao mặc tình tánh bơi lội

Tưởng nhớ hoa đình khói mưa khách

Bao nhiêu tiếng xe qua thong thả.

BAO QUÁT YẾU CHỈ CỦA NĂM NHÀ

Lâm Tế:

Năm Nhạc Mã Tổ Bá Trượng xoay chuyển,

Lâm Hưng Nam Huyệt Thú Sơn Phân

Từ Minh Nam Hội khai ra thành hai nối dõi.

Tâm Xuất Tân Thanh Đoan Diễn Cần.

Quy Ngưỡng:

Bá Trượng phát từ Đại Quy Hựu.

Hương Nghiêm Ngưỡng Sơn dích thân đắc tiếp nối,

tháp Ba Tiêu Thanh ở phía Nam nối truyền con cháu chưa thấy tiếp nối đời sau.

Tào Động:

Thanh Thạch Dược Sơn Động Tổ, Vân Ưng Đồng An Phi Chi Phủ, Lương Sơn đích thân đắc với Đại Dương Huyền Đầu Tử Phù Dung Thuần Độc Bộ.

Vân Môn:

Thanh Thạch Thiên Long An Đức Sơn, Tuyết Phong Vân Môn Hương Lâm Viễn tháp Tuyết Đậu phía Bắc giao phó cho Thiên Y, hai bổn từ Tư Môn rất rõ.

Pháp Nhãn:

Tuyết Phong Bàng Xuất Huyền Sa Dị, Địa Tạng Pháp Nhãn Ích Tôn Quý, Thiệu Quốc Sư, Truyện Thọ Dữ Tân, Phật pháp mới sưu tập mà thôi.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 176

NAM TÔNG ĐỐN GIÁO TỐI THƯỢNG ĐẠI THỪA MA HA BÁT NHÃ BA LA MẬT KINH

SỐ 2007

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN