SỐ 2006 — NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

SỐ 2006

BÀI TỰA

NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

Lúc du phương, tôi đã hết lòng chí thành, thưa hỏi các bậc tôn túc cương yếu năm tông. Kiện mục trong ấy, thường không đồng có người chưa biết, mà khái niệm, đã căn cứ vị thầy, mà ngữ cú cương tông, còn không biết tên ấy, huống hồ chỉ quyết toan lấy gì mở bày dìu dắt hậu côn, hoặc thấy sót bên lề hoặc ở đoạn bia đá, hoặc nghe bậc tôn túc xưng đề, hoặc được Lão nạp đưa ra bài tụng. Phàm là năm nhà cương yếu, ngay bút viết thành các tụng. Tuy thành pho sách lớn, mà thứ lớp chưa rãnh định rõ. Chiếu đến núi Vạn niên Thiên thai, mới thưởng thức chí thú ấy, phân loại theo thứ tự phân làm năm tông, gọi đó là Nhân Thiên Nhãn Mục, lời ấy đều đồng, y theo các bậc tiền bối đã làm, không dám thêm bớt, song là biên tập. Chính từ trên các bậc đại lão lợi ích chúng sinh ra làm, đã chẳng phải cho bàn luận nội tâm để lưu hành ở đời, nào có chê trách. Nếu chấp vào trái bỏ nên căn cứ vào vị sư, bỏ thì không do đâu nghiệm biện tà chánh, người có hiểu biết nghe nhiều, ắt được ấn khả.

Cuối tháng ở núi Việt mùa đông,

Năm Nhâm Thân, niên hiệu Thuần Hy đời Tống. Nham Trí Chiêu viết lời tựa.

NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

QUYỂN 1

TÔNG LÂM TẾ

Thiền sư tên húy là Nghĩa Huyền, họ Hình người Nam hoa, thuộc quận Tào Châu, còn nhỏ mà đã thông minh khác thường. Lớn lên nổi tiếng là có hiếu, sau khi xuất gia rồi thọ giới cụ túc, được cư trú tại học viện, chuyên tinh nghiên cứu luật, và nghiên cứu nhiều kinh luận. Nhưng một hôm Sư than thở rằng: Tất cả nhũng thứ đây là phương thuốc cứu đời, chẳng phải là ý chỉ giáo ngoại biệt truyền, liền khoát áo du phương. Ban đầu đến học với Thiền sư Hoàng Bá, sau đó lại đi yết kiến Thiền sư Đại Ngu, nhưng cơ duyên ngữ cú này đều có ghi chép ở phần Hành Lục. Sau khi Sư được Thiền sư Hoàng Bá ấn chứng, thiền sư liền tìm đến Hà bắc, cư ngụ tại vùng Đông nam thành Trấn Châu, tiếp cận bờ sông Hô Đà, trụ trì tại một thiền viện nhỏ, tên Lâm Tế là do tên đất mà đặt ra.

Ngày mười tháng giêng năm Đinh hợi, niên hiệu Hàm Thông thứ tám đời Đường, Sư vén y ngồi yên, nói chuyện với đệ tử là Tam Thánh vài câu rồi im lặng qua đời. Môn đồ đem toàn thân Thiền sư nhập tháp ở phía Tây Bắc phủ Đại danh. Vua sắc ban cho Thiền sư tên Thụy là Tuệ Chiếu Thiền sư, tháp hiệu là Trừng Linh.

TỨ LIỆU GIẢN

Sư đầu tiên đến ở viện Hà Bắc, tham kiến với hai vị thượng tòa là Phổ Hóa và Khắc Phù. Sư bèn nói: "Tôi muốn ở đây kiến lập tông chỉ của ngài Hoàng Bá, ông có thể đoạt tông chỉ của ta, hai người trân trọng đi xuống, ba ngày sau ngài Phổ Hóa lại đến hỏi: Hòa thượng ba ngày trước nói thế nào?

Sư liền đánh.

Ba ngày sau Khắc Phù đến hỏi: Hòa thượng hôm qua đánh Phổ Hóa làm gì?

Sư cũng đánh.

Trong một buổi tham vấn chiều. Thiền sư khai thị: "Có lúc đoạt người mà không đoạt cảnh" có lúc "Đoạt cảnh mà không đoạt người" có lúc người cảnh đều đoạt" có lúc "Người cảnh đều không đoạt"

Tăng hỏi: Như thế nào là đoạt người không đoạt cảnh?

Sư nói: "Nắng dậy gấm thêu đầy mặt đất

Hài nhi tóc rủ bạc như tơ"

(Đại Huệ nói hai câu đây một câu tồn cảnh, một câu đoạt người). Tăng hỏi: Như thế nào là "đoạt cảnh không đoạt người?"

Sư nói: Lệnh vua truyền khắp trong thiên hạ

Biên thùy tướng sĩ khói mây tan

(Đại Huệ nói câu trên đoạt cảnh, câu dưới tồn nhân). Tăng hỏi: Thế nào là người cảnh đều đoạt?

Sư nói: Hai quận Biện Phần không liên lạc

Dân chúng một mình một cõi riêng

(Đại Huệ nói: Lại có nhân cảnh đều đoạt diện mục).

Lại nói, ta ban đầu đọc các sách thiền, thấy câu: " Biện Phần không liên lạc" rất lấy làm nghi, tuy gạn các lão, đều mơ hồ không rõ. Đã xem lời của Lâm Tế, thì biết chữ không liên lạc. Bởi Biện Phần là tên của hai châu.

Đáp: Riêng ở một phương, ý chỉ ấy rõ ràng, mới ngộ biên tập của các sư đều có sai lầm của Ô Yên).

Tăng hỏi: Như thế nào là người cảnh đều đoạt?

Sư nói: Vua bước lên điện báu. Ông già quê hát ca. (Đại Huệ nói: Đây là nhân cảnh đều không đoạt).

BÀI TỤNG CỦA KHẮC PHÙ

Đoạt nhân không đoạt cảnh

Duyên tự trệ sai lầm

Toan muốn cầu ý chỉ nhiệm mầu

Suy lường lại trách gì?

Ánh sáng ly châu sáng rỡ

Thềm quế ảnh Ta-bà

Gặp mặt không xoay lại

Lại phải mang lưới võng.

(Đại Huệ nói: Bài tụng đây đại khái ánh sáng của ly châu sáng rỡ trên thềm quế ảnh Ta-bà. Bởi hai câu đây là cảnh, người học hỏi đoạt người không đoạt cảnh, "toan muốn cầu ý chỉ nhiệm mầu", suy lường lại trách gì. Đại ý chỉ là không thể suy lường, toan bàn suy lường, người học sai lầm "gặp mặt không xoay lại, lại phải manh lưới võng" ngôn ngữ).

Đoạt cảnh không đoạt người, tìm nói chỗ nào chân, hỏi thiền thiền là vọng, xét lý lý chẳng phải thân quen, mặt trời chiếu lạnh ánh sáng yên tĩnh, núi xa màu xanh mới, mãi tăng thêm nhiệm mầu khế hội được, cũng là bụi trong mắt (Đại Huệ nói: Muốn hội được mặt trời chiếu ánh sáng lạnh yên tĩnh, núi lay động sắc xanh mới là sao? Hai câu đây là cảnh, gặp được tăng thêm nhiệm mầu khế hội, cũng là bụi trong mắt, lại đoạt rồi).

"Người cảnh cả hai đều đoạt", từ trước đến nay là chánh khiến thực hành, không luận Phật cùng Tổ, sao nói Thánh phàm tình, toan phạm xuy mao kiếm, lại như gặp người mù tiến đến trước cầu giải hội, đặc biệt chém đất linh tinh (Đại Huệ nói: Chánh kiến đã thực hành, không ngại Phật và Tổ, đến đây tiến thối đều ở trong tay sư gia, như xuy mao kiếm, không thể phạm cơ phong ấy).

"Người cảnh đều không đoạt", ý suy lường không thiên lệch, chủ khách nói không khác, lý hỏi đáp đều đủ, đập vỡ trăng đầm trong, xuyên khai bích lạc thiên, không thể hiểu rõ diệu dụng, chìm đắm ở vô duyên (Đại Huệ nói: Nếu muốn phân phân lý hội được ý của ngài Lâm Tế, chỉ một bề đương thời chỉ bày chỗ tham.

Sư dạy chúng: Như người học các phương đến, Sơn Tăng đây hỏi, làm ba loại đoạn căn khí, như căn khí trung hạ, ta lại đoạt cảnh ấy, mà không bỏ pháp ấy, hoặc căn khí trung thượng, ta lại cảnh pháp đều đoạt, như căn khí thượng thượng, ta lại cảnh pháp người đều không đoạt. Như có người đưa ra kiến giải, Sơn Tăng đây, lại tác dụng toàn thể, không trải qua căn khí. Đại đức đến đây, người học chấp chỗ sức lực gió không thông. Nhà lửa điện chớp tức lỗi lầm, người học nếu nhãn mục bất động, tức không giao động (phàm tông năm nhà chủ yếu chỉ bày chỗ xưng thầy, sau đều phỏng theo đây).

Hòa thượng ở Nam Viện hỏi Phong Huyệt Chiểu: Ông nói Tứ liệu giảng, liệu giảng pháp nào?

Phong Huyệt nói: Phàm nói không trệ ở phàm tình, tức rơi vào Thánh giải, là bệnh nặng của người học, bậc Tiên thánh buồn thương họ, vì họ mở bày phương tiện, như ngạch cửa ra khỏi ngạch cửa.

Nam Viện hỏi: Thế nào là đoạt người không đoạt cảnh (Thủ Sơn đáp đều gồm).

Phong Huyệt nói: Mới ra khỏi lò hồng (301) cây đàn vàng, giúp phá diện môn thiết của Xà-lê.

Thủ Sơn nói: Người trước ra tiễn xa ngàn dặm.

Trong kinh Pháp Hoa ghi: "Bạch cúc vừa nở nhiều ngày ấm, Trăm năm công tử không gặp xuân".

Từ Minh Viên nói: Thần Hội từng mài bia Phổ Tịch.

Đạo Ngô Chân nói: Trong am nhàn rỗi ngồi đánh, mây trắng nổi đỉnh núi.

Viên Ngộ Cần Khắc nói: Lão tăng có mắt mà không từng thấy.

Đạt Quán Đỉnh nói: Trong nhã đã không tin mặt trời xoay, đường xa luống có mong về bài vị.

Thạch Môn Thông nói: Sơn hà đại địa. Tại sao "đoạt cảnh không đoạt người?"

Phong Huyệt nói: ?? ?? vừa phân kể đầu não, mây loạn đầy bóng ban đầu vẫn còn.

Thủ Sơn nói: Đánh rồi không từng sân, oan gia khó giải oan.

Kinh Pháp Hoa ghi: "Đại địa tuyệt tiêu tức, Hốt nhiên riêng nhận chân".

Từ Minh nói: Phải tin trong cái nhất riêng có trời.

Đạo Ngô nói: Ráng đỏ lấp lánh bay, tiên đồng chỉ đường. Viên Ngộ nói: Xà-lê hỏi được tự nhiên giúp.

Đạt Quán nói: Biển xanh tận giáo khô đến đáy, núi xanh cho đến nghiền thành bụi.

Thạch Môn nói" Xét người mất điệp trướng. Tạo sao người cảnh đều đoạt?

Phong Huyệt nói: Chen chân đến trước phải mau mau, mau quất kiềng ngựa đừng chậm trễ.

Thủ Sơn nói: Vạn người làm một mộ, bấy giờ người hết bi sầu.

Kinh Pháp Hoa ghi: "Cỏ hoang người biến sắc, Phàm Thánh cảnh đều vong".

Từ Minh nói: Thiên tử sắc lệnh trong vũ trụ, ngoài ngăn lệnh tướng quân.

Đạo Ngô nói: Xương cứng đều chìm theo bóng hồng, mầm báu đều tiên theo mây trắng.

Viên Ngộ nói: Bắt.

Đạt Quán nói: Trời đất còn hư không, nhật nguyệt Tần, núi sông không thấy Hán quân thần.

Vô Môn nói: Có gì là Phật Tổ.

Thế nào là người cảnh đều không đoạt?

Phong Huyệt nói: Vua nhớ, trong ba tháng Giang nam chim ngói kêu trỗ trăm hoa hương.

Thủ Sơn nói: Hỏi: Chỗ phân minh? Đáp: Chỗ giúp. Kinh Pháp Hoa ghi:

Gió mát cùng trăng sáng,

Ông già quê cười thân quen.

Từ Minh nói: Gió mát mặc tình qua lại.

Đạo Ngô: Hạn lâu gặp mới mưa, tha hương gặp bạn cũ. Viên Ngộ nói: Buông bỏ.

Đạt Quán nói: Hoàng oanh hót ngàn rừng hoa khắp nơi khách du phương ba tháng cỏ mọc gần trời.

Vô Môn nói: Hỏi đáp rất phân minh.

BÀI TỤNG CỦA THÚY NHAM

(Tên có thể là Chân Hương Hóa người xứ Bồ điền nối tiếp Từ Minh)

Đoạt người không đoạt cảnh,

Nhật nguyệt tự lưu chuyển,

Sơn hà và đại địa,

Mưa ít nhan hơn trời.

Đoạt cảnh không đoạt người,

Hỏi thiền giúp chỗ nào,

Gặp nhau không cúi chào,

Sớm tối qua bến ải.

Người cảnh cả hai đều đoạt,

Tiếng trống rơi vào hồng lâu,

Tung hoành đi khắp nơi,

Ai dám lập tụng ngay.

Người cảnh đều không đoạt,

Diêm-phù chuyển gần như gặp,

Phía Nam xem Bắc đẩu,

Ngặt vì gặp được y táo.

PHẬT GIÁM (Tên Tuệ Cần)

Vò rượu người quen đều say,

Trên rừng khói đặc hoa đang hồng,

Nửa đêm không hương đèn đều yên tĩnh,

Cái đu ở trong trăng sáng.

Chim oanh gặp nắng xuân xa tiếng trong,

Người gặp thời hình nét mặt nở nụ cười,

Bao nhiêu hoa rơi trôi theo nước,

Một tiếng trúc dài mây theo đến.

Đường đường ý khí luống lôi đình,

Oai phong lẫm liệt lẫy sương tuyết,

Tướng Quân hạ lệnh trảm hình rất nhanh,

Kiếm thần một phen múa ngàn dặm máu.

Thánh triều thiên tử ngồi minh đường,

Bốn biển sinh sinh linh đều yên gối,

Niên thiếu phong lưu đảo kim tôn,

Hoa hồng rụng đầy viện giống như tơ.

TỔNG TỤNG

Ngàn khe muôn hóc về biển cả,

Bốn biển tám man triều đế đô,

Phàm Thánh từ trước đến nay không hai nẻo,

Cho toan cuồng chấp theo nhiều đường.

BA CÂU

Sư nhân vị tăng hỏi: Thế nào là chân Phật chân pháp chân đạo, xin chỉ bày.

Sư nói: Phật là tâm thanh tịnh. Pháp là tâm sáng suốt. Đạo là ánh sáng vô ngại khắp nơi. Ba tức một đều không mà không thật có. Như làm người chân chánh, tâm niệm không gián đoạn.

Đạt-ma Đại sư từ Tây Trúc đến, chỉ tìm người không bị hoặc chướng. Sau gặp hai vị Tổ, được một lời nói liền liễu ngộ, mới biết trước luống dụng công phu. Sơn Tăng ngày nay thấy chỗ cùng Phật tổ không khác. nếu trong câu thứ nhất tiến được, có thể cùng Phật tổ làm thầy. Nếu trong câu thứ hai tiến được, có thể cùng nhân thiên làm thầy. Nếu trong câu thứ ba tiến được tự cứu không được.

Tăng hỏi: Thế nào là câu thứ nhất? (Phong Huyệt lấy câu sau đáp).

Sư nói: Tam yếu ấn khai chu điểm hẹp, chưa cho bàn luận phân chủ khách.

Phong Huyệt nói: Theo tiếng liền hét.

Đạo Ngô Chân nói: Ngay đó chạm bờ mây, núi đông tuyệt vãng lai.

Hải Ân tin nói: Na Tra phẫn nộ.

Vân Phong vui vẻ nói: Đưa tay quá gối.

Thế nào là câu thứ hai?

Sư nói: Giải hay há cho không lời hỏi. Bọt nước ngặt vì chịu đựng ngăn máy nước.

Phong Huyệt nói: Trước khi chưa hỏi đã sai.

Đạo Ngô nói: Khi trước mặt không thấy, sau lưng xưng oan khổ. Hải Ấn nói: Nạp tăng rơi vào lưới sai lầm.

Vân Phong nói: Muôn dặm ngạn châu. Thế nào là câu thứ ba?

Sư nói: Chỉ xem đầu trần làm bù nhìn, lôi kéo là trong đầu người.

Phong Huyệt nói: Minh phá tức không thể được.

Đạo Ngô nói: Trên đầu một đống bụi, dưới chân ba thước đất.

Hải Ấn nói: Tây Thiên cõi đây.

Thủy Nham nói: Cái ky cái chổi.

Từ Minh chỉ bày chúng: Tiên bảo ứng Hòa thượng nói: Câu thứ nhất tiến được, có thể cùng Phật tổ làm thầy. Câu thứ hai tiến được, có thể cùng nhân thiên làm thầy. Câu thứ ba tiến được, tự cứu không được. Sơn Tăng không đúng.

Câu thứ nhất tiến được, hòa bùn hợp với nước. Câu thứ hai tiến được, không dây mà tự trói. Câu thứ ba tiến được bốn lăng sát đất. Cho nên nói: Đứng cũng hải yến hà thanh, đi thì người tránh đường, ngồi thì càn khôn tối tăm nhật nguyệt không có ánh sáng. Mọi người các ông, ở chỗ nào trút nổi bực tức, như nay lại có bực tức là sao?

Có bực tức liền đối với chúng bực tức thử. Nếu không Sơn Tăng ngày nay cùng ông trút bực tức đi. Bèn hô một tiếng liền chống gậy xuống tòa.

Thạch Môn thông nói: Câu thứ nhất nói: Tiến được trong đá ra. Câu thứ hai tiến được ép buộc tương lai. Câu thứ ba tiến được tự cứu không nổi.

TAM HUYỀN TAM YẾU

Sư nói: Phàm phu diễn xướng Tam thừa, một câu phải đủ ba huyền môn, một huyền môn phải đủ ba yếu, có quyền có thật, có chiếu có dụng, mọi người các ông làm sao thể hội. Sau Hòa thượng Phân Dương Chiêu, nhân đó nêu câu nói trước: Cái đó là câu cuối của Tam huyền Tam yếu.

Vị tăng hỏi: Thế nào là đệ nhất huyền?

Phần Dương nói: Đích thân phó chúc trước Ẩm Quang.

Đạo Ngô nói: Đích Thích Tôn phóng quang vai A-nan.

Như thế nào là đệ nhị huyền?

Phần Dương nói: Tuyệt tướng lìa ngôn thuyết.

Đạo Ngô nói: Các voi cô luân họp lại.

Thế nào là đệ tam huyền?

Phần Dương nói: Gương sáng chiếu không thiên lệch.

Đạo Ngô nói: Khóc về dâu khô nước mắt đầm đìa.

Thế nào là đệ nhất yếu?

Phần Dương nói: Trong lời nói không tạo tác.

Đạo Ngô nói: Rất tốt chiếu tinh thô.

Thế nào là đệ nhị yếu?

Phần Dương nói: Ngàn bậc Thánh nhập huyền diệu.

Đạo Ngô nói: Lấp lánh càn khôn chói sáng.

Thế nào là đệ tam yếu?

Phần Dương nói: Ngoài từ các bá phi, đều đạp ngăn đường núi.

Đạo Ngô nói: Đường hẹp tùng già xanh.

TỤNG CỦA NGÀI PHẦN DƯƠNG

Đệ nhất huyền:

Chiếu dụng đồng thời đủ,

Bảy ngôi sao ánh sáng chói rạng,

Muôn dặm tuyệt khói trần.

Đệ nhị huyền:

Móc câu dùi bén lại thêm nhọn,

Toan nghĩ xuyên qua má,

Rách mặt dựa hai vai.

Đệ tam huyền:

Diệu dụng đủ vuông tròn,

Tùy cơ rõ sự lý,

Đầy đủ trong thể muôn pháp.

Đệ nhất yếu:

Căn cảnh đều vong tuyệt trẫm triệu,

Núi lở biển cạn gió,

Nước sôi biết trôi lạnh mới là diệu.

Đệ nhị yếu:

Móc câu dùi xét biện trình khảo diệu,

Buông ra đoạt lại kéo máy điện,

Hộp cong bảy ngôi sao chiếu sáng.

Đệ tam yếu:

Không lưỡi câu và thả câu,

Đến mấy một khúc ca tiếng nước Sở,

Người nghe tận giáo chiếu soi trở lại.

(Một phen khởi nghe thảy đều vọng soi chiếu trở lại)

Tam huyền tam yếu việc khó phân.

Được ý vong ngôn đạo dễ gần,

Một câu rõ ràng gồm muôn tượng,

Trùng dương cửu nhật hoa cúc mới.

TỪ MINH

Đệ nhất huyền:

Ba đời chư Phật toan nói gì?

Trong mộng rủ lòng từ sinh khinh bạc,

Ngồi ngay lại thành rơi đoạn biên.

Đệ nhị huyền:

Linh lợi nạp tăng mắt chưa sáng,

Nhà lửa điện sáng cũng là chậm,

Dương mày nháy mắt qua cửa núi.

Đệ tam huyền:

Vạn tượng sum-la vũ trụ rộng,

Mây bay rỗng không núi nhạc tịnh,

Hoa rơi nước chảy đầy sông dài.

Đệ nhất yếu:

Há nói Thánh hiền diệu,

Toàn bàn rảo bước đường dài,

Ngẩng đầu đã điên đảo.

Đệ nhị yếu:

Núi cao ????,

Thần thông tự tại đến,

Đa văn kêu ngoài cửa,

Đệ tam yếu:

Đứng ngược khiến người cười,

Trong tay nắm càn khôn,

Ngàn sai đều một phen chiếu.

Bảo ông thông huyền sĩ

Đánh hét phải kịp thời,

Nếu rõ ý chỉ gần

Nửa đêm thái dương sáng.

Ngài Trúc Am dạy chúng (Tên Sĩ Khuê Thành Đô Sư họ Tử Từ Phật nhãn)

Lâm Tế nói: Trong một câu phải đủ Tam huyền môn, một huyền môn phải đủ Tam yếu, việc của đại chúng nhân lời dặn dò mà phát khởi, lần lựa thấy sai lầm, cho lấy một bài tụng, trong câu khó thấu suốt Tam huyền, một câu gồm thông trước kiếp không. Lâm Tế mạng căn đều đoạn, một sợi chỉ hồng trong tay kéo.

BỐN CÁI HÉT

Sư bảo vị tăng: Có khi một cái hét như Bảo kiếm kim cang vương. Có khi một cái hét như sào dò bóng cỏ, có khi một cái hét không thành dụng của một cái hét, ông làm sao sinh thể hội?.

Vị tăng suy nghĩ: Sư lại hét.

TỤNG CỦA NGÀI TỊCH ÂM TÔN GIẢ

Bảo kiếm kim cang vương gặp đường đường sương móc,

Vừa hợp môi miệng liền phạm vào đầu mũi nhọn,

Xem máy dừng lâu liền thành rò rỉ,

Sào dò bóng cỏ không vào cõi âm.

Một điểm không đến thân giặc tự bại,

Có khi một tiếng hét không thành dụng hét,

Đại hữu của Phật pháp chỉ là nhức răng.

Ngài Thủ Sơn chỉ bày chúng:

Lão tăng tầm thường hỏi ông nói,

Trong đây một tiếng hét không như cái dụng của tiếng hét.

Có khi một tiếng hét làm việc hỏi,

Có khi một tiếng hét như sào dò bóng cỏ,

Có khi một tiếng hét sư tử ngồi xổm trên đất,

Có khi một tiếng hét như bảo kiếm cang vương.

Hoặc khi làm việc hỏi,

Phải để mắt xem mới được,

Nếu khi sào dò bóng cỏ,

Các ông phải làm gì sống.

Nếu như sư tử ngồi xổm trên đất,

Dã can phải té phân tiểu mới được.

Nêu khi làm dụng bảo kiếm kim cang vương,

Thiên Vương cũng phải bể não,

Chỉ cùng với hét ngang hét dọc,

Đồng kêu thành thương lượng đạo lý.

TỤNG CỦA PHẦN DƯƠNG

Bảo kiếm kim cang rất oai hùng,

Một tiếng hét khả năng dẹp muôn mũi nhọn,

Khắp giới càn khôn đều thất sắc,

Tu-di ngã dựa nửa giữa không.

Kim mao ngồi xổm đất các oai đủ,

Một tiếng hét khả năng mất hồn mật,

Đỉnh núi Nhạc cao người không thấy,

Vượn kêu bạch nhật lại hoàng hôn.

Từ Phong thám cỏ biện đương nhân,

Một tiếng hét phải biết ngay cùng chân,

Biển cả trong sâu bao hàm muôn tượng,

Dừng dắt trâu dấu vết sâu trong hơn.

Một tiếng hét ngày dương thế tự hiển bày,

Các phương đều có thương lượng tốt,

Tràn ngập dày đường người ca dao,

Xưa đi nay đến thường không biến.

PHỔ BÌNH TỤNG CỦA NGÀI TRI HẢI

Khi một tiếng hét là dụng Kim cang,

Ánh sáng rét tỏa sáng khắp càn khôn,

Nói năng bàn luận tổn thương mũi nhọn,

Đầu lâu khắp cõi đều biết không biết.

Một tiếng hét sư tử lông vàng ngồi xổm,

Cây đàn hương đột nhiên nổi gió thơm,

Móng lớn không từng thi thiết,

Hồ ly muôn dặm tránh xa.

Một tiếng hét sẽ làm sào dò bóng cỏ,

Nam bắc đông tây đều đến,

Dài ngắn khinh trọng quyết định so bì,

Đất bằng mênh mông phải nương tựa.

Một tiếng hét không thành một cái dụng của một tiếng hét,

Ba đời xưa nay không riêng chung,

Tháng ba hoa rơi ngủ mới tỉnh,

Mắt xanh đầu vàng đều là mộng.

CÂU CỦA TÂM CHỦ (303)

Một hôm, có vị tăng ra lễ bái, Sư liền hét.

Tăng nói: "Lão Hòa thượng không ló đầu ra được".

Sư nói: "Rơi ở chỗ nào?"

Tăng liền hét, Sư lại hét.

Lại có vị tăng hỏi: Như thế nào là đại ý của Phật pháp? S

ư lại hét, tăng lễ bái.

Sư nói: "Đạo của ông hét cũng không".

Tăng nói: Giặc cỏ đại bại.

Sư nói: Qua ở chỗ nào?

Tăng nói: Lại phạm không cho.

Sư lại hét: Ngày ấy hai vị thủ tòa gặp nhau đồng thời hét.

Tăng hỏi Sư: Có Tân chủ không?

Sư nói: Tân Chủ rõ ràng.

Sư nói: Đại chúng muốn lãnh hội câu Tân Chủ, Lâm Tế hỏi hai vị chủ tòa trong thủ đường.

TỤNG CỦA TỪ MINH

Khạc nhổ nhanh như tên chẻ mũi nhọn,

Thoạt nhiên Tân Chủ phân đường thời,

Tông sư thương muôn vật rủ áo đời,

Đất Bắc sông Huỳnh đục thấu đáy.

TỤNG CỦA TRÚC AM

Làm nhà gặp nhau trọn không lầm,

Cả hai đồng thời xem khạc nhổ,

Hét ra tuy nhiên phần Tân Chủ,

Ngặt vì như Phổ Hóa rung chung nhạc.

TỪ TÂN CHỦ

Sư một hôm dạy chúng rằng:

Người tham học phải để hết tâm ý trong khi tham vấn. Khi chủ khách gặp nhau, thế nào cũng có lời qua tiếng lại, hoặc ứng hiện ra những hình tượng khác nhau, hoặc sử dụng toàn thân mà đối phó với đương sự. Có khi lại sử dụng những phương tiện cơ quyền như mừng giận, hoặc hiện nửa thân, hoặc ngồi trên lưng sư tử hay trên lưng voi chúa ..... Trong trường hợp một học nhân đích thực thì người này có thể hét lên hoặc đưa ra một cái bẩy( bình keo) trước mặt vị tri thức. Nếu vị này không nhận ra được cảnh ấy mà lại rơi vào cái bẩy, cứ nương theo cảnh ấy đặt ra đủ thứ mô hình, thì vị học nhân lại có thể hét lên nửa. Nếu vị thiện tri thức còn chưa chịu buông bỏ, thì đó thật là trường hợp của bệnh nan y. Trường hợp này gọi là trường hợp "khách khán chủ". Hoặc giả vị không đưa ra cái gì hết mà cứ đòi người học đưa ra cái gì liền đoạt cái đó, người học bị đoạt tới chết vẫn còn chống cự lại, đây là "Chủ khán khách". Hoặc có người học đứng trước thiện tri thức đưa ra đối tượng thanh tịnh. Vị thiện tri thức nhận được đối tượng ấy nắm lấy và ném xuống hầm sâu.

Người học liền nói: "Rất tốt". Vị thiện tri thức liền nói: ối chà, ông không biết cái gì tốt, cái gì xấu. Người học liền lễ bái, đây gọi là "Chủ khán Chủ".

Hoặc có người trình diện trước thiện tri thức như một người có mang gông cùm, vị thiện tri thức thấy thế lại đem tới và đeo thêm cho vài cái nữa. Người học vui mừng quá đổi, đến đổi không phân biệt được ai là chủ, ai là khách. Trường hợp này gọi là "khách khán khách".

Này các Đại đức, những gì tôi vừa nói đó là ma quái và tà đạo, và phân biệt được chính tà.

TÂN CHỦ HỎI ĐÁP

Có vị tăng hỏi ngài Phong Huyệt: Thế nào là tha Tân trong Tân? Phong Huyệt nói: Mở mắt ngồi mây trắng.

Khắc Phù nói: Dựa cửa bên nhà, cũng như say, phát ra lời nhả khí tỏ lộ xấu hổ.

Phần Dương nói: Trọn ngày chạy theo bụi trần, không biết trân báu nhà mình.

Khắc Phù nói: Chấp tay đứng trước hỏi Thế Tôn. Từ Minh nói: Lại bái lạy ân cần.

Thạch Môn nói: Lễ bái rất phân minh. Tuyết Đậu nói: Đầy mắt là bụi trần.

Lại nói: Ối!

Thế nào là Chủ trung Tân?

Phong Huyệt nói: Vào chợ đều là mờ mắt.

Khắc Phù nói: Miệng niệm Di-đà đều là chống gậy, người mắt mù không ló đầu ra được.

Phần Dương nói: Biết được của báu trong áo, ngồi ngay giải phân biệt. Ngài nói tiếp: Đối mặt không bè bạn.

Từ Minh nói: Chống gậy thường ở tay.

Thạch Môn nói: Thấy đất không ngó lại.

Tuyết Đậu nói: Triệu phần thành năm.

Ngài nói tiếp.

Thế nào là Tân trung Chủ?

Phong Huyệt nói: Hồi loan đôi bên chiếu sáng.

Khắc Phù nói: Đề cao Tổ ấn dụng đương cơ, lợi vật nên biết nói có từ bi.

Phần Dương nói: Lưỡi câu vàng quăng ném bốn biển, đuốc ngọc đèn thường sáng. Ngài nói tiếp: Trận mây khắp trên biển, rút kiếm khuấy long môn.

Từ Minh nói: Chống gậy bát càn khôn.

Thạch Môn nói: Đến lại hỏi đường trước.

Tuyết Đậu nói: Trăng mang vầng nặng.

Ngài lại nói: Gồm thâu. Thế nào là Chủ trong Chủ?

Phong Huyệt nói: Mài đá ba thước kiếm, đợi chém không bằng người.

Khắc Phù nói: Hoành án ?? ?? ...... vũ trụ thái bình si dốt.

Vị tăng nói: Dã là vũ trụ thái bình, vì sao dứt si dốt?

Khắc Phù nói: Không cho đi đêm vừa cầm lửa, lại phải ngay đạo cùng người xem.

Phân Dương nói: Vũ trụ cao bằng ánh sáng mặt trời mặt trăng xiển dương cùng khắp âm dương bài ca nước Sở.

Sư lại nói: Ba đầu vui chấn động trời đất, Na Tra phẫn nộ xông vào cung vua.

Từ Minh nói: Tay người cầm kiếm và nồi đất.

Thạch Môn nói: Muôn dặm tuyệt bạn lữ.

Tuyết Đậu nói: Bóp chặt đại thiên. Sư lại nói kệ.

TỤNG CỦA PHÙ SƠN

Khách trong khách :

Hai mày không mở mắt không gân,

Phục dịch phương khác đến tri kỷ,

Lại mất trân báu vô giá trong áo.

Chủ trong khách :

Hết sức tìm đuổi không nơi chốn,

Năm xưa còn tự thấy đôi chút,

Ngày nay ai biết hai mắt mù.

Khách trong chủ:

Nhà ta rộng lớn thật khó luận,

Mong cầu không sẻn tiếc không cao thấp,

Sang hèn đồng đường một nẻo bằng.

Chủ trong chủ:

Bảy báu không thiếu điện vũ vàng,

Nghìn con thường vây quanh Thánh nhan,

Chủ thiên không thuận nêu vòng bay.

TỤNG CỦA THÚY NHAM

Khách trong khách :

Nói ra không có nhân tướng,

Chưa suy xét kỹ lưỡng,

Cỡi trâu qua Mạnh Tân.

Chủ trong khách :

Dắt nhau dựa giờ ngọ,

Tự triển khai không được,

Lại hiểu rõ nhà cửa họ.

Khách trong chủ :

Nam Việt mong về Tây Tần,

Hàn Sơn gặp Thập Đắc,

Toan bàn Ất Mão Dần.

Chủ trong Chủ:

Đầu ngồi ngay phải sợ,

Muôn dặm lội qua dòng cát,

Ai nói Phật cùng Tổ.

TỤNG CỦA NGÀI TUYẾT ĐẬU

Khách trong khách :

Ít vui nhiều sân,

Trượng phu trang chí,

Phải giao người nào.

Chủ trong khách :

Huyền Sa mãnh hổ,

Nửa hợp nửa khai,

Chỉ có tự tướng thừa nhận.

Tân trong Chủ:

Ôn cũ biết mới,

Soi chiếu lẫn nhau,

Sư tử rên rỉ.

Chủ trong Chủ:

Chánh lệnh toàn đề,

Ỷ thiên trường kiếm,

Ai dám ngăn cản.

Khách chủ phân không phân:

Lờ mờ tuyệt tiếng lạ,

Mở vải nhọc người chưa thạo việc,

Gởi lời đến mây trắng.

HOA NGHIÊM

(Tôn Tư ở Đông Kinh)

Vị tăng hỏi: Thế nào là Tân trong Tân?

Tư nói: Nhà khách như trời xa.

Tăng hỏi: Thế nào là Chủ trong Tân?

Tư nói: Cửa nào giống biển sâu.

Tăng hỏi: Thế nào là Chủ trong Chủ?

Tôn Tư nói: Lệnh Thiên tử trong vũ trụ.

Tăng hỏi Thế nào là Tân trong Chủ?

Tôn Tư nói: Ngoài ngăn lệnh tướng quân.

Tư nói: Trong Tân hỏi Chủ xen nhau đổi, trong Chủ hỏi Tân đồng sinh đồng tử. Trong Chủ hiện Chủ, uống khí nuốt tiếng. Trong Tân tìm Tân, mây trắng muôn dặm, nên trong câu không có ý, ý ở trong câu, ở đây hiểu được, một cặp cô nhạn, bay cao khắp mặt đất, ở đây không hiểu, một đôi uyên ương, một mình đứng bên ao, thiền khách tri âm, cùng nhau chứng minh, ảnh hưởng dòng khác, cần phải xét kỹ, giây lâu mới nói: Nếu là Đào Uyên Minh, mở mắt liền trở về.

TỪ CHIẾU DỤNG

Một hôm Sư dạy chúng: Ta có khi trước chiếu sau dụng, có khi trước dụng sau chiếu, có khi chiếu dụng đồng thời, có khi chiếu dụng không đồng thời. Trước chiếu sau dụng còn có người, trước dụng sau chiếu còn có pháp, chiếu dụng đồng thời, đuổi trâu của nông phu cày ruộng, đoạt thức ăn của người đói, đẽo xương lấy tủy, đau đớn như kèm dùi. Chiếu dụng không đồng thời, có hỏi có đáp, lập chủ lập khách, hợp nước hòa bùn, ứng cơ tiếp vật. Nếu là người quá lượng, một bề chưa nêu về trước, vén lên lại đi, còn so sánh vài điều.

Lúc bấy giờ có vị tăng ra hỏi đại ý Phật pháp.

Sư nói: Ông nói thử xem?.

Tăng liền hét, Sư cũng hét, tăng lại hét,

Sư đánh lại. (Trước chiếu sau dụng)

Tăng hỏi: Như thế nào là Đại ý của Phật pháp?

Sư liền hét, rồi nói: Đạo của ông thích hét sao?

Tăng lại hét, Sư cũng hét, tăng hét lại,

Sư liền đánh. (Trước dụng sau chiếu)

Tăng vào cửa Sư liền hét, tăng cũng hét,

Sư liền đánh và nói: "Thích đánh chỉ có trước mũi nhọn lại không có sau điện".

(Chiếu dụng đồng thời)

Tăng đến tham kiến, Sư liền hét, tăng cũng hét, sư lại hét, tăng cũng hét, Sư liền đánh và nói: "Thích đánh vì ông làm chủ không đến đầu không chỗ dụng, gia chủ phải đoạt thành dụng, ngàn người muôn người, đến đây ra tay không được, mãi phải đợi vội để mắt xem mới được.

(Chiếu dụng không đồng thời)

Cổ đức nói: Chủ một phen hét khách chứng nghiệm, khách một phen hét chủ chứng nghiệm, chủ lại hét khách chứng nghiệm, khách lại hét chủ chứng nghiệm, bốn cái hét sau không có khách chủ. Đến trong đây chủ nhà đoạt lại, lại không cho.

Ngài Từ Minh dạy chúng: Có khi trước chiếu sau dụng, có khi trước dụng sau chiếu, có khi chiếu dụng đồng thời, có khi chiếu dụng không đồng thời. Cho nên nói: Có sáng có tối, có đi có đến. Từ Minh bèn hét, một tiếng hét nói, rồi lại nói: "Là chiếu là dụng, lại có thế tục được ra sao?" Nếu có xin ra tình cạn ý ngu. Nếu không Sơn Tăng mất lợi.

CHIẾU DỤNG HỎI ĐÁP

Như thế nào là trước chiếu sau dụng?

Thủ Sơn nói: Mây trên đầu núi Nam nhạc, giặc dưới núi Thái hàng. Phật-đà khiêm tốn rằng: "Cờ hồng mặt trời sáng, bỏ dẹp chinh chiến, tuấn mã hí gió quyện mây trận".

Đạo Ngô Chân nói: Nói đường nói phân minh, quăng kim không tránh né.

Huỳnh Long Tân nói: Gió mát phất trăng sáng.

Ngũ Tổ diễn rằng: Lời vua như tơ.

Như thế nào là trước dụng sau chiếu?

Thú Sơn nói: Giặc dưới núi Thái hàng, mây ở đầu non Nam nhạc.

Phật-đà nói: Chặt được đầu hung nô, về lại doanh Tế Liễu.

Đạo Ngô nói: Kim cang gặp mặt đích thân phân phó, nói đạo phân minh được trình bày tốt.

Huỳnh Long nói: Trăng sang lướt gió mát.

Tổ nói: Trăng ra như vầng kia.

Thế nào là chiếu dụng đồng thời?

Thú Sơn nói: Bắt mây dưới đỉnh non Nam nhạc, bắt được giặc dưới núi Thái hàng.

Phật-đà nói: Thái hàng vẫy tay, Tử Hạ nhướng mày.

Đạo Ngô nói: Trong Phật tổ đi đường khác, trong bóng sum-la không lưu lại thân.

Huỳnh Long nói: Gió mát trăng sáng.

Tổ nói: Đưa ra gương cửa viên môn.

Xi Vưu đần độn lại mất oai. Thế nào là chiếu dụng không thời?

Thú Sơn nói: Hôm qua mưa hôm nay tạnh.

Phật-đà nói: Sau ngọ đánh lầu chuông.

Đạo Ngô nói: Trước chiếu ánh sáng màu vàng trong mát.

Ngân giới Nga Mi đồng thời lót.

Huỳnh Long nói: Chẳng phải gió mát mà không có trăng sáng.

Tổ nói: Đem vàng thử lửa.

Phần Dương nói: Phàm một câu nói phải đủ Tam huyền môn, mỗi một huyền môn phải đủ có Tam huyền có Tam yếu, có chiếu có dụng, hoặc trước chiếu có dụng, hoặc trước chiếu sau dụng, hoặc trước dụng sau chiếu, hoặc chiếu dụng đồng thời, hoặc dụng không đồng thời. Trước chiếu sau dụng, phải cùng ông thương lượng. Trước dụng sau chiếu, ông cũng phải là người mới được, chiếu dụng đồng thời, ông làm sao chống lại được.

Lang Da Giác nói: Trước chiếu sau dụng, bày móng răng sư tử. Trước dụng sau chiếu, dù cho oai mãnh của tượng vương, chiếu dụng đồng thời, như rồng được nước nổi mưa đồng mây. Chiếu dụng không đồng thời, ẵm đứa trẻ lên, vỗ về thương yêu như con đỏ. Đây là pháp môn của người xưa kiến lập, thành hợp như vậy, không hợp như vậy. Nếu hợp như vậy, Kỷ Tín nương bậc Cửu long, không hợp như vậy, nếu chim nhạn mất lông ngàn dặm, lại có người Lang Da xuất khí là thế nào? Như không có Sơn Tăng tự nói đi, chống gậy đứng vững xuống tòa.

TỤNG CỦA NGÀI TỪ MINH

(Và tổng tụng)

Chiếu thì đoạn đường càn khôn, kiểm nghiệm bậc hiền phá người ngu rơi mật mất hồn, Chiêu Quân mở đeo ấn Tô Tần cũng phải trở về thành thật đợi Hoàng Thiên, dụng lại bắt sống đến mạng chung, lại khiến Tô Tần dứt hết tàn hại, trở về thật lòng tỏ bày báo thiên hạ, tha ông năm tháng tháng còn lại cũng không, chiếu dụng đồng thời đánh huyền, không cho nghĩ nghì suy nghiệm ngu hiền, vầng kiếm mãi tung hoành trận rồng hổ, ngựa chết người chết máu đầy ruộng. Chiếu dụng không đồng thời, thời người từng hiếm có, mùa thu không có lá vàng rơi, mùa xuân rụng hết hoa bay, một tiếng hét phân tân chủ, chiếu dụng đồng thời đi, từng được ý trong ấy, giờ ngọ đánh canh ba.

HƯNG HÓA SUY NGHIỆM NGƯỜI

(Tứ uyển tứ thùy tứ hại)

Không có tiếng kêu bát nóng (hai cơ dụng ở giữa và sau) bát ra khỏi gò đất (không có lời nào) bát ra khỏi quanh co (không có lời quyến luyến) bát (về trước nói rõ họ) ngay mặt nhổ trông về hư không khạc nhổ (lời quỷ lời tinh hồn) nhổ phía sau lưng (lời của vọng lượng) nhổ ngay xuống (nói mau diệt) không giống như mù, người mù quyết định ở phần trên trước người, chỗ đến không thấy nói.

PHẦN DƯƠNG THẬP TRÚ ĐỒNG CHÂN

(Phật Hải chấp nhiều lời)

Phần Dương dạy chúng: Phàm người nói pháp phải đủ mười trí đồng chân (305). Nếu không đủ mười trí đồng chân, thì tà chánh không hiện rõ thế tục không có phần không thể làm nhãn mục cho nhân thiên quyết đoán thị phi như chim bay hư không mà chặt cánh, như tên bắn đích mà đứt dây cung, đứt dây cung nên bắn không trúng đích, gãy cánh nên không thể bay lên hư không được. Huyền Tráng ít trông mong đều thấu suốt hư không băng tan ngói vỡ. Làm sao sinh mười trí đồng chân cùng các thượng tòa ra điểm. 1- Đồng một chất, 2- Đồng đại sư, 3- Tổng đồng tham, 4- Đồng chân trí, 5- Đồng biến khắp, 6- Đồng đầy đủ, 7- Đồng được mất, 8- Đồng sinh sát, 9- Đồng tiếng rống, 10- Đồng được nhập.

Lại có điểm sao ra được, không tiếc từ bi, thử nói ra xem. Nếu điểm không đưa ra, chưa có mắt tham học, cần phải biện lấy. Muốn biết thị phi, mặt mũi hiện còn, hét một hét xuống tòa.

Đại Huệ nói: Phần Dương lão tử rốt sau, nếu không có diện mục hiện tại, một trận thua bại, tuy nhiên chưa khỏi chết con cháu của ta, hét một tiếng hét.

Tịch Âm nói: Nay pháp môn đây, tòng lâm khiếp sợ, không muốn nghe tiếng ấy, lấy đâu mà nói, các phương chỉ cần bình đẳng kiến giải thật, kiến chấp đó không thay đổi, chỉ muốn truyền trao, không tin có ngộ. Giả sử ngài Phần Dương sinh lại, đích thân mổ chặt, cũng cho là quấy. Xưa ngài A-nan đi kinh hành, nghe đồng tử tụng kinh Phật rằng: Nếu người sống trăm tuổi, không khéo già bị nước mưa ngập, chưa bằng sống một ngày mà được quyết liễu.

A-nan đến nói rằng: Không khéo cơ của chư Phật, chẳng phải con hạc đứng trong nước ngập. Đồng tử trở về bạch thầy, thầy cười nói: A- nan già nua, nên lấy lời của ta cho là phải, ở trước người học, nói chỉ thú Tam huyền Tam yếu mười trí đồng chân do đâu khác đây.

HỎI ĐÁP CỦA CỔ TÚC THẬP TRÍ ĐỒNG CHÂN

1. Đồng một chất

Phần Dương nói: Tơ lụa Châu Phủ, Tử Hán Châu Khương. Sư lại nói: Quỷ đập vỡ thùng sơn, đều không ra khỏi sào huyệt, giặc không đánh nhà nghèo, ló đầu ngập đầu trong hang quỷ, trăm đồi cỏ mặc tình dạo chơi, trên đầu một sợi lông quyết định càn khôn, tám chữ đánh khai người không biết, chén ra khỏi gò đất.

2. Đồng đại sự

Phần Dương nói: Lửa trên đâu quan con của xe gió, đại tượng Da Châu trâu sắt phủ Thiểm Tây, sẽ rách đôi giày cỏ, thiếu mua chơi, hai vai vác không nổi, không được nửa phần văn, biết được cây thượng tòa cũng chưa, lồng đèn vào thấy trụ, gậy quơ mặt trời mặt trăng tay nắm càn khôn.

3. Tổng đồng tham

Phần Dương nói: Vạn tượng sum-la đều đảnh lễ, chớ lấy làm lạ không biết nhau, cố chấp biện bày, kêu thần gọi quỷ, buồn bã dựa lan can trông về Giang nam người Hồ trí chú miệng lẩm bẩm.

4. Đồng chân trí

Phần Dương nói: Kế sống nhà quỷ, tám mươi ông lão vào sân nhà, kia đây không chấp phương tiện, trời đất càng khác, Phật nhãn thấy không chấp, nhận chấp y nhiên lại không phải. Hang quỷ Hắc Sơn, sợi lông nuốt biển lớn, hạt cải nhét núi Tu-di, sóng nhỏ đây lỗ mũi dài.

5. Đồng biến khắp

Phần Dương nói: Thạch đầu khối đá, Nam nhạc Thiên Thai Tây Thiên cõi đây, là cảnh giới nào? Cá đi nước đục, đánh chấp bên nam động bên bắc, thật đáng tiếc, ngồi đi ngàn ngàn muôn muôn, làm sao chặt được. Chốn cáo nô tỳ bò trắng phóng hào quang, cười họ núi lúa mở đánh trống, đạp mở biển sinh tử, nhảy ra cửa thị phi.

6. Đồng môn đầy đủ

Phần Dương nói: Xin thúng trẻ dễ đầy, đồng nhàn thổi vào kèn lá nước Hồ, lạnh thì trọn không nóng, tay mình nắm bắt mình, sư tử hống tượng vương giẫm đạp.

7. Đồng đắc thất

Phần Dương nói: Mang lông đội sừng, hàm thiết đội yên, một lời so sánh Duy-ma gạn, trong vò không có ba ba đi, cũng không thả nói ở, không rơi vào sáng tối, làm sao nói, lão bà bán quạt tay che mặt trời.

8. Đồng sinh sát

Phần Dương nói: Thả mang ông thông khí ông, rắn chết thả ra cũng sống, xin xem làm đầy, sấm chớp nhanh không kịp bịt tai, họa không đi riêng, bảo kiếm giữa mày chùy vàng trong tay áo, tưới nước lúa xe kêu khó khăn.

9. Đồng tiếng hống

Phần Dương nói: Lừa kêu chó sủa mở viên thông, sư tử rên rỉ bầy chồn chạy sau, luống nhọc bên tai, thích nói không ra khỏi cửa, tiểu xu- ất đại gặp, gió thổi cối đá niệm Ma-ha, dạ-xoa đi giữa hư không.

10. Đồng đắc nhập

Phần Dương nói: Lại ở ngoài cửa, chịu đựng đánh nặng kim cang, sơn môn cỡi điện Phật, cũng gãy nỏ hết cũng chưa, quạ già trong đãy vải, kim cang vây quanh hạt dẻ gia hồng, làm sao nuốt sống được, bao gồm trong điện hỏi Trường An, bánh Hồ nhắm sữa, cá voi uống hết nước biển, lộ ra nhánh san hô, cùng người nào được nhập.

Phần Dương nói: Quỷ dành thùng sơn, sao bày tam mặc bốn mùa.

Cùng ai đồng tiếng rống.

Phần Dương nói: Gió thổi cối đá niệm Ma-ha, người gỗ tuy không nói, thạch nữ dẫn hồi đầu, làm sao sinh đồng sống giết.

Phần Dương nói: Mãnh hổ vào bầy dê, trong đây không có lão tăng.

Tại sao vật đồng được mất?

Phần Dương nói: Đầu trâu mất đầu ngựa quay lại, trước mắt không có Xà-lê, A cái đó đồng đầy đủ.

Phần Dương nói: Thượng tòa lại thiếu cái gì, chú lùn xem người giỡn.

Đây làm sao đồng biến khắp?

Phần Dương nói: Cáo nô tỳ bò trắng phóng hào quang, lại thong thả bói suy.

Người nào đồng chân trí?

Phần Dương nói: Nhận chấp y nhiên lại không phải, biết nhau khắp thiên hạ, biết tâm được mấy người, ai cùng chung đồng tham.

Phần Dương nói: Biết được trên tòa gỗ cũng chưa, căn cứ đầu hổ bắt đuôi hổ, câu thứ nhất về sau nói rõ tông chỉ.

Cái đó đồng đại sự?

Phần Dương nói: Xuyên qua xương sọ, ít người tri âm. Vật nào đồng một chất?

Phần Dương nói: Trong điện Hàm Nguyên hỏi Trường An, cây tang heo lau chùi lưng, Trường giang vịt gội đầu.

HỎI ĐÁP TÙNG NGUYÊN NHẠC THẬP TRÍ

Thế nào là Thập Trí Đồng Chân.

1. Đồng một chất.

2. Đồng sự việc.

3. Tổng đồng tham.

4. Đồng chân trí (1- Bất thành, 2- Không phải).

5. Đồng biến khắp.

6. Đồng cụ túc.

7. Đồng được mất.

8. Đồng sinh sát.

9. Đồng tiếng hống.

10. Đồng nhập (Hàn Sơn gặp Thập Đắc) cùng người nào đồng đắc nhập cùng ai đồng tiếng rống. Làm sao sinh đồng sinh sát vật nào đồng được mất. Cái đó đồng đủ. Vật nào đồng biến khắp cỡi đại bàng. Người nào đồng chân trí. Ai có thể cùng đồng tham. Cái đó đồng đại sự. Vật nào đồng một chất.

HOẶC TỤNG CỦA NGÀI PHỔ AM

Trời xuân mây trắng người khó hòa,

Bình phẩm ngõ đi băng tuyết há xem đủ,

Một cành tơ liễu nắm không được,

Khói hòa bắt ngọc ở lan can.

TỊCH ÂM

Thập trí đồng chân mặt mũi đi,

Ở trong một trí là căn nguyên,

Như nay muốn thấy lão Phân Dương,

Đánh phá tam huyền làm lưỡng biên.

TRÚC AM

Thập trí đồng chân chọn khoa Phật,

Phật pháp Phân Dương khổ không nhiều,

Tâm yêu kiệt tận tìm chân trí,

Diện mục phân minh thấy cũng vậy.

ĐẠI HUỆ

Mang lông đội sừng để trong mắt,

Thiết Sơn ngay mặt thế cao lớn,

Đông tây nam bắc không cửa vào,

Nhiều kiếp vô minh ngay dưới tro.

CỔ ĐỨC THẬP THỦ

(Tụng và tổng tụng)

Là vật gì sao đồng một chất,

Trong vạn tượng, đồng ngang nhau,

Thôi đem tâm thức lừa dối tham tầm,

Giúp sương mù gió mạnh thổi biển đứng.

Cái đó cùng ông đồng đại sự,

Trong ấy dám nói họ cùng mình,

Một thân kiên cố thầm hiện các trần,

Trong ánh tịch diệt không có tiện thứ.

Ai có thể cùng ta tổng đồng tham,

Tri thức luống nhọc năm mười ba,

Trước cửa lầu gác ý nào hạn cuộc,

Cố hương vẫn ở cửa Nam của biển.

Người nào đồng với đây một chất trí,

Thấy được phân minh lại không phải,

Núi tự cao sao nước tự sâu,

Một phen sửa đều bằng không dễ.

Là vật thế nào đồng biến khắp,

Nhiều đại kiếp đến nay thấy,

Một sóng vừa động vạn sóng theo,

Nào khác anh nhi được từ mẫu.

A cái đó là đồng đầy đủ,

Cỏ nhỏ bao hàm khói đủ núi xanh,

Tha hương xem giống cố hương,

Thêm được gốc nào hoa quanh nhà.

Vật gì a đồng được mất,

Tròn sáng như hoa hồng như mặt trời,

Tam cá sao con cháu ban đêm rải tiền,

Ngày mai luống hết hư không bậy bạ.

Làm sao sinh thôi đồng sinh sát,

Hoa đào hồng a hoa lý trắng,

Năm nay mất đi đại hoàng chu.

Đến chỗ gặp nhau Lý-bát-bá.

Cùng ai nói pháp đồng tiếng rống,

Ăn uống ngôn ngữ đều dùng miệng,

Yến nói oanh kêu lại không đồng,

Gỗ thơm điêu khắc xà nhà lại biết đó.

Cùng người nào đồng được nhập,

Chồng cày bừa ruộng vợ dệt vải,

Lặng lẽ nhìn việc nhà họ bận.

Từ trước đến nay Thập trí vốn đồng chân,

Nói trực tâm tinh diệu nhập thần,

Nhớ lâu trong ba tháng Giang nam,

Gió xuân nhẹ nước động sinh vây.

CỔ ĐỨC

Mười năm ở Thượng Hải tìm oán thù,

Không được oán thù không chịu thôi,

Hoa thược dược nở diện Bồ-tát,

Lá cây cọ đêm dài ngăn đầu.

NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

QUYỂN 2

(Đông Lâm đều thêm lời của Từ Minh)

Có vị tăng hỏi như thế nào là câu "Tiếp sơ cơ?"

Phân Dương nói: Ông là tăng hành khước.

Đông Sơn nói: Chày Kim cang đập ngã Thiết sơn.

Đông Lâm nói: Ánh sáng của chín bát không đáy chói sáng.

Từ Minh nói: Một dao đoạn làm hai.

Làm sao suy nghiệm câu của nạp tăng?

Phần Dương nói: Phương Tây mặt trời mọc giờ mẹo.

Từ Minh nói: Con thuyền Nhạc Dương thẳng suốt vào sóng.

Đông Lâm tổng rằng: Ngọn cây đoác Thiên Thai đen nứt nẻ.

Từ Minh nói: Hàn Sơn, Thập Đắc.

Như thế nào là câu chánh linh hạnh?

Phần Dương nói: Ngàn dặm đem đến trình mặt xưa.

Đông Sơn nói: Dạ-xoa eo gối mắt đen trong.

Tổng quát rằng: Đế giày đội bền ba ngàn dặm.

Từ Minh nói: Đến ngàn đi vạn.

Thế nào là câu định càn khôn? Phần Dương nói:

Bắc Câu-lô châu nhiều gạo tẻ,

Người ăn không tham cũng không sân,

Một phen làm không tham cũng không sân.

Đông Sơn nói: Kinh đến chùa Bạch Mã (307)

Tăng đến năm Xích Ô.

Tổng rằng: Nhân gian thiên thượng đều mùa xuân.

Từ Minh nói: Trời cao biển rộng.

Sư lại nói: Đem bốn câu nói đây, suy nghiệm nạp tăng trong thiên hạ.

(Đại Ngu nói: Xét kỹ suy lường, đem bốn câu đây, suy nghiệm tăng trong thiên hạ, lại bị nạn tăng trong thiên hạ xét phá.

Đại Huệ nói: Các người muốn biết Đại Ngu sao? Ba năm không đổi đạo của cha, đáng gọi là hiếu).

BA LOẠI SƯ TỬ

Phù Sơn Viên Giám chỉ bày chúng rằng.

Phân Dương có câu sư tử, sư tử ấy có ba loại:

1. Siêu tông dị mục.

2. Tề mi cộng trục.

3. Ảnh hưởng âm văn.

Nếu như " Siêu tông dị mục", thấy lỗi ở Sư, có thể là giống có kham nhậm truyền trao.

Nếu như " Tề mi cộng trục", thấy bằng cùng với Sư, thì giảm bớt phân nửa đức của Sư.

Nếu như "Ảnh hưởng âm văn", chồn hoang ỷ thế dị loại nào phân, nên bậc Thánh đức phó chúc rằng: Nếu sẽ thấy tướng, cần phải xét ký cùng kiếp, không được lỗ mãng, e lầm ấn khả người sau.

TAM QUYẾT CỦA PHẦN DƯƠNG

Phần Dương dạy chúng rằng: Phần Dương có Tam quyết, nạp tăng khó phân biệt, bàn luận hỏi thế nào? chống gậy bỗng nhiên đầu chống đỡ.

Tăng hỏi: Thế nào là Tam quyết, Sư liền đánh, tăng lễ bái. Phần Dương nói: Cho ông bài tụng.

Quyết thứ nhất:

Tiếp dẫn không có thời tiết, Khéo nói không thể nêu bày, Mây xanh đầy trời trăng.

Quyết thứ hai:

Phóng ánh sáng biện rõ hiền triết, Tâm hỏi đáp lợi sinh,

Nhổ ra cây đinh trong mắt.

Quyết thứ ba:

Người Hồ Tây Trú nói, Qua bến nước Tân-la, Đất Bắc cần Bân Thiết.

TỪ MINH

Quyết thứ nhất:

Sơn hà đại địa tiết ra, Duy-ma mới điểm đầu, Văn Thù lại nhiều lời.

Quyết thứ hai:

Mở mắt ra xem thời tiết, Nói nín há liên can, Nửa đêm trăng mùa thu.

Quyết thứ ba:

Núi xa đường khó bước, Đất bằng thuyền dạo chơi,

Trong mắt khinh nhật nguyệt.

TỤNG CÚ PHÁP XƯỚNG

Quyết thứ nhất:

Ba cân tiền trong tay áo,

Bỗng gặp Duy-ma kinh,

Đề khởi ra ngăn đầu chống đỡ.

Quyết thứ hai:

Tháng sáu tuyết đầy trời,

Nắng gắt không chỗ trốn,

Thật là lạnh như sắt.

Quyết thứ ba:

Chữ bát không hai phẩy,

Sao tăng gật đầu cười,

Trong mắt lại đỡ nặng.

TỤNG CỦA NGÀI ĐÔNG SƠN

Quyết thứ nhất:

Thật tuyệt vời,

Tay cầm chùy vàng rồng,

Đánh mặt trăng rơi bên trời.

Quyết thứ hai:

Khó phân biệt,

Lưu ly trũng trên gối,

Mã não lồi trong mâm.

Quyết thứ ba:

Rất siêu tuyệt,

Mùa xuân hoa cỏ bốn mùa.

TỤNG AN TRỤ

Quyết thứ nhất:

Đầu kim gọt mòn,

Xuyên qua tai người Hồ,

Mặt mũi sang thiếu.

Quyết thứ hai:

Giết người thấy máu,

Người câm chịu đau,

Không chỗ phân tuyết.

Quyết thứ ba:

Nắng xuân tuyết trắng,

Nước suốt hoa đào,

Trăng sáng đầu núi.

Như thế nào là quyết thứ nhất?

Cổ đức nói: Mỗi cành san hô nâng đỡ mặt trăng.

Thế nào là quyết thứ hai?

Cổ đức nói: Muôn dặm một miếng sắt.

Thế nào là quyết thứ ba?

Cổ đức nói: Bên trăm đầu cỏ đều tiết lộ.

TAM CÚ CỦA PHẦN DƯƠNG

Phần Dương thượng ra câu hỏi:

Thế nào là người học cầm chỗ dao?

Phần Dương nói: Da Châu đánh bại tượng.

Thế nào là người học chuyển chỗ thân?

Phần Dương nói: Phủ Thiểm tây mọc trâu sắt.

Thế nào là người học chỗ rất gần?

Phần Dương nói: Sư tử dạo chơi Tây hà.

Sư nói tiếp: Nếu người từng được ba câu đây, đã biện được tam huyền, lại còn có ngữ tam yếu, cần phải dâng lấy.

CHÂN CÚ CỦA THÚY NHAM

Tăng hỏi: Thế nào là người học trước tác lực cú?

Thúy Nham nói: Ngàn mặt trời chặt cây khô đốt một ngày.

Thế nào là người học chuyển thân cú?

Thúy Nham nói: Một vách tường trăm vách tường.

Thế nào là người học thân thiết câu?

Thúy Nham nói: Nhà đục đưa lên qua đầu thuyền.

MƯỜI TÁM CÂU HỎI CỦA PHẦN DƯƠNG

Phần Dương nói: Đại ý bỏ thật thầm hỏi hỏi khó hiện, phải biết đến ý, còn bao nhiều thì đều có thời tiết tướng ngôn thuyết cạn sâu chỉ so sánh đúng, không được vọng sinh xuyên tạc, kia đây không lợi ích. Tuy là nhân thiện, mà chiêu lấy quả ác, cần phải xét kỹ.

Thỉnh ích:

Có vị tăng hỏi Mã Tổ: Thế nào là Phật?

Tổ nói: Tức tâm là Phật.

Triệu Châu nói: Trong nên chánh điện.

Trình giải:

Tăng hỏi Long Nha: Trời không thể che chở, đất không thể chở thời gian là thế nào?

Long xuyên nói: Đạo là hợp như vậy.

Xét hiện:

Tăng hỏi Lâm Tế: Người học có một câu hỏi, lúc ở chỗ Hòa thượng như thế nào?

Lâm Tế nói: Nói mau nói mau.

Tăng suy nghĩ.

Lâm Tế liền đánh. Đậu cơ:

Vị tăng hỏi Thiên Hoàng: Khi tính nghi chưa dứt như thế nào?

Thiên Hoàng đáp: Thủ một chẳng phải chân.

Thiên tịch:

Vị tăng hỏi ngài Ba Tiêu: Tột đại địa là con mắt trong, xin sư chỉ bày.

Ba Tiêu nói: Gặp người nghèo cho ăn. Tâm hành:

Vị tăng hỏi ngài Hưng Hóa: Người học phải trái chưa phân xin thầy phương tiện.

Hưng hóa theo tiếng liền đánh.

Thám bạt:

Vị tăng hỏi ngài Phong Huyệt: Không hiểu thấu người, vì sao không nghi?

Phong Huyệt nói: Linh quy đi đất bằng, sao khỏi kiệt lực chỉ dạy.

Huyền Sao nói: Ông nghe tiếng khe nước im lặng chăng?

Tăng nói: Nghe.

Huyền Sao nói: Từ trong đây vào.

Kình đảm:

Vị tăng hỏi Lão Túc: Thế trí biện thông, đều không cần đưa ra, trả lại câu thoại đầu của ta. Lão Túc liền đánh.

Trí:

Vị tăng hỏi Vân Môn: Khi trố mắt không thấy biên tế là sao?

Vân Môn nói: Soi xét.

Cố:

Vị tăng hỏi ngài Thủ Sơn: Tất cả chúng sinh đều có Phật tánh vì sao không biết?

Thủ Sơn nói: Biết. Tá:

Vị tăng hỏi ngài Phong Huyệt: Biển cả có châu, làm sao lấy được?

Phong Huyệt nói: Lúc võng tượng đến ánh sáng chói rạng, ở Hàng Ly Lâu sáng ngập trời.

Thật:

Vị tăng hỏi Tam Thánh: Người học chỉ thấy Hòa thượng là tăng, thế nào là Phật là pháp?

Thánh nói: Là Phật là pháp, ông biết đó sao? Giả:

Vị tăng hỏi Kỉnh Sơn: Cái này là ở trong điện, cái đó là Phật sao?

Kỉnh Sơn nói: Cái này là ở trong điện.

Vị tăng hỏi Tổ sư: Tất cả các pháp, xưa nay là có cái đó là không?

Tổ sư đáp: Ông hỏi rất rõ ràng, nhọc gì lại hỏi ta. Trưng:

Vị tăng hỏi ngài Hiểu Châu: Tổ sư Tây lai làm việc gì?

Hiểu Châu đáp: Ông nói làm việc gì, tăng không nói, Hiểu Châu liền đánh.

Minh:

Ngoại đạo hỏi Phật: Không luận có nói hay không nói, Thế Tôn giây lâu.

Ngoại đạo nói: Thế Tôn đại từ đại bi, khai mở màng mây mê mờ cho ra khiến ta được nhập.

Mặc:

Ngoại đạo đến chỗ Phật không nói mà đứng.

Đức Phật nói: Rất nhiều ngoại đạo.

Ngoại đạo nói: Thế Tôn đại từ đại bi khiến ta đắc nhập.

Phàm có người học thiên lệch về ngôn cú, hoặc bị ngăn che tương lai, hiện rõ nhãn mục sư gia, hoặc trình tri kiến gánh vác đầu đội sừng, mỗi mỗi thử nghiệm, thảy đều đánh được, chỉ vì trực tiếp biết phá, hoặc chê hoặc khen, gương sáng đến đài, tại sao có thể hiện yêu tinh, sao có yêu quái ẩn hiện hình.

PHÙ SƠN (tên Pháp Viễn)

Sư Phù Sơn một khi chỉ bày chúng, nêu hết ngữ cú tông môn mà người học biên tập, xin tên Sư, Sư nhân đó góp nhặt đại khái, gọi đó là Phật Thiền Tông Giáo Nghĩa Cửu Đời tập, bởi nói phỏng làm cho cửu lưu.

GÁNH VÁC CHÁNH PHÁP NHÃN TẠNG

Luận về lý chân thật, chứng thành Pháp thân, công chiếu dụng, làm thành Báo độ, bổn nhân của chư Phật đã vậy, mô phạm rộng lớn của các Tổ cũng vậy, năm bộ phận tông muôn phái cờ vải tinh màu lam, phần sáng của một ngọn đèn pháp tịch mười phương đông đúc.

Lại trong kinh Hoa Nghiêm nói: Đức Như Lai không xuất thế, cũng không có nhập Niết-bàn. Xưa trên hội Linh sơn, Đức Thế Tôn cầm cành hoa sen xanh nhìn khắp chỉ bày bốn chúng, không có người nào hiểu ý lãnh hội được, duy có ngài Đại Ca-diếp, riêng lãnh hội ý chỉ Phật.

Trong kinh nói: Đức Phật bảo ngài Ca-diếp: "Ta có chánh pháp nhãn tạng Niết-bàn diệu tâm, phó chúc cho ông, ông nên truyền khắp chớ để đoạn tuyệt".

Đức Thế Tôn khi sắp nhập Niết-bàn bảo ngài A-nan rằng: Mười hai bộ kinh, ông phải lưu truyền, Đức Phật bảo ngài Ưu-ba-ly rằng: Tất cả giới luật ông phải phụng trì (một phen làm thon trì) Ngài phó chúc cho ngài Đại Ca-diếp bài kệ rằng:

"Pháp bổn pháp vô pháp,

Vô pháp pháp diệt pháp,

Nay lúc phó chúc vô pháp,

Pháp pháp đâu từng pháp".

Thế là ngài Đại Ca-diếp thọ trì ca-sa của Phật, ở trong núi Kê túc, nhập định tịch diệt, đợi đức Di-lặc hạ sinh, hai tay giao phó (Cổ đức nói lời rằng: Chim đậu không có bóng cây, hoa nở không nẩy mầm, ba đào bốn biển lớn một vầng trời trăng sáng).

TỤNG CỦA ĐẠI VIÊN TRÍ

Phật chánh pháp nhãn,

Đích thân Ca-diếp nghe,

Tổ nể không hiểu,

Tai họa đến con cháu.

TỤNG CỦA ĐẠI HUỆ

Không kiếp xa xôi không thể tính kể, Phật nhãn đâu từng biết được to lớn, Diệu thể xưa nay không có vị thứ, Chánh nhân đâu được có quy mô.

Thái hư rộng lớn bụi trần sạch, Trí soi tròn sáng vật tượng khác, Từ đây núi hoa ngàn muôn đóa, Mặc tình họ Phan Lan đến cõi lừa.

GÁNH VÁC TẠNG PHẬT PHÁP

Luận về giáo ngoại Tam thừa, chư Tổ biệt truyền, trong vạn tượng bỗng nhiên riêng hiển lộ, mây trần chưa dứt, ngăn cách núi sông, suy tính sai khác, ngàn đời muôn kiếp, tam Hiền chưa hiểu, thập Thánh đâu biết, cắt đứt các dòng, làm sao đạt đến, Thánh nhân uyển chuyển đưa ra phương tiện không thôi, chạm khắc các hình mà không có công lao, thì huống gì là Như Lai Tạng ư? Đó gọi là tạng, bao quát các tạng Phật pháp ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai, trong ấy có Đại thừa, Tiểu thừa.

Giáo pháp Tiểu thừa nói về Thanh văn, Duyên giác, giáo pháp Đại thừa nói về Bồ-tát, ở trong chi phần phân làm tám: Nghĩa là ba tạng năm thừa. Ba tạng ấy là Kinh, Luật, Luận. Năm thừa là Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát bao gồm cả nhân thiên. Song thì giáo phân danh số, y căn bản lập ra, mà không lìa Nhất thừa.

Trong kinh Pháp Hoa nói: Đối với đạo Nhất thừa phân biệt với thành ba.

Lại nói: Còn không có hai thừa, hà huống có ba.

Lại nói: Chỉ một sự thật đây, còn hai pháp chẳng phải chân. Đây nói rõ y căn bản lập quyền. Như trong kinh Hoa Nghiêm nói: Như Lai Tạng dùng pháp giới làm thể, Như Lai tạng không có mé trước sau, không có pháp thành hoại, không có ngôi vị tu chứng, dứt nghĩa đối đãi, cho nên Văn Thù có bài kệ rằng:

Một niệm khắp quán,

Vô lượng kiếp không đi, không đến cũng không trụ,

Như vậy rõ biết việc ba đời,

Vượt ra các phương tiện thập lực.

Thánh nhân nói liễu nghĩa, bất liễu nghĩa,

Đều là y căn an lập,

Chư Phật tùy nghi thuyết pháp ý thú khó hiện,

Ba tạng năm thừa đều có tông chỉ.

Đối với Nhất thừa gần đủ, đều là quyền lập. Duy có một bộ kinh Hoa Nghiêm, dùng pháp giới làm thể lượng, Phật cùng chúng sinh đồng một thể tánh, vốn không tu chứng, vốn không có đắc thất, không có phiền não có thể đoạn, không có Bồ-đề có thể cầu, nhân cùng phi nhân tánh tướng bình đẳng. (Cổ đức viết rằng:

"Vốc nước trăng ở tay, Ngắm hoa hương đầy áo, Khe xưa suối lạnh vọt,

Tùng xanh sau tuyết héo rụng".)

TỤNG CỦA ĐẠI VIÊN

(309) Tạng Phật pháp của ta,

Cứu với chúng sinh,

Trăm ngàn Tam-muội,

Khảy móng tay viên thành.

TỤNG CỦA ĐẠI HUỆ

Mười phương nhiếp khắp không sót,

Ba đời gồm thâu ở lúc này,

Hiệu Thánh danh phàm đồng một lưỡi,

Hình kém tướng khác không nhiều nẻo.

Ngoài cửa nhà nhà tăng trưởng đạo yên,

Sư tử con trong hang khắp nơi,

Đánh phá bình sạch không một việc,

Chim cuốc hót ở trăm cành hoa.

CHỈ BÀY LÝ QUÁN

Phàm thanh sắc không đến, đường ngôn ngữ khó nêu bày, xưa nay rõ ràng, từ trước đến nay không gián đoạn, dùng lời nói hiển bày đạo, uyển chuyển thành thời nay, dựng phất trần dương mày, ngõ hầu dạy bảo khắp, thượng sĩ thiên nhiên, há nhận nêu bày, căn cơ trung hạ, lấy quy tắc đầu câu, đậu cơ bất diệu, qua ở người nào, lại nếu do dự, càng thêm đần độn. Lý quán đới: Lý tức chánh vị, trong vị ấy, mà không có một pháp không đồng thật tế, thật tế lý địa kia, không thọ một mảy trần. (Cổ đức viết lời rằng:

Các sừng tuy nhiều mà một chân,

Chuyển động dễ mở bày đường xưa,

Không rơi vào cỏ tiêu nhiên.

TỤNG CỦA ĐẠI VIÊN

Lý quán thâu hết,

Muôn phái đòng dòng,

Hoa tạng Tỳ-lô,

Vật vật đầu đầu.

TỤNG CỦA ĐẠI HUỆ

Chân lý đâu từng lập một trần,

Hô thành chánh vị sớm thân sơ,

Chim gà nửa đêm kêu chỗ nào?

Cây khô hoa nở ngoài kiếp xuân.

Tên thủ thúy từ thường lợi vật,

Đem tâm chấp trước đã trái chân,

Ông xem cây hạt gọi Nê-hoàn,

Từng nêu hai chân chỉ bày chúng.

MỞ BÀY SỰ QUÁN

Luận về mặt trăng chiếu đến hay không đến, trời đất che chở không được, khi kiếp họa nói thường an, khi muôn pháp dứt toàn thể hiển bày, tùy duyên bất biến, chỗ ồn thường vắng, một đạo ân quang ai không có phần.

Kinh Hoa Nghiêm nói: Chùa nói chúng sinh nói, ba đời cõi nước đồng thời nói. (Cổ đức viết lời:

Tìm lửa hòa khói được,

Gánh suối mang trăng về,

Thạch trường không cây cối,

Núi khép không động mây).

TỤNG CỦA ĐẠI VIÊN

Sự quán vạn cõi,

Mảy trần không lọt,

Vạn tượng sum-la,

Toàn cơ không lỗi.

TỤNG CỦA ĐẠI HUỆ

Chuyển chỗ đều rõ dứt vạn sự,

Tùy duyên được chỉ lại nào cầu,

Quần sinh tạo hóa nương lực đây,

Một đạo linh quang gặp khắp nơi.

Tức sự tức không thừa pháp,

Toàn tâm toàn Phật có lai do,

Lấp ngòi ngăn rạch không người biết,

Thật cưỡi cõi trâu lại tìm trâu.

MỞ BÀY LÝ SỰ TUNG HOÀNH

Phàm chạm mắt là đạo, trong môn Phật sự, tuyệt tích vô tư thông suốt thật tế, viên dung sự lý, vận dụng song hành, khí lượng gánh vác, tùy cơ phó cảm, cửa gió lộ vải, đều ở đương chân, kiếm lập tông thừa, mọc nhiều chi tiết, ra cửa hỏi đường, chỉ đông vẽ tây, nhiều kiếp ngu dốt, làm sao phát khởi. (Cổ đức viết lời rằng:

Trên đầu kim nhọn lại để cao chót vót,

Trong hồng lô cháy sáng nổi sóng xanh,

Vượn ôm con về trong núi xanh,

Chim tha hoa rụng trước bích nham).

ĐẠI VIÊN

Lý sự tung hoành

Chiếu dụng đều hành

Bên này bên kia

Giờ ngọ canh ba.

ĐẠI HUỆ

Trần trần thật tế vốn dung hòa

Nêu thể bao gồm lý sự đồng

Ứng vật hành tạm pháp không nhất định

Tùy duyên lập lý tuyệt lưới lồng.

Đầu sào có đường xe ngựa thông,

Xuống gậy không không chạm tổ ông

Ra vào tung hoành toàn thể dụng

Mặt trời lặn nước chảy về đông.

TÙY DUYÊN CHỈ BÀY

Phàm chỉ bày: Là Thánh nhân chỉ bày ưng cơ tiếp vật.

Khuất Khúc: Cởi bỏ y phục trân báu, mặc y phục thô xấu.

Ngài Đồng An nói: Tạm mặc áo thô xấu nói là Phật, lại y phục trân báu gọi là gì?

Y phục trân báu gọi là không xuất thế. Áo thô xấu gọi là xuất thế.

Có vị tăng hỏi Hòa thượng Thạch Môn Triệt: Pháp sư Vân Quang là thế nào? Lại làm trâu đi.

Môn Triệt nói: Hẹp hòi không cỡi được ngựa màu vàng, về đường lại mặc áo quần rách, sau khi Thánh nhân thành Phật, lại làm Bồ-tát, dẫn dắt lợi ích chúng sinh, đây gọi là không trụ vô vi bất tận hữu vi.

Ngài Văn-thù-sư-lợi hỏi ngài Duy-ma-cật: Bồ-tát làm sao thông suốt Phật đạo?

Duy-ma-cật nói: Bồ-tát thực hành ở phi đạo, đây gọi là thông đạt Phật đạo. (Cổ đức nói rằng:

Mây từ che khắp cõi vô liên,

Cây khô không hoa nào ngại gì,

Uyển chuyển thị phi từ quanh co đến thẳng,

Lúc ấy tiêu tức hiển gió thông).

BÀI TỤNG CỦA ĐẠI VIÊN

Uyển chuyển rủ lòng từ,

Đánh hét đều thi thiết,

Ẩn giấu mật chỉ,

Thiết thật linh chi.

BÀI TỤNG CỦA ĐẠI HUỆ

Không mặc y phục trân báu là chỉ bày hàng sơ cơ,

Hàng xuất thế tạm mặc áo thô xấu,

Đường hẹp nối vòng qua đêm,

Cố hương xa xăm bao nhiêu thời gian trở về.

Tơ rủ ngàn thước câu lại quanh co,

Lợi vật nhiều phương nói có từ bi,

Ngừng luyến tiếc phong cảnh Trường An đẹp,

Được tiện nghi là mất tiện nghi.

KHÉO HÒA HIỆP ĐẦY ĐỦ

Hòa thượng Phong Huyệt dạy chúng: Phàm tham học nhãn mục, căn cơ cần phải đại dụng hiện tiền, đừng tự câu chấp tiểu tiết, giả sử nói tiến đến trước được, cũng là ngăn trệ trong vỏ mê, dù dưới câu nói lợi ích tinh thông chưa khỏi gặp đường cuồng chấp, khuyên mọi người các ông phải là từ trước đến nay y tha tác giải, sáng tối hai nẻo, phàm Thánh tình nghi, nhất thời quét sạch, mỗi mỗi trực giáo như sư tử con rống một tiếng, vách đứng muôn nhận, ai dám nhìn thẳng, nhìn thì mờ mắt. (Cổ đức viết rằng:

Một câu uyển chuyển hợp ngàn vận xưa, Ngàn lớp mây ngăn trăng đến ban đầu, Tơ rủ ngàn thước ý ở đầm sâu).

TỤNG CỦA ĐẠI VIÊN

Khéo hợp chân cơ,

Cảnh vật như như,

Là phàm là Thánh,

Không thiếu không đủ.

ĐẠI HUỆ

Cầm nắm đưa ra tác giải biết,

Một chữ trong ấy đưa ra hai đầu,

Đồng sinh đồng tử đầu từng hiểu,

Đều buông đều thâu nêu nghi ở đời.

Chiếu soi mật cóc tía sáng trong kho bích,

Trời vỗ biển xanh ngập Tu-di,

Nghe nhạc Thiều quên vị vui có dư,

Mới biết lúc ấy đứng bên ngoài.

KHÓA VÀNG ĐỀU KHÓA

Phàm sau phân đăng Kê túc, Thiếu Lâm truyền thuốc đến đây, đều xiển dương huyền phong, cùng nhau làm Phật sự. Nếu nương lời nói làm căn cứ, pháp môn đoạn diệt, lại thành công tu tạo tác (một phen làm lại thành công tu trì), Tiên thánh tầm thường, mỗi mỗi hiển lộ mọi vật sáng sáng rõ, không cần do dự, cần phải nói liền. (Cổ đức nói:

Gió thổi liễu bờ Nam,

Hai phen đánh ao sen phía Bắc,

Kên trắng xuống ruộng ngàn điểm tuyết,

Một cành hoa trên cây huỳnh lộc).

TỤNG CỦA ĐẠI VIÊN

Khóa vàng đều khóa

Toàn tâm ấn khả

Có cú không cú

Ngàn hoa vạn đóa.

TỤNG CỦA ĐẠI HUỆ

Đột xuất toàn cơ lý sự huyền

Vương lão thân đồng đêm đốt tiền

Đồng nhàn được đường sáng như ban ngày

Cất bước hồi đầu thẳng như dây đàn.

Huyền yếu đều hành không nói khác

Cơ duyên vừa đến không thể truyền

Từ xưa đến nay đại đạo không câu chấp

Tín thủ đem đến trăm sự đủ.

BÌNH HOÀI THƯỜNG PHẬT

Hòa thượng Lạc Phố chỉ bày chúng: Một câu nói sau cùng mới đến cửa ải hẹp, cần phải đem dứt bến, không thông phàm Thánh, tầm thường đến nói với mọi người, mặc tình từ trời xuống phồn vinh thịnh vượng, chỉ có ta không chịu.

Cớ sao? Linh Quy đội bản đồ, tự chuốc lấy nát thân, phượng hoàng vòng quanh lưỡi vàng, toan đến trời cao, làm sao trông mong, bình thường bảo các ông, phải đối với minh tông ngoài ý chỉ, chớ đến trong đó nói lấy phép tắc. Cho nên nói: Căn cơ người đá giống như ông, giải xướng bài ca. Ông nếu giống như người đá khúc tuyết cũng nên hóa.

Có vị tăng hỏi ngài Nam Tuyền: Thế nào là đạo?

Tâm bình thường là đạo, như đạt được đạo bình thường. Thấy núi tức là núi, thấy nước tức là nước, tính thủ đem đến, cỏ không được không đâu không được, giả sử gió đến cây động, sóng khởi thuyền cao, xuân sinh hạ lớn, thu thâu đồng giữ, nào có sai khác, nhưng được gió hòa mưa thuận, quốc thái dân an, biên phương yên tịnh, hợp đạo vua tôi, há ở vào thời xuất hiện kỳ lân phượng hoàng đến, mới hiển bày điềm lành, nhưng được lý trở về chân đạo thì sự mới thường thật, không có Thánh đáng cầu không có phàm nào đáng bỏ, trong ngoài lòng được yên ổn, tuyệt nhiên tự hợp, cho nên lời của các bậc Thánh nói, không lìa thế đế, tùy thuận thế gian, khế hội thì giữa đường thọ dụng, không khế hội thì thế đế lưu truyền. (Cổ đức nói:

Trường nhân tiến chỗ khách,

Thì nhớ được nhà khác).

TỤNG CỦA ĐẠI VIÊN

Trong lòng yên ổn thường thật

Sự đủ lý xong

Hiển bày trụ đèn lồng

Không được không mất.

ĐẠI HUỆ

Lại không thể lại xen nhau vốn viên thành

Gặp mặt vô tư một thể đồng

Núi đông trên nước đi không ở

Ngựa gỗ trong lửa đen hý kêu.

Nhân gian chỉ thấy mây trăng nổi

Ngoài trời thường thấy hàng núi ngang

Chớ cho tâm bình thường là đạo

Tâm nghĩ đã ở thành Thiết vi.

Phù Sơn nói: Nếu pháp môn viên cực, vốn đủ mười số, nay đây có bốn mươi chín, đã vì các người nói rõ. Lại có một, các người lại được gì, nếu cũng thấy được thân thiết phân minh, lại mới ra nói xem, nói được tương ưng, thì thông chín điều trước, đạo nhãn viên minh. Nếu cũng thấy mà không thân thiết thì nói không tương ưng, mà chỉ y ngôn ngữ của ta, do vì đã hiểu thì gọi là báng pháp, không có lẽ đó, các người đến đây như thế nào? Chúng đều mờ mịt, Sư bèn quát mắng giải tán.

TAM QUAN CỦA HUỲNH LONG

Nam Thiền sư hỏi Long Khánh Nhàn Thiền sư rằng: Mỗi người có cái sinh duyên.

Hòa thượng tòa sinh duyên chỗ nào?

Khánh Nhàn đáp: Sáng sớm ăn cháo trắng, đến chiều lại cảm thấy đói.

Nam Thiền sư hỏi: Tay ta sao giống tay Phật?

Khánh Nhàn đáp: Trăng xuống chơi đàn tỳ-bà.

Thiền sư hỏi: Chân ta sao giống chân lừa?

Khánh Nhàn đáp: Con cò trắng đứng tuyết không đồng màu.

Ngài Huỳnh Long thường lấy ba chuyển ngữ đây, đưa ra hỏi người học. Phần nhiều không khế hợp với ý chỉ kia, mà cư sĩ Phan ở Nam châu tiếp nối hưng thạnh lâu dài, lại hỏi lý do kia.

Huỳnh Long nói: Đã qua Tam Quan, dựa vai đi thẳng, đâu biết có Quan lại, từ Quan lại hỏi được chăng? Đây là chưa thấu được Tam Quan, lại tự làm bài tụng rằng:

Tay ta làm sao giống tay Phật,

Thiền nhân ngay đó nắm bắt,

Bất động can qua nói ra,

Ngay đó siêu Phật vượt Tổ.

Chân ta chân lừa đều đi,

Mỗi bước đạp vô sinh,

Hội được mây thâu trăng sáng,

Mới biết tung hoành đạo đây.

Sinh duyên có nói người đều bỏ,

Nước không làm sao lìa được tôm,

Chỉ thấy mặt trời mọc phía Đông,

Ai có thể khế hợp được với trà của Triệu Châu.

(Trong Ngữ Lục Lô Sơn Văn Cơ Phật nói: Xưa thấy thủ tòa Quảng Biện bắt Nam Thiền sư viết tụng Tam Quan, đọc tụng không sót, gần đây thấy Ngữ Lục các phương, không đầy đủ, lại nhiều sai lầm, nên đây chú phá).

VĂN TỤNG CỦA NGÀI CHÂN TỊNH

Tay ta làm sao giống tay Phật

Lại che giấu làm sao hiện tốt xấu

Nếu là con sư tử

Dã can lừa dối mà mở miệng.

Chân ta sao giống chân lừa

Ẩn hiển ngàn muôn sai lầm

Muốn mở nhãn tình Kim cang

Xem lấy thiện ác trước mắt.

Mọi người có cái chỗ sinh duyên

Nhận mặc áo rồi lại mất đường

Hư không rộng lớn mây bay trăng hoa nở

Đông tây nam bắc theo ông đi.

CẢNH PHƯỚC THUẬN

(Người đất Thục, tiếp nối Nam Thiền sư)

Trường giang mây bay nước chảy cuồn cuộn

Bỗng nhiên cuồng phong sóng lại cao

Không biết ngư gia ý huyền diệu

Lại ở trong gió thổi sóng.

Nam Hải Ba Tư vào Đại Đường

Người có của báu riêng lại thương lượng

Hoặc khi gặp nghèo hoặc khi sang

Mặt trời đến phía Tây bóng dần dần dài.

(Lão Hòa thượng Huỳnh Long có nói cái sinh duyên, Sơn Tăng nối tiếp ông, ngày nay vì ông nêu ra, vì ông nêu con mèo, riêng giải bắt lão chuột).

NAM ĐƯỜNG TĨNH

(Tên Đạo Hưng người đất Thục, tiếp nối Ngũ Tổ)

Tay ta sao giống tay Phật

Lò rèn kèm búa cái chổi

Từng nấu kim thân tử ma

Ánh sáng chiếu Thất tinh Ngưu đẩu.

Chân ta sao giống chân lừa

Đánh giáp cờ hồng lấp lánh

Ngồi giữa đoạn trăm chiến trường

Diệu dụng sáu thao ba lược.

Mọi người có cái sinh duyên

Xem nghe cuối ngước xoay vòng

Đầu đội mặt trời mặt giữa vũ trụ

Trong lòng ẩn chứa ngoài biện oai quyền.

TỤNG CỦA VIÊN NGỘ

Tay ta sao giống tay Phật

Tùy phần đưa hoa chặt liễu

Bỗng nhiên rờ đầu rắn

Chưa khỏi gặp một hơi khác.

Chân ta sao giống chân lừa

Triệu Châu lướt qua cầu đá

Bỗng nhiên làm quả cầu da

Ngã đổ ba núi Ngũ nhạc.

Mọi người có cái sinh duyên

Thân ngồi xổm không đi sâu vào đất

Nếu cũng da mắt hé mở

Người khác lo đáy thùng chích xuyên.

TỤNG THUYỀN ĐƯỜNG

Tay ta tay Phật Mười tám mười chín

Mây tan trăng tròn Người đi đêm chạy.

Chân ta chân lừa Bỏ qua một chấp

Vợt tre Bàng Công

Thìa gỗ thanh bình.

Người người sinh duyên

Luật Bắc thiền Nam

Đạo ta Vũ Hốt

Hoa dừng chống thuyền.

HẢI ẤN TÍN

Tay ta tay Phật

Người nào không có

Ngay đó phân minh

Cần gì cuồng chạy.

Chân ta chân lừa

Đạp lướt cao thấp

Qua mưa rêu xanh

Mây tan mặt rời sáng.

Hỏi ông sinh duyên

Khắp nơi không nghi

Nói thẳng tâm không bệnh

Ai luận phải và quấy.

VẠN AM

Tay ta sao giống tay Phật

Không cần nghĩ trước tính sau

Thế gian nhiều ít người si

Chỉ là theo người đi sau.

Chân ta sao giống chân lừa

Toan bàn gặp độc dược khác

Lại thấy tướng áo trắng chạy

Từ trước lại không có quan tước.

Người người có cái sinh duyên

Người vậy cây đầy nhà

Mượn hỏi đông gần nhà tây

Tây Thiên mười muôn tám ngàn.

NAM ĐƯỜNG BIỆN NGHIỆM MƯỜI MÔN

Sư Nam Đường chỉ bày chúng rằng: Phàm tham học chí yếu, không ra ngoài cái tối sơ và câu rốt sau. Người thông suốt được, việc bình sinh xong, kia hoặc chưa như vậy, lại cùng ông phân làm mười môn, mỗi người dùng ấn chứng tự tâm, xem được thỏa đáng cũng chưa.

1. Phải tin có giáo ngoại biệt truyền.

2. Phải biết có giáo ngoại biệt truyền.

3. Phải hiểu vô tình thuyết pháp cùng hữu tình thuyết pháp không hai.

4. Phải thấy tánh như trong bàn tay phân minh rõ ràng, mỗi mỗi ẩn mật của ruộng đất.

5. Phải đủ pháp nhãn lựa chọn,

6. Phải noi theo đạo huyền như chim bay.

7. Văn võ song toàn.

8. Phải dẹp tà hiển chánh.

9. Phải đại cơ đại dụng.

10. Phải đi đến trong dị loại.

Mười môn đây, mọi người cũng chưa được thỏa đáng. Nếu chỉ là đóng cửa lo tính, một mình rõ tự thân, không ở thời hạn đây. Nếu muốn gánh vác tiếp nối giống thách chánh tông, phải rõ mười môn cương yếu đây, mới ngồi được giường cây khúc lục, sẽ được người rong thiên hạ lễ bái, có thể cùng Phật tổ làm thầy. Nếu không được điền địa như thế, chỉ một bề luống uổng, giờ khác ngày khác, vua Diêm-la, chưa thả ông được, có như thế mọi người người mới đưa ra chứng cứ, cho bằng không đâu không lập dụng lâu dài.

MÔN ĐÌNH LÂM TẾ

Tông Lâm Tế, đại cơ đại dụng, ra khỏi lưới lồng, ra khỏi hang ổ, hổ chạy rồng bay, sao băng điện chớp, trời chuyển đất quay, ý khí trời nổi giận, để duy trì khác thường, co duỗi bắt lại buông ra sống chết tự tại, thế nên chỉ bày tam huyền, tam yếu, tứ tân chủ, tứ liệu giản, Kim cang vương bảo kiếm, sư tử cứ địa, tham can ảnh thảo một tiếng hét phân chủ khách, chiếu dụng đồng thời thực hành, người trung hạ căn đến, đoạt cảnh không đoạt pháp, người trung thượng căn đến, đoạt cảnh đoạt pháp không đoạt nhân (một phen làm đoạt pháp không cảnh là sai), hàng thượng thượng căn đến, nhân cảnh cả hai đều đoạt, hàng xuất cách đến, nhân cảnh đều không đoạt.

Tứ Tân chủ: Nhà sư có lỗ mũi, gọi là chủ trong chủ. Người học có lỗ mũi, gọi là chủ trong khách. Nhà sư không có lỗ mũi, gọi là khách trong chủ. Người học không có lỗ mũi, gọi là khách trong khách. Cùng khách chủ của Tông Tào Động không giống nhau.

Tam huyền: Huyền trong huyền, huyền trong thể, huyền trong câu.

Tam yếu: Trong một huyền đủ tam yếu, tự là trong một cái hét, thể nhiếp tam huyền tam yếu.

Kim cang vương bảo kiếm: Một đao đoạn hết tình giải.

Cứ địa sư tử: Phát lời nhã khí oai thế chấn lập, trăm thú run sợ, các ma vỡ não.

Thám can: Tham dò ông có nương thầy hay không nương thầy, có lỗ mũi hay không có lỗ mũi.

Ảnh thảo: Khinh lờn làm giặc, nhìn ông thấy cũng không thấy.

Một tiếng hét phân khách chủ: Trong một tiếng hét, tự có khách có chủ.

Chiếu dụng đồng thời hành: Trong một tiếng hét, tự có chiếu có dụng.

Một tiếng hét không làm dụng của một tiếng hét. Trong một tiếng hét đủ loại tam huyền tam yếu, Tứ tân chủ, Tứ liệu giản như vậy, đại khái tông phong của Lâm Tế, không quá như thế, muốn biết Lâm Tế như thế, sét đánh ngang tai ầm vang, đất bằng nổi sóng gió. Sơn Đường biện rõ môn tam huyền. Lâm Tế nói: Một câu nói, phải đủ tam yếu, một huyền phải đủ tam yếu, đại cơ đại dụng họ cho dùng câu danh số, bỏ dẹp tà, khắp nơi hỏi đáp huyền yếu, cũng chỉ nói thế nào là đệ nhất, đệ nhị, đệ tam.

Ngài Phần Dương nói kệ:

Tam huyền, Tam yếu sự khó phân,

Được ý quên lời đạo dễ gần,

Một câu rõ ràng gồm muôn vật,

Trùng dương cửu nhật hoa đào mới.

Chủ tháp rất xưa mới phá là.

Huyền trong câu, huyền trong thể, huyền trong huyền, Mà tam yếu thì nói việc không thực hành,

Giao phó các người lừa dối mà thôi.

Thiên đây nói rõ môn hộ của Lâm Tế, hơn nữa theo đến tam huyền, tam yếu, thì rơi vào vết xe đổ của tháp chủ, không thể không biện rõ.

YẾU QUYẾT (Sơn Đường biện rõ ràng)

Đại hùng đang tiếp nối cương tông Lâm Tế, nhân đó hỏi Hoàng Bá từ Tây Trúc đến, đau xót cùng với ba trận Ô Đằng, bèn đến Đại Ngu đánh phá, đích thân nắm lấy ba cái xương sườn, ngay lời nói thấy tâm lão bà, mới biết Phật pháp không nhiều người, tiếng sét nổ vang, vuốt râu hùm, mổ tung ở bên cục thịt đỏ, đến nơi nắm tay không, sao bay pháo tre nổ, băng tan núi lở, nước càng đi lên, đi trên kiếm nhọn, đều là quyển điện máy, đại dụng xoay vòng, xích thủ giết người, đưa đao thẳng vào, nhân cảnh đều đoạt, chiếu dụng đều hành, sáng đầu đến, tối đầu đến, Phật cũng giết Tổ cũng giết, biện rõ xưa nay ở tam huyền tam yếu, suy nghiệm long và ở một chủ, một khách, vượt ra khỏi lưới lồng, không còn ý giải, cầm kiếm Kim cang bảo vương, quét trừ cây trúc tinh linh, phấn chấn toàn oai sư tử, bầy chồn sợ vỡ mật, cuối cùng chánh pháp nhãn tạng, cuối cùng lại ở bên lừa mù, thấu xương thấu tủy, mà huyết mạch thông suốt, thấu đảnh thấu đáy, mà càn khôn riêng hiển bày, miên mật không tiết lộ, căn khi tương truyền, bởi tông tổ ấy cao minh, từ trên chói sáng. Đó là tông phong của Lâm Tế.

BÀI TỤNG CƯƠNG TÔNG CỦA CỔ ĐỨC

(Đây có sai lầm)

?? ??

Tám phương toàn địch dày mờ mịt

Long xà đều ẩn ra khỏi da vảy

Mưa sấm đồng bày kế lược hoang đường

Điểm Phật tổ là tiếng giọt nước

Giang sơn rốt cuộc đều thơm tho

Hướng trở về đường minh Giao Xa

Thuyền Ba Tư rơi vào làng Sở.

TÔNG VÂN MÔN

Sư húy Văn Yển con họ Trương ở Gia Hưng. Khi thọ giới Cụ túc xong du học khắp nơi. Đầu tiên Sư tham học với Hữu Chân Trần Tôn Túc phát minh tâm yếu. Ngài Hữu Chân chỉ đến tham kiến Thiền sư Tuyết Phong, lại nhờ Sư ấn khả. Ban đầu đến Linh thọ, khai pháp tiếp nối Tuyết Phong, sau dời đến chùa Quang Thái Vân Môn, đạo ấy khai mở, người học trong thiên hạ, nghe danh mà đến, sau hiệu tông Vân Môn.

TAM CÚ

Sư dạy chúng rằng:

Càn khôn che khắp,

Mắt rất nhanh nhẹn,

Không liên quan đến vạn duyên.

Làm sao sinh thừa đương,

Chúng không đối đáp,

Tự nói thay rằng:

Một vòng phá tam quan.

Sau đến Đức Sơn Viên Minh Mật Thiền sư, bèn lìa lời ấy thành tam cú, nói câu che khắp càn khôn, cắt đứt các dòng cú, tùy sóng theo câu sóng. (Viên Ngộ nói: Vốn chân vốn không, một sắc một vị, chẳng phải không diệu thể, không ở nơi do dự, rỗng suốt rõ ràng, thì bao hàm càn khôn).

Lại nói: Vốn chẳng phải giải hội, sắp xếp tương lai, một chữ không mất, vạn cơ liền dứt, thì cắt đứt các dòng.

Lại nói: Nếu cho họ gặp nhau, từ mầm hiện rõ đất, nhân lời biết người, tức tùy sóng theo sóng.

TỤNG TAM CÚ CỦA PHỔ AN ĐẠO

Càn khôn và vạn tượng

Địa ngục và thiên đường

Mọi vật đều chân hiện

Đầu đầu đều không tổn.

Chất chứa thành núi lớn

Mỗi mỗi đều trần ai

Lại bàn luận huyền diệu

Băng tiêu ngói đổ.

Miệng nói lanh lợi

Cao thấp đều không thiếu

Lại như ứng bệnh cho thuốc

Dự đoán rất kịp thời.

CHÂN THÚY NHAM

Càn khôn cho khắp sự rõ ràng

Cần gì đặc biệt báo động

Người cứng nắm múa chuông ông đến hướng Đông

Không để cành hoa ở chỗ xinh đẹp.

Cắt đứt các dòng vì để bàn luận

Hằng sa chư Phật dám nêu bày

Sao dời đẩu chuyển càn khô đen

Hỏi có mảy may thật không còn.

Tùy theo sóng gió mặc tình cao thấp

Buông ra bắt lại lý sự đồng

Ban chút lòng từ khinh hậu học

Ngặt gì mưa ngập ngăn bùn đất.

HỎI ĐÁP

Quy Tông Thông (tiếp nối sự giúp đỡ của Quy Sơn).

Hội Tam Tổ (tiếp nối bổn hoài Thiên Y).

Vân Cư Khánh (lời nghiêm nghị của Vân Lài).

NIỆM THỦ SƠN

(tiếp nối dòng Phong Huyệt)

THIÊN TRỤ TĨNH

Như thế nào là câu che khắp càn khôn?

Tống nói: Mặt trời mọc phương Đông lặn hướng Tây.

Tổ nói: Hải yến hà thanh.

Vân Cư nói: Đúng.

Thú Sơn nói: Đại địa dày đặc màu đen.

Thú Sơn lại nói: Khắp trời quanh đất.

Sư lại nói: Đáy biển nổi hồng trần.

Thiên Trụ nói: Chỉ nghe âm vang gió, biết là mấy ngàn sào.

Thế nào là cắt đoạn các dòng cú?

Tông Thông nói: Rắn sắt ngang đường xưa.

Tổ nói: Nước rỉ không thông.

Vân Cư nói: Thoạt qua.

Thủ Sơn nói: Không thông phàm Thánh.

Sư lại nói: Đến kịp vừa bỏ qua.

Sư lại nói: Thân khắp ngoài ba cõi.

Thiên Trụ nói: Đêm qua nổi gió lạnh, sáng nay sương đầy đất.

Thế nào là tùy theo câu sóng gió?

Dưới con thuyền Dương Châu.

Tổ nói: Ba Tư Tra rơi xuống nước.

Vân Cư nói:..............................................

Hoát Sơn nói: Muốn nói lại nói.

Sư lại nói: Có hỏi có đáp.

Sư lại nói: Từ đây đi Tây Thiên mười muôn tám ngàn.

Thiên Trụ nói: Nắng xuân ấm áp hoa đẹp lộng lẫy, tiếng oanh vàng hót líu lo cả rừng.

TRỪU CỐ

Sư thường thấy vị tăng, dùng mắt xem xét, tức gọi là (giám), hoặc nói là (di) mà người chép. Mà người ghi chép nói là cố giám di. Sau đến ngài Đức Sơn Viên Minh Mật Thiền sư, san khắc bỏ chữ cố, chỉ gọi là giám di, nên tòng lâm gọi là trừu cố, nhân đó làm bài kệ lưu thông, lại gọi đó là đài tiến thẳng lượng. Bài kệ nói:

Gặp nhau không dương mày

Ông đông tôi cũng tây

Ràng đỏ xuyên biển xanh

Mặt trời quanh núi Tu-di.

TỤNG BẮC THÁP TỘ

Ngài Vân Môn để ý cười đùa,

Suy nghĩ gặp suy nghĩ của họ,

Mặc tình là Trương Lương đa tri khéo léo,

Đến đầu rốt cuộc cũng phải khó thi thiết.

VĂN CHÂN TỊNH

Vân Môn cố để ý,

Tự có lý do,

Một điểm không đến,

Thôi dừng nghỉ thôi.

LẠI QUAN LỆ TỬ

Quan Lệ Tử Vân Môn,

Nghỉ ngơi ít người biết,

Có khi một phen gợi ra,

Đại địa ?? ?? ??.

MỘT CHỮ QUAN

Vị tăng hỏi Sư: Thế nào là kiếm Vân Môn?

Sư nói: Tổ.

Thế nào là trong huyền?

Sư nói: ??

Thế nào là xung mao kiếm?

Sư nói: Xương khô.

Sư lại nói: Thum thủm.

Thế nào là Chánh pháp nhãn?

Sư nói Phổ: Trong ba thân, thân nào nói pháp?

Sư nói yếu: Thế nào là căn cơ khạc nhổ?

Sư nói tiếng vang, giết cha giết mẹ, trước Phật sám hối, giết Phật giết Tổ, đến chỗ nào sám hối?

Sư nói: Phát lồ.

Thế nào là ý của Tổ sư Tây lai?

Sư nói: Sư Linh Thọ một chỗ điểm làm sao trên kia?

Sư đáp, Sư nói: Mưa lâu không tạnh bấy giờ làm sao?

Sư nói: Tráp xuyên tường trộm ánh sáng bấy giờ như thế nào?

Sư nói: Đúng nương xưa nói rồi, tức nghiệp chướng xưa nay không,

chưa xong phải lại nợ trước, chưa xét Nhị Tổ là hiểu hay chưa hiểu.

Sư nói chắc chắn.

Một hôm Sư dạy chúng: Người lãnh hội Phật pháp, như cát sông Hằng, trên đầu trăm ngọn cỏ, nói đem một câu đến, tự nói đủ.

Sư hễ đối cơ dụng nhiều đáp ứng đây, cho nên tòng lâm xem đó, gọi là một chữ quan.

KỆ CƯƠNG TÔNG (tiếp theo, mới)

Viên Hình Khang thị ngăn ngại không rõ,

Mê sâu hư tán kích phát nước lạnh,

Khi cánh phượng dang ra vượt qua kho bích,

Lên tám ngọn núi lớn sẽ nương chỗ nào?

La cơ hay là đối đối cơ mê,

Thấu suốt cơ trần xa xăm trần dừng lại,

Xế chiều giữa trưa ai có nhớ,

Vì thấu suốt sự cách mê tình.

Hết thời gian nương rừng hoang,

Người luống suy nghĩ ngăn ngại bề ngoài,

Chao ôi mong trái sức lực,

Thiền tử xuyên giữa mày rủ.

Trên không thấy trời dưới không thấy đất,

Lại ngăn yết hầu chỗ nào xuất khí,

Ta cười thì nhiều, ta mỉm cười thì ít.

CƠ DUYÊN (mới thêm)

Có vị tăng hỏi: Trong mười hai giới làm sao không luống qua được?

Sư nói: Ông tại sao chấp một câu hỏi.

Tăng nói: Người học không lãnh hội, xin thầy nêu ra

Sư viết thành bài kệ:

Nêu ra không suy nghĩ liền sai lầm lẫn nhau

Toan suy nghĩ kiếp nào ngộ (Truyền Đăng).

Hỏi ngài Tuyết Phong: Thế nào là người tự mình học?

Tuyết Phong nói: Để trong lỗ mũi.

Tăng đưa ra giống Sư.

Sư nói: Ông làm sao lãnh hội. Tăng ấy suy nghĩ lại.

Sư cũng đưa ra bài tụng chỉ bày như trước (Tuyết Phong Quảng Lục).

Thượng tòa Phước Lãng nhân vị tăng hỏi: Thế nào là thấu suốt câu pháp thân?

Sư nói: Thân ẩn trong Bắc đẩu.

Phước Lãng nhân suy nghĩ ý chỉ ấy, vội đi.

Sư vừa thấy liền giữ lại nói: Phước Lãng suy nghĩ nói mau.

Sư mượn đó khai bài kệ rằng:

Vân Môn cao vót mây trắng thấp

Nước chảy nhanh cá dạo chơi không dám ngừng

Vào cửa rồi hiểu biết

Nhọc gì lại nêu bàn trong nghiền cán.

Phước Lãng đại ngộ (rút ra trong Đăng Lục).

TAM CÚ BA LĂNG

(tiếp nối Vân Môn gọi là Hiệu Giám Tòng Lâm gọi là Giám Đa Khẩu)

Tăng hỏi Ba Lăng: Như thế nào là tông Đề-bà? Ba Lăng đáp: Tuyết đựng trong chén bạc.

Thế nào là xung mao kiếm?

Ba Lăng đáp: Cầm mỗi cành san hô để mặt trăng.

Tăng hỏi Tổ ý và giáo ý đồng hay khác?.

Ba Lăng nói: Gà lạnh lên cây, vịt lạnh dưới nước (Vân Môn nghe lời đây nói: Ngày sau, khi giỗ lão tăng, các ông chỉ nêu ba chuyển ngữ đây để cúng dường lão tăng đủ).

BÀI TỤNG CỦA TUYẾT ĐẬU TÔNG CỦA ĐỀ-BÀ

Lão tăng mới mở đầu mối khác,

Giải nói tuyết đựng đầy trong bát,

Chín mươi sáu cái phải tự biết,

Không biết lại hỏi trời bên trăng,

Tông Đề-bà tông Đề-bà,

Dưới cờ đỏ nổi gió mát.

LẠI TỤNG XUNG MAO KIẾM

Muốn bằng không bằng

Rất khéo léo nếu ra tay

Hoặc ngón tay hoặc bàn tay

Dựa trời chiếu tuyết.

Rất đẹp mài giũa không được

Thợ giỏi lau chùi chưa hết

Mỗi mỗi nhánh san hô chống đỡ mặt trăng.

TRẠM ĐƯỜNG CHUẨN THEO TỤNG Ý TỔ DẠY Ý

Gà lạnh lên cây

Vịt lạnh dưới nước

Thời tiết không tha thứ nhau

Xưa nay hiển lý tự nhiên

Tùng lạnh mười dặm thổi gió mát

Dòng nước một tiếng khe chưa dứt.

MÔN ĐÌNH VÂN MÔN

Tông chỉ Vân Môn đoạn tuyệt các dòng, không cho suy nghĩ, phàm Thánh không khác, tình giải không thông.

Vị tăng hỏi: Thế nào là Tuyết Phong trâu bùn rống?

Sư nói: Trời đất đen. Thế nào là ngựa gỗ Vân Môn hí?

Sư nói: Núi sông đi! Thế nào là người tự mình học?

Tăng nói: Du sơn ngoạn thủy.

Tăng hỏi: Khi cơ duyên hết, làm sao?

Sư nói cùng ta nắm lấy điện Phật lại, cùng ông thương lượng.

Thế nào là thấu suốt câu pháp thân? Sư nói thân ẩn trong Bắc đẩu.

Thế nào là giáo ngoại biệt truyền?

Sư nói đối các câu hỏi sắp đến, đại khái tông phong Vân Môn, nguy hiểm cao vót, người khó với đến, chẳng phải bậc thượng thượng căn, thì ai có thể nhìn núi phảng phất?

Vân Môn nói rõ ngữ cú, tuy có cắt đứt dòng căn cơ, hơn nữa ý không theo sóng, pháp môn tuy khác, mà lý quy về một mối.

Muốn thấy Vân Môn chống gậy vọt nhảy lên trời, chư Phật nói pháp trong chén nhỏ.

YẾU QUYẾT

Một phái Thiều Dương, xuất hiện ở nguồn Đức Kiệu, ban đầu thấy Hiểu Châu đưa ra cái khóa thời Tần, nhờ tiếng tượng cốt, thoát ra khỏi gông trên cổ chân, khiến lỗ mũi chuột, ba ba ở núi đến trước mặt, đánh cá chép ở biển Đông, mưa nghiêng bồn, gọi là đề ba câu then chốt, chọn lấy một chữ cơ phong, thân ẩn trong sao Bắc đẩu, dời bước trước nước núi đông, xem xét rõ ràng, không phạm mảy may, bề ngoài bung ra bắt lại, trước nói định đoạt, đúng là tên nhọn có lối, tường sắt không cửa, lật đường giây sắn giăng bủa, lại cắt kiến giải thường tình, mạnh mẽ đâu cho nắm bắt, sấm sét không kịp suy nghĩ, bởi kiến đế ấy thông rộng, tự nhiên thọ dụng rộng lớn, hoa nở linh thọ, kết trái hương lâm Phật tổ chấn tích quyền hành, khai nhân thiên nhãn mục, luận nguồn nào trong dòng nào đục, gốc rậm nhánh khô, vọng lập nhân duyên đạo nhãn, lầm làm thanh sắc sai biệt xuyên tạc lẫn nhau, chấp trước ngôn ngữ, chịu lấy hổ thẹn với tổ tông, có lỗi với hậu học, đây là tông phong Vân Môn.

Sư gặp vị tăng ắt để ý đặc biệt, gọi đó là "giám tăng suy nghĩ thì gọi là "di môn nhân ghi chép là "cố giám di". Sau ngài Viên Minh lén sang khắc bỏ chữ cố, gọi đó là "trù cố". Con cháu mất ý chỉ ấy, phải tiếp nhận tông tế của người, do nổi giận gọi đó là đề tư, gọi đó là bất mậu thanh sắc, gọi là cử cứ tiện tiến, tương truyền dùng làm đạo nhãn. Bắc Tháp Tộ thường việc ấy nên làm bài kệ:

"Có trách nhiệm là Trương đa trí giỏi

Đào đầu ở đây lời cũng khó thi thiết".

Trong thiên đây, gọi là vọng lập đạo nhãn nhân duyên, lầm làm thanh sắc sai biệt, là chỉ đây vậy (tiếp theo).

BÀI TỤNG CƯƠNG TÔNG CỦA CỔ ĐỨC

Cây nêu chống khắp càn khôn

Được chỗ bàng hoàng lại bàng hoàng

Dòng nước khe Đông chảy về khe

Tây Mây nổi núi Nam xuống núi Bắc.

Sinh ở Thiết Vận thêu gấm đất Thục

Xưa lá tùng quỳnh rơi vào mâm châu

Xoay vần chưa tính đã tàn mưa

Chân không trét bùn qua uất đơn.

NHÂN THIÊN NHÃN MỤC