SỐ 2006 — NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

QUYỂN 4

TÔNG QUY NGƯỠNG

Sư húy Linh Hựu, ngài họ Triệu ở Trường khê Phước châu, đắc pháp giới với ngài Bá Trượng Hoài Hải. Ban đầu Ngài đến Đại Quy ăn trái, uống nước khe, hơn mười năm mới được cùng ngài Ngưỡng Sơn Tuệ Tịch Thiền sư, chấn hưng tông đạo, nên các phương gọi Ngài là tông Quy Ngưỡng.

BA LOẠI SINH

Sư nói với Ngưỡng Sơn rằng: Ta dùng gương trí làm tông yếu, đưa ra ba loại sinh. Đó là:

- Tưởng sinh.

- Tướng sinh.

- Lưu chú sinh.

Trong kinh Lăng-nghiêm nói: Tưởng sinh là trần, bị thức tình làm cấu uế, cả hai đều lìa, thì pháp nhãn của ông ứng thời trong sáng, tại sao không thành Vô thượng tri giác.

Tưởng sinh tức tâm hay suy nghĩ tạp loạn.

Tướng sinh tức cảnh bị suy nghĩ rõ ràng.

Lưu chú vi tế đều bị trần cấu, nếu có thể sạch hết mới được tự tại.

Sau có vị tăng hỏi ngài Thanh Phật Trung Thiền sư:

Thế nào là Tưởng sinh?

Trung Thiền sư nói: Thỏ ngắm trăng.

Thế nào là Tướng sinh?

Trung Thiền sư nói: Sơn hà đại địa. Thế nào là lưu chú sinh?

Trung Thiền sư nói: Vô gián đoạn.

BÀI TỤNG TƯỞNG SINH (của Thạch Phật)

Âm thầm đi người đời không biết

Trong ấy đã đi nhiều nẻo

Như ngọn đèn cháy lung linh giữa hư không

Vội vàng về đến sớm là chậm.

TƯỚNG SINH

Pháp không một mình sinh mà nương cảnh sinh

Mảy may chưa hết bèn trội hơn

Hồi quang một tiếng động lại trở về

Thanh vắng nằm mộng bỗng nghe hai mắt sáng.

LƯU CHÚ SINH

Trần trần thanh sắc rõ không cùng

Không lìa ngày nay trong nhật dụng

Kim tỏa huyền quang có thể cắt đoạn

Trở về cố hương mau như gió.

KHỞI NHÂN VIÊN TƯỚNG

Làm viên tướng: Ban đầu ở Nam dương Trung Quốc Sư đem trao cho thị giả Đam Nguyên, Nguyên vâng theo sấm ký truyền đến Ngưỡng Sơn, bèn gọi là tông phong Quy Ngưỡng.

Ngũ Phong Lương Hòa thượng ở Minh châu, thường chia ra năm mươi công án.

Minh Giáo tung Thiền sư, là bài tựa khen cái đẹp của đạo Lương Hòa thượng nói, tổng cộng có sáu tên. Nghĩa là: Viên tướng, ám cơ, nghĩa hải, tự hải, ý ngữ và mặc luận. Đam Nguyên nói với Ngưỡng Sơn: Quốc Sư truyền viên tướng cho sau đời Tổ sư, chín mươi bảy câu, trao cho lão tăng Quốc sư lúc thị tịch, lại nói tôi rằng: Sau khi ta diệt độ ba mươi năm, ở phương Nam có một Sa-di, đến xiển dương đạo đây, truyền trao thứ lớp, không để đoạn tuyệt, ta biết rõ sấm ký đây là ở nơi ông, ta nay giao phó cho ông, ông phải phụng trì. Ngài Ngưỡng Sơn được rồi bèn đốt sấm ký.

Đam Nguyên một hôm nói với Ngưỡng Sơn rằng: Đến chỗ truyền viên tướng, phải bí mật thâm sâu.

Ngưỡng Sơn nói: Đốt rồi.

Đam Nguyên nói: Đây là chủ Tổ truyền nhau đến đây, sao đốt đi.

Ngưỡng Sơn nói: Ông vừa xem rồi biết ý kia, nhưng dụng mới được không chấp bổn vậy.

Đam Nguyên nói: Trao cho ông liền được, người đến như thế nào?

Ngưỡng Sơn đáp: Hòa thượng muốn chép lại một bổn.

Ngưỡng Sơn bèn chép lại trình lên, không sai khác một chút.

Đam Nguyên một hôm thượng đường, ngài Ngưỡng Sơn ra giữa chúng làm tướng tròn, lấy tay nhấc lên làm trình thế, lại chấp tay đứng. Đam Nguyên dùng hai tay giao nhau làm chỉ bày. Ngưỡng Sơn đến trước ba bước, làm thế người nữ lạy, Đam Nguyên gật đầu, Ngưỡng Sơn liền lễ bái, đây chính là viên tướng đã tự khởi.

ÁM CƠ

Ngài Ngưỡng Sơn đích thân đến chỗ Đam Nguyên, trao chín mươi bảy món viên tướng, sau ở chỗ Quy Sơn, nhân tướng tròn đây đốn ngộ, sau có người nói: Chư Phật mật ấn đâu dễ nói sao?

Lại nói: Ta ở chỗ Đam Nguyên đắc thể, ở chỗ Quy Sơn đắc dụng nói: Cha con hợp cơ, nên có viên tướng đây, so sánh biện rõ vài điều, hoặc họa tướng ?? Mới biết ý, hoặc tướng ?? Mới đoạt ý, hoặc họa tướng

?? Mới bằng lòng, hoặc họa tướng tròn mới chấp nhận người khác thấy ý, hoặc họa tướng tròn ??, hoặc chấm hoặc phá, hoặc ném đi, hoặc nâng lên, đều là thời tiết nhân duyên vừa có viên tướng, liền có khách chủ, chủ sinh sát tung đoạt cơ quan nhãn mục ẩn hiện quyền thật, bèn vào đất Lịch nghỉ ngơi, hoặc lúc rảnh rỗi Sư làm việc, biện cái khó thay đổi cơ phong, chỉ quý đương nhân đại dụng hiện tiền.

Một hôm có phạm tăng đến tham kiến Ngưỡng Sơn vẽ lên đất tướng tròn đây chỉ bày, vị tăng đến trước làm thêm tướng tròn ?? Rồi lấy chân xóa đi, Ngưỡng Sơn dang hai tay, vị tăng phất tay áo đi liền.

Ngưỡng Sơn nhắm mắt ngồi, có vị tăng lén đến đứng bên Sư, Ngưỡng Sơn mở mắt thấy, bèn vẽ trên đất tướng tròn ?? Cố ý chỉ bày vị tăng ấy, vị tăng không nói.

NGHĨA HẢI

Ngưỡng Sơn ở chùa Quán Âm Hồng Châu, sau bữa ăn cháo đến ngồi thiền, có vị tăng đến lễ bái, Ngưỡng Sơn không ngó.

Tăng hỏi Ngưỡng Sơn: Biết chữ chăng?

Ngưỡng Sơn nói: Tùy phần.

Vị tăng đi quanh bên phải một vòng, là chữ gì?

Ngưỡng Sơn vẽ trên đất chữ thập.

Vị tăng lại đi quanh một vòng bên trái, là chữ gì?

Ngưỡng Sơn bèn đổi thành mười chữ vạn ??.

Vị tăng lại vẽ tướng tròn dùng hai tay nâng lên, như thế Tu-la đỡ mặt trời mặt trăng rồi nói là chữ gì?

Ngưỡng Sơn vẽ tướng ?? Để đối. Vị tăng bèn làm thế rất yếu.

Ngưỡng Sơn nói: Đúng vậy! đúng vậy! đây là chư Phật đã hộ niệm, ông đã như vậy, ta cũng như vậy, khéo tự hộ trì.

Lành thay! lành thay! vị tăng lễ tạ rồi nương hư không mà đi. Lúc bấy giờ có một người nói: Trải qua năm ngày sau hỏi Ngưỡng Sơn.

Ngưỡng Sơn nói: Ông lại thấy chăng?

Người nói: Thấy ra khỏi cửa nương hư không mà đi.

Ngưỡng Sơn nói: Đây là La-hán Tây Thiên, đặc biệt đến thăm dò tông chỉ của ta.

Người nói: Mỗ giáp tuy thấy các thứ Tam-muội đây, không biện rõ được lý ấy.

Ngưỡng Sơn nói: Ta lấy nghĩa giải thích cho ông, đây là tám thứ Tam-muội, giác hải biến thành nghĩa hải, thể đồng tên khác. Nhưng nghĩa đây hợp lại có nhân, có quả, tức thời, khác thời, tổng biệt không lìa ẩn thân Tam-muội.

Hòa thượng Ngũ Quan Liễu Ngộ cùng với Ngưỡng Sơn lập huyền hỏi huyền đáng tướng ?? Đây cả hòm rương ngăn che, cũng gọi là nửa tháng đợi tướng tròn. Nếu đem tướng đây hỏi việc đó, lại đem nửa tháng để đối đáp.

Ngưỡng Sơn bèn nói: Cả hòm ngăn che.

Đáp do ngăn che hòm, nên nói hòm ngăn che tương xứng, do hiện tướng trăng tròn. ?? Đây gọi là ôm ngọc cầu soi tướng, nếu đem tướng đây đến hỏi, tức ở trong ấy viết chữ gì để đáp, tướng đây gọi đó tìm gương tốt.

Đáp là biết ngọc xuống tay, ?? Đây gọi là dẫn vào, tương tục. Lại đem tướng đây đến hỏi, chỉ ở bốn chữ ?? (khư) thêm chữ nhân (??) Để đáp, bèn hỏi dẫn vào. Đáp dắt tiếp.

Người nói: Tiếp tục thành tướng đồ báu. ?? Đây gọi là đã thành tướng đồ báu. Nếu đem tướng đây đến hỏi, chỉ ở trong viết chữ ?? (thổ hoặc độ) để đáp. ?? Đây gọi là tướng chỉ của huyền ấn, riêng vượt qua các tướng, không chấp ý giáo sở nhiếp. Nếu là rất lanh lợi, thì đối diện phần họ suy nghĩ, thì không thấy.

Tam Tổ nói: Sai một hào ly cách xa trời đất, nếu không đủ chánh nhãn, đâu có thể hiện rõ đây được, như ông trông mong nghe đàn cầm của Bá Nha, như Đề-bà hiểu tướng ngài Long Thọ, dụ như gà ấp trứng thốt trác giống nhau, trí độn nông cạn, hết khó liền sáng, như mù thấy sắc mà chuyển lầm.

BIỆN RÕ ĐỆ BÁT THỨC

?? Đây là chúng sinh, đều có sáu thức, thêm một thức không gọi là bảy thức, thức không được gọi là đệ bát thức, cũng gọi là tám vị vương tử, cũng gọi là bát giải thoát, cũng gọi là bát trượng phu, tổng cộng có ba mươi hai tướng, đây là quả tướng nhân trí báo đáp, cũng gọi là bát thức, thức thứ bảy thứ tám không lìa nhau, nên đến làm tiên phong, đi là rốt sau, cho đến suy tìm quá khứ, phan duyên hiện tại, suy nghĩ vị lai, ba tế sáu thô, năm ý, sáu nhiễm, bảy thức, phân kia phân đây phân phải phân trái, bát A-lại-da thức gọi là Bạch tịnh thức, vốn không có tì vết, không Phật không chúng sinh, không nhân cũng không ngã.

Cổ đức nói: Lại-da Bạch tịnh vốn không ngu, ba tế phân thời có sáu thô.

Nói Ba tế, Sáu thô thấy ở tông môn sau trong tạp lục sau bốn trí đệ thất mạt-na. Tám muôn bốn ngàn từ đây mà có, đại thiên sa giới làm phàm phu, tâm mộng ràng buộc vốn chẳng phải có, mắt bệnh hoa đốm hư không biết là không, trỏ bàn tay thành mười điều thiện, y nhiên xích thủy được huyền ngộ, trong nhân thứ sáu thứ bảy chuyển, thứ năm thứ tám quả vị viên mãn, thức thứ sáu chuyển thành Diệu quán sát trí. Trái lại quán thức thứ tám thành Bất động trí, rỗng không không có trong ngoài gọi là Đại viên cảnh trí (323), tức một thể. Bình đẳng tánh trí là hiệu chung. Dùng Diệu quán sát trí thâu nhiếp sáu căn, sáu trần, sáu thức, mười tám giới nhẫn đến tám muôn bốn ngàn trần lao, chuyển thành Sở tác trí, chung quy về Đại viên cảnh trí, tức một thể. Đệ ngũ thức chính là ký trí thức chuyển Thành sở tác trí, Thành sở tác trí chuyển nhập Diệu quán sát trí, Diệu quán sát trí chuyển nhập Bình đẳng tánh trí, Bình đẳng tánh trí chuyển nhập Đại viên cảnh trí, tức một thể, là tôn sư của ông.

Nếu có người vấn nạn năng chuyển, tức chuyển thức ở đâu. Trong kinh Lăng-già nói: Phật răn ngài Đại Huệ: Đầu đêm giữa đêm sau đêm, thường dùng Diệu quán sát trí, phải sạch hiện dòng, thức chuyển sáu căn Thành sở tác trí, như khi ngửa tay không nên úp tay ở đâu, cũng như băng khi thành nước bất tức có khác, nên nói: Phiền não tức Bồ-đề. Căn cứ hai bộ luận Bách pháp duy thức, chỉ lấy nghĩa kia, không chấp ngôn cú. Lục Tổ Đại sư nói kệ rằng:

Đại viên cảnh trí tánh thanh tịnh

Bình đẳng tánh trí tánh vô vô

Diệu quán sát trí chấp không công

Thành sở tác trí đồng viên cảnh.

Thức thứ năm thứ sáu thứ bảy quả nhân chuyển, nhưng chuyển tên thức không thật tánh. Nếu ở chỗ chuyển không lưu tịnh, phồn hưng hằng ở na-dà định (sâu diệu bảy bình nhân địa chuyển năm thành tám trong đại quả viên).

NGƯỠNG SƠN LÂM CHUNG PHÓ PHÁP KỆ

Một hai hai ba ông

Bình thường mắt lại ngước xem

Hai miệng không có một lưỡi

Đây là tông chỉ của ta.

LONG ĐÀM TRÍ DIỄN LÀM BỐN BÀI TỤNG

Một hai hai ba ông

Chữ ngưu gió mát mát thổi

Phật đến có thể không đến

Người bèn tranh kỷ cương.

Bình thường mắt lại ngước xem

Con cháu lại có khác

Chưa biện rõ đầu môi

Ra cửa đều mất lợi.

Hai miệng không một lưỡi

Thôi thôi không cần nói

Tăng Tây Thiên lại đến

Chim rùa kêu làm ba ba.

Đây là tông chỉ của ta,

Cất tiếng lải nhải

Cảnh trí xuất hiện ba đời

Thổi đến đại phong dừng.

TAM NHIÊN ĐĂNG

Tam Nhiên Đăng trong lục của Tào Sơn, chẳng phải Ngưỡng Sơn nói, mà Tào Sơn nói.

Trước nhiên đăng có hai loại:

1. Chưa biết có là đồng với loại sữa của máu huyết.

2. Biết có cũng như lúc ý chưa nẩy mầm, mới được bổn vật, đây gọi là trước nhiên đăng.

Một loại biết có, qua lại nói năng, thị phi thanh sinh, cũng không thuộc về chánh chiếu dụng, cũng không được ghi nhớ, đồng loại với sữa của máu huyết, là tiết lộ bên sự, đây gọi là sau nhiên đăng, chính là việc ba đời hết, trong ngoài tình vong, được vô gián đoạn, đây mới được chánh nhân nhiên đăng, bèn nói được ghi nhớ (đây nói thấy sự uyển tổ đình đã thâu ở tông Quy Ngưỡng trước không muốn thay đổi).

BÀI TỤNG CỔ ĐỨC

Giải hạnh phân minh châu đi vòng quanh

Chưa thể thoát hết bao nhiêu nạn

Như bình rót nước không rơi rớt

Cách biển gió ánh sáng lạnh ngủ nhìn

(Trước nhiên đăng).

Không thấy minh châu thấy đi vòng quanh

Trời đẹp yên tĩnh đêm tối dày đặc

Xưa nay mười đời không thêm bớt

Đưa lên đầu trâu để trên đuôi (Chánh nhiên đăng).

Hỏi chỗ phân minh đáp chỗ thân

Trần trần sát sát đều gặp ông

Một tiếng ngoài chim vàng núi xanh

Chiếm đoạt phong quang làm chủ người

(sau nhiên đăng).

NGỮ TAM CHIẾU (Hương Nghiêm)

Tâm nghĩ miệng mở cách núi sông

Tịch nhiên không nói cũng bị trách

Co duỗi không cùng lại không hết

Cuốn lại tuyệt tích đã thành nhiều (Chiếu bổn lai).

Bất động như như muôn sự dứt

Đầm trong suốt đáy chưa từng chảy

Trong ấy chánh niệm thường tương tục

Thiên tâm trăng sáng thâu hết mây mù

(Tịch chiếu)

Trong bốn oai không từng thiếu

Xưa nay lúc ban đầu không gián đoạn

Địa ngục thiên đường không biến đổi

Xuân đến dương liễu xanh như bỏ

(Thường chiếu).

MÔN ĐÌNH QUY NGƯỠNG

Tông Quy Ngưỡng, cha từ con hiếu, lệnh trên dưới nghe theo, ông muốn ăn cơm ta lại cho canh, ông muốn qua sông, ta lại chống thuyền, cách núi thấy khói, lại biết là lửa, cách tướng thấy sừng, lại biết là trâu.

Quy Sơn một hôm mời khắp hái trà, kế tiếp nói với Ngưỡng Sơn rằng: "Suốt ngày chỉ nghe tiếng ông không thấy hình ông"

Ngưỡng Sơn: Rung cây trà.

Quy Sơn nói: Ông chỉ được dụng mà không được thể.

Ngưỡng Sơn nói: Hòa thượng nhe thế nào?

Sư im lặng hồi lâu.

Ngưỡng Sơn nói: Hòa thượng chỉ được thể mà không được dụng.

Quy Sơn nói: Tha ông ba mươi gậy, nhẫn đến Ngưỡng Sơn qua nước. Hương Nghiêm điểm trà, đẩy tà vẹt gỗ ra làm tọa cụ, cắm cái xẻng đứng đưa xẻng đi, đại khái tông phong của Quy Ngưỡng, nêu duyên rõ dụng bỏ cơ đắc thể, không qua được đây, muốn thấy Quy Ngưỡng như thế, trăng lặn đầm không in bóng, mây ra khỏi núi có áo.

YẾU QUYẾT (Sơn Đường Thuần)

Ngài Quy Ngưỡng ở Giang tây tham cứu tông đây, chỉ nhân bươi tro lửa mà khai ngộ, lại thấy phát hiện đầu củi khô, đá ngược tịnh bình, phần nhiều được ở Quy Sơn, khiến được đất lúc ra ở giếng, đại cơ phấn chấn rung ở mé cửa, cắm cái xẻng xuống, không ngại số người phân minh, đẩy gối đầu ra, chính là việc trên dùng mũi kiếm, đủ câu bờ nguy hiểm, có cơ hổ sa vào hố, đại thiền Phật, cùng với bốn giềng mối khiến thực hành có căn cứ.

Kinh Niết-bàn gọi chung là mà thuyết, quý ông mắt sáng, thầm hợp với căn cơ, dung hòa cảnh trí, trong viên tướng, quý đại gia xướng hòa, vốn ở mộng hơn thần thông Thu Tử, đặt hông viết chữ, mà đầu sừng chót vót, suy nghiệm người trong nhà, mà lưng sư tử bẻ lìa từ cú tuyệt bách phi, một dùi đập nát, có hai miệng không có một lưỡi, chín khúc châu thông, đương cơ phải hiện tông kế hoạch, vì rất nhiều người nông cạn, đạo truyền ngàn xưa gọi là chấn động hai núi. Tuy nhiên nhánh phái nguồn dòng xa lìa, ai thấy chân quy nghiễm nhiên, đây là tông phong của Quy Ngưỡng.

BÀI TỤNG CƯƠNG TÔNG CỦA CỔ ĐỨC

Bán vàng phải gặp người mua vàng,

Trả giá có cao thấp đều không liên quan,

Chỉ hồng hai sợi xuyên biển núi,

Hồ trong vạn khoảnh chấm sao.

Trong vòng ẩn hiện bỏ gối ngọc,

Trên chiếu vuông tròn phủi bụi trần,

Thiên quan xoay chuyển dời đổi nhà cửa,

Ai chịu nuốt tiếng phát ra Tần to lớn.

TÔNG PHÁP NHÃN

Sư húy Văn Ích con họ Lỗ ở Dư Hàng, đắc pháp với Chương Châu La-hán Sâm Thiền sư, ban đầu ở Sùng Thọ Vũ Châu, kế đến ở Thanh Lương Kiến Khang, chấn hưng đạo Tuyết Phong huyền sa, lý sau chủ sau, Thụy là Đại Pháp Nhãn Thiền sư.

Một giọt nước Tào Nguyên, không như vậy y vị thứ trụ thì tông ta kỳ đặc hưng thạnh, chuông vàng dưới hàm nào, người hiểu được, ba cõi duy tâm, muôn pháp duy thức Pháp Nhãn đây đã lập cương tông vậy.

SÁU NGHĨA TƯỚNG HOA NGHIÊM

Sáu nghĩa tướng đây, nên một mà gồm thâu, trên mỗi mỗi pháp, có sáu nghĩa đây. trong kinh là hàng Sơ địa Bồ-tát nói.

BÀI TỤNG SÁU NGHĨA TƯỚNG

Sáu nghĩa tướng Hoa Nghiêm,

Trong cái đòng lại có khác,

Khác hoặc khác với đồng,

Hoàn toàn chẳng phải ý của chư Phật.

Ý của chư Phật tổng biệt,

Đâu từng có đồng dị,

Trong thân năm tử lúc nhập định,

Trong thân người nữ không để ý,

Không để ý vạn tượng,

Rõ ràng không có lý sự.

LUẬN SÁU NGHĨA TƯỚNG HOA NGHIÊM

Nếu muốn rốt ráo khỏi đoạn chấp thường kiến biên kiến tà kiến, phải rõ sáu môn nghĩa tướng Hoa Nghiêm, thì mới có thể trụ pháp ra làm, tự vong năng sở, tùy duyên động tịnh không ngại có không, đủ đại tổng trì, rốt ráo không lỗi.

Sáu nghĩa tướng đây là biện rõ pháp thế gian, tự tại vô ngại, chánh duyên hiển khởi, lý vô phân biệt. Nếu chấp thiện, được biết môn tổng trì, không rơi vào các chấp, không thể bỏ một lấy một, song lập song vong, tuy tổng đồng thời rườm rà phát khởi không có, mặc dù đầy đủ sai biệt, vắng lặng chẳng phải không, không thể dùng tâm biết pháp giới, không có văn tổng biệt, căn cứ trong biển quả, tuyệt ý chỉ thành hoại, nay y nhân môn trí chiếu, cổ đức đại khái dùng dụ.

Sáu tướng:

1. Tổng

2. Biệt

3. Đồng

4. Dị

5. Thành

6. Hoại.

Tổng tướng: Thí như một nhà là tổng tướng, rui v.v... là biệt tướng, rui v.v... là các duyên hòa hợp làm nhà, đều không trái nhau, chẳng phải làm vật khác, nên gọi là tướng đồng, rui v.v... các duyên, qua lại lẫn nhau, mỗi mỗi không đồng gọi là dị tướng, rui v.v... các duyên, một và nhiều tướng thành gọi là thành tướng, rui v.v... các duyên đều trụ tự pháp vốn không khởi, nên gọi là tướng hoại, thì biết chân như xuất thế gian bao gồm các pháp được được tên chung, hay sinh các duyên thành hiệu riêng, mỗi pháp đều đồng là đồng tướng, tùy tướng không đồng xưng là dị môn, kiến lập cảnh giới cho nên xưng thành, tự vị bất động mà thành hoại.

Lại nói:

1. Tổng tướng, một hợp nhiều đức.

2. Biệt tướng, vì nhiều đức chẳng phải một.

3. Đồng tướng, vì nhiều nghĩa không trái nhau.

4. Dị tướng, vì nhiều nghĩa không giống nhau.

5. Thành tướng, vì do các nghĩa duyên khởi đây thành.

6. Hoại tướng, các duyên đều trụ tự tánh không lay động.

Sáu tướng nghĩa trên đây, là trong hàng Sơ địa Bồ-tát, quán thông tất cả pháp môn thế gian, hay nhập vào tông pháp giới, không rơi vào chấp đoạn thường. Nếu một bề riêng theo hạnh vị mà trái tông, hoặc một bề đồng, mất tiến tu mà trầm tịnh, cho nên mỗi vị tức ngôi vị Phật rõ ràng, lớp lớp rèn luyện bổn vị bất động, đây thì đồng dị đều đồng, lý sự không sai, nhân quả không thiếu, mê ngộ hoàn toàn sai khác, muốn luận về đại chỉ, sáu tướng lại đồng trong mộng qua sông. Nếu ước về chánh tông, hàng thập địa cũng như dấu chim bay giữa hư không. Nếu ước về viên tu, thì đoạn hoặc đối trị tập khí, chẳng phải không có lý hạnh giúp nhau, thiếu một không thể được. Thế nên ngài Phổ Hiền dùng hạnh hội lý, môn căn bản không bỏ, thấy trong tông cảnh lục.

TỨC VẬT KHẾ THẦN

Cần cầu công thắng tích,

Lý khế hợp với người xưa đồng,

Đồng đắc diệu chỗ nào?

Khe tùng gió Tây bắc.

CHỈ BÀY CĂN CƠ

Ta có một lời,

Thiên thượng nhân gian,

Nếu cũng không hiểu,

Duyên xanh núi xanh.

TRÊN ĐẢNH TỲ-LƯ

Nhất chân gồm thâu không được,

Muôn loại không thể bao gồm,

Con muỗi mọc sừng,

Cá chạch lên Ngũ Đài.

TRƯỚC CỬA CA-DIẾP

Thấy mặt hiện rõ ràng

Toàn cơ không che giấu

Chùa dựng ngược đầu sào

Phù Tang trên mặt trời hồng.

BA CÕI DUY TÂM

Ba cõi duy tâm muôn pháp lắng trong

Mâm vòng trâm xuyến một đồng vàng

Thềm sáng cỏ xanh tự sắc xuân

Bờ cách vàng anh hót hay giữa hư không.

VẠN PHÁP DUY THỨC

Không từng lập công huân xuất thế

Vạn nước văn minh cỏ cây tốt tươi

Dã Lão không biết lực Nghiêu Thuấn

TẠNG

?? ?? Đánh trống tế thần sông.

Không dời tất bước vượt Hằng sa

Địa ngục thiên đường đều một nhà

Trong vị Phật tổ đoạn tiêu tức

Nào ngại thưởng hết hoa Lạc Dương.

TÔNG PHONG CỦA THIỀU QUỐC SƯ TẠNG

Đỉnh núi Thông huyền không phải nhân gian

Ngoài tâm không pháp đầy mắt núi xanh.

Từ liệu giản của Thiều Quốc Sư

(Cổ đức, Bá Trượng)

NGHE NGHE (Phóng)

Lén nhà mở khóa vàng

Nhàn bước dưới cửa tùng

Dày đặc toan không có lỗ sáo

Thổi sáo Phượng hoàng dạo mây (Cổ đức).

Khi sông thu cạn trong

Trăm cò hòa theo đảo khói

Lành thay Quán Thế Âm

Toàn thân vào cỏ hoang (Bá Trượng).

NGHE KHÔNG NGHE (thâu)

Tùng xưa bàn Bát-nhã

U tịch chim gọi chân như

Huống chi có chỗ trở về chân

Trường An há ở lâu.

Hiểu lời chẳng phải ngàn lưỡi

Có thể nói há là tiếng

Không biết thường hiển lộ

Đạo vừa có thiếu đủ.

KHÔNG NGHE NGHE (minh)

Dương điểu kêu tiếng nghen

Hoa đào nở tươi cười

Giày có gậy trúc xanh

Trọn ngày tự bồi hồi.

Sóng sinh vốn là nước

Tánh không theo vuông tròn

Trừ khi đồ vuông tròn

Đêm hồ tôn vóc tiền.

KHÔNG NGHE KHÔNG NGHE (ám)

Đêm trăng sáng gan mật

Gió tùng xuyên xương sọ

Thoát nhiên ngoài thanh sắc

Rất kỵ phạm nguy đầu.

Lý sự cả hai đều vong

Người nào dám suy lường

Lôn Côn nước đục không gặp khe hở

Khắp cõi không từng ẩn.

(325) PHÁP NHÃN MÔN ĐÌNH

Tông Pháp Nhãn, lấy tướng tên nhọn để câu ý hợp cơ , ban đầu thì thật hạnh hạnh như vậy, sau thì kích phát, lần phục nhân tâm, trừ bỏ tình giải, điều cơ thuận vật, gạt bỏ phai mờ ngăn trệ, các thứ cơ duyên, không nêu rõ hết, quán xét đại khái ấy, gia phong Pháp Nhãn, đối bệnh cho thuốc, xét định thân ông, tùy theo căn khí ấy quét trừ tình giải. Muốn thấy Pháp Nhãn, nhân tình dứt hết chỗ lưu dấu tích, phá nhà theo giáo bốn tướng không.

YẾU QUYẾT (Sơn Đường Thuần)

Đại Pháp Nhãn của ngài Thanh Lương, thành Vương Hóa Thạch Đầu, Thú Minh Địa Tạng chỉ, liền thấy nhà thờ tổ Huyền Sa, bỏ muôn tượng mà không bỏ muôn tượng, trước nói riêng hiển bày toàn thân, có đầu sơ tơ không có đầu sơ tơ, trong câu đã thầm truyền tự mình, tâm không pháp liễu, tình hết chấp trừ, ngay mảy trần hiểu rõ ràng, bao gồm biển cả, sáng suốt đại địa, đầu lâu thường liên quan đến thế giới, lỗ mũi xúc chạm gia phong, lớp lớp Hoa tạng xen nhau, mỗi mỗi lưới châu tròn sáng, cho đến phong kha nguyệt thử, hiển lộ chân tâm, suốt xưa nay mà hiện thành, tức Thánh phàm thành một mối, tiếng truyền ngoài biển, đạo đầy trong vũ trụ, suy nghiệm rõ ràng trước mắt rõ ràng thành nhĩ thạch vẫn còn, là tông phong Pháp Nhãn đây.

TỤNG CƯƠNG TÔNG CỦA CỔ ĐỨC

Một điểm linh đài sáng xưa nay,

Sừng sững to lớn không trầm ngâm,

Trong bóng sum lá xen nhau hiện,

Trước cửa thánh sắc qua rất sâu.

Áo hạ mây hiện ngàn núi xanh,

Thu tàn gió đông chạy muôn nhà,

Pháp nhĩ miên mật không thiếu sót,

Thổi ra các nơi hiệp bâu ao.

NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

QUYỂN 5

TÔNG MÔN TẠP LỤC

NIÊM HOA

Vương Kinh Công hỏi ngài Phật Tuệ Tuyền Thiền sư rằng: Trong nhà thiền nói Đức Thế Tôn niêm hoa, vậy rút ra ở kinh nào?

Tuyền Thiền sư nói: Trong tạng kinh cũng không chép.

Kinh Công nói: Tôi bỗng ở Hàn uyển, thấy ba quyển kinh Thiên Vương Vấn Phật Quyết Nghi, nhân đó xem, trong văn kinh đã chép rất rõ. Phạm Vương đến Linh sơn, lấy hoa kim sắc Ba-la dâng lên Phật, xả thân làm giường tòa, thỉnh Phật vì chúng thuyết pháp, Đức Thế Tôn đăng tòa niêm hoa (đưa cành hoa) chỉ bày chúng, trăm vạn nhân thiên, thảy đều mờ mịt, chỉ có Kim Sắc Đầu-đà, phá nhan vi tiếu.

Đức Thế Tôn nói: "Ta có chánh pháp nhãn tạng Niết-bàn diệu tâm thật tướng vô tướng, giao phó cho ngài Ma-ha Đại Ca-diếp". Kinh đây phần nhiều bàn việc đế vương thỉnh Phật hỏi, cho nên bí mật mà người đời không biết được.

BA THÂN

Ba thân nghĩa là Pháp báo, Hóa thân, Pháp thân Tỳ-lô-giá-na, Tàu dịch là Biến nhất thiết xứ.

Báo thân Lô-xá-na, Tàu dịch là Tịnh mãn.

Hóa thân là Thích-ca Mâu-ni, Tàu dịch là Năng nhân tịch mặc, ở trong thân của chúng sinh, tức tịch trí dụng. Tịch tức Pháp thân, trí tức báo thân, dụng tức hóa thân.

Trong kinh Kim Quang Minh Tối Thắng Vương nói: Tất cả Như Lai có ba loại thân, nhiếp thọ đầy đủ Vô thượng Bồ-đề.

Hóa thân: Đức Như Lai xưa ở trong Tu hành địa, vì các chúng sinh, tu các món pháp, được sức tự tại tùy ý chúng sinh, tùy cõi chúng sinh, hiện các món thân, đây gọi là hóa thân.

Ứng thân: nghĩa là các Đức Như Lai, vì các Bồ-tát nói pháp chân đế, khiến họ hiểu rõ sinh tử Niết-bàn là một vị, vì trừ thân chấp chúng sinh sợ sệt vui tạm, vô biên Phật pháp mà làm gốc, như thật tương ưng, như như sức trí bổn nguyện, đủ ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp, bóng dáng viên quang, đây gọi là ứng thân.

Pháp thân: Vì trừ các chướng phiền não, thân thứ ba là chân thật có. Vì hai thân trước, làm căn bản, vì sớ sao?

Vì lìa pháp như như, lìa trí vô phân biệt, tất cả chư Phật không có pháp khác. Lại nữa, chư Phật lợi ích tự tha.

Tự lợi ích, là pháp như như. Lợi ích tha, là như như trí.

Lại trong kinh An Lạc nói: Ngũ phần pháp thân, do pháp tánh phân biệt, giới hương nhiếp thân, định hương nhiếp ý, tuệ hương nhiếp loạn, giải tuệ nhiếp đảo kiến, độ tri nhiếp vô minh, đây là năm phần hương, anh lạc thân kia.

BỐN TRÍ

Đại viên cảnh trí (như gương tròn lớn hiện các sắc tượng).

Bình đẳng tánh trí (quán tất cả pháp thảy đều bình đẳng).

Diệu quán sát trí (khéo quán các pháp vô ngại mà chuyển đổi).

Thành sở tác trí (thành bổn nguyện lực ứng hiện làm việc chuyển tám thức mà thành bốn trí).

Bí tàng thuyên chú nói: Phật chuyển tám thức mà thành bốn trí, thức thứ tám thành Đại viên cảnh trí, thức thứ bảy thành Bình đẳng tánh trí, thức thứ sáu thành Diệu quán sát trí, thức thứ năm trước Thành sở tác trí. Thức chỉ có phân biệt, trí hay quyết đoán.

Trong Đại thừa trang nghiêm luận nói: Chuyển tám thức thành bốn trí, gom bốn trí đủ ba thân.

Cổ đức nói: Nhãn v.v... năm thức là Thành sở tác trí. Ý là Diệu quán sát trí, thuộc về Hóa thân, Mạt-na là Bình đẳng tánh trí, thuộc về Báo thân, A-lại-da là Đại viên cảnh trí, thuộc về Pháp thân.

Ngài Trí Thông Thiền sư, đọc kinh Lăng-già, đến chỗ "thiên dư biến" mà không hiểu ba thân bốn trí, Ngài đến Tào Khê hỏi Lục Tổ. Tổ nói: Ba thân: Thanh tịnh pháp thân là tánh của ông, viên nằm trong báo thân là trí của ông, thiên bá ức hóa thân là hạnh của ông.

Nếu lìa bổn tánh nói ba thân, tức gọi là hữu thân vô trí, nếu ngộ ba thân không có tự tánh, tức gọi bốn trí Bồ-đề, nghe bài kệ của ta:

Tự tánh đủ ba thân

Phát minh thành bốn trí

Không lìa duyên thấy nghe

Siêu nhiên lên Phật địa

Ta nay vì ông nói

Tin chắc hằng không mê.

Chớ học tìm cầu trọn ngày nói Bồ-đề, ngài

Trí Thông nói nghĩa của y trí có thể được nghe chăng?

Tổ nói: Đã khế hội ba thân, lại nói rõ bốn trí. Nếu lìa ba thân, lại bàn bốn trí, đây gọi là có trí không thân, tức đây có trí lại thành vô trí, lại nói kệ rằng:

Đại viên cảnh trí tánh thanh tịnh (8)

Bình đẳng tánh trí tâm không bệnh (7)

Diệu quán sát trí chấp không công (6)

Thành sở tác trí đồng viên cảnh (5).

Năm tám (quả) sáu bảy (nhân) quả nhân chuyển, chỉ dùng danh ngôn không có thật tánh (chuyển tên không chuyển thể). Nếu ở chỗ chuyển không lưu tình, hưng thịnh thường ở Na Dà Định (truyền đăng).

Nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý sáu căn sáu trần sáu thức.

NĂM THỨC CHUYỂN THÀNH SỞ TÁC TRÍ

Kinh Bát-nhã nói: Sáu căn sáu trần thành mười hai xứ, thêm sáu thức hòa hợp thành mười tám giới. trong Khởi tín luận nói: Do bốn loại nghĩa pháp huân tập.

1. Tịnh nghĩa là chân như.

2. Nhiễm nghĩa là vô minh.

3. Vọng tâm nghĩa là nghiệp thức.

Bốn vọng trần nghĩa là sáu trần, trong kinh Lăng-nghiêm nói: Sáu thức tạo nghiệp, bị chiêu cảm theo ác báo từ sáu căn mà ra.

Trong kinh Hoa Nghiêm nói: Nhãn nhĩ tỷ thiệt thân tâm ý các tình căn, do đây thường lưu chuyển, mà không có năng chuyển. Trong Khởi tín lại nói: Ba cõi hư ngụy, duy tâm sở tác, lìa tâm thì không có sáu tràn cảnh giới. Trong luận Tỳ-bà-sa hỏi: Tâm ý thức có gì sai khác? Đáp: Không có sai khác, tức tâm là ý, ý tức là thức, đều đồng một nghĩa, như lửa cháy, cũng gọi là diễn cũng gọi là sí.

Kinh Bát-nhã lại nói: Nếu như thật biết tự tánh đều không, đây là người có thể học sáu căn sáu trần sáu thức vậy.

Tổ sư nói: Hiện khắp đều bao gồm sa giới, thâu nhiếp ở một vi trần. Thức gọi đó là Phật tánh, không biết kêu làm tinh hồn. Song tuy như vậy, sai lầm rất nhiều, hiểu lầm không ít.

ĐỆ THẤT MẠT-NA CHUYỂN THÀNH BÌNH ĐẲNG TÁNH TRÍ

Trong kinh Lăng-già nói: Mạt-na nói: Tàu dịch là nhiễm ô ý, hằng thẩm tư lương, nên cũng gọi là truyền tống thức.

Đức Phật cùng Đại Huệ nói: Nói rộng có tám, lược nói có hai, trong hiện thức chấp làm ngữ thuộc về Lại-da, ngoài phân biệt sự thức chấp làm ngã thuộc về tiền lục thức. Chân tức thức thật tánh, cũng thuộc phần tịnh Lại-da, nên có thô tế: Nghĩa là tam tế lục thô. Thô tế hai thức, đều y vô minh trụ địa mà khởi, do căn bổn vô minh, động tịnh tâm kia, mà khởi thức tế, y thức tế đây, chuyển khởi tâm thô, dùng vô minh làm gốc y vô minh làm nhân, sinh tam tế bất tương ưng tâm, y cảnh giới làm duyên, sinh ba thô tương ưng tâm, cho nên nói: Thô tế hai thức, đều đủ hai nhân, mới được sinh trụ. Hiện thức: Trong Khởi tín nói: Bất tương ưng tâm, y bất tư nghì huân nên được trụ, hiện thức đây là chỗ hiện cảnh giới, động hiển tâm kia, khởi các việc sóng thức.

Phân biệt sự thức: Trong Khởi tín nói: Là tương ưng tâm, y cảnh giới nên được sinh, y bổn tâm nên được trụ, một thức đây, đều là vô minh, huân tập chân như, thành nhiễm duyên khởi. Trong luận nói: Phải biết vô minh hay sinh tất cả pháp nhiễm, tất cả pháp nhiễm đều là tướng bất giác. Trong Chủ kinh yếu tập nói: Thức từ dưới lên đến rốn sắp lên diệt sinh trong loài người, lên đến tâm diệt, không mất thân người, lên đến đầu mặt diệt sinh cõi trời, đến đỉnh diệt hằng đoạn luân hồi. Từ trên xuống đến lưng diệt vào đường quỷ, xuống đến chân diệt, sinh vào địa ngục.

Trong luân nói nếu lìa vọng niệm, thì có tướng của tất cả cảnh giới, duy có một chân tâm.

A-LẠI-DA THỨC CHUYỂN THÀNH ĐẠI VIÊN CẢNH TRÍ

Trong bộ Tông Cảnh nói: Đệ bát thức phần nhiều dị thục tánh, cũng gọi là Hàm tàng thức, cũng gọi là bát Vương tử, cũng gọi là bát Giải thoát, cũng gọi là bát Trượng phụ, tổng cộng có ba mươi hai tướng, đây là quả tướng nhân trí báo đức. Thứ bảy thứ tám không lìa nhau.

Kinh Giải Thâm Mật nói: Bát thức đây hay phát khởi ở tiền lục thức chuyển thức, đệ bát thức cho rằng trong đời trước do thiện, bất thiện nghiệp làm nhân, chiêu cảm sinh đệ bát dị thục tâm là quả. A- lại-da đây, tức chân tâm, không thủ tự tánh, tùy theo duyên nhiễm tịnh không hợp mà hợp, hay hàm chứa tất cả cảnh giới chân tục, gọi là Hàm tàng thức. Như gương sáng không cùng ảnh tượng hợp nhau, mà hợp ảnh tượng, cũng gọi là Như Lai tàng thức.

Trong Dà-đà nói: Các pháp ở tàng thức, thức ở pháp cũng vậy, lại xen làm nhân tướng, cũng xen làm quả tướng.

Kinh Lăng-già nói: Nếu không chấp các chấp của Nhị thừa ngoại đạo, mới có thể như thật tu hành, kẻ phá luận ác kiến của họ, và xả ngã chấp v.v... có thể dùng diệu tuệ.

Sở y thức, tức bốn trí chuyển thành tám thức, vào ngôi vị Như Lai tự chứng, là nói cùng chư Phật đồng đắc đồng chứng. Trong kinh Lăng- già Đức Phật bảo Đại Huệ rằng: Song các thức kia không khởi niệm đây, chúng ta đồng thời triển chuyển làm nhân, mà đối với tự tâm sở hiện cảnh giới, phân biệt chấp trước, đồng thời khởi đó, không có tướng sai biệt, đều rõ tự cảnh.

Chú giải rằng: Các thức v.v... kia, đều rõ tự cảnh, đây gọi là bát thức đều có thể phân biệt tự phân cảnh, không biết chỉ là tự tâm vọng hiện. Nói sắc là cảnh của nhãn thức, nhẫn đến Kiến phần của A-lại-da, là cảnh của thức thứ bảy, chủng tử căn thân khí giới, là cảnh của Tàng thức. Nhưng tám thức đây, lìa Như Lai tàng, không khác tự thể, do vì chúng sinh không biết, chấp thành tên của tám thức, chư Phật chứng đắc, hành thành dụng bốn trí. Nếu mê mờ thì bát thức có tên là Chấp tàng, thất thức có tên Nhiễm ô, lục thức khởi tình biến kế, ngũ thức theo tướng căn trần. Nếu rõ biết Lại-da, thành thể viên cảnh, trì môn công đức, mạt-na thành nguồn bình đẳng, một tự tánh của mình, đệ lục khởi diệu quán sát, chuyển chánh pháp luân, năm thức khác khởi công sở tác, đưa ra tích Ứng hóa, đây thời nhất tâm không động, thức trí tự phân, không chuyển thể kia, mà chỉ chuyển tên thức, không phân lý thức, mà phân sự thức, chỉ phục sáu thức, không thủ cảnh trần nên gọi là thức diệt, thế nên lìa tâm cảnh, văn lý đều rỗng không, tức trần thức nêu bày lượng có căn cứ, cuồng tâm không biết, hết thì Bồ-đề, cấu tịnh tâm sáng, xưa nay là Phật.

ĐỆ CỬU A-ĐÀ-NA THỨC

Cũng gọi là thuần tịnh thức. Trong Hợp luận nói: Mượn nói A-dà-na thức (hán dịch là chấp trì) là đệ cửu thuần tịnh thức, như các thức thứ năm sáu bảy tám v.v... thường dấy cửu thức làm chỗ nương tựa, phàm ngu không hiểu, vọng chấp làm ngã, như dòng sóng nước không lìa thể nước, các sóng ngòi lấy nước để nương, cho nên thức thứ năm sáu bảy tám thường dùng tịnh thức để nương. Sao gọi thức thứ chín là Tịnh thức? Vì hàng Nhị thừa trụ lâu trong sinh tử nghiệp chủng thức thứ sáu, thứ bảy, thứ tám có sợ sệt, sợ họ khó tin, phương tiện ở ngoài chủng sinh tử, riêng lập tịnh thức, khiến bi trí dần dần được sinh, đạt thức thành trí (327).

Trong kinh Thâm Mật có bài tụng:

"A-dà-na thức rất vi tế

Tất cả chủng tử như bộc lưu

Ta ở phàm ngu không khai diễn

Sợ họ phân biệt chấp thành ngã".

Xét các thuyết nói về ba thân bốn trí, chọn lựa trong các kinh luận dẫn chứng rõ ràng, cùng với Quy Ngưỡng hiện chỗ thức liên quan đến đại tướng, có thể giúp tham cứu thiền chánh tu, không đi lên đường nhỏ mà đi đường chánh, nên tôi có chọn lấy, thường thường những bậc đồng dòng phái ắt cho rằng, tôi riêng truyền tông trực chỉ, sao mượn đây làm, đâu không biết, người học đạo, là chỗ rất khốn khổ của tâm ý thức, rỗng sáng tự chiếu, vốn tự không nhà, phong cảnh lung lay bỗng nhiên luống làm, bậc nhân sĩ thông hiểu cũng chưa tránh khỏi, huống gì người hạ căn? Có thể không sức phương tiện quán chiếu, chuộng nhân kia mà lột bỏ thuyết kia, phá hư vọng kia, đập hang ổ kia, tức chỗ ta thọ dụng, đều là Đại viên cảnh trí, vàng ròng muôn lần luyện, không trở lại quặng.

THẠCH ĐẦU THAM ĐỒNG KHẾ

(Tuyết Đậu viết lời)

Tâm phật ở Ấn Độ

Cõi Trúc tâm Đại tiên

Đông Tây thầm truyền trao

Căn tánh có lợi độn

Tổ đạo không phân nam bắc

Nguồn linh thật trong sáng

Như sông có nhiều nhánh

Chấp sự vốn là mê

Khế lý cũng không ngộ

Mỗi vật bày cảnh giới

Hòa lẫn chẳng hòa lẫn

Hòa lẫn nên có quan hệ

Hòa lẫn nên không phải một thể

Sắc giới vốn khác chất tượng

Như âm thanh có vui buồn

Sắc hợp với chí đạo và trung đạo

Rõ ràng như câu thơ trong đục

Tự đại xoay về tự tánh

Như con tìm được mẹ

Lửa nóng gió lay động

Nước ướt đất cứng chắc

Mắt đối sắc, tai đối âm thanh

Mũi đối mùi, lưỡi đối vị

Mỗi mỗi nương pháp tánh

Như nhánh lá nương cội cây

Gốc ngọn đều về tông

Cao thấp thảy dùng lời nói này

Ngay trong "Minh" có "Ám"

Ngay trong "Ám" có "Minh"

Chớ đem tướng "Minh" để tìm tướng "Ám"

Minh, Ám đều tương đối

Ví như bước trước sau

Vạn vật tự có tác dụng

Nên nói chỗ tác dụng và nơi chốn

Sự tồn tại như hộp với nắp

Lý ứng hợp như tên chõi nhau

Tiếp thu nên lãnh hội tông chỉ

Chẳng cần tự lập quy cũ

Chạm mắt không lãnh hội đạo lý

Như chẳng thể dùng chân bước đi

Bước đi không dính dáng đường xa gần

Kẻ mê, với đạo cách xa như sông núi

Kính thưa các bậc tham thiền

Thời gian chớ để luống qua.

Ngài Tịch Âm nói: Tôi thường tham khảo sách đây, tổng cộng hơn bốn mươi câu, mà dùng sáng tối bàn luận phân nửa, thiên đầu nói: Linh nguyên trong sạch sáng suốt chi phái thầm lưu chú, mới biết căn y của sáng tối ở nơi đây. Lại nói: Tối hợp với lời nói thượng trung. Câu sáng suốt trong đục là Điều-đạt khai phát vậy, cho đến chỉ về tông ấy mà chỉ bày tông thú chia rằng: Bổn mạt phải quy tông, tôn tuy dùng lời nói: Cho nên dưới câu sáng tối của bài tựa rộng, liên kết to lớn không thôi, chẳng phải thiếu sắc pháp hư dối, chính là rõ lời kia vậy. Ngài Động Sơn ngộ được ý chỉ đây, có thuyết ngũ vị thiên chánh, đến trong câu Lâm Tế và môn của Huyền Vân tùy theo sóng ngòi, mà không khác vị, mà trái bỏ vâng lời, lại trong tưởng tượng sáng tối có chỗ tướng ẩn hiển, cũng không lầm sao?

NĂM LỜI HỎI

Đây bởi người đương thời luống uổng nghĩa học, tướng cùng thuyết, luống dối tiên thánh, chẳng phải hủy thiền tông, mà Tự Thông Thiền sư hỏi Đạt Quán Đĩnh Hòa thượng, tổng cộng có năm lời hỏi muốn kẻ sai lầm, nên biện rõ ràng.

Vị tăng Tự Thông hỏi Đạt Quán Đĩnh Hòa thượng: Trong các kinh luận nhiều nhà nói: Tây Thiên từ Thích-ca đến Tôn giả Sư Tử, Tổ sư truyền nhau đến đây đoạn tuyệt, kỳ thật như thế nào?

Đạt Quán đáp: Ôi nói như thế là tâm sinh diệt vậy, đâu không biết là pháp quý trọng người, như đom đóm đấu chọi với ánh sáng mặt trời, chim tước lấp đầy biển xanh thì luống nhọc hình hài, vả lại hai mươi bốn Tôn giả Tổ sư, độ Bà-xá-tư-đa, gồm rút ra ở Đạt-ma-đạt, duyên ấy chép đủ ở bài tựa Linh Triệt của Sa-môn Cối Kê đời Đường, Sa-môn Chu Lăng Pháp Cự đã biên trong truyện Bảo Lâm, và căn cứ Tam Tạng Chi Cương Lương Lâu bên Thiên Trúc tiến ngay tiếp nối pháp yếu, nói rõ Tôn giả Sư Tử gặp nạn do việc trước truyền y phó pháp, bắt đầu từ ngài Ca-diếp, huyết mạch thẳng xuống, tổ Bà-xá-tư-đa thứ hai mươi lăm, tổ hai mươi sáu không bằng Mật-đa, tổ hai mươi bảy Bát-nhã Đa-la phó chúc Bồ-đề-đa-ma, tức Sơ tổ đời Đường. Nguyên Chi Cương Lương Lâu Tam Tạng đến Trung Hoa, đến chùa Bạch Mã Lạc Dương, lúc bấy giờ tức nhằm vua Tiền Ngụy nói vào năm Tân tỵ thứ hai Cảnh Nguyên khanh công.

Tôn giả nhập diệt mới hai năm, từ đây rõ biết, kinh luận của các sư, mờ mịt cho hậu côn. Than ôi ngại vì?

Hỏi rằng: Đại sư Đạt-ma, từ Thiên Trúc mang bốn quyển kinh Lăng-già đến phải chăng?

Đáp là không, việc tốt đó vậy.

Vả lại Đạt-ma đơn truyền tâm ấn, không lập văn tự, thẳng chỉ tâm người thấy tánh thành Phật, há có bốn quyển kinh Lăng-già sao?

Thiền sư Tự Thông nói: Trong Bảo Lâm Truyện cũng nói như vậy. Quán Đĩnh Hòa thượng nói: Nói về tu không rảnh để thảo luận rõ, thử vì ông nói rõ.

Kinh Lăng-già có ba nhà dịch, mà dịch bốn quyển đầu, chính là Tam Tạng Cầu-na-bạt-đà, bên Thiên Trúc đời Tống dịch, mười quyển kế thời Nguyên Ngụy Bồ-đề Lưu-chi dịch, Lưu-chi cùng Đạt-ma đồng thời, về sau Độc Dược Đạt-ma vậy, bảy quyển sau, đời Hậu Thiên đời Đường ở Điền Tam Tạng Thật Xoa-na-đà dịch, lấy đây căn cứ, trước sau hư thật nên biết. Ngưỡng Sơn Huệ Tịch Thiền sư, cũng từng biện rõ việc ấy.

Hỏi rằng: Truyền pháp hệ không phiên dịch, trong việc truyền trao pháp tạng không có bài kệ đây, cho đến các nhà phần nhiều nói không căn cứ, xin chỉ dạy.

Đáp rằng: Ôi con cháu chi phần phải quấy phát khởi, không thể căn cứ, chi bằng Đạt-ma chưa vào cõi đây đã hiểu đời Đường nói: Vì sao biết, ban đầu gặp vua Lương Võ đáp hỏi, việc ấy liền có thể biết. Sau lại Nhị tổ Tuệ Khả Đại sư mười năm phụng trì, cho đến đứng ngoài tuyết chặt cánh tay, chí cầu nghiệp Tổ chí cầu thành khẩn. Sau Đạt-ma bảo rằng: Ta có một ca-sa giao cho làm tin, ở đời ắt có người nghi rằng: Ta người Tây Thiên, ông ở cõi đây, được pháp thật tin ông phải dùng lời Ta làm chứng cứ.

Lại nói: Từ Thích-ca Thích Sư đến Bát-nhã Đa-la, cho đến với Ta, đều truyền y tiêu pháp, truyền pháp để lưu lại bài kệ.

Ta nay giao phó cho ông, kệ nói:

Ta xưa nay ở cõi Quy Tư

Truyền pháp cứu mê tình

Một hoa nở năm lá

Kết quả tự nhiên thành.

Nhân dẫn bài kệ từ trên các tổ mỗi mỗi truyền trao, trong truyền pháp ấn để khế hợp chứng tâm, ngoài giao phó ca-sa do định tông chỉ, lấy đây thì biết, Đạt-ma giao phó quyết nghi cho Nhị Tổ. Đây chính là đơn truyền miệng trao, đâu rảnh phiên dịch?

Hỏi rằng: Pháp môn nhất tâm tam quán của Tôn giả Thiên Thai cùng với ý Tổ sư như thế nào?

Đáp rằng: Ông nếu không hỏi ta khó quán xét lời, ta từng thấy trong giáo pháp nói: "Ta có chánh pháp nhãn tàng, giao phó cho Đại Ca-diếp".

Hơn nữa không ở trong Tam thừa ngũ giáo, vốn là giáo pháp của Phật tổ, đều có truyền trao. Xưa nghe Đại sư ở trong tạng được ngài Long Thọ tạo Trung luận, xem đến quyển thứ tư, phá các việc của các pháp tánh có định tánh thì không có nhân quả, như trong bài tụng nói:

"Nhân duyên sở sinh pháp

Ta nói tức là không

Cũng gọi là giả danh

Cũng gọi là nghĩa trung đạo".

Bài tụng kế rằng:

Chưa từng có một pháp,

Không từ nhân duyên sinh,

Thế nên tất cả pháp,

Đều là không giả.

Từ đây thuật nhất tâm tam quan nói không, giả, trung. Nếu căn cứ ý giáo, đại khái một bài kệ đều thành bốn câu, để thành ý kia, người trí lìa thành tam quan giống như nhanh sum sê, lại chưa rõ truyền trao, nhân đây lại nói: Xa bẩm thọ ngài Long Thọ, do Long Thọ là Tổ, gần bẩm thọ tư đại thì nên biết. Nếu ở thế gian vâng theo bẩm thọ, ta e đời sau ắt có người thông minh lanh lợi, không xem kinh Phật, tự bẩm thọ Thích-ca, há như vậy sao bởi do người trí đầy đủ phước đức trí tuệ biện tài, nhiều đời làm đế sư, thành thuyết một nhà, lời nhiều lý hay, mà con cháu đời sau, xưng truyền giáo Tổ, chính là hủy bỏ tư tư Tôn giả. Đích thân phó pháp cùng Bà-xá-tư-đa cho đến cõi đây Lục Tổ truyền y phó pháp, dùng làm tà giải, than ôi ta nếu luận đủ, tức thành thị phi, ông tự hiểu rõ.

Hỏi: Từ Đạt-ma đến cõi đây nhân đâu mà các Tổ sư nói giáo, cùng chư Tổ Tây Thiên đến Lục Tổ sắp lên không đồng. Đầu trâu một tông Bắc tú hà trạch, Nam Nhạc Nhượng thanh nguyên tư, ngôn cú lần khác, kiến giải sai khác, các đảng sư môn xen nhau hủy thạnh.

Như thế nào được dứt tranh cãi?

Đáp: Lạ thay lời hỏi đây, vả lại Tổ sư đến cõi đây, như một cây con đem trồng dưới đất, nhân duyên hòa hợp nẩy mầm, trồng từ Đạt- ma và Nhị Tổ, nhánh lá tức phó cho môn đồ tổng trì giáo dục, đến hai vị Tổ là trồng, ba vị Tổ là mầm, nhẫn đến Lục Tổ là giống, Nam Nhạc Nhượng là mầm, Ngưu Đầu Thần Tú Hà Trạch v.v... đều là nhánh lá, san hô, sinh con cũng nhiều, giống ấy lại theo gió đất, hái lấy là quý lá, được nhánh quý nhánh, cũng như cây ở Nam sao là cây quít, ở Bắc là cây chanh, tuy hình vị có biến đổi, mà cội gốc có biến đổi sao? Giống như mặt trời ở phía Đông là sớm mai, ở phía Tây là buổi chiều, mặt trời cũng theo phương hướng mà xoay chuyển, thì bóng cũng xoay. Mà hư không thì không chuyển, lại quái lạ gì, ông chỉ rõ được nội tâm, mà không tùy theo ngoại pháp kia. Nội tâm là thoát khỏi sinh tử. Ngoại pháp: Là theo ái ố, ái ố sinh thì cách xa Phật tổ, vì ông rảnh rỗi, then chốt phát ra từ chánh tông và ngôn cú thẳng tắc, đều thuật ở sau bài tựa, khiến người học hiểu rõ chính gốc nó.

BÀI TỰA CỦA NHÀ TỈNH MỘNG SO SÁNH LẠI TÔNG PHÁI NĂM NHÀ

Tăng Đạo Nguyên ở Cảnh Đức Giang Ngô thời Hoàng Triều, tập Truyền Đăng ba mươi quyển, từ Tào Khê sắp xuống phân thành hai dòng.

1. Nam Nhạc Nhượng, Nhạc Nhượng truyền Mã Đại sư.

2. Thanh Nguyên Tư, Tư truyền đến Thạch Đầu Thiên.

Từ hai phái sắp xuống lại thành năm tông. Mã Đại sư truyền đến tám mươi bốn vị thiện tri thức. Trong có Bá Trượng Hoài Hải truyền đến hai người Huỳnh Bá, Vân Đại Quy Hựu, Vân Đại Quy Hựu sắp xuống truyền đến Lâm Tế Huyền, nên gọi là tông Quy Ngưỡng, tám mươi bốn người, lại có Thiên Vương Ngộ, Ngộ đắc pháp với Long Đàm Tín, Tín đắc pháp với Đức Sơn Giám, Giám đắc pháp với Tuyết Phong Tồn, Tồn truyền đến tông Vân Môn, tông Pháp Nhãn, Thạch Đầu truyền đến Dược Sơn Nghiễm Thiên Hoàng Ngộ hai người. Ngộ đắc pháp với Vân Nham Thịnh, Thịnh đắc pháp với Đổng Sơn Giới, giới đắc pháp với Tào Sơn Tịch, đây là tông Tào Động. Nay truyền đăng lại gồm thâu hai môn Pháp Nhãn, Vân Môn, quy về Thạch Đầu sắp xuống bị sai lầm. Duyên đồng thời ngộ đạo có hai người.

1. Một người ngộ đạo ở chùa Tây Thiên Vương thành Giang Lăng là người Chử Cang, sau Thôi Tử Ngọc, tiếp nối Mã Tổ, vào ngày mười ba tháng tư năm mười ba niên hiệu Nguyên Hòa, Chánh Nghị Đại Phu Khâu Huyền Tố soạn Tháp Minh, văn mấy ngàn lời, tóm lược rằng: Mã Tổ truyền chú:

Ngày khác không lìa chỗ xưa, Nên trở lại Chử Cang.

2. Một người nữa ngộ đạo ở chùa Đông Thiên Hoàng thành Giang Lăng, người ở Đông Dương Vụ Châu, họ Trương, tiếp nối dòng Thạch Đầu, vào năm Đinh hợi thứ hai niên hiệu Nguyên Hòa ông thị tịch. Luật sư ghi chép soạn văn bia, hai văn bia chép xong, sinh duyên xuất rất rõ ràng, nhưng duyên đạo vốn lượm lặt ở tận Truyền Đăng Lục, chẳng phải đích thân đến tham khảo, chẳng qua uyển chuyển nhờ người thu nhặt mà được, việc ấy sai lầm có thể biết, từ Cảnh Đức đến nay, bốn biển trong thiên hạ, lấy truyền đăng làm căn cứ, tuy nêu bày căn cứ ngôi vị lập tông, không thể lược thêm, nghiên cứu biện rõ, chỉ có hai người thừa tướng Vô Tận cư sĩ và Lữ Hạ Khanh thượng hội nghị trong việc tông môn. Họ thường nói: Thạch Đầu đắc pháp với Dược Sơn, Dược Sơn đắc pháp với Tào động một tông, giáo lý hạnh quả ngôn thuyết uyển chuyển. Hơn nữa Thiên Vương Đạo Ngộ sắp xuống, truyền đến Châu Kim Cang, trách gió mắng mưa, tuy Phật tổ, không dám thêm vào cơ phong kia, sợ tự Thiên Hoàng hoặc có sai lầm.

Tịch Âm Tôn giả cũng từng nghi rằng: Đạo Ngộ giống như có hai người, xa ngài Vô Tận ở chỗ Đạt Quán Đĩnh, được ghi chép soạn bia tháp Đạo Ngộ Thiên Hoàng vào đời Đường, lại tham khảo đắc pháp với Khâu Huyền Tố làm kỳ tháp Đạo Ngộ Thiên Vương, đem ra chỉ bày khắp các phương rằng: Ta thường nghi Đức Sơn, Đổng Sơn, đồng từ Thạch Đầu sắp xuống, nhân đó đưa ra thủ đoạn sống chết không đồng, nay do Khâu Phù hợp hai lần ghi chép chứng cứ, rõ ràng, mới biết, ta chọn pháp suy nghiệm người không lầm.

Tịch Âm nói: Ngài Khuê Phong đáp với Bùi Tướng Quốc, tướng trạng tông thú nêu bày sáu người tiếp nối Mã Tổ.

Thú Sơn nói: Đạo Ngộ ở Giang Lăng, ở sau chú giải rằng: Bao gồm bẩm thọ ở Kỉnh Sơn, nay vọng đem hai tông Vân Môn, Lâm Tế cạnh tranh, có thể phát ra một tiếng cười, viết sơ lược đại khái để truyền rõ ràng, ngõ hầu biết chánh phái của năm nhà như vậy mà thôi.

NHÂN THIÊN NHÃN MỤC

QUYỂN 6

TÔNG MÔN TẠP LỤC TAM CÚ CỦA NHAM ĐẦU

Cắn đi cắn đứng

Muốn đi không đi

Muốn ở không ở

Hoặc khi một bề không đi

Hoặc khi một bề không ở.

(329) Sư thượng đường nói: Đại phàm xướng giáo, từ trong vô dục lưu xuất ba câu, chỉ là lý luận, cắn đi cắn ở, muốn đi không đi, muốn ở không ở, hoặc khi một bề không đi, hoặc khi một bề không ở, đều không biết phương sở, mắt sáng khe suối đất đột nhiên không có hang ổ. Nếu luận về chiến, mỗi mỗi phải là thủ đoạn cắn heo chó, nếu chưa thấu chưa rõ, cũng phải được bảy tám phần mới có thể nhập lập. Nếu từ trước đến nay nhãn mục di-lê-ma-la, hơn nữa không làm loạn lộ ra túi hồ đồ, lầm đánh gãy lưng ông, chớ nói không đạo. Xét ba câu của Thạch Đầu, cắn đi cắn ở là một, muốn đi không đi, muốn ở không ở là một, hoặc khi một bề không đi, hoặc khi một bề không ở là một, xưa vốn vốn dùng cắn đi là một, mà càng không để ý, hoặc khi câu một bề không đi, hoặc khi một bề không ở là sai, nay đã đúng, lược nêu thượng đường làm căn cứ.

NĂM CÂU HỎI CỦA PHẦN DƯƠNG

(Trong Thạch môn lục chưa thấy có lời đáp đây)

Vị tăng hỏi: Thế nào là câu nhập môn?

Phần Dương nói: Khách xa biết mình,

Tạm ngồi cười ngâm nga.

Thạch Môn Thông nói: Lục thân không biết nhau,

Trong miệng nói xa đến.

Vị tăng nói: Mù.

Thế nào là câu trong môn?

Phần Dương nói: Sắp xếp bốn tướng đứng,

Tình ngưng vọng Thánh dung.

Thạch Môn nói: Mật thất không thông gió,

Một về nhà ngồi.

Vị tăng nói: Nắm bắt.

Rồi lại nói: Chủ trong tân.

Thế nào là câu đương môn?

Phần Dương nói: Tọa đoạn ngàn đường sai,

Hào quang phát chiếu muôn cơ.

Môn Thông nói: Cửa mở không cửa sổ,

Để kiếm xem bốn phương.

Lại nói: Trảm.

Rồi lại nói: Chủ trong chủ.

Thế nào là câu ra cửa?

Phần Dương nói: Mở mắt nhìn giang sơn,

Khắp cõi không biết nhau.

Môn Thông nói: Oai nghi không ngay nhìn về Trường An.

Lại nói: Giáng xuống.

Thế nào là câu ngoài cửa?

Phần Dương nói: Tiều phu đến đồng hoang,

Cưỡi trâu thường gõ sừng.

Môn Thông nói: Oai nghi ngay thẳng đến Trường An.

Lại nói: Tân trong tân.

ĐẦU TIÊN LUẬN BỐN MÓN BẤT BIẾN

(Lời viết của cổ đức)

Sương mù khắp núi Nhạc mà thường vắng lặng (cùng với trong mà không giao thiệp).

Sông suối tranh nhau chảy mà không dòng (rảy nước mà không dính).

Ngựa đồng trống phất phới mà không động (gió thổi không vào) Mặt trời mặt trăng rõ ràng mà không khắp (ánh sáng không trái).

BỐN TẠNG CƠ PHONG CỦA NHÂM ĐẦU

Bốn tạng phong: Sư đã lập vậy nghĩa là căn cứ sự là toàn sự. Căn cứ lý là toàn lý. Vào đến là lý sự đủ. Đưa ra là lý sự hết. Người đời sau học, không căn cứ ý của người trước đã lập, vội đổi tựu thành tụ, khiến bần tăng đời sau nghi trong dòng tôn sư có vật, xuất nhập mà có thể chỉ bày, nên phải xét rõ.

CỔ ĐỨC THÊM BÀI TỤNG CHO QUÁN ĐẠT ĐĨNH

Gánh nước bửa củi không phải là trần

Đầu đầu toàn hiện thân Pháp vương

Thuyền nhỏ ngoài biển cả gợn sóng xanh

Sóng to như núi phun bạch ngân (tựu sự).

Căn cứ sự tạng phong sự riêng đủ

Không ở trên lý mà thủ ngôn thuyên

Vảy đẹp nếu không nuốt hương bánh

Vẫy đuôi lay đầu giỡn sông xanh biếc (tựu sự).

Ngay toàn thân hiển lộ đường đường

Diệu thể trước nay không che giấu

Gặp chỗ hiện thành khó hiện rõ

Trần trần đều phóng hào quang trắng (tựu lý).

Tựu lý tạng phong lý rất nhỏ

Há từ trên sự lập hào ly

Diều hâu bay ngoài trời rộng lớn

Chịu cầm chim tước chết trong rừng (tựu lý).

Toàn quyển điện cơ mấy người biết

Chê lông mày trên đã là chậm

Gặp mặt không biết mở kho báu

Do dự xa lìa cỏ ngoài cửa (nhập tựu).

Vào đến tạng phong lý sự bao gồm

Đầm xanh gió thổi động mây sấm

Vũ môn tháng ba hoa đào nổi sóng

Đội sừng nâng đầu khỏi phơi má (nhập tựu).

Oai quang lẫm liệt đầy thế gian

Hiệu lệnh Pháp vương hợp đương nhiên

Trước cửa đạo Trường An vạn cổ

Một phen chim bằng đánh vạn dặm trời (xuất tựu).

Ra đến tạng phong lý sự vong

Trời cao mặt trời đỏ càng không ngại.

Ông sấm bà sét nói phân minh

Trong tiếng sét đánh lửa đá sáng (xuất tựu).

TAM ẤN CỦA TÔNG MÔN

(Thạch Môn Thông, Ngọc Tuyền Đạt)

Một ấn ấn không

Thạch Môn nói: Răng đứng lưỡi.

Ngọc Tuyền nói: Vạn tượng thâu về ngàn gương xương.

Một ấn ấn nước.

Thạch Môn nói: Nói chuyện với người điếc.

Ngọc Tuyền nói: Cóc tía nhảy bóng rơi trong ngàn sông.

Một ấn ấn bùn.

Thạch Môn nói: Trên đầu cắn gậy lẩm bẩm trong miệng.

Ngọc Tuyền nói: Xem kỹ khi màn văn chưa phát.

BÀI TỤNG CỦA TUYẾT ĐẬU

Ấn không ấn nước ấn bùn

Chữ nghĩa rõ ràng lại mê

Đại sĩ Huỳnh Đầu không biết

Dám hỏi ai được đích thân đề.

Ấn bùn ấn không ấn nước

Vòng đất sóng lạnh tranh nhau khởi

Trong ấy lân rồng vô hạn

Mấy chỗ tranh cầu ra miệng.

Ấn nước ấn bùn ấn không

Nạp tử không biện rõ đông tây

Khai mở một lỗ phía trên

Ngàn bậc Thánh đồng đứng dưới gió.

BÀI TỤNG CỦA HOÀNG BÁ

Ấn bùn ấn nước ấn không

Bốn phương khéo léo đủ điều

Biển cả rồng ngâm mây nổi

Núi cao hổ gầm thành gió.

Ấn không ấn nước ấn bùn

Vật vật cao thấp đều đồng

Nếu biết rõ ràng sắc văn

Không ngại nam bắc đông tây.

Ấn bùn ấn không ấn nước

Bốn thứ sấm sét gió mây khởi

Nhân lúc thẳng đến long môn

Rất kỵ phơi má đốt đuôi.

BÀI TỤNG CỦA VÂN PHONG

Một phen ấn ấn bùn

Hiền ngu cùng biết

Vặn chuyển lỗ mũi

Chùy vàng trên đầu.

Một ấn ấn nước

Luống há môi miệng

Chưa qua dòng cát

Sóng ngòi tranh khởi.

Một ấn ấn không

Mắt Thước-ca-la

Đều chuông sau.

VƯƠNG TỬ BA TRIỀU

(Phần Dương Thiều Ngũ Tổ diễn Thúy Nham Phong)

Tăng hỏi: Khi Vương tử chưa đăng triều như thế nào?

Phần Dương nói: Lục cung ca khúc tuyết, tám nước nghe tiếng sáo, gặp nhiều người hỏi đường.

Thúy Nham nói: Thâm cung tuy không xuất,

Bên ngoài giáo hóa truyền khắp nơi.

Lúc Vương tử chánh đương triều như thế nào?

Phần Dương nói: Ngọc nhĩ không có văn chương

Bạn bang cầu đầu cuối.

Tổ nói: Thiên hạ thái bình

Thạch Nham nói: Lương ban nương điện ngọc

Mười đường đều đến triều.

Sau khi Vương tử đăng triều như thế nào?

Phần Dương nói: Y phục trắng hỏi điền ông

Khắp cõi không biết nhau.

Tổ nói: Ai luận tốt xấu.

Thạch Nham nói:

Ngư tiều ca chật đường

Đã lão xướng được mùa.

TỤNG CỦA PHẦN DƯƠNG

Vương tử ba triều quý gồm tôn

Xưa nay truyền nghe ai có thể phân

Tám nước sáu cung toàn mỹ hóa

Ấn của Phần Dương không rõ ràng.

CHUYỆN SƯ TỬ CỦA HÒA THƯỢNG CHÂN MINH

(Báo Ân phụ theo)

Vị tăng hỏi: Lúc sư tử chưa ra khỏi hang như thế nào?

Nam Minh nói: Gió mát đầy đất.

Báo Ân nói: Mũi nhọn rườm rà.

Sau khi ra khỏi hang như thế nào?

Nam Minh nói: Bầy chồn bể não.

Báo Ân nói: Ẩn thân không hiển lộ.

Lúc muốn ra chưa ra như thế nào?

Nam Minh nói: Sao thế?

Mạng như tơ treo.

BÀI TỤNG CỦA NAM MINH

Ngồi cao chót vót như si giống không thể

Bỗng nhiên chuyển đổi lại nương tựa

Trăm năm yêu quái đều tiền phục

Ẩn sâu ngàn vạn tầng trong núi mây.

Một tiếng rống chấn động càn khôn

Trong trăm bầy thú vỡ hồn mật

Nước khe ngược dòng bóng núi chuyển

Mắt tột không hoa loạn lang xăng.

Muốn ra chưa ra ai có thể biết

Ngồi xổm dưới đất chuyển thân cũng đại kỳ

Thiên thủ đại bi khó dò dẫm

Từ giáo ngàn xưa mọi người nghi.

CHUYỆN KIẾM BÁU CỦA TRƯỜNG LÔ TỔ ẤN PHƯỚC

(Thiên Trụ Tịnh, Thúy Nham Chi nương Thiên Tông)

Vị tăng hỏi: Khi bảo kiếm chưa ra khỏi vỏ như thế nào?

Tổ Ấn nói: Rít.

Thiên Trụ nói: Như nay triều đại không người hỏi.

Thúy Nham nói: Rất kỵ chấp đạo.

Thiên Tông nói: Ánh sáng lạnh xuyên qua sao đẩu sao ngưu.

Sau khi ra khỏi kiếm như thế nào?

Tổ Ấn nói: Lội.

Thiên Trụ nói: Vạn dặm núi sông đạo thái bình.

Thúy Nham nói: Thiên ma vỡ mạch.

Thiên Tông nói: Ngàn binh dễ được

Một tướng khó tìm.

CHUYỆN LIÊN HOA

(Thiên Trụ Tĩnh, Từ Minh Viên, Viên Giám Viễn)

Vị tăng hỏi: Lúc hoa sen chưa ra khỏi bùn như thế nào?

Trí Môn Tộ nói: Hoa sen.

Thiên Trụ nói: Gốc sâu cành liền qua mưa tàn.

Nam Minh nói: Nước sâu có lẽ không được.

Viên Giám nói: Gạch cháy đập bể dính mắc rất lạnh.

Sau khi ra khỏi nước như thế nào?

Trí Minh Tộ nói: Gánh lá.

Thiên Trụ nói: Nước trên đầu tiên thật hiếm có.

Nam Minh nói: Không ngại qua lại xem.

Thiên Trụ nói: Trong lòng phía Đông biển cả không nổi sóng gió.

Sau khi nở như thế nào?

Nam Minh nói: Hương phảng phất nam bắc.

Sau khi kết hột như thế nào?

Nam Minh nói: Nuôi cá nuôi ba ba.

TỤNG CỦA TUYẾT ĐẬU

Lá hoa sen báo ông biết

Lúc ra khỏi nước chưa ra khỏi nước như thế nào?

Giang bắc Giang nam hỏi Vương Lão

Một hồ nghi rõ một hồ nghi.

CHUYỆN PHONG HUYỆT CHIẾU GƯƠNG XƯA

(Từ Minh Viên, Thúy Nham Chi, Đổng Sơn Thông)

Tăng hỏi: Lúc gương xưa chưa lau chùi như thế nào?

Phong Huyệt nói: Thiên mà vỗ mạch.

Nam Minh nói: Tân La đánh trống.

Thúy Nham nói: Chiếu phá đầu lâu thiên hạ.

Động Sơn nói: Đây đến Hán Dương không xa

Sau khi lau chùi như thế nào?

Phong Huyệt nói: Cổ xe không đường.

Nam Minh nói: Tây Thiên ca múa.

Thúy Nham nói: Đen giống như sơn.

Động Sơn nói: Bãi oanh võ trước lầu Huỳnh Hạc.

CHUYỆN DIỄN TIÊN ĐÀ BÀ CỦA NGŨ TỔ

Vị tăng hỏi: Lúc vua đòi

Tiên dà bà như thế nào?

Tổ nói: Thấu triệt

Như thế nào là vua đòi tiên dà bà?

Tổ nói: Loan giá chưa sắp xếp đồng hiệu lệnh.

Thế nào là tiên đà bà?

Tổ nói: Mắt dò nóng tai.

Tăng lễ bái.

Tổ nói: Diễn.

CẢNH THANH HỎI PHONG HUYỆT VỀ SÁU PHÁP CẠO GỌT

(Biệt Phong đáp thêm)

Thế nào căn cứ lông cạo trần?

Phong Huyệt đáp: Lá rơi không phiền người quét bỏ

Tự có gió mát thành đến quét.

Thúy Nham nói: Lông lạnh đứng cao.

Thế nào là đến cạo da lông?

Phong Huyệt nói: Hơi thở dù cho đầy đủ tiếng vang trong hang cốc thẳm.

Tìm chân đâu được gặp phải người.

Thúy Nham nói: Lạc chỗ không dừng ai giải xem.

Thế nào là thịt cạo da?

Phong Huyệt nói: Tháo xuống thẳng dạy Thiên Đế chịu.

Na Tra thái tử không tha cho ông.

Biệt Phong nói: Đạt Đĩnh xem chỗ hồng sang

Sướng thích sát ông bình sinh.

Thế nào là đến cốt cạo thịt?

Phong Huyệt nói: Đề hồ đã tiêu thân hình lành

Tánh hiển đường huyền không nhờ thuyền.

Nham Phong nói: Phá cũng đọa.

Thế nào là đến tủy cạo cốt?

Phong Huyệt nói: Thích-ca đích thân gặp Phật Nhiên Đăng

Thọ ký không nghe nói pháp âm.

Biệt Phong nói: Tay không đến chỗ sức tranh chấp

Chỉ như tủy lại như thế nào cạo?

Phong Huyệt nói: Giả sử không hoa kết không quả

Ngựa gỗ khó dạy người trời đuổi.

Thuyết Phong nói: Giặc vào thành không.

HỎI ĐÁP NĂM TÔNG

Vị tăng hỏi: Thế nào là dưới sự Lâm Tế?

Ngũ Tổ Diễn rằng: Ngũ nghịch nghe sấm.

Hòa Sơn nói: Chiếu dụng đồng hành.

Chánh Đường biện rằng: Ta trọn không đến ông nói.

Hộ Quốc Nguyên nói: Giết người không chớp mắt.

Tuyết Đường Hành nói: Lục hợp gặp bùn lầy.

Tông Vân Môn, Tổ nói: Cờ hồng lấp lánh.

Động Sơn nói: Lý sự đều đủ.

Chánh Đường nói: Thang vàng trên ngựa gỗ.

Hộ Quốc nói: Đảnh môn ba mắt chiếu sáng càn khôn.

Tuyết Đường nói: Cờ hồng cao trong bóng sóng.

Tông Quy Ngưỡng, Tổ nói: Đoạn bia ngang khắp đường xưa.

Động Sơn nói: Ám cơ viên hợp.

Tuyết Đường nói: Trước mắt không đường khác.

Hộ Quốc nói: Xô đẩy không đến trước

Ước khoảng không lui sau.

Tuyết Đường nói: Trâu không sừng sắt ít ngủ nhà.

Tông Tào Động, Tổ nói: Đem sách không đến nhà.

Động Sơn nói: Thiên chánh hiệp đồng.

Tuyết Đường nói: Hạc ngủ cành khô.

Hộ Quốc nói: Tay cầm dạ minh phù Bao nhiêu cái biết trời sáng.

Tuyết Đường nói: Đụng đầu không phạm.

Tông Pháp Nhãn, Tổ nói: Người đi tuần suốt đêm.

Động Sơn nói: Sao chỉ duy tâm. (331)

Tuyết Đường nói: Rất kỵ trái giờ mất đợi.

Hộ Quốc nói: Tên nhọn gặp nhau không biết nhau.

Tuyết Đường nói: Tự bẻ gãy được lấy.

TỤNG CỦA BẢO PHONG TỪ GIÁM

Đầu đồng trán sắt oan trăm nhà,

Một tiếng hét đều phân chiếu dụng,

Thổi lông ba thước định vũ trụ,

Sắp đi đến bên lừa mù (Lâm Tế).

Ba câu đều đem xâu một chuỗi,

Đồng nhàn giải, đến trước ngự lầu,

Bao nhiêu hành khách chớp mắt,

Cá chép biển Đông bay lên trời

(Vân Môn).

Một cái buông ra ngàn cái,

Cái ky giải nói chuyện vô sinh,

Thảo Đường ngủ há miệng lư đô,

Tịch tử cần phải phá nguyên mộng

(Quy Ngưỡng).

Sân tía cửa vàng thêm xuân ấm,

Điện ngủ không người hầu chí tôn,

Trưởng ái trăm quan phân chỗ chức,

Rộng gõ đèn ra kim môn (Tào Động).

Khe quang dã sắc ngâm lầu đài,

Một tiếng trúc xa nghe thấu đến mai rơi,

Gió đưa đoạn mây về đỉnh núi,

Trăng hòa dòng nước qua đến cầu

(Pháp Nhãn).

TÔNG YẾU CỦA NĂM NHÀ VIÊN NGỘ

Toàn cơ đại dụng

Đánh hét đuổi nhau

Tìm người trên kiếm dao

Trong điện sáng buông tay (Lâm Tế).

Bắc đẩu ẩn thân

Kim phong lộ thể, ba câu có thể biện rõ

Một toàn liêu không (Vân Môn).

Quân thần hợp đạo

Thiên chánh giúp nhau

Minh đạo đường huyền

Kim vàng chỉ ngọc (Tào Động).

Sư giúp xướng hòa

Cha con một nhà

Tối sáng theo nhau (Quy Ngưỡng).

Nghe tiếng ngộ đạo

Thấy sắc minh tâm

Trong câu ẩn mũi nhọn

Trong lời nói có tiếng vang (Pháp Nhãn).

Năm nhà đổi tiếng thay điệu

Khai mở diệu môn

Thay đổi phong tục

Trăm phương ngàn phía.

Đều hướng về không trung xướng lên, khúc xướng là cơ ban đầu, nếu là dòng tuấn kiệt, không lưu lại dấu tích của trẫm, chuyển đổi hiển bày, cắt đoạn dây sắn, thế thì ngàn binh dễ được, một tướng khó tìm, vào cỏ tìm người, tạm thông một sợi chỉ phía trước có đường, toan đến thì trái, câu sau không riêng tư, động thành hang ở.

Bảo kiếm của Linh Nham

Thấy mắt đường đường

Ngăn trệ trong vỏ mê

Không không loại cỏ.

NÊU BÀY BÀI TỤNG VÔ VI (năm tông)

Chánh pháp nhãn tàng diệt bên con lừa mù, lão bà Hoàng Bá Đại ngu lắm lời (Lâm Tế).

Thang vàng trên ngựa ngọc

Sao người mê ban ngày

Gặp đủ căn cơ giữ lại sấm sét

Cũng là sư độn căn (Vân Môn).

Một dài chia ngắn một ngăn chia dài

Khúc thẳng vuông tròn

Thấu hợp cung thương

Khay bánh bên sông

Khiến hồ tăng cười một tràng (Quy Ngưỡng).

Núi Dan loan phụng đến a các

Diện mật sáo gọi tân cửu thành

Dã lão không biết quý huỳnh ốc

Sáu đường còn nghe tiếng roi tịnh (Tào Động).

Ngày ấm hoa tranh nhau nở

Rừng sâu chim không sợ

Thuyền đánh cá qua bờ nam

Thủy triều rơi vào vào đầu thành đá

(Pháp Nhãn).

BA LOẠI PHÁP GIỚI (Cổ đức)

Lúc Phật chưa ra đời như thế nào?

Thiên hạ thái bình.

Sau khi Phật ra đời như thế nào?

Đặc biệt một tràng buồn.

Lúc ra đời cùng với chưa ra đời như thế nào?

Biết ân thì ít, phụ ân thì nhiều.

Thế nào là thể của pháp thân?

Núi hoa nở giống như tơ, khe nước trong xanh như màu lam.

Thế nào là dụng của pháp thân?

Suốt đêm ngồi mây đá, cây xuân mang theo tùng mưa.

Thế nào là pháp thân?

Cây liễu màu huỳnh kinh nhạt,

Hoa lê hương trắng tuyết.

NGŨ NHÃN

Thế nào là Nhục nhãn?

Thương ghét đâu từng đủ việc quý tham sân càng nhiều.

Thế nào là Thiên nhãn?

Lồng lộng không lọt,

Rất rõ ràng phân minh.

Thế nào là Tuệ nhãn?

Đất vàng xa vẫy tay,

Giang lăng thầm điểm đầu.

Thế nào là Pháp nhãn?

Núi xanh thường không hiển lộ,

Khắp cõi không từng che ẩn.

Thế nào là Phật nhãn?

Từ bi lợi tất cả,

Phương tiện có nhiều một.

TAM BẢO (Cổ đức)

Như thế nào là Phật?

Chỗ nào không xưng tôn?

Thế nào là pháp?

Xe không xô đẩy ngang.

Lý không đoạn khúc.

Thế nào là tăng?

Nhàn rỗi cầm quyển kinh đứng dựa tùng.

Cười hỏi khách từ đâu đến.

CHUYỆN DỰNG GẬY

Thế nào là ông có dựng cây gậy?

Cờ gặp địch thủ khó ẩn núp.

Thế nào là ông không có dựng cây gậy?

Đàn cầm gặp tri âm mới biết đàn hay.

Thế nào là dựng cây gậy?

Dẫn qua đoạn sông cầu.

Bạn trở về thôn trăng sang.

Ý CÂU (Cổ đức)

Câu đến y không đến

Khe xưa nước suối vọt

Tùng xanh mang sương lạnh

Ý đến câu không đến.

Đá dài không có gốc cây

Núi ẩn không động mây

Ý câu đều đến

Trời cùng mây trắng xa.

Nước hòa dòng trăng sáng

Ý câu đều không đến

Trời xanh không chút mây

Nước xanh sóng gió nổi.

HỎI ĐÁP CỦA LỤC TỔ

Đạt-ma một chiếc giày

Chín năm ngồi lạnh không người biết

Hoa ngũ diệp nở thơm khắp cõi

Tổ nói: đập phá núi Thiết vi.

Nhị Tổ một tay

Xem thử ba thước tuyết

Khiến người lạnh lông cốt

Tổ nói: dẫn dắt thiên hạ.

Tam Tổ tội một đời

Tìm mà không thể được

Vốn tự không tì vết

Tổ nói: bóp mắt cùng sinh hoa.

Tứ Tổ một tay

Hổ oai hùng chấn động mười phương

Thanh quang động vũ trụ

Tổ nói: mắt sáng trăm bước oai.

Ngũ Tổ một gốc tùng

Không tính nêu cảnh trí

Lại phải trang gia phong

Ngũ Tổ một cây chày ?? ?? ?? ?? ??

Mới biết có cùng không.

HỎI ĐÁP MƯỜI VÔ

Nước vô vi,

Hoàng thượng phục hay nằm cao

Lúc đi ca Đế Vũ

Không có hai cân chuẩn mực rất rõ ràng.

Không có cội gốc,

Không nhờ sức điểm sáng phía Đông

Hoa ưu-bát thường nở.

Không có đáy bát,

Nhờ đến ẩn mặt trời mặt trăng

Buông bỏ chứa trong vũ trụ.

Không có tơ đàn,

Không phải tri âm chớ cùng khảy đàn

Thuyền không đáy

Rỗng không chở trăng sáng về.

Khúc vô sinh,

Một khúc, hai khúc không người hiểu

Mưa đêm qua buồn bờ đê nước sâu.

Sáo không lỗ,

Đồng rãnh thổi một khúc

Cùng hưởng thời thái bình.

Không có chim khóa,

Mở tháo khó động tay.

Gương không đáy,

Có thể thâu bốn biển cả

Nhét vào ngũ Tu-di.

MỘT TIẾNG HÉT PHÂN NĂM GIÁO (thêm mới)

Tịnh Nhân đến Thiền sư Am Thành, đồng với Pháp Chân Viên Ngộ Từ Thọ và mười tám Đại Pháp sư, đều ở phủ của Lương Bật Thái úy Trần Công. Lúc bấy giờ, Tư Hạnh Huy Tông, xem pháp hội kia, người giỏi về Hoa Nghiêm, ở trong chúng hỏi các Thiền sư. Đức Phật ta lập giáo, từ Tiểu thừa đến Viên đốn, quét trừ có không, riêng chứng chân thường, rồi sau trung nghiêm muôn đức, nổi tiếng là Phật. Thiền gia một tiếng hét, chuyển phàm thành Thánh, cùng các kinh luận, trái bỏ tương tợ, nay một tiếng hét nếu có thể nhập năm giáo, đây là chánh thuyết, nếu không thể nhập, đây là tà thuyết, các Thiền sư nhìn Am Thành. Am Thành nói, như Pháp sư đã hỏi, không đủ lời đáp ứng của các Thiền sư.

Tịnh Nhân tiểu trưởng lão, có thể để Pháp sư không mê hoặc, Am Thành kêu Thiện, Thiện đáp dạ!

Thành nói: Pháp sư đã nói Phật pháp Tiểu thừa giáo, chính là nghĩa hữu vậy. Đại thừa Thỉ giáo, chính là nghĩa không, thừa Chung giáo, chính là nghĩa hữu bất không. Đại thừa Đốn giáo, chính là nghĩa tức có tức không, Nhất thừa Viên giáo, chính là bất không mà bất hữu, chính là bất hữu mà không. Như ta một tiếng hét, không chỉ có thể nhập ngũ giáo, cho đến trăm công kỹ nghệ chủ tử bá gia thảy đều có thể nhập.

Am Thành bèn hét, một tiếng hét hỏi Thiện rằng: Lại nghe cái gì?

Thiện nói: Nghe.

Thành nói: Ông đã nghe, thì một tiếng hét đây là có, có thể nhập Tiểu thừa giáo. Thành trong chốc lát lại kêu Thiện: Lại nghe gì?

Thiện nói: Không nghe.

Thành nói: Ông đã không nghe, thì vừa đến một tiếng hét là không, có thể nhập Thỉ giáo.

Am Thành ngó Thiện nói: Ta mới hét một tiếng, ông đã nói có, hét lâu tiếng tiêu mất, ông lại nói không, nói không vốn ban đầu thật có, nói có thì nay thật không, không có chẳng không, có thể nhập Chung giáo.

Am Thành lại nói: Khi ta có một tiếng hét, chẳng chẳng phải là có, nhân không mà có, lúc không có một tiếng hét, không chẳng phải là không, nhân có cho nên không, tức có tức không, có thể nhập Đốn giáo.

Am Thành lại nói: Ta có một tiếng hét đây, không làm dụng của một tiếng hét, có không không bì kịp, tình giải đều vong, lúc nói có mảy trần không lập, lúc nói không, cùng khắp hư không, tức một tiếng hét đây vào trăm ngàn muôn ức tiếng hét, trăm ngàn muôn ức tiếng hét vào một tiếng hét, là có thể nhập Viên giáo. Thiện Hoa Nghiêm không biết, khởi thân ở tòa đến trước bái lạy Am Thành. Thành lại nói với Thiện, không chỉ một tiếng hét là xong, nhẫn đến nói mới động tĩnh, tất cả thời tất cả chỗ, tất cả vật tất cả sự, khế lý cơ, cùng khắp không dư, thế là bốn chúng vui mừng, nghe những điều chỗ chưa nghe, long nhan rất vui, bảo tả hữu cận thần. Thiền sư có huyền đàm diệu luận như thế.

Đại Úy thưa: Đây chính là dư luận của Thiền sư.

PHƯƠNG NGỮ CỦA THIỀN LÂM

Người thắp đèn nến

Đại tượng qua sông

Nhân cho vượt tường

Đức Sơn La-hán.

Phong hầu tiên sinh

Tức sáu mái hiên

Thành bình qua sông

Đem nhục kế đem bỏ nha môn.

Nửa đêm giáo hóa

Núi vàng bờ gạch

Xe chất kinh Đại thừa

Thợ mộc mái hiên.

Thạch tượng Gia châu

Trưởng lão Hồ nam

Diêm già qua trạng

Người lùn tường đất.

Thường châu đánh da

Trâu người sừng rộng

Tóc trong chùa ni

Mua dầu thái bình.

Cây quạt tháng chạp

Nước gấp đánh cầu

Treo chặt bình trà

Cá canh Phong châu.

Nước ngập Kim sơn

Nước đá đeo lưng

Hải đường Xương châu

Thạch tượng Giản châu.

Vân Cư La-hán

Tiếng kêu rừng Phụng

Ngựa giấy vào lửa

Trương Lương nhân sách.

Thái Công câu cá

Bài tụng Lương Sơn

Mèo con mang chùy

Lý Tình tam huynh.

Chống gậy xin con

Chó gặm xương khô

Ba Tư trì chú

Phật đá mới xướng.

Ngựa ăn rau cải

Người lùn xem kịch

Chó vàng qua sông

Con thỏ ngắm trăng.

La công soi gương

Ba Tư lạc thủy

Sáo nào chế luật

Lư thân tiên sinh.

Giày cỏ Tân La

Người lùn qua sông

Thổ địa Lữu Sơn

Thổ địa Vân Cư.

Đạo sĩ đánh chày

Tú tài đánh trâu

Mâm khay trên tường

Quả châu phạn bố.

Lửa đốt thuyền hương

Rắn vào ống trúc

Bỏ con theo đạo

Vân Môn đạo tột.

Hưng hóa đạo tột

Đạo tột Phân Dương

Quy Ngưỡng đạo tột

Tuyết Phong đạo tột.

Ngưỡng Sơn đạo tột

Huyền Diệu đạo tột

Triệu Châu đạo tột

Kim Ngư đạo tột.

Phổ Hóa lắc linh

Giang thêm chiều tuyết

Đổng đình thu nguyệt

Chùa khói chuông chiều.

Mây tạch trên núi

Cát bằng nhạn lạc

Ngư thôn tối chiếu

Bến xa thuyền về.

Sông Tiêu sông Tương đêm mưa,

Tiên Đà-bà

Tinh tinh mang hài cỏ

Xỏ kim trong đất đen.

Một ngựa sinh ba dần

Bạch trưởng lão Nga Mi

Chưa rõ ba tam chín

Thổ địa trong núi sâu.

Trâu sắt trên con muỗi

Đại tùng trong ồn ào

Chuột già trừ diệt cây gừng

Thấy Đại Thánh ở Tây châu.

Lừa chọn chỗ ẩm tiểu

Chim rùa đi đất bằng

Không qua người thiết trai

Tạ tam nương cân bạc.

Quách Đại sĩ mài mực

Sao cháu ngược lên cây

Đất đỏ phết sữa bò

Đại vương trong quân doanh.

Muỗng đũa trong tiệm cơm

Đất đỏ vỏ cái ky

Hồ tôn ăn lông trùng

Lão quạ trong túi vải.

Ngã tư đường trước bia

Vẽ phong xa trên vách

Hồ tôn cưỡi lưng ba ba

Hồ tôn vào trong túi vải.

Bốn tám ông quan đánh cờ

Trịnh Châu ra cửa gặp

Người trên cầu Thiên môn

Biện tài gặp Tiêu Diệu.

Chuột già trong ồn ào

Vương đại tỷ đông thôn

Ngó sen trên đá gồ ghề

Ba Tư ăn hồ tiêu.

Con mèo ăn thải phụng

Cho cơm nhừ ló trà

Tơ sen béo đại tượng

Đại trùng xem xay bột.

Ngựa nói người mua mực

Mười tám mẫu ruộng tốt

Đồng cốt nhờ gặp đồng cốt lớn

Vương tiểu phá giày cỏ.

Tám túi giá

Tiểu từ thăm đại từ

Ba Tư vào ồn ào

Nửa đêm thả gà quạ.

Thỏ uống sữa bò

Chuông lầu mười hai trượng

Chuột già ăn củ gừng

Bào lão đưa đài đèn.

Học đường bộ Hàm Đan

Hàn Tín đi đến triều (333)

Sư tử trong miếu xưa

Đến bờ xem mí mắt.

Ba Tư chiếu gương xưa

Minh Công Tú trên biển

Đưa Châu bán dưa Hán

Người Phổ chẩu tiễn giặc.

Từ trước đến nay huệ dưới liễu

Lâu ngày cây hoa đến sớm

Vỏ não trong Tô Lang

Phan Giang đến cưỡi lừa.

Thời Tần xe chui qua

Mũ giấy trong đại trùng

Trước nhà mua trái cây

Quân tử có thể tàm.

Người giữ công đức trời tối tăm

Đầu sào trăm thước năm lần duỗi

Xích Hồng nhai đánh bạch Hồng nhai

Tạ Tam nương không biết chữ xả.

Thừa nhận chị dâu không táo đỏ

Chặt xe gió trên đầu sào

Kịp hợp đánh phá Thái châu

Đầy dầu trong lưỡi cát đồng.

Giấy bạc trong núi Thái

Ba Tư chân đỏ vào Đại Đường

Đá tầm thường đầu ngã tư đường

Khổng Minh khảy đàn trong miếu.

Người Phước châu ăn quả vải

Tạ Tam nương không biết chữ tứ

Đất đây không có hai lạng vàng

Người đời mua rượu ba thăng.

KỆ CHÂN TÁNH

Đạt-ma Tây lai chín năm diện bích, riêng Thần Quang đứng ngoài tuyết chặt cánh tay tự chứng, khéo nói không được, chỉ được nói tâm truyền, thượng căn đã khế hợp, lại muốn về Tây, còn thương căn cơ trung hạ, gượng để lại hai mươi chữ, gọi là kệ chân tánh trở lại đọc đó, thành bốn mươi vận, đều có chỉ thú, bởi vì lão bà tâm tha thiết, bậy bạ không ít, ngõ hầu con cháu đời sau, nhân ngón tay thấy mặt trăng, thảng như có một người đến trước chữ tánh chưa hiểu đại ý, sắc văn tự bày, không từ người khác được, lại cười lão Hồ rất tốt, hết sức cùng chủ trượng.

Linh Ẩn Tuệ Chiêu Đại sư Khả Quang thuật