SỐ 2001 — QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ

Năm Tuyên hòa thứ sáu (1124 thời Bắc Tống) kính thưa Hướng Công tử để phát vận sự, mộng thấy vị tăng dẫn đến ngôi chùa cổ, trên bảng thiếp vàng viết chữ "Thấp châu" chẳng lường biết là gì, qua mùa Thu tháng chín, Phổ Chiếu Vương tự ở Tứ châu khuyết vị trụ trì, Hướng công nghe Sa-môn Chánh Giác ở tòa thứ nhất tại Trường lô là vị tiếp xướng tông Tào Động mà các hàng nạp tử rất tin hưởng ứng, bèn soạn đủ sớ và thiếp thỉnh bổ sung ở đó, khi đã đến, hỏi về quê quán, Sư nói là vốn ở Thấp châu, Hướng công mới tỏ ngộ mộng trước, nên càng thêm kính lễ, nên từ đó, Sư ngồi khắp bảy đạo tràng, tiếng tăm vang khắp thiên hạ, tên xưng là Đại sĩ Đạt nhân ra ứng nơi đời làm thầy người trời, phàm đâu là ngẫu nhiên vậy ư! Sư vốn giòng họ Lý, thân mẫu người họ Triệu, đêm Sư ra đời ánh sáng phát ra từ phòng bà, mọi người đều lấy làm lạ, năm lên bảy mỗi ngày Sư đọc sách vài ngàn lời, qua ít ngày bèn thông rành Ngũ kinh, tổ thân phụ tôn sùng đạo, lâu tham ở con của lão nam. Tích Thúy là Thiền Sư Phật-đà tốn từng chỉ Sư mà nói với thân phụ: "đứa trẻ này vượt xa chẳng đồng thường, không phải là người trong trần ai, nên cho nó xuất gia, ngày sau hẳn làm đại pháp khí". Năm mười một tuổi, Sư được độ ở bản tôn chùa Tịnh Minh tại đồng quận, năm mười bốn tuổi Sư đắc giới với Sa-môn Trí Quỳnh ở chùa Từ Vân, Tấn châu, năm mười tám tuổi Sư ra dạo các phương, quyết biệt với lời của tổ đó nói: "Nếu chẳng phát minh việc lớn, thì chẳng trở về vậy" đến khoảng năm Tấn Giáng hoặc vì không có thầy nương tựa. Ấp Duẫn thấy Sư tài giỏi vượt thường nhân dùng chiếc quạt đang nắm mà dạy Sư rằng: "Hãy vì ta mà ghi một lời" Sư ứng tiếng, nắm bút ghi bài kệ lên đó, Ấp Duẫn rất vui mừng, vì xin giúp để đi, vượt sông qua Lạc, Sư tọa hạ tại núi Thiếu Thất, thường ngày hái nhặt rau lá cung cấp các vị tăng bệnh, rau tạm hết thì hái cả chồi thuốc tiếp tục đó, Sư dạo đến Long Môn, gặp vị tăng cùng quê, kéo Sư đồng trở về, Sư bảo: "Xuất gia hành cước vốn vì tham tầm tri thức rõ việc sinh tử, quê hương chẳng phải là chỗ nghĩ nhớ vậy". Lưng bọc thẳng đến Hương Sơn ở Nhữ châu thành cây khô, vừa trông thấy thì sinh quý trọng, một ngày nọ nghe vị tăng tụng kinh Diệu Pháp Liên Hoa đến câu "Mắt cha mẹ sinh ra thấy khắp ba ngàn cõi" tự nhiên có sự tỉnh ngộ, vội đến trượng thất trình bày điều ngộ, Sơn chỉ hộp hương trên đài và bảo: "Bên trong là vật gì?" Sư đáp: "Là tâm hành gì" Sơn bảo: "Chỗ ông ngộ lại thế nào?" Sư đưa tay vẽ tướng một vòng tròn để trình đó, lại vứt ra sau, Sơn bảo: "Gã đùa cục bùn có hạn gì?" Sư nói: "Sai" Sơn bảo: "Chớ thấy người mới được" Sư ứng đáp: "Vâng" bấy giờ ở Đơn Hà Thiền Sư Thuần giá đạo mới thạnh, Sư bèn đến đó, Đơn Hà hỏi: "Thế nào là chính mình ở không kiếp trở về trước?" Sư đáp: "Ếch ương đáy giếng nuốt mất trăng, canh ba chẳng mượn rèm đêm sáng" Đơn Hà bảo: "Chưa phải hãy nói lại" Sư định bàn luận, Đơn Hà liền đánh một chổi và bảo: "Lại nói chẳng mượn" Sư chợt ngộ bèn đảnh lễ, Đơn Hà bảo: "Sao chẳng nói lấy một câu?" Sư đáp: "Tôi ngày nay mất tiền gặp tội" Đơn Hà bảo: "chưa rảnh để đánh ông, hãy đi đi". Lúc đó Sư vừa hai mươi ba tuổi vậy, Đơn Hà lùi ở chùa Đại thừa tại Đường châu, Sư cũng theo đó, ở núi có Hòa thượng Thăng, cũng là đệ tử nói dõi dòng pháp của Thiền Sư Thuần-Đơn Hà, cử Sư lập tăng, Đơn Hà ở Đại Hồng, Sư trông coi ký thất, năm Tuyên Hòa thứ ba (1121 Bắc Tống) chuyển đổi thủ tòa, bấy giờ các Sa-môn Trí ở Kim Lật, Tông ở Tuyết Đậu, Ngộ ở Bảo Phước, Lưu ở Phụng Sơn đều theo Ngài Tham, qua năm sau (1122) phân tòa ở Lô Sơn, Sa-môn chiếu ở Viên Thông dưới tòa Xiển Đề. Sa-môn Chân Hiết ở Trường Lô nghe danh tiếng Sư, bèn sai mang thư đến thỉnh mời, gióng chuông ra nghinh đón, đại chúng sợ nhìn, râu mày Sư kỳ lạ, toàn bộ đều đen, áo quần rách rưới, giày dép đều thủng, Chân Hiết sai thị giả lấy giày mới để đổi đó, Sư liền bảo: "Tôi đâu vì giày dép mà lại đây ư?" Chân Hiết cùng đại chúng khẩn thỉnh Sư ở tòa thứ nhất, bấy giờ đại chúng đông đến một ngàn bảy trăm vị, thấy Sư trẻ tuổi, mới đầu cũng lấy làm lạ đó, đến lúc cầm phất già giặn đối với người tham thỉnh, không ai chẳng tâm phục. Lại trải qua hai năm (1124) Sư ở Phổ Chiếu tại Tứ châu, mới thật sự ra đời nối dõi giòng pháp từ Hòa thượng Thuần, trước đó phân chùa một nửa làm cung thần tiêu, mà lại lưỡng Hoài đói khổ, bếp kho trống thiếu, vật thực cần của hai bữa dùng xen tạp đậu và gạo tẻ, Sư đến bảo thuần dùng lúa canh, vị tăng trông coi kho lẫm từ chối chẳng cung cấp, Sư lại bảo cứ như mới đầu, thế rồi Đàm-việt thay giao, hoàng đế Hy Tông (Triệu Cát 1101- 1126 thời Bắc Tống) đến phương Nam, Sư lãnh chúng khởi cư, hoàng đến thấy chúng tăng trong chùa hơn ngàn vị, đứng đầy bên tả đường, phương bào chỉnh túc, oai nghi rất khả quan, sau đó, có sắc chỉ mời gọi Sư, Sư ra mặt nhận thánh ngữ, một nửa trở về lại chùa cũ, Sư nhận thỉnh mời mà chưa đến nơi. Luân tướng trong tháp Tăng-già có khói hương vụt bay lên hư không thẳng tỏa về hướng Đông Nam, lúc Sư vào chùa mới hết, năm Kiến Viêm thứ nhất (1127 thời Nam Tống) Sư ở Thái Bình tại Thư châu lại đến ở Viên Thông, Năng nhân tại Giang châu, từ Năng Nhân xong việc, Sư dạo đến Vân Cư, bấy giờ Thiền Sư Cần viên Ngộ đang ở núi gặp lúc tại Trường Lô pháp tịch trống vắng, đại chúng đều muốn có được Sư, Viên Ngộ cùng An-định-quận-vương lệnh gọi, gắng sức cùng đi vào chùa, không bao lâu tăng tri sự báo cáo thiếu hụt lương thực, Sư im lặng không đáp, bấy giờ giặc cướp Lý Tại đang dàn trận ở biên giới, dẫn binh lính vào chùa, mọi người đều kinh sợ, Sư ngồi yên trên pháp đường đợi nó đến, dùng lời hay dẫn dụ đó, Lý Tại cúi đầu tin phục, lệnh lấy thóc vàng trên các xe để cúng chúng. Một phương cũng nhờ đó mà được an, mùa Thu năm Kiến viêm thứ ba (1129 thời Nam Tống) Sư qua sông đến Minh châu, muốn theo đường biển đến lễ bái Quán Thế Âm ở Bổ-đà, đường đi từ chùa Cảnh Đức của núi Thiên Đồng, vừa lúc tại đó khuyết chủ, đại chúng thấy Sư lại, nên mật báo cùng quận, Sư nghe phong phanh, bèn bỏ trốn đi, đại chúng vây quanh, trọn đêm mà đi chẳng được, bất đắc dĩ mà nhận sự thỉnh mời, chẳng bao lâu, người vị xâm phạm trong biên giới, các chùa đều từ tạ khiến vân du, một mình Sư đến là chẳng chống cự, hoặc lấy làm chẳng thể, Sư dẫn dụ đó rằng: "Ngày mai giặc đến, chùa sắp trống không, tức nay may mắn còn vì ta có, có thể chẳng cùng chúng chung đó ư?". Thế rồi giặc đến, lên đảnh tháp để trông nhìn, như có trông thấy điều gì, bèn gom binh lính mà lùi không xâm phạm mảy may, mọi người đều mừng vui thán phục, cho là được thần giúp đỡ, Bá Tường nghe tên Sư đã từ lâu, mãi đến năm Mậu Ngọ (1138) làm giáo thọ châu học, mới biết được mặt Sư, từng phỏng hỏi Sư từ nhỏ bỏ hết chu đạo, bóng tùng hơn hai mươi dặm, lầu hùng gác kiệt cao vượt muôn núi, hẳn đã gần chỗ chưa thấy, vào cửa thiền nhỏ nhặt muôn chỉ, im ngồi nơi thiền sàn, không tiếng nói cười, Bá Tường khoản hầu tham chính, dạo khắp Tương Hán Giang Tây, Nam nhạc, chưa có đâu thạnh như vậy, nghe các bậc tôn túc trưởng lão ở các nơi đó đều nói: "Xưa kia tại Thiên Đồng tăng chúng chưa đầy hai trăm vị, lúc Sư đến, thì học giả khắp bốn phương tranh nhau tìm đến, như loài bay chạy hướng đến phụng, lân trăm sông đổ về biển cả, nay tăng chúng đã lên số một ngàn hai trăm vị vậy" mọi người đến càng nhiều, nên rồi phủ sắp khô, người trông coi hoảng sợ chẳng biết tính làm sao, đem sự việc lương thực của chư tăng sắp hết thưa Sư, Sư cười bảo: "Mỗi người đều tự có miệng chẳng phải ông lo vậy" nói chưa xong, người gác cổng báo rằng: "Có người giòng họ tiền ở Gia Hòa dùng thuyền chở ngàn hộc gạo đến ghé bờ vậy". Tháng chín năm Thiệu Hưng thứ tám (1138 thời Nam tống) Sư có được sắc chiếu mời đến ở chùa Linh Ẩn tại phủ Diêm An. Lúc sắp ra đi, đại chúng buồn khóc, có vài vạn chim quạ cũng kêu hót buồn cảm theo Sư, trải qua vài giờ mới tan đàn, qua tháng mười lại có sắc chiếu trở về lại Thiên Đồng, trước sau gồm ba mươi năm Sư ở đó, chùa phòng có cả ngàn gian, không gì chẳng mới mẽ, khác thời ở Trường lô Tuyết Phong, lúc chúng tăng mới thạnh mỗi vị ở một nhà, riêng làm bốn năm, lúc tại Thiên Đồng nạp tử đã đông, Sư đem ý chỉ mình trao cho các thợ, làm một ngôi nhà để tăng chúng ở gồm một ngàn hai trăm vị, thảy đều dung thọ, hùng mạnh, đẹp đẻ sâu ẩn thật chỗ sáng kiến, tức giữa khoảng hai núi ngăn biển triều dâng mà làm ruộng ở đó, hằng năm thu nhập gấp ba lần so với trước, phàm vật tăng chúng cần thì thảy đều đầy đủ, đây tuy là việc hữu vi nhưng người khác nghiêng nhìn chẳng dám ra tay vậy, Sư vui dạo trong đó, đúng ngày giục làm, đến tháng chín mùa Thu năm Thiệu Hưng thứ hai mươi bảy (1157 thời Nam Tống) chợt nhiên Sư đến trong thành ra mắt quận liêu và chỗ vốn từng qua lại. Lại đến Việt Thượng chào hỏi soái thú Triệu công Lệnh Ngận, nhân đến khắp các nhà Đàn-việt, như cùng họ từ biệt vậy. Qua ngày mồng bảy tháng mười, Sư trở về núi, dùng cơm dáng vẻ như thường, sáng mồng tám khoảng giờ Thìn giờ Tỵ (từ bảy-mười giờ sáng) Sư tắm gội thay y phục, ngồi trang nghiêm báo cùng đại chúng, ngoảy lại bảo thị giả lấy giấy bút viết thư gởi Thiền Sư Đại Tuệ căn dặn việc hậu sự, Sư lại viết bài kệ tụng rằng:

"Mộng huyễn không hoa. Sáu mươi bảy năm.

Chim trắng khói mất. Nước thu liền trời".

Xong, vứt bút mà thị tịch, tôn trí trong khám lưu lại bảy ngày mà dáng mạo Sư vẫn như lúc sinh tiền, Sư thọ sáu mươi bảy tuổi, năm mươi ba tăng lạp, Thiền Sư Đại Tuệ ngay đêm có được thư bèn đến trong núi, đến ngày mười bốn, nghinh thỉnh toàn thân Sư an táng tại tháp Đông Cốc, các hàng tăng tục tiễn đưa lên đầy núi chật hang, không ai chẳng thương khóc kính tiếc, từ ngày Sư thị tịch, mưa gió liên tiếp, đến lúc an táng thì hửng tạnh, việc xong, trở lại như mới đầu, Sư đầy đủ đại từ bi, dạy răn dẫn dắt chẳng nhọc mệt, các người ném thê nhập thất, ngầm hợp mật chứng đông nhiều chẳng thể ghi nhớ hết, Sư đối với thọ thí thì không tham mà hành thí thì không nhàm, gặp năm đói lạnh thiếu ăn, Sư dốc hết tài vật của mình và đem các vật thừa của tăng chúng, giúp đỡ để bảo tồn sự sống quên lo toan cả vài ngàn muôn người, Sư sống thường luôn bố thí, vàng lụa lắm nhiều đều giao về tăng chúng. Trượng thất Sư ở rỗng rang, vận mặc áo quần cũ rách ăn cơm thường, chẳng phá lệ ăn đúng ngọ đến trọn cả đời, thường cắt tóc nhóm lại thảy đều sinh Xá-lợi năm sắc, hoặc tóc rỗng suốt bên trong, răng rụng Xá-lợi sinh ra chẳng ngớt, sau khi an táng mọi người cầu đảo, hoặc được ở đệm chiếu, hoặc được ở áo giày, toàn chỗ bất thường, chùa cách xa nước, Sư đục đá làm cái ngòi, mẹ con cùng ngậm, trai trù nhà tắm thảy đều đủ khắp, phụ nữ quan nhân mọi người vào chùa muốn rửa tay trong ngòi thì chợt nhiên nước vọt ra, phụ nữ sợ ngã, thời gian lâu mới tỉnh lại, có quán của Quý Nhân Tử ở phía tây pháp đường, rượu thịt tự mang theo, hoặc ngăn chẳng theo, bổng chốc mà trống pháp sấm động rơi nơi đất, Quý Nhân Tử kinh sợ mà bỏ đi, nay vẫn còn dấu vết sấm động vậy, một ngày nọ, có tiểu hành giả ngã té nơi đất mà nói rằng: "Ta là thần hộ già-lam cùng sánh lực với thần Thái bạch, nên khiến chúng tăng tụng thần chú hổ trợ ta" có kẻ bảo "Sao chẳng đem báo cùng đường đầu" thần bảo " Ta nghe Hòa thượng Giác ở đây hơn mười năm vậy, mỗi khi đến tẩm đường muốn trông thấy đó tức liền đánh sợ chẳng thể bước tới, nên trọn chưa được biết đó vậy" Sư làm văn mới đầu chẳng lưu ý, đặt bút tức thành. Trung-thư-xá-nhận Phạm công Lương Quý thỉnh làm bài minh cho am Đại Dụng, đích thân viết trên đá, than rằng: "Cùng tín tâm minh của Tam tổ đồng sau trước vậy" sau khi Sư thị tịch năm tháng thì có sắc chiếu phong thụy hiệu là "Hoằng Trí Thiền Sư" tháp hiệu là "Diệu Quang", Tham-tri-chính-sự Chu Công Quỳ làm bài minh đó. Phàm dấu vết ứng thế của Sư, xem đọc ở bài minh nơi tháp, nay đây chẳng thuật lại. Than ôi! Sự nghiệp đặc biệt của Sư đây có thể hình dung ở lời đó vậy, nếu là diệu dụng tung hoành thì chẳng dấu chẳng vết, toàn vượt trước không kiếp, rỗng suốt ngoài Oai Âm, chẳng thể được mà phỏng bàn đó, lại chẳng phải chỗ của văn tự có thể biên ghi vậy.

Ngày ... tháng sáu năm Càn Đạo thứ hai (1166 thời Nam Tống) Tả-triều-phụng-đại-phu-thị-ngự- sử Vương Bá Tường ghi. Tỳ-kheo Ngộ Thiên khai bảng năm Mậu Ngọ (1198) khắc ghi.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 175

NGỮ LỤC CỦA

HÒA THƯỢNG NHƯ TỊNH

SỐ 2002

(QUYỂN THƯỢNG & HẠ)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN