SỐ 2001 — QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ

SỐ 2001

QUẢNG LỤC CỦA THIỀN SƯ HOẰNG TRÍ

Ngữ lục thượng đường Thiền viện

Đại Thánh Phổ Chiếu ở Tứ châu.

Thị giả biên tập thành sách.

QUYỂN 1

Sư thọ thỉnh ở Trường Lô, đưa sớ lên bảo chúng rằng: Ngôn ngữ đạo đoạn văn tự tánh không, đến đây có thể nói rằng: Cá kình nuốt hết nước biển, để lộ ra nhánh san hô, các vị lại hiểu chăng? Điều ấy có lẽ chưa đúng, lại làm phiền đến người tri âm, vì ta mà nói để phá nghi. Tuyên sớ xong, Sư nhận được pháp y từ tay của Hòa thượng Trường Lô, bèn đem lên trình rằng: Đầu-đà Tây Trúc đợi ông suốt năm, hành giả Đông Sơn nửa đêm truyền thông, vừa đến Đại Dữu lĩnh đầu, cố gắng nhấc lên không nổi, mà nay ở Trường Lô thượng đường hai tay nâng lên dặn dò tương lai, các vị lại biết được tin tức gì trong đó, một mạch liền cành đồng việc lớn, trời quang vô ảnh Xuân đầu cây. Bèn chỉ pháp tòa nói rằng: Trẫm triệu chưa hưng thịnh, biết phải mượn công nói vị, ảnh hưởng vừa lộ, lại phải mượn vị nói công, các vị lại biết gì về điểm cuối cùng của tướng ấy, bước một bước chân đã vượt qua ngoài phàm Thánh, khắp người không ứ đọng có không công. Liền đến tòa, có vị tăng hỏi: Nhiều lần làm công mệnh còn phiền chim phượng ngậm đến, một tấm lòng thanh thản bỗng bị một luồn gió mát khuấy động, như đề cao ý Tổ, làm sao trình bày rõ ra? Sư nói: Gió thổi thì cỏ cây nghiêng ngã, nước chảy đến đâu ngòi thành đến đấy. Lại nói rằng: Một tiếng lớn làm chấn động cả trời đất, thiền nhân bốn biển đều được nghe. Sư nói rằng: Cảm ơn ông đã chứng minh. Lại hỏi rằng: Đây vẫn là ứng thời tiết và nhân duyên, như yên lặng bất động, trí đã soi khắp cả mười phương rộng lớn vô tư, đạo đã đi đến lạc quốc lại làm sao? Sư nói: Tri âm không ở chỗ nêu nhiều lần. Tăng hỏi: Ba đời che giấu tung tích, mà chân giả bỗng không, Bi Trí vừa khởi thì pháp luân liền chuyển, như trong môn gõ xướng, vì sao được không rơi vào thời nay? Sư nói: Không trả lời ông lời này. Lại hỏi: Như thế thì ngựa ngọc đi trên tuyết về nửa đêm, tất cả không để lộ một chút cơ hội. Sư nói rằng: Lại phải biết quay người trên đường mới được. Lại hỏi rằng: Gà vàng gáy vào canh ba, phượng ngọc đậu vào lúc nửa đêm. Sư nói: Quả thật phải như thế, Sư bèn đặt tên không được, hình dung không được, xưa nay thanh tịnh không bị nhiễm ô, vốn tự viên thành không cần mệt nhọc tu chứng, nấu tan vạn hữu, đường đường vững vàng điều khiển chân thừa, hòa hợp các duyên, xứ xứ hiển dương việc ấy. Các nhân giả, ngày nay sơn hà đại địa, cỏ cây rừng rậm đồng thời thành đạo với Giác thượng tọa, một âm thuyết pháp lại chứng minh gì? Giây lát lại nói rằng: Gặp nhau đây biết có tri âm, đâu cần phải gió mát động trời đất. Trình bày xong lại nêu có vị tăng hỏi Tào Sơn: Khi Phật chưa ra đời thì như thế nào? Tào Sơn đáp: Tào Sơn không bằng. Tăng hỏi: Sau khi ra đời như thế nào? Sơn đáp: Không bằng Tào Sơn. Sư nói: Phật và Tào Sơn một hiện một mất có thể nói rằng lấy đầu làm đuôi, lấy đuôi làm đầu, cẩn thận nhìn thì Phật và Tào Sơn trọn không xuất thế, Giác thượng tọa ngày nay không phải bại hoại gia phong, mà còn phải gánh vác đến sự việc, dám hỏi các vị lại nói có riêng sở trường gì? Giây lâu lại nói rằng: Trâu trắng uống cạn nước không nguồn, trời sáng cưỡi gió luồn qua cửa ngọc, chúng đứng lâu từ phục chỉ trân trọng. Tối hôm ấy tiểu tham dạy chúng rằng: Hộ Minh giáng tích phá tan nhà cửa, Đạt-ma truyền tâm kéo đi cướp chợ, bọn nạp tăng chúng ta vốn là phận sự, căn bản không thiếu một chút xíu bằng đầu sợi tơ, không ngoài phần một đầu sợi tơ, từ xưa đến nay linh minh rộng suốt, đâu cần người mài cối xay, đâu cần người xử phân, thật là trong không một sợi tơ buộc kiến, ngoài không có cơm canh tụ ruồi, lại là nguyên nhân gì? Điều ấy có lẽ chưa đúng, không tránh khỏi chỉ giải thích cho rõ nghĩa, đổi ngoài gia phong khi chưa có điềm, ngựa đen ba canh lên gà ô, mà nay muốn chuyển cơ luân, sát sát trần trần lại là ai. Trình bày xong lại nêu, có vị tăng hỏi Long Nha rằng mặt trăng không có ánh sáng phản chiếu, khi ngọc thố không có ý làm bạn với trăng thì như thế nào? Nha đáp rằng: Vua Nghiêu, Thuấn còn có hóa ở trong. Sư nói rằng: Chà các thiền đức, Long Nha lão tử, khéo hiểu gặp dịp thì chơi hòa quang lẫn vào thế tục. Giác thượng tọa ngày nay cũng như thế, lại tướng ủy biết gì? Trời cùng mây trắng sáng, nước hòa trăng sáng mùa Thu, đứng lâu trân trọng.

Ngày kế từ tạ chúng, thăng tòa nói rằng: Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu, cùng gió đi (2.) ngàn dặm, không cách đầu sợi tơ, bỏ hết tình trần, tin tức trong đó, hoa lau trên sông, trăng sáng mùa Thu, chợt xa chúng từ xin hãy trân trọng.

Vào chùa thượng đường nói rằng: Người xưa nói khắp mười phương thế giới là cửa giải thoát, nắm tay kéo không vào, ngày nay Giác thượng tọa, ý muốn rộng thỉnh các vị vào cửa lại có người được vào chăng? Nếu cũng vào được liền gặp nhau trên pháp đường Phổ Quang, có thể nói là tôn khách hòa hợp, lý sự viên dung, lại làm sao gặp nhau, lại biết chăng, mạng lưới bảo châu không hướng đến và quay lưng với nhau, ánh sáng mình và người nhất thời soi khắp.

Tối hôm ấy tiểu tham bảo chúng rằng: Pháp tùy pháp hạnh, pháp tràng tùy chỗ mà kiến lập. Hôm qua trên sông Trường Lô mà hôm nay quang trung phổ chiếu, bọn nạp tăng không thể dùng yên lặng, hay nói vội mà suy lường, không thể dùng đến đi mà cầu, từng bước không có tương lai, tâm tâm không xứ sở, chỉ được chánh không lập huyền thiên không liên quan đến sự nơi nơi không thấm lọt, mật mật thường hiện tiền mới được. Dám hỏi các vị, xét cho cùng hướng đến chỗ nào gặp Giác thượng tọa? Giây lâu lại nói rằng: Động tối không có ý câu nệ cửa khóa, ngang dọc nào liên quan đến người hai đầu.

Lại nêu Triệu Châu hỏi tăng: Ông từng đến đây chăng? Tăng đáp: Từng đến.

Triệu Châu nói: Uống trà đi! Lại hỏi tăng: Từng đến đây chăng? Tăng đáp: Không từng đến.

Châu bảo: Uống trà đi!

Sư nói rằng: Đến và không đến, uống trà đều giống nhau, không kẹt và cơ quan, đâu không có mánh khóe, lại không có gia phong rộng rãi, há là theo sóng đuổi theo sóng, chỉ hiềm một nổi là lựa chọn không có phân sơ, biết được lão Hòa thượng Triệu Châu.

Thượng đường nói rằng: Các thiền đức! Rộng lớn mà tinh lanh, bổn quang tự chiếu, yên lặng mà thuận theo, đại dụng hiện tiền, ngựa gỗ hý gió, không vận bước thời nay, trâu bùn ra biển, vụ Xuân mở kiếp không, các vị lai biệt chăng? Giây lâu lại nói rằng: Chỗ vẫy tay của người ngọc, lại mầu nhiệm ở đường về.

Thượng đường, có vị tăng hỏi: Thế nào là tông Quy Ngưỡng?

Sư nói: Một nắm đấm nhảy không ra. Lại hỏi rằng: Thế nào là tông Lâm Tế? Sư đáp: Một cây gậy và một vết sẹo.

Lại hỏi rằng: Thế nào là tông Vân Môn? Sư đáp: Lấy bỏ trước mắt.

Lại hỏi: Thế nào là tông pháp nhãn? Sư đáp: Sơn hà đại địa, đại địa sơn hà.

Lại hỏi rằng: Thế nào là tông Tào Động?

Sư đáp: Chó đen móng bạc vụn, voi trắng cưỡi côn luân.

Lại hỏi rằng: Chưa biết tông phong của Hòa thượng, lại làm thế nào?

Sư nói rằng: Khi thức nói cho ông nghe, Sư bèn nói rằng: Mây núi bay chầm chậm sông nước mênh mông, chánh không cư vị, thiên không liên quan đến bàng, hiển mà không lộ, ẩn mà càng lộ, vượn hú cây xưa âm thanh nghe sốt ruột, hạc ngụ tùng khô giấc ngủ dài.

Thượng đường nêu, có vị tăng hỏi Lạc Phố, cúng dường trăm ngàn chư Phật, không bằng cúng dường một đạo nhân vô tâm, chưa biết được trăm ngàn chư Phật có lỗi gì, vô tâm đạo nhân có đức gì?

Phố nói: Một mảnh mây trắng giăng ngang miệng hang, bao nhiêu chim bay về đều vì mê tổ.

Sư nói: Huynh đệ tốt trong lòng biện bạch, ngoài lượng tham quan, không có cơ hội tiếp xúc trần cảnh, diệu phần chân chiếu, lại biết chăng? Tháng tuyết cỏ lau trên sông lạnh tảng sáng gió lao xao, bãi cát tiếng hải âu kêu.

Thượng đường nói rằng: Gió bấc thổi tạo nên sắc lạnh, thích khẩu lưu ân quang, xứ xứ đều gặp nhau, rõ ràng không che giấu, núi sông không cách biệt, cỏ cây đều phô dương, chùa Phật nói chúng sanh nói, lưỡi Tỳ-lô rộng dài. Các thiền đức, tận mười phương thế giới, sơn hà, đại địa, cỏ cây, rừng rậm chỉ là một cái đầu lưỡi của Tỳ-lô-giá-na, các vị có nghe chăng? Nếu nghe được trong đây vẫn là việc kiến hóa đầu môn, lại nói không rơi vào hóa môn, một câu làm sao nói? Giây lâu lại nói rằng: Quay người theo cha không mục tiêu với lấy mũ hoa không được tên.

Thượng đường nêu rằng: Trước ngày rằm, có miệng nói không được, sau ngày rằm, vô tâm lại tự nhiên, đúng ngay ngày rằm, một câu làm sao nói? Giây lâu lại nói rằng: Mây bao phủ không làm thành chiếc áo, hoa cười không nở mầm.

Thượng đường nói rằng: Vừa phô bày nữa đêm thanh vắng, quế cung thỏ phun sương lạnh, sáng tối lẫn lộn không rõ chỗ ai phân biệt được chỗ thiên, chánh trong đó, cho nên nói: Chánh vị tuy ngay nhưng lại lệch, thiên vị tuy lệch nhưng lại tròn, khi chánh như thế làm sao phân biệt. Giây lát lại nói rằng: Rõ ràng cơ trước song chiếu mắt, đường đường ngoài tượng xuân vạn năm.

Đông chí thượng đường nói rằng: Âm thịnh thì dương ẩn, giảng đạo sinh thành, rỗng lặng mà soi, cạnh phân duyên kiến hóa, chỉ được ngẩn lên cúi xuống thuận hóa, ứng tiếp không thiếu. Các vị lại biết chăng? Cảnh tịnh ai nghi ngờ tượng sai khác, tục hư tự ứng hợp đồng âm.

Thượng đường nói rằng: Rõ ràng trăm ngọn cỏ, rõ ràng ý của Tổ sư, đối với họ chưa từng là một, đối với ta chưa từng khác, nếu chỉ ngay đây liền đúng, nhằm thẳng vào đầu, xúc chạm vào chỗ kiêng. Nếu nói đây không đúng thì ẩn tránh chỗ nào, cho nên nói, không phải không trái, không thân mà cũng không sơ, ba đời Như Lai đồng tuyên bày nghĩa này. dám hỏi các vị, lại nói rốt ráo là nghĩa gì. Giây lát lại nói rằng: Đem đoạn văn dài dưới đây trao đến ngày sau.

Thư đến Trường Lô, thượng đường nêu, linh cơ chưa chuyển, khó nhìn thấy vết xanh trắng, bảo ấn cầm quyền, thầm truyền đạt rộng rãi vị chánh, thiên, tin tức trong bình, cướp ánh sáng xuân bên ngoài, về nơi khác một hơi liền cành phải là đồng thân cộng mệnh, sáng đầu quay nghiêng, trong tối phụ họa, chỉ được cùng gió bay đi ngàn dặm, các vị lại thể hội được chăng? Trăng sáng khắp không trung soi xuống dòng nước lấp lánh, huynh đệ đều đang hợp cùng thuyền.

Thượng đường nói rằng: Cư tịnh mà càng soi sáng, lần lượt chuyển biến mà thường như, thân uốn ngoài hiện tượng ánh sáng, mắt khéo ứng có trong vật, chỉ được đầu đầu không ứ đọng vật vật thuận chân, cho nên nói bàng phần đế mệnh là truyền trì, vạn dặm núi sông bố chánh uy. Lại thế nào là việc bàng phần, có biết chăng. Đêm trăng gà vàng truyền ý sáng, đường cỏ thơm rảo bước gấm mây. Lại nêu Trần Thượng Thư hỏi Tư Phước. Phước thấy đến liền vẽ một vòng tròn. Thư thưa rằng: Đệ tử đến như thế, sớm thì không kẹt vào phương tiện. Lại vẽ một vòng tròn Phước bèn về phương trượng đóng cửa lại. Sư nói: Tư Phước vẽ vòng tròn, Thượng thư nói như thế ... Thượng Thư nói như thế há không phải rơi vào cái gút thòng lọng của Tư Phước rồi ư! Tư Phước liền trở về phương trượng đóng cửa lại chẳng phải là rơi vào thòng lọng của Thương thư rồi ư. Một đè xuống, một dương lên, một đoạt lấy, một buông thả đều ra một bàn tay, thức tỉnh việc này, lại nói là việc gì? Rùa lớn uống cạn nước biển xanh, giữ lại được san hô đối trăng sáng.

Thượng đường nêu, có vị tăng hỏi Động Sơn: Thế nào là Phật hướng thượng nhân?

Sơn đáp: (3.) Phi Phật.

Sư nói: Động Sơn nói như thế chỉ là đoạn gia phong, không thông được nước đọng, thấy nghe không kịp, vết tâm đều tiêu mất, đến đây lại phải hiểu sự biến đổi ấy khiến người không mệt mỏi, chỉ được rồng xanh thoát cốt, phượng ngọc sanh con, lại làm sao? Nói đạo lý thông biến này, lại biết chăng? Gió mát lùa khắp mái chèo, trăng sáng đuổi theo thuyền đến.

Thượng đường nêu Tắc giám viện ở trong hội của Pháp Nhãn, một hôm Nhãn hỏi: Ông ở đây bao lâu rồi?

Tắc đáp: Con ở đây đã ba năm rồi.

Nhãn hỏi: Ông là hậu sanh, bình thường sao không hỏi việc?

Tắc đáp: Con không dám dối Hòa thượng, từng ở chỗ Thanh Phong được an lạc này.

Nhãn hỏi: Ông nhờ đâu mà nói được an lạc.

Tắc đáp: Từng hỏi thế nào là tự thân người học? Phong đáp: Đồng tử Bính Đinh đến tìm lửa.

Nhãn nói: Nói hay lắm, chỉ e rằng ông không biết.

Tắc nói: Bính Đinh thuộc về hỏa, đem hỏa tìm hỏa, đem chính mình tìm chính mình.

Nhãn nói: Chỉ là tình biết mà chưa hiểu, Phật pháp nếu như vậy thì không tồn tại đến ngày nay.

Tắc buồn bực liền đứng dậy ra về, đến giữa đường lại nói rằng: Hòa thượng là một trong năm trăm thiện tri thức, nói mình không đúng, nhất định có chỗ hay đây, bèn quay trở lại sám hối tạ lỗi, liền hỏi rằng: Thế nào là học nhân tự mình?

Nhãn nói: Đồng tử Bính Đinh đến cầu lửa. Tắc ngay nơi lời nói liền đại ngộ.

Sư nói: Trước đến nói như thế lại không hiểu, sau đến cũng nói như thế lại ngộ. Lại nói: Quan Liệt Tử ở đâu? Giác thượng tọa có bài tụng:

Đồng tử Bính Đinh đến cầu lửa

Sóng Nam Hải lỗ mũi lớn này

Đầu lưỡi của kiết liêu hiểu được biết là khó

Trực hạ mà nay chiếu được phá

Chiếu mà phá thì chẳng luống công,

Biết ông đã hiểu được xuyên suốt

Cũng đã từng nằm chung một giường,

Khiêm hạ thoát hết lưới nghi cũ,

Bôi ảnh xà ngồi lại một lát.

Thượng đường nêu, tâm không tự tâm mới là tâm, mắt không thấy mắt mới là mắt, đường đường không vết bóng, rõ ràng dứt tư duy, sáng khắp chung quanh, thỏ ôm trăng đêm, chim trả bay ngang qua biển, vầng sáng núi thu, chỉ cần đến tận chỗ sâu xa huyền diệu mới hiểu việc gánh vác. Lại nói, việc gánh vác làm thế nào? Trí không thấu đáo tối kỵ nói năng.

Thượng đường nêu, có vị tăng hỏi Động Sơn rằng: Hòa thượng bệnh, có kẻ không bệnh chăng?

Động Sơn đáp: Có.

Tăng hỏi: Người không bệnh lại có đến thăm Hòa thượng không?

Động Sơn đáp: Lão tăng thấy ông ta có phần.

Tăng hỏi: Lúc Hòa thượng thấy ông ta thì như thế nào? Động Sơn đáp: Thì không thấy có người bệnh.

Sư nói rằng: Được qua được lại, được lại được qua, ta thấy ông ta có phần, ông ta thấy ta không như vậy, ngay lúc như thế làm thế nào thể hội? Giây lát lại nói: Sương đêm còn dày không thấy đỉnh, gió Xuân còn đó không đâm chồi.

Thượng đường nói rằng: Cơ luân chưa động, ảnh tượng đều quên, không vết có thể tìm, hợp thể với hư không, không nhà có thể ngồi, tận pháp giới để thành thân, sau đỉnh côn lô xem ánh sáng thần, Thuấn nhã phần trước sống động mắt, ngay lúc ấy làm thế nào bước đi? Giây lát lại nói: Khi tay chỉ hư không thì rung chuyển trời đất, đường về ngựa đá ra khỏi lồng tơ.

Thượng đường nói rằng: Do tư duy không thấu đáo, một tấm linh minh, rộng lớn yên tĩnh không nương tựa, mười phương thông suốt, Ma- kiệt bế môn không thuyết pháp, Thiếu Lâm diện bích hỏi tri âm. Nếu là bản sắc nạp tăng thì chưa nêu giai đoạn tiến thủ trước.

Thượng đường nêu, một không phải là hai không thành, ở giữa như vậy độc lập, pháp như vậy mà song hành, nhành liễu mềm bắt đầu đu đưa theo sức gió, trên cỏ kim thiêu vết đốt xanh, một điểm linh quang soi khắp trời đất, lại nghi ngờ chỗ nào không rõ ràng. Các thiền đức! Chỗ rõ ràng làm sao thể hội? Trong lúc rỗi rãi thì sờ vào lỗ mũi, khi bận rộn thì thay đổi tròng mắt.

Thượng đường nêu: Hoàng các buông rèm, khó truyền thư nhà, Tử la màn khép, thầm lau trân châu, ngay lúc ấy, thấy nghe có chỗ không tới, nói năng có chỗ không kịp, làm thế nào thông suốt được tin tức này? Giây lát lại nói: Mộng về đêm, màu sắc tô vào tỏa sáng, cười chỉ gia phong Xuân rực rỡ.

Thượng nguyên dạy chúng rằng: Nửa đêm ai truyền ngọn đèn vô tận, trên ghế Hoàng Mai có lẽ là Lô Năng, rỗng sáng tự soi chẳng phải sức tâm dặn dò tòng lâm rõ việc tăng, có thế giới của Phật dùng ánh sáng làm Phật sự chiếu khắp, ngày nay cũng như thế, lại biết chăng? Đèn liền cánh phượng đường đường soi sáng, trăng ấn Nga Mi thấy đầu mặt.

Thượng đường nói: Gió Xuân hiu hiu thổi, mưa Xuân lác đác nơi, một loại thấm ướt rộng khắp mười phương, cam thảo được ngọt, hoàng liên bị đắng, thiên ý khởi tùng lâm, dưới mái hiên nhà âm thanh ồn ào cửa sổ. Cổ đức từng nói: Đã không mê bình thường dạy người nam nữ xấu. Đại chúng đã không mê lấy gì dạy trai giá xấu, lại biết chăng? Xuất thân còn có thể dễ, thoát bỏ thân thể nói lại khó hơn.

Tiểu tham thượng đường nêu, Huyền Sa nói rằng: Lao lung không chịu dừng, kêu gọi không quay lại, cổ Thánh không sắp xếp, đến nay không có chỗ ở, căn cứ vào môn hạ Phổ chiếu, chỉ thành tựu được việc làm bậc vác tấm ván. Đến đây lại phải nắm cho chắc, gọi phải quay đầu, thoái vị đón nhau, mượn công gặp nhau, chỉ được đồng thanh tương ứng, nhã hợp cung thương, đồng đạo quên nhau, không phân giai cấp, lại biết chăng? Cò trắng đến lập Đông tuyết rơi thì có màu khác nhau, trăng sáng hoa lau không giống loài hoa khác.

Thượng đường nói rằng: Không rơi vào sự tập trung trống rỗng, thể trước bước đi không mê chiếu dụng, trong ồn ào mà phân thân, có thể nói rằng độc lập mà không thay đổi, đi khắp nơi mà không nguy hiểm, lại biết chăng? Mảy tơ tằm không mắc lên con thoi, văn hoa ngang dọc ý tự khác.

Thượng đường nêu, mãnh liệt khắp trong nước, vô tư như như mùa Xuân, đây là duyên sanh của muôn pháp, linh chiếu diệu trong vòng, lìa nhiễm mà thanh tịnh, đây là nơi nghĩ của chúng sanh, chỉ cần chỉ ngọc xuyên qua lỗ kim khâu, kim khâu dẫn chỉ ngọc đi tắt qua mới có thể tham lẫn nhau, trở mình thông hơi, lại biết chăng? Bảo ấn đương phong diệu, lớp lớp gấm hở ra.

Thượng đường nêu, pháp giới không một mảy bụi, tâm như trăng tròn, bổn quang soi lại chưa mầm mống trước, mà nay ngay nơi đó rõ ràng. Rõ ràng như Nam Tuyền hai mươi năm vì sao như vậy, mạt vàng tuy quý nhưng rơi vào mắt thì thành nhậm.

Thượng đường nói rằng: Gốc sáng phá trừ u tối, xem thấy ánh sáng sau đỉnh Côn luân, lặng chiếu bao hàm cả hư không, có mắt trong thân Thuấn Nhã, sợi chỉ câu chưa rơi xuống, tôn quý khó gọi, phải nương vào người nhà thông sự, bày diễn hiệu lệnh của nhà nước, truyền ra lời nói của nhà vua, Xuân quang phát ra vạn dặm, lý mượn việc bên ngoài có thể viên ứng, chỉ được trần trần thấy Phật, sát sát nghe kinh, liền hiện thân tể quan mà vì đó thuyết pháp, muốn tự tay mình tiếp dẫn đến người, lại nói, ngay lúc ấy, làm sao nói đạo lý bên ngoài này, lại biết chăng? Không thấy đạo cửu phong, sắc lệnh khắp thiên (4.) hạ, vua không lưu hành.

Thượng đường nói: Tâm không thể duyên, miệng không thể bàn bạc, chỉ cần lùi bước gánh vác, thực sự kiêng tránh, nhằm thẳng vào đầu, xúc chạm chỗ kiêng, trăng trong gió lạnh bến đò xưa, thuyền đêm rẽ chuyển hồ lưu ly tham.

Thượng đường nói rằng: Nhạn đến, oanh đi đều làm Phật sự Quan Âm, hoa đồng cỏ nội đều tuyên dương diệu đức gia phong, người hiểu được chỉ là cưỡi lên âm thanh, bước qua màu sắc, vượt lên trên thấy nghe, mới hợp với người khác. Lại nói: Bước đi của Phổ Hiền lại làm sao? Động dung truyền rộng đường xưa không rơi vào vắng lặng.

Thượng đường nói rằng: Thể càng rỗng mà ứng khắp, dụng càng thật vì thường như, cho nên người xưa nói rằng: Núi xanh mây trắng là cha, mây trắng núi xanh là con, mây trắng suốt ngày nương dựa, núi xanh vẫn không hay biết. Đại chúng đã suốt ngày nương tựa vì sao lại không biết, lại biết chăng? Chim rừng tự hót, hoa tự nở, không dính dáng gì đến mỏm đá dưới tòa ngồi của thiền nhân. Ngày giỗ của Bồ-tát Đại Thánh, thượng đường niệm hương rằng: Một nén hương này, phụng về ngày viên tịch của Đại Thánh Đẳng Từ Phổ Chiếu Minh Giác Quốc Sư, dụng báo ân huy, trang nghiêm thánh hóa, huống gì Bồ-tát che chở đạo đồng, ba đời phô bày thể nhất như, sanh linh được giáo hóa, mười phương hiện thân ứng biến, đạo vận lòng từ bình đẳng, trí có thể soi khắp, lực thánh phò trì đến tông xả, chân tâm rộng lớn đến giáo môn, thệ cùng chúng sanh đồng viên chủng trí. Bèn đến tòa nhắc nhở chúng rằng: Đáng sanh không sanh, mượn ánh sáng hiện ba mươi sáu ứng thân, nên diệt không diệt, quên chiếu nhiếp trăm ngàn ức thân, chỉ như tuyệt đến đi, không động tĩnh, ngay lúc ấy, hướng đến chỗ nào để thấy được Bồ-tát Đại Thánh. Giây lát lại nói rằng: Đúng chỗ không ngồi ngay, thế thì đi hai đầu.

Ngày giỗ Đại Hồng, thượng đường, có vị tăng hỏi: Thế nào là đích ý của Hồng Sơn?

Sư đáp: Năm xưa nhớ được, mà nay lại quên rồi.

Lại hỏi rằng: Có thể nói là gà vàng ấp trứng ban ngày, thỏ ngọc mang thai đêm?

Sư đáp: Sóng cao ba cấp cá hóa rồng, người ngốc còn tát nước ao đêm. Sư bèn nêu, Động Sơn Vân Nham: Sau trăm năm chợt có người, hỏi xa xôi được cái chân thật của Sư, nói gì với người đó? Vân Nham, giây lát nói rằng: Chỉ là đây. là Sơn đứng suy nghĩ mãi. Nham nói: Giới xà-lê gánh vác việc này cũng rất khó, ông ta sau này cần phải cẩn thận. Sơn bèn từ tạ lui ra. Sau đó vào ngày giỗ của Vân Nham, Động Sơn đến, có một vị chân tăng hỏi: Vân Nham nói " chỉ là đây" mà chưa rõ lại biết có chăng?

Sơn nói: Nếu không biết có, hiểu thế nào nói như thế? Hoặc biết có, đồng ý thế nào nói như thế?

Sư đáp: Tấm lòng của lão bà, chính là đạo nuôi con, thủ đoạn của nạp tăng vẫn là cơ hội cướp cha của người khác, tri ân báo ân, trong câu uyển chuyển có vẻ bằng lòng không bằng lòng, ngoài mức độ thức tỉnh, đây là Động Sơn. Hoặc có người hỏi: Phổ Chiếu từ xa được sự chân thật của Sư, nói gì với người đó? Giây lát lại nói rằng: Tâm không phụ người, mặt không sắc hổ thẹn.

Thượng đường nói rằng: Chiếu và duyên chiếu lẫn lộn không hai, tâm và tâm pháp hòa lẫn không khác, cho nên nói như hạt châu phát sáng, ánh sáng lại tự soi, lại biết chăng? Trăm hoa trên đầu Hòa thượng Nhàn, mua hết phong lưu không kẹt tiền.

Thượng đường nói rằng: Mây lặng bầu trời bao la phong nhật hòa, thái bình Tiều, Mục cùng hát ca, nạp tăng no cơm không việc khác, mật mật cơ tiền nghịch con thoi ngọc, cho nên nói: Trên điện lưu ly Ngọc nữ ném con thoi, trăng sáng trước nhà, người đá vỗ tay, làm thế nào, bước đi được tương ưng như thế? Trong tối rút xương ngang, ngoài sáng ngồi trên đầu lưỡi tham.

Thượng đường nêu, vị muối trong nước, sắc trộn lẫn nhựa xanh, thể nghiệm có căn cứ, lấy đó vô hình, khi dùng thầm lặng, chỗ vắng lặng lại sáng suốt, là bản giác của chư Phật, chính là diệu linh của chúng sanh, rộng lớn ngàn dặm để làm lượng, phá vi trần mà thoát ra. Lễ tắm Phật, thượng đường nêu, thanh tịnh đầy khắp là nước pháp tánh, chân giác linh minh là thân pháp tánh, đồng nước là thân, mới hiện ra việc tắm gội, khắp người là nước mới thành tựu duyên ly cấu, ngay lúc ấy làm sao biện bạch? Giây lát lại nói: Như trong tịnh lưu ly, hiện ra tượng vàng thật.

Thượng đường nêu, máy ngọc nghiêng ngửa, đường tơ đầu con thoi ai phân. Cửa trăng bị mở, quang cảnh trong nước tự khác, gà vàng gáy sáng, thạch nữ chơi Xuân, thản nhiên chim nói không gặp người nơi rộng lớn như vậy mà đi một mình, lại biết không rơi vào ngưng động rỗng, quay lại vẫn tốt chăng? Cả đầu tóc bạc lìa hang đá, nửa đêm xuyên qua mây vào chợ.

Nêu, Trí thủ tọa lập tăng, thượng đường nói rằng: Ai đem đôi mắt sống động nhìn không kiếp, ta nói tông chi nhiễm Xuân lớn, tài năng lỗi lạc, không giấu được, môn hạ Thanh Nguyên có tường lân.

Thượng đường, có vị tăng hỏi: Người xưa nói, trước tiên hướng đến bên kia để gánh vác, lại đến bên đây lau chùi, bên đây lau chùi thì không hỏi, làm sao bên kia ấy gánh vác?

Sư đáp: Chiếu toàn thể không nương tựa, khắp mình không ngăn cách.

Lại hỏi rằng: Như thế thì thuyền mua được cá vẫn tươi, lội lên tuyết mua về rượu ngon?

Sư đáp: Đến nơi đây cũng không có cái thanh sắc nhàn rỗi này. Sư bèn nói: Sờ tay phía trước vách núi cao vạn nhẫn, mới thấy còn kỳ diệu. Hiện thân ở ngã tư đường mới có thể ứng hiện viên mãn, xoay đầu hữu tình dạo bước bên kia người chết đi trên đường của người sống, lưỡi của người sống trong miệng của người chết, lại biết chăng? Diệu viên không ẩn chiếu, đại dụng không hợp cơ.

Thượng đường nêu, Đức Thượng tòa đến chỗ Tào Sơn, Sơn hỏi: Bồ-tát tại định, ngửi được mùi hương tượng qua sông, xuất hiện kinh gì?

Đức đáp: Kinh Niết-bàn.

Sơn hỏi: Nghe trước định hay nghe sau định. Đức đáp: Hòa thượng lưu.

Sơn nói: Nói tức là giết đạo, chỉ nói được bát thành. Đức hỏi: Hòa thượng làm thế nào?

Sơn đáp: Nhận lấy dưới bến sông.

Sư nói rằng: Đức Thượng tọa thật đã biết bệnh này, Tào Sơn khéo biết thuốc, nếu biết như thế, có lẽ còn có phần an lạc, việc ấy có lẽ chưa đúng, không tránh khỏi làm thầy thuốc trị ngựa ngựa chết. Lấy việc liên quan để kêu công, đích thực nghe được hương tượng qua sông, mọi người thể hội.

Thượng đường nói rằng: Lác đác không khác vết bánh xe, thầm thầm cách huyền công, trăng chuyển bờ hoa lau, nước mùa Thu nuốt chửng cả bầu trời, lại biết chăng? Muốn biết đản sanh cha vương tử, hạc bay vút lên bầu trời, ra khỏi lồng bạc.

Thượng đường nói rằng: Pháp pháp không ẩn giấu, dựng đứng lỗ mũi của Văn-thù, bước đi không định hướng soi suốt gót chân Phổ Hiền, như tướng đại nhân của Tỳ-lô-giá-na, lại làm thế nào? Giây lát lại nói: Đêm yên tĩnh nước lạnh cá không ăn mồi, đầy thuyền rỗng chở trăng sáng về.

(5.) Thượng đường nêu, Đức Thế Tôn hỏi Văn-thù rằng: Này Văn- thù! Sao ông không đến nhập môn?

Văn-thù thưa: Bạch Thế Tôn, con không thấy có một pháp ở ngoài môn.

Sư nói: Đại sĩ Văn-thù, bị một câu hỏi của Thích-ca lão tử, luôn bị lạc mất phương hướng, thảo luận không được với môn hộ, lại nói con không thấy có một pháp ở ngoài môn. Huyền Giác nói rằng: Là nói nội môn, hay nói ngoại môn, các vị lại biết chăng? Phần thưởng không cấp cho quân sĩ thời thái bình, tai họa không vào cửa của nhà cẩn thận.

Thượng đường nói rằng: Trăm hài cốt đều tan vỡ, một vật trấn trường linh, mây trắng làm cho núi xanh đều xinh đẹp, núi xanh chuyển đường đón mây trắng, không từng chết không từng sống, dây thừng vàng xỏ mũi trâu bùn, nửa đêm kéo ra biển cày.

Thượng đường nêu, thạch trụ du phương đến chỗ của Động Sơn. Sơn bảo rằng: Có bốn hạng người, một người nói hơn Phật tổ, một bước đi không được, một người thì hành hơn Phật tổ, một câu nói không được, một người nói được làm được, một người nữa thì nói không được làm không được. Thạch Trụ bước ra giữa chúng nói rằng: Một người nói hơn Phật tổ, một bước đi không được chỉ là không có lưỡi không cho phép đi; một người hành hơn Phật tổ, một câu nói không được, chỉ là không có chân không cho phép nói; một người nói được làm được chỉ là nắp hộp tương xứng; một người nói không được làm cũng không được như đoạn mạng rồi mà cầu sống lại. Đây là thạch nữ mang gông mang xích.

Động Sơn nói rằng: Xà-lê phần mình làm thế nào?

Thạch Trụ nói rằng: Thông tất cả phần mình, sáng suốt rực rỡ vắng lặng.

Sơn nói: Chỉ như ánh sáng đẹp soi khắp trên biển lại làm thế nào?

Thạch Trụ đáp: Người huyễn gặp nhau, vỗ tay cười ha ha.

Sư nói: Một lời nói khắp mười phương, vạn cuốn đều không được, một bước đi khắp tám phương rộng lớn, bốn ngựa đuổi theo không kịp, chỉ cần người không lưỡi giải thích, người không chân có thể đi mới được. Nói không được hành không được chỉ là không có hơi thở, có chỗ dùng gì? Lại nói: Người huyễn gặp nhau, vỗ tay cười ha ha lại làm sao? Giây lát lại nói: Niệm niệm phan duyên tất cả cảnh, tâm tâm vĩnh đoạn các phân biệt.

Thượng đường nói: Một xương sống sanh ra chư Phật, sanh tức là vô sanh, chuyển đại pháp luân trong vi trần, chuyển vô sở chuyển, chỉ được niệm niệm thấy vật, tướng không khác tức là chân, khắp nơi nghe kinh, không rơi vào tai thì mới vi diệu. Tuy như thế, ánh sáng đầu cửa người rõ việc liền được. Như khách chủ chưa rõ, ảnh tượng chưa đủ thì làm sao bước đi. Giây lát lại nói: Gió mây chưa phạm ánh sáng, nước mưa hợp cùng mùa Thu.

Ngày Thánh tiết, thượng đường nêu: Xưa nay tôn quý, mượn làm đản sanh, một bước thầm dời đổi, toàn thân hợp thể, căn cứ theo gốc của thái bình, nắm giữ nguyên tố của tạo hóa, tận hư không đồng thọ mà trường linh, đều cùng sáng với nhật nguyệt mà không tối. Một đạo lý dưới gót chân của bậc Thánh, thần ứng vạn cơ. Lại nói: Bước đi của người này làm thế nào? Bình phong ngọc rũ áo y tự thẳng cong, vạn phương giáo hóa hòa hợp vào vô vi.

Thượng đường nói rằng: Bình thường vừa nói nửa câu, có khi cũng cởi bỏ được những dính mắc trói buộc, có chỗ dựa để vuốt cát sờ đất. Phần nạp tăng đều là thừa pháp, như nói năng đạo đoạn tâm hành xứ diệt, lại làm thế nào? Giây lát lại nói: Mây trời thâu nửa đêm, trăng sáng ở giữa đỉnh núi.

Thượng đường nói: Tánh giác diệu minh, bổn giác minh diệu, ngang bằng với thái hư cùng đạo với vật tình, ứng sắc ứng thanh, tùy nghe tùy nhìn, bước vào ba đời mà chẳng đến đi, lẫn lộn vạn duyên mà không ngay thẳng hay nghiêng đổ, lại biết chăng? Khi mây càng xuống thấp chim nhạn bay ngay, trăng đêm rơi vào chỗ cáo vượn kêu.

Thượng đường nêu, Lý Cao tướng công hỏi Dược Sơn: Thế nào là đạo?

Sơn chỉ lên trời lại chỉ xuống bình nước trong hỏi rằng: Biết chăng?

Tướng công đáp: Không biết.

Sơn nói: Mây ở trên trời xanh, nước ở trong bình.

Sư nói rằng: Mây ở trên trời xanh nước ở trong bình, mấy người lầm nhận là bàn tinh, Dược Sơn tám chữ chạy ầm ầm, vừa đến mà nay nói đại hạnh.

Ngày mở lò, thượng đường nói rằng: Tro lạnh phát ra ngọn lửa gia phong cũ thích hợp cho người thọ dụng, áng mây bay đến tận trên lò, khắp mình không công dường như bất đồng. Nhớ lại, Tuyết Phong nói rằng: Ba đời chư Phật đều hướng về ngọn lửa mà chuyển đại pháp luân. Huyền Sa nói: Ngọn lửa vì ba đời chư Phật mà thuyết pháp, ba đời chư Phật lập tức nghe.

Sư nói: Hướng vào đây thân tâm nhất như, ngoài thân không thừa, nói là nghe, nghe là nói. mới biết trước mắt không có xà-lê, trong đây không có lão tăng, điều ấy có lẽ chưa đúng, than lấy trên đầu lò lửa.

Thượng đường nêu, có vị tăng hỏi ngài Thanh Bình rằng: Thế nào là Đại thừa?

Bình đáp: Giống dây.

Tăng hỏi: Thế nào là Tiểu thừa? Bình đáp: Quan tiền.

Tăng hỏi: Thế nào là hữu lậu? Bình đáp: Bờ rào chắn.

Tăng hỏi: Thế nào là vô lậu? Bình đáp: Cái thìa gỗ.

Sư nói: Nghèo thì nghèo như Phạm Đơn, vụng về thì vụng về như Bàng-đặc, nếu lại không thể chuyển động, không thể thương lượng, không có chỗ đóng đinh như thế, cho nên nói sai một li đi một dặm lại nói cuối cùng làm thế nào? Không thấy nói, đấu đầy cân chùy trụ.

Thượng đường nói: Bệnh của Phật bệnh của pháp, thuốc của Phật thuốc của pháp, bản sắc nạp tăng, đều không nhiễm trước, gặp cơm thì mở miệng, muốn đi phải dời chân, tự phải hiện thành, ai có thể tạo tác, có thể nói rằng nói đầy thiên hạ không có lỗi khẩu nghiệp, đi khắp thiên hạ không có oán ác, lại biết chăng? Chớ đem phải trái đến phân biệt với ta, phù sanh bóp méo cũng không liên can đến nhau.

Thượng đường nói: Vạn cơ chấm dứt, ngàn Thánh không rời bỏ, cha mẹ chẳng phải là người thân của ta, chư Phật chẳng phải là đạo của ta, bản sắc nạp tăng, đến đây có một con đường sống, chỉ là sanh diệt không thể dời đổi, sai khác không thể chuyển, bội trần hiệp giác, thì vật khế hợp thần, chư Phật chúng sanh, bản lai bình đẳng. Đại chúng đã bình đẳng, là chư Phật vĩnh viễn được, chúng sanh chưa được như vậy. Lại nói: Thịt cá sai lầm ở chỗ nào? không cho phép đi đêm, sắp sáng phải đến.

Mùa Đông, thượng đường, có vị tăng hỏi: Khi một hào chưa động, như thế nào?

Sư đáp: Càn ba vạch liền, Khôn sáu vạch đoạn.

Lại hỏi rằng: Có thể nói là cuốn đất, gió bấc lạnh lùng trơ trọi, khắp nhà mây phủ mát mẻ?

Sư nói rằng: Chính lúc như thế, ông nói một mặt trời cũng chưa sanh.

Lại nói: Thỏ ngọc nằm liền mây, gà vàng hướng về mặt trời gáy. Sư nói: Sức mùa Xuân không khắp nơi, cây khô cũng trổ hoa.

Sư bèn nói rằng: Tông chỉ bàng thông quan trọng, kiệt sức mà chuyển bước, tạo hóa quan hệ với chánh tri bình yên, âm cực thì dương sanh, Xuân duyên dày khắp rừng lạnh, tin ấm áp thầm truyền đến cây khô, chỉ được trăng mọc vào nửa đêm, mây bay núi trống, ngay lúc ấy, trong mộng ánh mắt sống động, cho nên nói, ngay ánh sáng có bóng tối, chớ đem bóng tối gặp nhau, ngay trong bóng tối có ánh sáng, chớ lấy ánh sáng mà nhìn nhau. Sáng tối đều tương đối. Ví như bước trước sau, (6.) lại biết chăng? Hào tượng cổ trên lưng rùa khô, vị cấn nương văn mù mờ biến động.

Từ biệt Chùa Đô Giám, thượng đường nói: Nạp tăng phải chăng chỉ là gia phong, ẩn hiện cối xay vào lẫn lộn, Sư tử ném lại toàn bộ về cha, linh dương mang sừng không đồng công, cho nên nói: Động như mây bay, dừng như cốc thần, ngay dụng mà thường tịch lặng, ở chỗ tối mà càng sáng, lại biết chăng? Quả Bồ-đề viên mãn, hoa nở bắt đầu có một thế giới.

Thượng đường nói: Mây lạnh dày đặc, tuyết trắng mênh mông, trên đường dứt bỏ nhiều công việc, nhà mê một sắc, nếu chưa đến mức độ này thì phải cất bước về phía trước, nếu rơi vào công huân này, cần phải quay lại để gặp nhau, việc gặp nhau ấy lại làm sao? Giây lát lại nói rằng: Khắp người không có chỗ phân biệt, nhằm ngay vào đầu không có công ngồi.

Thượng đường nêu, Hòa thượng Thuyền Tử, dặn dò Hiệp Sơn, ông ta sau này chỉ cần chỗ ẩn thân không tung tích, chỗ không tung tích chớ ẩn thân. Ta ở chỗ Dược Sơn ba mươi năm chỉ nói việc này.

Sư nói: Ẩn thân cần phải không có tung tích, Hồ tăng mắt xanh, khó biện bạch. Chỗ không có tung tích chớ ẩn thân, các môn rộng lớn thông hiểu các trần, một mình đến sẽ gọi là bạn bè, trong ồn ào chợt gặp lại cố nhân. Cành liễu ngậm vàng còn sợ lạnh, hoa mai phá tuyết đã thành mùa Xuân. A Nùng ngàn mắt khắp thân mình, khéo ứng vô phương xứ xứ chân, lại làm sao việc xứ xứ chân ấy? Lại biết chăng? Phụ Tử ở Ích châu, Ngưu Tất ở Hoài châu.

Thượng đường nói rằng: Một điểm trong vòng soi rất nhỏ, chỗ trí không công lại còn biết duyên tư tịch đều không có việc khác, nửa đêm sao bắc đẩu rơi trên sông ngân hà, nếu hướng vào đây nắm được ánh mắt này thì liền chiếu phá được sanh tử. Cho nên người xưa nói vọng dừng thì vắng lặng tự sanh, vắng lặng sanh thì thấy biết tự hiện, thấy biết sanh thì tịch lặng tự diệt, rõ ràng chỉ là chân kiến, lại nói thấy cái gì? Như hạt châu phát ra ánh sáng, ánh sáng lại tự soi.

Ngày tết, thượng đường nói rằng: Gà gỗ báo sáng, gái đá (thạch nữ) ca Xuân, mọi vật đều mới mẻ, mọi người đều lãnh tuổi, môn hạ của Dã lão lại không chịu chúc mừng, đã không chịu chúc mừng thì cũng như cha con Tôn Tân, làm sao không bị đứt huyết mạch. Kim vàng chỉ ngọc, làm sao được tương tục, lại biết chăng? Giây lát lại nói rằng: Liếc mắt nhìn tuyết rơi trắng trên đỉnh núi, ngẩng đầu Xuân đến đốt vết xanh.

Lại vào viện, thượng đường nói rằng: Thoát khỏi giống như chim thoát ra khỏi lồng, mây nước sẽ cùng đến như cũ, mù mờ giống như khúc nhạc vừa được nghe, lại bị gió thổi sang điệu khác. Lại nói rằng: Đến mà không có chỗ tới, đi không có chỗ đến, bước đi như thế, mười phương bám ông không được, ba cõi chuyển ông không được, xét đến cùng thì rơi vào chỗ nào? lại biết tướng ấy chăng? Nền chùa cổ trước tháp, gia phong thanh đạm như xưa.

Thượng đường nêu, có vị tăng hỏi Trung Quốc Sư rằng: Trong giáo lý chỉ thấy hữu tình thành Phật, không thấy vô tình được thọ ký, lại ngàn Phật ở Hiền kiếp, ai là vô tình thành Phật?

Quốc Sư đáp: Như khi Hoàng thái tử chưa lãnh ngôi vị, chỉ có một mình thôi, nhưng sau khi lãnh ngôi vị rồi thì cả quốc độ đều thuộc về vua, há có quốc độ lãnh ngôi vị khác ư! Thời nay chỉ có hữu tình được thọ ký thành Phật, mười phương cõi nước đều là thân Phật Giá-na, được như thế lại có vô tình được thọ ký ư!

Sư nói: Phật trong chùa hiện thân khắp nơi, chùa trong Phật, trần trần đều như vậy, lại biết được chăng? Giây lát lại nói: Sáu nước tự thanh việc rối bời, một người riêng lẻ xây nền tảng thái bình.

Thượng đường nêu, có vị tăng hỏi ngài Hộ Quốc rằng: Thế nào là bổn sanh cha mẹ?

Hộ Quốc đáp: Đầu không bạc ấy vậy.

Tăng hỏi: Chưa biết lấy gì dâng hiến?

Ngài Hộ Quốc nói: Ân cần không cơm nước, trước nhà không hỏi thân.

Sư nói: Nhà sanh kẻ hở, mắt soi ánh sáng trong , vẫn chưa phải là chỗ an thân lập mệnh của nạp tăng. Lại nói: Cuối cùng làm thế nào? Giây lát lại nói: Canh ba trăng đêm soi vào tổ lạnh, rừng ngọc quý không phải là chỗ trọ của hạc ngàn năm.

Thượng đường nói rằng: Bẻ chốt cửa trong hư không, ứng xử cơ phong, vừa vặn hợp nhau liên miên không dứt, thí như Thánh vương không vì người chầu quanh mà trị, hiền thần ra làm quan chuẩn theo chánh sách mà thi hành, tâm hiệp hai nghi, đức trùm vạn vật, liền có thể thống nhất thiên hạ, họ như người bảo vệ biên cương, đều là việc bổn phận của quan. Các vị thực hiện, lại từng tương ưng như thế chăng? Giây lát nói: Khéo ấn thủ trì khói yên tĩnh, ngay mặt trời ấy chịu lộ một chút căn cơ.

Thượng đường nói: Rộng lớn rỗng rang như thế, sáng suốt rõ ràng, linh quang không u tối, trí chiếu soi vô tư, trong đám chiến tranh, nền tảng thái bình là mảnh ruộng đất xưa của chính mình, quay đầu về cõi thanh tịnh, tức là bổn phận gia phong của nạp tăng, lại biết chăng? Ngõ hẻm không cưỡi ngựa mệnh sắc, quay đầu lại bị rách chiếc áo đơn.

Thượng đường nói: Không thể dùng sắc thấy, không thể dùng âm thành cầu, gió lặng hoa còn rơi, chim kêu núi lại tối tăm, bốn con đường lớn rõ ràng tự sáng, sáu cửa lạnh như Thu, lại ngồi không chỗ nghi ngờ, hình cung nổi lên trong chén.

Thượng đường nói: Một mưa một tạnh, việc ấy rõ ràng, sáu trần rối ren, thế giới cao ngất, nhất tâm vắng bặt, muôn pháp đều bình đẳng, thở được ra hơi là nhờ lỗ mũi của ông, thấy được thấu suốt là nhờ đôi mắt của ông, lại biết chăng, có duyên không phải là bạn bè của tôi, cặp lông mày vô dụng lại là anh em.

Thượng đường nêu, Động Sơn và Mật Sư bá dạo núi, thấy một con thỏ trắng chạy qua, lại làm cuộc đối thoại như sau: Mật nói: Đẹp thay, thật giống áo trắng bái tướng

Sơn đáp:

Mật hỏi: Ông lại làm thế nào?

Sơn đáp: Nhiều thế hệ trâm anh, tạm thời bị xem thường.

Sư nói: Ngay trong ngày vặn hỏi người, nhà cũ giàu có, anh em thành nhau, Tôn Tân trao đổi với nhau, đột nhiên sáng trên đường mắt không mở, đêm sáng ngoài rèm máy xoay chuyển, cưỡi trâu đội mũ từ khác lạ đến, trăm lần luyện vàng ròng đều không đổi sắc.

Thượng đường nói rằng: Ánh sáng chuyển về đêm, tự nhiên cây khô cũng trổ hoa, đưa tay vào khéo được ruộng hoang không kén chọn cỏ, có thể nói là thế giới như vậy, chúng sanh như vậy, trần trần như vậy, sát sát như vậy, niệm niệm như vậy, ngay lúc ấy, lại không có pháp khác, biết chăng? Máy quay tơ không đeo con thoi trên đầu, văn hoa ngang dọc, ý tự khác.

Thượng đường nói rằng: Chưa có vết trắng xanh đâu liên quan tới ly vi, ngồi đoạn đầu báo hóa thân Phật, không thấy tướng thành trụ hoại, cho nên nói toàn thân buông xuống, mới hiểu sự gánh (7.) vác. Như thế nào là việc gánh vác? Giây lát lại nói: Xuân ở mười châu tất cả loài hoa đều điêu tàn, rừng cây san hô mặt trời sáng chói.

Thượng đường nói rằng: Trăng lòng tròn sáng, nghĩa trời sáng suốt, rỗng rang trong soi chiếu, soi chiếu trong rỗng rang, trên không mọc cành chim mới tỉnh, đầu không bóng cây Xuân không già, áo dơ tạm treo từ giống đến, ra cổng tiện tay bứt lấy cỏ.

Thượng đường nêu, mười sáu khai sĩ trong hội Lăng-nghiêm, nhân lúc tăng tắm, theo thường lệ vào phòng, chợt ngộ nhân nước, đã không sạch trần cũng không sạch thân thể, ở giữa an nhiên, được không chỗ lìa, thế nên, diệu xúc tuyên bố rõ, thành trụ cột của Phật tử.

Sư nói: Tâm không thấy tâm, trước cơ có mắt, nước không rửa sạch nước, ngay nơi đó thông thân. Cho nên nói, tánh nước thật không, tánh không thật là nước, bản nhiên thanh tịnh, rộng khắp pháp giới, như chỗ nói rõ của Diệu xúc, làm sao thể hội, chớ cho người khác tưới nước bẩn, cần phải nóng lạnh tự mình biết.

Nêu, Tông thủ tọa lập tăng. Thượng đường nói rằng: Trong rừng chiên-đàn trổ ra một cành, trong nhà Chiên-bặc, cùng phân nửa tòa, chỉ được người gỗ vẫy tay, gái đá gật đầu, chỉ ngọc qua cửa chia làm hai đường rẽ, cẩn thận xem đầu đuôi, kim vàng khâu vá hai cái khóa chặt chẽ, không lộ đầu mũi nhọn. Ngay lúc ấy, lại nói người nào phân biệt được. Giây lát lại nói rằng: Lại biết chăng? Có thể trong hội có con cháu, tự hiểu truyền giữ gia pháp.

Khai mở Thánh tiết Càn Long. Thượng đường nói rằng: Miễn ông quay người, toàn thể kế thừa sự nghiệp của vua cha, đoan nghiêm đứng chung quanh, ứng cơ trao phó công cho bầy tôi, có thể nói là đạo khế hợp, ân lưu bố khắp nước, tự nhiên hóa vô vi, không ra lệnh mà làm, các vị lại biết chăng? Thể của Thánh nhân hợp đạo trời đất, quốc thái dân an, chính là phải thời.

Thượng đường nói rằng: Đánh trống đoạt cờ, thường thường làm việc trong ánh sáng, máy dừng con thoi nghỉ, thường thường ngâm vào nước dơ, như của nạp tăng ẩn dưới gót chân, không có tổ cũ chớ ghé vào, cây nguyệt không có vượn hú, tổ mây không có hạc ở, huyền vi và tận loại khó bằng nhau, thiên thủ đại bi khó tìm kiếm.

Ngữ lục thiền viện Phổ Chiếu của Đại Thánh ở Tứ châu (hết).

NGỮ LỤC THIỀN VIỆN THÁI BÌNH HƯNG QUỐC Ở THƯ CHÂU

Thị giả Tông Pháp biên soạn

Sư trở về viện vào ngày hai mươi ba tháng tư niên hiệu Tĩnh Khang thứ hai, thượng đường có vị tăng hỏi: Thế nào là khách trong khách?

Sư đáp: Lộ bần sầu giết người.

Lại hỏi rằng: Thế nào là khách trong chủ?

Đáp: Cưỡi ngựa ra cửa vàng.

Hỏi: Thế nào là chủ trong chủ?

Đáp: Chống tay lên đốc kiếm, ai dám ngang bướng xúc phạm.

Lại hỏi: Hướng thượng lại có việc chăng?

Sư đáp: Có.

Hỏi: Thế nào là việc hướng thượng?

Đáp: Vá chăn che đầu muôn sự dứt.

Sư bèn nói: Chà, các thiền đức, gió trăng đầy đầu, dạo đi trong cảnh thật sáng, mây núi trước mặt, ngồi xem nhà trong sạch, phô bày thời xưa thường như, đến nay không thay đổi, quay mình đi theo đường chim bay, đội sừng lẫn lộn thời gian lưu truyền, liền có thể hưng thịnh nước nhà, mới hiểu được Phật sự vẻ vang. Lại nói, làm thế nào thực hiện được tương ưng như thế? Giây lát lại nói: Cây cuốc vàng không động đất, linh miêu ở chỗ sanh, đứng lâu chúng từ xin trân trọng.

Thượng đường nói rằng: Đạo tròn đầy không thiếu, trí ứng không hụt, ánh sáng thông đầu kiếp rộng, bóng soi vào các duyên. Cho nên nói: Trần trần như vậy, sát sát như vậy, niệm niệm như vậy, pháp pháp như vậy, chưa từng có một mảy may thiếu. Các vị lại biết chăng? Nếu hiểu rõ trong đây thì tất cả đều vô sự, thể dụng đâu ngăn phân hay không phân.

Thượng đường nói rằng: Hóa ngoại cùng đường, người đá chặt trán, kiếp trước gió chuyển, ngọc nữ lắc đầu, tin tức trong đây khó thông, ngay nơi đó đầu mũi nhọn không lộ. Cho nên nói: Động thì bóng hiện, biết thì trần sanh, ngay lúc ấy, làm thế nào thông được tin tức này? Giây lát lại nói: Đêm đến ngựa gỗ qua đầm nước, sợ đánh thức trâu bùn lật xuống thủy triều.

Thượng đường nêu, có vị tăng hỏi Lỗ Tổ: Thế nào là nói lời không nói?

Tổ hỏi lại: Miệng ông ở chỗ nào? Tăng đáp: Con không có miệng.

Tổ hỏi: Thường ngày ông ăn cơm bằng gì? Tăng không nói, Tổ liền đánh.

Sư nói rằng: Bước đều thì yên ổn, chỗ nguy hiểm dứt tuyệt lưới nghi, hạnh sâu xa thể vi diệu, tiếp nhau trên đất bằng. Lỗ Tổ ngày thường chỉ biết giữ định, đến lúc này lại được chuyển, bệnh lâu dùng thuốc, thuốc qua cần thầy thuốc nói có thể làm sống lại cánh tay đã gãy. Có hiểu chăng? Chớ nói cửa rồng ba tầng sóng, mà nay đất liền vô hạn đắm chìm người.

Thượng đường nói: Nguồn gốc sâu xa của tận cùng vạn hóa, được một trụ xứ chân thật, thể không mà hiểu rõ, không liên quan tới căn môn soi khắp mà liên miên, đều siêu vượt tưởng trần, chỉ được quang cảnh đều đoạn, tâm pháp cả hai đều quên, tuyệt vời riêng tồn tại, rộng lớn sáng trong, sanh diệt đến đi, không ngã biến đổi, liền có thể ứng duyên vô ngại, lặng chiếu mất công. Cho nên có vị tăng hỏi Đầu Tử rằng: Thế nào là chỗ an lạc của Hòa thượng?

Tử đáp: Cô bé để chỏm bạc đầu tơ.

Sư nói: Các thiền đức, ngay sáng có tối, ngay nơi tối có sáng, trong ồn náo mông mênh, lặng lẽ im lìm, trong lặng lẽ im lìm biết rõ ràng, lại biết chăng? Giây lát lại nói: Đi đến chỗ sơn cùng thủy tận, lúc ngồi ngắm mây bay.

Thượng đường nêu, Bách Trượng hỏi Quy Sơn: Môi mép yết hầu hợp lại, nói đem một câu đến.

Sơn nói: Lại thỉnh Hòa thượng nói.

Sư nói rằng: Cha con Đại Hùng rất thong dong, tin tức truyền thông đến kiếp không, con cóc lạnh nằm kêu không tỉnh dậy, phù sơ trăng đơn quế lờ mờ.

Thượng đường nêu, Hiệp Sơn đến chỗ Quy Sơn làm điển tọa, một hôm Quy Sơn hỏi: Hôm nay ăn rau gì?

Hiệp đáp: Hai năm cùng một Xuân. Quy Sơn nói: Cố gắng tu sự.

Hiệp nói: Rồng trú trong tổ phụng.

Sư nói: Tôn Tân trao đổi với nhau, cành lá sum sê, xanh trắng chưa có vết, tối sáng lẫn lộn, các vị phân biệt được chăng?

Một lát lại nói: Lệch hay ngay đều không từng lìa bản vị, vô sanh liên quan tới nói nhân duyên.

Thượng đường nói: Tâm không chỗ gởi, hình không chỗ nương, chân không chỗ bước, lời không chỗ nói không thể thấy mà gọi là sờ, không thể được mà nghiền ngẫm, sum-la ngang bằng dụng ấy, thái hư đồng với thể ấy, đến tiên đi dạo cũng trong loại ấy, khéo ứng cũng khác trong trần. Cho nên Tổ Sư nói: Chân tánh tâm địa tạng, không đầu cũng không đuôi, ứng duyên mà hóa vật, phương tiện gọi là trí, lại thế nào là trí phương tiện ứng duyên (8.) hóa vật, lại biết chăng? Chớ trách vô cớ đến liên tiếp khuyến khích uống rượu, từ khi chia tay sau này ít có cơ hội gặp lại ông.

Thượng đường, có vị tăng hỏi: Thế nào là người đi tới?

Sư đáp: Mây trắng bay vào tận khe núi, núi xanh dựa bầu trời cao.

Lại hỏi rằng: Thế nào là người đi lại?

Sư đáp: Tóc bạc cả đầu rời hang đá, nửa đêm xuyên mây vào thành phố.

Lại hỏi: Thế nào là người không đến không đi?

Sư đáp: Thạch nữ gọi lại mộng ba cõi, người gỗ ngồi đoạn sáu môn cơ. Sư bèn nói: Trong câu nói tông thì dễ, trong tông phân tích thì khó, Giây lát lại nói: lại biết chăng? Gà lạnh chưa báo sáng, thấp tho- áng người đi qua núi tuyết.

Thượng đường nói: Tuyết theo rồng, gió theo hổ, núi tuyết quả cầu lăn Hòa Sơn đánh trống, đến đây ý không lập huyền, cơ không dừng ngọ, vừa vặn tương đương dùng không hết, nói ta nhìn thủng chuyện vui thần múa.

Sư thọ thỉnh về viện Viên Thông Sùng Thắng ở Giang châu, thượng đường giơ gậy lên bảo chúng rằng: Các thiền đức, gậy chống của nhà nạp tăng, yên tĩnh mọi người, tất cả duyên đều không liên quan tới hai đầu, cho nên có thể ứng các biến. Các nhân giả hãy nói, khi ứng các biến, làm thế nào mà thấy, lại biết chăng? Hổ ngồi xổm, rồng cuộn tròn, tư thế chưa nghỉ, bóng mây dáng núi lạnh hướng về nhau. Trình bày xong lại nêu, Hiệp Sơn dạy chúng rằng: Lão tăng đến đầu đường xưa bố trí một cuộc tuyển chọn này, nếu là một mình tiến đến thì sẽ phóng qua, nếu là người trong đó thì có một đường khác, trước mắt xà- lê không có pháp, ý ở trước mắt, cũng chẳng phải là pháp trước mắt, chẳng phải chỗ được của tai mắt.

Sư nói: Hiệp Sơn có thể nói là mua tiện bán quý, biến sống thành chín, chỉ ở ngay trước mắt, lại biết chăng? Nước men theo bên trúc chảy ra, gió từ trong hoa tỏa ngát hương.

Từ tạ chúng, thượng đường nói: Đến cũng đến như thế, đi cũng đi như thế, mây trắng đưa ta ra khỏi núi, trăng sáng theo người quá độ, trong đó kim chỉ nhỏ bé, không phải bình thường lỗ mãng, có thể nói, người đi đến nhà, con nhỏ theo cha, thiên viên lẫn lộn, phải biết không mang các duyên, khi quay sang đường rẽ, phải biết thầm dời một bước, hiểu rõ rành rành, là người về nhà, xanh xanh tối tối là chỗ đến nhà, thời tiết con theo cha, hợp làm sao hội thoại. Giây lát lại nói rằng: Lô Sơn thảo luận với nhau.

Ngữ lục thiền viện thái bình hưng quốc ở Thư Châu (hết).