SỐ 1870 — HOA NGHIÊM KINH NỘI CHƯƠNG MÔN ĐẲNG TẠP KHỔNG MỤC

SỐ 1870

HOA NGHIÊM KINH NỘI CHƯƠNG MÔN ĐẲNG TẠP KHỔNG MỤC

Hán dịch: Sa-môn Thích Trí Nghiễm, chùa Chí Tướng núi Thái Nhất thuộc Chung Nam.

QUYỂN 1

Hội đầu, mười môn phân biệt ý một kinh.

Thiên vương nói kệ khen Phật, đầu tiên là nghĩa giới hạn của Hiển giáo.

Chương nghĩa Nhất thừa, Ba thừa, phẩm Lô-xá-na.

Hàng đầu kệ của Bồ-tát Thắng Âm, lập chương Chuyển pháp luân.

Văn quán năm biển, nói mười trí, lập chương Năm biển.

Văn nhân duyên tịnh độ trong văn thuyết phần, đầu tiên lập chương Mười thế giới.

Lập chương nhân, quả, chỗ Đồng tử Phổ Trang Nghiêm.

Hội thứ hai, đầu tiên, chương lễ Phật nghi thức, chương Mười hiệu.

Chương Tứ sinh, chương Mười thứ tịnh độ. Phẩm Bốn đế, lập chương Bốn đế.

Chương lập nghiệp thành tựu trong phẩm Quang Minh Giác.

Chương Năm ấm, chương phụ thuộc theo mười tám giới.

Chương phụ thêm kiến mười hai nhập, nói phẩm Vấn Nạn, đầu tiên lập chương Duy Thức.

Mọi người hỏi xứ Văn-thù, nói chương Nhập Phật Cảnh Giới.

Hội đầu, mười môn liệu định phân biệt kinh.

HỘI ĐẦU TIÊN: MƯỜI MÔN LIỆU ĐỊNH PHÂN BIỆT Ý MỘT BỘ KINH:

Hội đầu: "Ta nghe như vầy", đầu tiên, định phân biệt nghĩa mà văn dưới gọi. Y cứ có mười môn, nghĩa là nhân và pháp, văn nghĩa sự lý, nhân quả của hạnh giải.

Đầu tiên, thành chủ, bạn, để nói về chỉ thú. Nhân, nghĩa là hóa chủ và hỗ trợ hóa, cạn, sâu, rộng, hẹp, có thể so sánh suốt qua.

Nhân tức là Phật, Bồ-tát. Cạn, sâu, nghĩa là từ ba đường ác, người, trời, Nhị thừa, Bồ-tát, Tiệm giáo, Đốn giáo, Viên giáo, cảm thành Phật, Bồ-tát, cạn sâu khác nhau. Rộng, hẹp cũng vậy.

Pháp cạn sâu: Y cứ vào vị, từ bất thối đầu tiên cho đến các vị Mười địa rốt ráo, kiến pháp sai biệt đều khác nhau, rộng hẹp cũng như thế. Lý cạn sâu: Đầu tiên, sở tri của thế gian chân thật, cho đến cùng cực chứng pháp giới, giải thoát, tự tại đều khác nhau, rộng hẹp cũng vậy.

Sự cạn sâu: Từ cuối hết phàm phu, một điên-để-ca, cho đến noãn diệu thiên quang, sự tướng của xứ tịnh độ, pháp đường giải thoát, khác nhau, rộng hẹp cũng vậy.

Hiểu cạn sâu: Giáo có bí mật, thị hiện rõ khác nhau, suy cho cùng sinh ra hiểu, không hiểu v.v… rộng hẹp cũng vậy.

Hạnh cạn, sâu như thỏ, ngựa, v.v... đều có phần đặc biệt riêng, suy cho cùng hạnh nghiệp cũng khác, rộng hẹp cũng vậy.

Nghĩa cạn sâu: Ba thừa, Nhất thừa sai biệt khác nhau, suy ra cho cùng, nghĩa đối tượng giải thích, cạn sâu chẳng phải một, rộng hẹp cũng vậy.

Văn cạn sâu: Văn của chủ thể giải thích nói, không nói, v.v... khác nhau, nên cạn sâu chẳng phải một, rộng hẹp cũng vậy.

Nhân cạn, sâu: Từ danh số của nhân kia, đầu tiên là sáu nhân, bốn duyên, tiếp theo hiện sinh dẫn, cho đến hai mươi nhân, v.v… sau cuối, là làm nhân lẫn nhau. Nếu y cứ vào đạo lý để nói về nhân cạn, sâu từ pháp đầu tiên chấp cảnh giới, cho đến nhân duyên như thật của pháp vô ngã. Pháp vô lậu nhân sáu nghĩa v.v… cạn, sâu khác nhau, rộng hẹp cũng vậy.

Quả cạn, sâu: Từ đẳng lưu đầu dựa vào quả. Sĩ phu giải thoát quá báo dị thục. Thế gian, xuất thế gian, cho đến tột bậc Phật khác nhau, rộng hẹp cũng vậy.

Nghĩa mười môn trên, chư Phật khéo léo hội dung pháp giới, viên thông tự tại, không rời thấy nghe, chứng đắc Nhân-đà-la vi tế của Phổ Hiền, giải thoát thông minh mới rốt ráo.

Thiên vương nói kệ khen Phật, đầu tiên, chỉ rõ nghĩa phân chia xếp đặt của giáo:

Y cứ vào giáo có năm vị khác nhau đồng:

1. Y cứ vào Tiểu thừa, giáo có danh, thuyên, giải nghĩa có danh. Đây là ở trong vị phân biệt biến kế.

2. Giáo có danh, thuyên giải nghĩa có danh; Giáo có danh, thuyên giải nghĩa không có danh. Đây gọi là hồi tâm, nghĩa trong vị của giáo đầu tiên, đương tức danh, nghĩa tức không giáo.

3. Giáo có danh, gọi là nghĩa có danh; giáo có danh, gọi là nghĩa không có danh; giáo không có danh, gọi là nghĩa không có danh. Danh này tức là thật tánh trong vị giáo thành thục, thành nghĩa có, chẳng phải cái gọi là có.

4. Giáo không có danh, biểu thị rõ nghĩa không có danh. Nghĩa, danh ở trong vị đốn giáo là nói về tam-muội Nhất thật.

5. Giáo có danh, nói nghĩa có danh. Giáo không có danh làm sáng tỏ nghĩa không có danh. Thích hợp với chỗ thấy, nghe ở trong vị Viên giáo. Giáo có danh làm sáng tỏ nghĩa có danh. Giáo có danh làm rõ nghĩa không có danh. Giáo không có danh làm sáng tỏ nghĩa không có danh. Đây nói theo xứ giáo. Vì gồm thâu nghĩa vô tận, nên phân chia xếp đặt chung cho Thanh văn và phàm phu pháp chân thật sở tri của thế gian. Bao gồm chung cho nghĩa văn của Tiểu thừa, Ba thừa và so sánh phần chứng ngang nhau trong Viên giáo.

Về nghĩa văn có được của kinh bộ dưới đều y cứ theo quy tắc tiêu chuẩn này.

Trong văn Phổ Hiền, cuối văn vân tập trong phẩm Lô-xá-na Phật, lập chương nghĩa của Nhất thừa, Ba thừa.

Văn kinh nói: Người nhập đạo vô thượng, gọi là Tiệm giáo, người không thể cùng tận địa trí công đức, thích hợp với phần giáo thuần thục.

Trong nguyện biểu tánh, thích hợp với phần Đốn giáo. Đây là y cứ vào chỗ phân chia xếp đặt diệt biến kế. Lại nói: người nhập đạo Vô thượng là Đốn giáo và Chung giáo và nghĩa trong giáo thuần thục, không thể cùng tận địa trí công đức, là nghĩa giáo của phần hạnh giải của Phổ Hiền.

Trong biểu tánh nguyện: gọi là Viên giáo, là Phần chứng trở đi, cũng được gọi là hạnh, nguyện Phổ Hiền.

Thừa kia gọi là giáo sẽ giải thích đủ trong phần hỏi đáp. Nay, y cứ vào kinh dưới đây nói lược nghĩa của năm thừa, có ba hạng:

1. Người trời chung là một.

2. Thanh văn, Duyên giác chung, là thứ hai.

3. Thỉ Chung, Tiệm giáo chung là thứ ba.

4. Đốn giáo riêng một.

5. Nhất thừa riêng một.

Tổng là năm thừa thứ hai: Người là một, trời là một, Thanh văn là một, Duyên giác là một, Đại thừa là một.

Thứ ba: Trời một, Phạm một, Thanh văn một, Duyên giác một, Như Lai một.

Hợp năm thừa kia thành Nhất thừa lìa tướng vô phân biệt. Xuất xứ từ kinh Lăng-già: "Nếu thừa phàm phu, người, trời, Phật cho đến phàm phu đồng với người, trời kia, dẫn dắt người phàm phu tu phước người, trời. Đã không có vô lậu nên không nói về kiến, tu, chỉ nói về thiền định thế gian, trở thành tu thế gian. Y cứ Thanh văn, Duyên giác và Nhị thừa hồi tâm, đều y cứ vào kiến, tu, tức đến rốt ráo thành Phật, thành La-hán. Từ mười hai trụ của vị Tiểu thừa tức hợp với bốn quả chung thành mười hai trụ:

1. Trụ tự chủng tánh Thanh văn.

2. Trụ nhập chánh, chưa vượt qua thứ lớp phương tiện thủ chứng.

3. Trụ vượt qua thứ lớp thủ chứng.

4. Trụ được vị thanh tịnh không hư hoại, giới Thánh chuyển lậu tận ở trên.

5. Trụ nương tựa giới tăng thượng, ý tăng thượng, học xuất sinh. 6, 7, 8. Được trí chân đế, tuệ học tăng thượng trụ.

9. Trụ quan sát tam-muội sinh ra vô tướng.

10. Trụ vô tướng rốt ráo.

11. Trụ học xứ giải thoát.

12. Trụ Nhất thiết chủng A-la-hán.

Tiến thẳng Bồ-tát: Một người có mười địa và nói sau kiến, tu mới được thành Phật, và nói mười hai trụ của Đại thừa. Mười hai trụ đó là:

1. Trụ chủng tánh.

2. Trụ hạnh giải.

3. Trụ tâm tịnh.

4. Trụ giới tăng thượng.

5. Trụ ý tăng thượng.

6. Trụ tuệ tăng thượng.

7. Trụ tuệ tương ưng với đế.

8. Trụ tuệ tương ưng với duyên khởi.

9. Trụ hữu hành khai phát vô tướng.

10. Trụ vô hành không có khai phát vô tướng.

11. Trụ tuệ vô ngại.

12. Trụ Bồ-đề tối thượng.

Nếu đã thành thục vị, giáo thì sẽ không đồng với nghĩa trước.

Sơ địa trở xuống có cái chết phần đoạn. Trước hết, người được vô lậu, gồm cả cái tử biến dịch. Sơ địa trở lên, cuối cùng địa thứ mười, có cái tử biến dịch. Sau mãn Mười địa mới bắt đầu thành Phật.

Nếu y cứ vào đốn giáo, tức tất cả hạnh, vị đều không thể nói, vì là vô tướng. Đây là y cứ vào phương tiện ba thừa mà nói. Nếu y cứ theo giáo của Nhất thừa viên mãn, thì vì nghĩa tự tại, chung, riêng thành nhau, nên sẽ không có sự khác nhau trước sau, thỉ chung, cạn sâu, gần xa, chỉ bất thối về sau, tức nói được pháp của Phổ Hiền kia.

Y cứ vào giáo thuần thục mà so sánh thì Thập tín mãn tâm trở lên tức là vị Thập tín đó. Trong vị Phổ Hiền kia, đối với pháp giải hạnh của Phổ Hiền kia và Phổ Hiền được nghĩa kia, chỉ có thắng tấn của phần mình, hai nghĩa khác nhau. Thân Phổ Hiền kia hiện diện ở ngôi vị vua Chuyển luân với lưới báu trắng sạch và cảnh giới của mười mắt, mười tai.

Nếu y cứ vào sự phân chia, xếp đặt nhất định của pháp giải hạnh, thì chỉ chưa được tam-muội Ly cấu. Tam-muội Ly cấu kia là định trước khi chưa thọ lãnh chức, thân Phổ Hiền kia trụ ở trú xứ của tánh bình đẳng của thế giới, mà ở giai vị nhục nhãn nhìn thấy khắp, thấy mười phương.

Nếu đã chứng đắc quả vị Phổ Hiền thì sẽ ở trong vị Thập địa của sáu tướng phương tiện. Vì sao? Vì dựa vào nghĩa chứng của mười địa, gặp pháp khắp. Nếu đã chứng được thân sơ y hạnh giải của Phổ Hiền kia, tất nhiên cũng sẽ được thành thân của các vị vua trời ở cung trời Đâu-suất.

Ra khỏi ba đường ác, sinh lên cõi trời kia, được thân không có tai nạn, thành pháp hạnh giải của Phổ Hiền, như thân long nữ trong kinh Pháp Hoa, về nghĩa thích hợp, tức là để lại hoặc cảm thân đồng sinh kia. Vì sao? Vì những người đều đã gieo trồng nhiều gốc lành ở quá khứ, nên cũng không đồng với thân biến hóa này. Vì sao? Vì kinh Pháp Hoa dẫn chứng long nữ kia đã hoàn thành nhanh chóng hạnh cao quý, ít có, nhằm chứng minh cho giáo cao siêu của kinh Pháp Hoa. Nếu là thân biến hóa thì không phải ít có. Nếu y cứ vào sự phân chia giới hạn diệt hoặc để biện luận thì nương tựa phẩm Phổ Hiền nói một chướng, tất cả chướng. Dựa vào phẩm Tiểu Tướng nói sự phân chia ngang nhau trong sự dứt hoặc: Một dứt, tức tất cả dứt. Do văn kinh Hoa Nghiêm chép: "Trong, ngoài đều có năm trăm phiền não và tám mươi bốn ngàn phiền não, vì diệt khắp không phải riêng lẽ, nên biết được. Vì sao? Vì đối với mé sinh tử mà nói". Lại nói: "Thời kỳ vị vua Chuyển luân của lưới báu trắng sạch, có gương soi pha-lê ánh sáng định, tỏa ánh sáng soi sáng mười cõi Phật, thế giới nhiều như số cát bụi. Do đó suy niệm ra, phải biết phần trước của vị vua Chuyển luân lưới báu trắng sạch không ít. Nếu khởi dụng nhạy bén, thì khiến vô lượng chúng sinh phát tâm Bồ- đề không lui sụt và phát tâm A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-Bồ-đề và ở Thập địa, địa Vô sinh Pháp nhẫn, chỉ chưa được phần ít của tam-muội Ly Cấu. Cảnh giới đức dụng, tướng vị khác và thấy phần vị Phật, đầy đủ văn kinh. Lại, nghĩa Nhất thừa, phân biệt có hai:

1. Chánh thừa.

2. Thừa phương tiện.

Chánh thừa như kinh Hoa Nghiêm chép: "Cũng như thừa Phương tiện phân biệt trước. Phân biệt có mười:

1. Phân biệt đối với Tam bảo: Phật bảo là pháp Nhất thừa, Tăng là Ba thừa. Vì sao? Vì Phật đồng với vô tận, Pháp, Tăng thì không nhất định.

2. Phân biệt đối với bốn đế, diệt đế là Nhất thừa. Ba đế là ba thừa. Vì sao? Vì diệt đồng với vô tận, ba đế thì bất định.

3. Phân biệt đối với hai đế. Đệ nhất nghĩa là Nhất thừa. Thế đế là Ba thừa, vì sao? Vì nghĩa đế đệ nhất, đồng với vô tận, thế đế thì bất định.

4. Phân biệt đối với lỗi, không có sự sợ hãi, tức là Nhất thừa, có sự sợ hãi tức là ba thừa. Vì sao? Vì như Như Lai tạng, y chỉ thì không có lỗi, tức vì đồng với vô tận. Sáu thức và tâm pháp trí, bảy pháp này, sát-na không dừng lại, không gieo trồng gốc mọi nỗi khổ, không được chán khổ, ưa cầu Niết bàn. Vì tục đế này nên phải nương tựa duyên không tự tại.

5. Đối với người và phân biệt trí có ba hạng người thành ba thứ trí. Ba thứ trí là:

- Nếu thiện nam, thiện nữ thành tựu pháp trí rất sâu thì cho là người thứ nhất.

- Nếu người nam, người nữ thành tựu thuận theo pháp trí thì là người thứ hai.

- Nếu người nam, người nữ đối với các pháp sâu xa, không tự biết rõ, kính cầu Thế Tôn, không phải cảnh giới của con, chỉ là sở tri của Phật, là người thứ ba.

Một người trước là trí Nhất thừa, hai người sau là trí ba thừa. Vì sao? Vì trí thứ nhất trước là trí chứng, vì trí chứng này đồng với vô tận, hai trí sau chưa chứng pháp thật, vì là bất định. Đây nói theo kinh Thắng-man.

6. Vì đối với pháp đã hiểu rõ luống dối khế hợp với thật vô phân biệt, thuận theo văn, hiểu nghĩa là pháp Ba thừa, biết pháp luống dối vô phân biệt là pháp Nhất thừa. Vì sao? Vì khế hợp với vô phân biệt, là pháp Nhất thừa. Vì sao? Vì khế hợp với vô phân biệt, vì đồng với vô tận.

Thuận theo văn nhận lấy, đây là bất định, đó là nói theo nghĩa kinh Lăng-già.

7. Đối với phân biệt Nhất thừa, ba thừa, Tiểu thừa: Nhất thừa là Nhất thừa, ba thừa là ba thừa. Vì sao? Vì Nhất thừa thì vô tận, Ba thừa thì không nhất định.

8. Đối với phân biệt Đại thừa, Trung thừa, Tiểu thừa: Đại thừa tức là Nhất thừa. Vì sao? Vì thượng tôn Đại thừa, tức vô tận. Trung thừa, Tiểu thừa về nghĩa thì không nhất định, như kinh hội ba quy về một.

9. Đối với phân biệt thế gian, xuất thế gian, xuất xuất thế gian, xuất xuất thế gian tức là Nhất thừa, ngoài ra là ba thừa. Vì sao? Vì xuất xuất thế gian vượt hơn, vì đồng với vô tận, hai xuất thế gian còn lại thì không nhất định, như kinh Pháp Hoa nói: "Xe tơ riêng để trên đất trống", tức là việc ấy.

10. Đối với phân biệt thí dụ, như hạt ngọc giấu trong búi tóc của vua và đại vương, tức là ngọc châu báu Nhất thừa buộc trong áo ông và người nghèo khổ, tức là ba thừa. Vì sao? Vì búi tóc, hạt ngọc, bí ẩn rất sâu, thí dụ khác thì không nhất định.

Đây là nói theo kinh Pháp Hoa.

Từ trước đến nay đã nói ở trong kinh quyến thuộc, vì muốn lộ rõ nghĩa giáo Nhất thừa của pháp tạng viên thông vô tận, nên ở chỗ phương tiện bảo cho biết danh hiệu Nhất thừa, sao cho họ tiến vào, dễ được hiệu quả. Nói như vầy: Nếu nương tựa ngang pháp môn tiến đến của phương tiện, thì có hai nghĩa nói chung Nhất thừa:

1. Do nương tựa giáo Nhất thừa rốt ráo thành. Vì sao? Vì từ dòng chảy Nhất thừa, lại vì mục đích của giáo Nhất thừa.

2. Vì làm phương tiện cho Nhất thừa viên mãn rốt ráo kia, nên nói Nhất thừa, không phải là nghĩa Viên thông tự tại.

Nghĩa khác, so sánh có thể biết.

Pháp môn của sự kiện trên, gồm thâu các giáo dưới, tức thuộc về nghĩa bổn giáo của phần trên, dần dần từ nghĩa cuối cùng kia, chung cho Nhất thừa, Ba thừa, Tiểu thừa. Vì sao? Vì đó là mục đích của Viên giáo. Chung giáo của Ba thừa lặng soi một tướng chân như và môn giáo đầu tiên, nhiễm, tịnh tức không. Tiểu thừa ngu pháp, giáo khổ đế, đối tượng giải thích pháp thật, tông hữu vi, vô vi đều khác nhau, vì nghĩa lý đều dị biệt.

TẤT CẢ CÁC PHÁP, KỆ ĐẦU CỦA BỒ TÁT THẮNG ÂM LẬP CHƯƠNG CHUYỂN PHÁP LUÂN

Chuyển pháp luân có hai thứ:

1. Chuyển Nhất thừa.

2. Chuyển ba thừa, Tiểu thừa.

Chuyển Nhất thừa: Một để có mười hạnh, như kinh dưới đây sẽ nói:

1. Đầy đủ bốn vô sở úy thanh tịnh.

2. Sinh ra âm thanh tịnh diệu của bốn biện.

3. Thấu đạt sáng suốt bốn đế.

4. Thuận theo pháp môn vô ngại của chư Phật.

5. Tâm bình đẳng thanh tịnh, đều có công năng che chở khắp tất cả chúng sinh.

6. Thuyết đã nói không hư, quyết định cứu giúp nỗi khổ của chúng sinh.

7. Đã gìn giữ đại bi ở đời trước.

8. Dùng âm thanh pháp luân mầu nhiệm lan khắp pháp giới.

9. Thường nói chánh pháp suốt A-tăng-kỳ kiếp, không hề ngơi nghỉ.

10. Chuyển các căn, lực, giác, ý thành tam-muội các thiền giải thoát, nối nhau không dứt. Ba đế còn lại so sánh cũng đồng với đế này.

Khi trôi lăn, pháp nhập tâm chúng sinh, thuyết giả lại có mười nhân, mười nhân là: Vì nguyện lực quá khứ, vì đã duy trì đại bi, nên không bỏ chúng sinh, trí tuệ tự tại, thuận theo cơ nghi thích hợp, vì nói pháp, vì chưa từng lỗi thời tiết giáo hóa, vì thuận theo pháp khí không thêm, không bớt, vì quyết định biết rõ trí ba đời, vì thân tu hành hơn hết, vì miệng hiện hành không có giả dối, vì trí thuận theo âm thanh đều giác ngộ. Về nghĩa, so sánh cũng đi suốt qua.

Căn cơ đều khắp, đầy đủ bốn duyên, nghĩa ấy rất dễ hiểu.

Ba thừa, Tiểu thừa xoay bánh xe pháp:

Trong một đế có ba chuyển thành mười hai hạnh, ba đế còn lại cũng đồng, thành bốn mươi tám hạnh, như luận Tỳ-Bà-Sa chép: "Xoay bánh xe pháp, nghĩa là nói nghĩa bốn đế, ba chuyển mười hai tướng, là khổ đế, là khổ tập, là khổ diệt, là đến khổ, diệt, đạo, gọi là một chuyển bốn tướng.

Là khổ đế nên biết, là khổ tập nên dứt, là khổ diệt nên chứng, là khổ diệt đạo nên tu, gọi là chuyển bốn tướng thứ hai.

Là khổ biết rồi, là khổ, tập dứt rồi, là khổ diệt chứng rồi, là đến khổ, diệt, đạo tu rồi, gọi là chuyển bốn tướng thứ ba.

Bốn tướng: Trong bốn đế, sinh ra trí nhãn sáng suốt, giác biết, cũng gọi là hành.

Giáo thuần thục của Ba thừa: Phần đầu tiên trở xuống, gọi là đồng với giáo không dị thục. Nghĩa sau cùng với nghĩa của Đốn giáo, chỉ một Chân như trao cho, gọi là chuyển, chứ chẳng phải cho rằng có thể chuyển thì gọi là Chuyển.

Pháp môn phân biệt trên, gồm thâu các giáo dưới, tức khắc phục Đốn giáo thuộc giáo trên, phân chia nghĩa bổn giáo. Tiệm tứ nghĩa ngọn của giáo kia, đi suốt qua Nhất thừa, Ba thừa, Tiểu thừa. Vì sao? Vì đối tượng mà Viên giáo kia gọi và Chung giáo của ba thừa, lặng soi, soi lặng, một tướng chân như, và môn giáo ban đầu, nhiễm, tịnh tức không. Tiểu thừa ngu pháp, giáo của khổ đế.

Đối tượng giải thích: Pháp thật, tông hữu vi, vô vi khác nhau, nghĩa lý đều dị biệt.

VĂN QUÁN NĂM BIỂN, NÓI VỀ MƯỜI TRÍ ĐẦU TIÊN LẬP CHƯƠNG NĂM BIỂN

Năm biển:

1. Tất cả các biển thế giới.

2. Tất cả biển chúng sinh.

3. Biển nghiệp pháp giới.

4. Các biển căn dục lạc của tất cả chúng sinh.

5. Tất cả biển chư Phật ba đời.

- Quán năm biển kia để nói về mười trí:

1. Tất cả biển thế giới trí thanh tịnh thành bại.

2. Tất cả cõi chúng sinh không thể suy nghĩ, bàn luận, khởi trí.

3. Trí quán sát pháp giới.

4. Tất cả trí tự tại của Như Lai.

5. Đế-thích chuyển pháp luân, nguyện thanh tịnh.

6. Lực, vô sở úy, trí pháp không chung.

7. Trí hào quang sáng suốt, khen ngợi âm thanh.

8. Trí ba thứ giáo hóa chúng sinh.

9. Trí vô lượng pháp môn tam-muội không hư hoại.

10. Các thứ trí tự tại của Như Lai. Nói về Pháp năm biển nhập mười trí. Hỏi: Vì sao như thế?

Đáp: Vì lý đối với căn cơ trước không được tự lộ rõ, do trí lộ rõ, vì lìa trí tức không có, nên do ở trí.

Năm biển kia, ở trí tức trí.

Hỏi: Vì sao năm biển không dùng mười trí để gọi?

Đáp: Cảnh năm biển sâu, ký thác giáo ba thừa, ở trong mười trí, liên lạc lẫn nhau làm chủ, bạn, sâu, cạn, rộng, hẹp, nhiễm, tịnh, sự, lý là vô cùng.

Pháp môn phân biệt trên gồm thâu các giáo dưới. Đốn thuộc về nghĩa bổn giáo của phần trên kia. Tiệm, từ nghĩa ngọn của giáo kia, đi suốt qua Nhất thừa, Ba thừa, Tiểu thừa. Vì sao? Vì là điều mà Viên giáo kia gọi. Và Chung giáo của Ba thừa lặng soi, soi lặng, một tướng chân như và môn giáo đầu tiên. Nhiễm, tịnh tức không, giáo khổ đế của Tiểu thừa ngu pháp, thật pháp, đối tượng giải thích, tông hữu vi, vô vi đều không đồng, vì nghĩa lý đều riêng, vẫn Viên giáo Nhất thừa này, cuộc hạn ở thấy, nghe làm bắt đầu.

NÓI VỀ VĂN NHÂN DUYÊN TỊNH ĐỘ, TRONG VĂN PHÂN TÍCH ĐẦU TIÊN, LẬP CHƯƠNG MƯỜI THẾ GIỚI

Nay, mức độ cạn, sâu, trên, dưới của biển thế giới này, lược có ba thứ:

1. Từ Tam thiên Đại thiên thế giới trở đi, cho đến giới hình loại của tất cả chúng sinh, dùng làm một loại.

2. Như mười thế giới, v.v… chỗ thành hóa, nơi cư trú của Cồ-di:

1. Thế giới tánh.

2. Thế giới biển.

3. Thế giới luân.

4. Thế giới Viên mãn.

5. Thế giới phân biệt.

6. Thế giới trở lại.

7. Thế giới chuyển.

8. Thế giới Liên hoa.

9. Thế giới Tu-di.

10. Thế giới tướng.

Mười thế giới này tương đương với chỗ ở của vạn luân vương, còn trở đi là loại thứ hai.

Ba biển thế giới Liên Hoa Tạng trở đi cùng tận cảnh giới Phật là loại thứ ba.

Biển thế giới của loại như thế có mười thứ sự mà Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đã giảng nói.

1. Nghĩa là nói về biển thế giới.

2. Khởi đủ nhân duyên biển thế giới.

3. Trụ biển thế giới.

4. Biển thế giới hình.

5. Biển thế giới thể.

6. Biển thế giới trang nghiêm.

7. Biển thế giới thanh tịnh.

8. Biển thế giới của Như Lai ra đời.

9. Biển thế giới kiếp.

10. Biển thế giới phương tiện hoại.

Mười nhân duyên này thành chung ba thế giới trên, chỉ vì dẫn dắt căn cơ sâu cạn khác nhau, nên có ba dị biệt.

Y cứ vào văn kinh này, Tam thiên cõi làm lộ rõ nghĩa dung thông của thế giới kia, giới Liên Hoa Tạng, nói nghĩa sâu kín của Nhân-đà-la, cõi trung gian, v.v... Lược bỏ không nói, so sánh có thể hiểu.

Pháp môn phân biệt trên, gồm thâu các giáo ở dưới. Đốn thuộc nghĩa bổn giáo của phần trên. Tiệm từ cuối hết của giáo kia, chung cho Nhất thừa, Ba thừa, Tiểu thừa. Vì sao? Vì được khắp Viên giáo gọi. Và Chung giáo của Ba thừa lặng soi, soi lặng, một tướng chân như và nhiễm, tịnh của môn giáo đầu tiên tức không. Tiểu thừa ngu pháp, giáo khổ đế, pháp thật, đối tượng giải thích, tông hữu vi, vô vi đều khác nhau, vì nghĩa lý đều riêng, vẫn Viên giáo Nhất thừa này, cuộc hạn ở sự thấy, nghe là bắt đầu.

LẬP CHƯƠNG NHÂN QUẢ Ở CHỖ ĐỒNG TỬ PHỔ TRANG NGHIÊM

Theo giáo Tiểu thừa có sáu nhân, bốn duyên. Bốn duyên là:

1. Duyên nhân.

2. Duyên Đẳng vô gián, cũng nói là duyên trình tự.

3. Duyên Sở duyên cũng nói là duyên duyên.

4. Duyên Tăng thượng.

Sáu nhân:

1. Nhân của chủ thể tạo tác, cũng gọi là nhân của đối tượng được tạo tác.

2. Nhân câu hữu, cũng gọi là nhân cộng hữu.

3. Nhân tương ưng.

4. Nhân đồng loại, cũng gọi là nhân tự phần.

5. Nhân biến hành, cũng gọi là nhân biến.

6. Nhân dị thục, cũng gọi là nhân báo.

Bốn duyên gồm thâu nhau của Tiểu thừa, không đồng nghĩa với ba thừa. Vì sao? Vì không phải nguyên lý của nhân duyên.

Sáu nhân sinh ra năm quả, hai nhân tương ưng, cộng hữu, cảm quả tăng thượng, nhân tự phần, nhân biến, cảm quả y, sở tác, tự phần, tương ưng, cộng hữu cảm quả giải thoát và quả sĩ phu, cũng gọi là công dụng.

Quả báo, nhân cảm quả báo. Danh số của sáu nhân, bốn duyên này chung cho ba thừa. Theo giáo đầu tiên của ba thừa, thì sáu nhân, bốn duyên sinh, dẫn ra hai nhân, hai mươi nhân, làm nhân lẫn nhau. Sự phân chia xếp đặt sinh của nghĩa nhân. Duyên này dùng bốn câu để làm sáng tỏ:

1. Chưa thành tựu, thành chưa thành, như nhân nhân, cũng nhân nhân.

2. Đã thành, thành rồi thành, như quả quả, cũng quả quả.

3. Chưa thành, thành rồi thành, như nhân thành quả, quả, v.v...

4. Đã thành, thành chưa thành, như quả làm rõ nhân.

Đây là nói theo sự, nếu nói theo lý để, thì chỉ là một nghĩa duyên khởi, không có nhân khác. Hai mươi nhân là:

1. Sinh của chủ thể tạo tác. Nghĩa là thức hòa hợp đối với thức. Do sự hòa hợp này mà đối tượng tạo tác vốn không mà nay có.

2. Ở chủ thể tạo tác. Nghĩa là ăn đối với đã sinh và hữu tình chưa sinh, do thế lực này nên sinh rồi, nối nhau không dứt.

3. Gìn giữ chủ thể tạo tác. Nghĩa là đại địa đối với hữu tình chuyên chở, khiến cho không rơi rớt.

4. Soi rọi chủ thể tạo tác. Nghĩa là đèn đối với các sắc, vì soi rõ chướng đen tối.

5. Biến hoại chủ thể tạo tác. Nghĩa là lửa đối với củi, khiến cho lửa kia nối tiếp nhau thay đổi sai khác.

6. Chia ly chủ thể tạo tác. Nghĩa là chiếc liềm đối với đối tượng cắt, khiến vật liên thuộc thành hai phần.

7. Chuyển biến chủ thể tạo tác. Nghĩa là trí khéo kéo, đối với vàng, bạc chuyển biến chúng mới thành tướng khác.

8. Tin hiểu chủ thể tạo tác. Nghĩa là khói đối với lửa. Do khói này so sánh biết không hiện thấy.

9. Lộ rõ chủ thể tạo tác. Nghĩa là tông, nhân, dụ đối với nghĩa đã thành. Do nghĩa này được quyết định đúng.

10. Đẳng chỉ của chủ thể tạo tác. Nghĩa là Thánh đạo đối với Niết-bàn. Do Thánh đạo này chứng Niết-bàn kia.

11. Tùy thuyết chủ thể tác. Nghĩa là danh, tưởng, kiến. Do như danh, tự, nhận lấy tướng, chấp vướng mắc, thuận theo khởi thuyết.

12. Quán đối đãi chủ thể tạo tác. Nghĩa là vì quán đối đãi với người này nên cầu muốn sinh đối với người kia, như chờ đợi đói khát, theo đuổi, tìm cầu thức uống ăn. Do cái ăn này nhân dục sinh ra người kia, người này.

13. Chiêu cảm dẫn dắt chủ thể tạo tác: Nghĩa là duyên xa như vô minh đối với già chết. Do vị khác này lần lượt chiêu cảm vì sẽ có.

14. Sinh khởi chủ thể tạo tác. Nghĩa là duyên gần gũi, như vô minh đối với hành, do sinh vô gián này, vì sẽ có.

15. Thâu nhận chủ thể tạo tác. Nghĩa là duyên khác, như ruộng, nước, phân đối với lúa sinh, dù tự giống sinh, nhưng vì thêm sức duyên kia.

16. Dẫn phát chủ thể tạo tác. Nghĩa là duyên thuận theo, như quan hầu hạ vua, làm cho vua vui vẻ hài lòng, vì thuận theo dẫn phát.

17. Phân biệt quyết định về chủ thể tạo tác. Nghĩa là duyên khác nhau, như duyên năm cõi đối với quả năm cõi. Do tự tánh khác nhau vì chiêu cảm quả riêng.

18. Đồng sự của chủ thể tạo tác. Nghĩa là duyên hòa hợp, như căn không hư hoại, cảnh giới hiện tiền. Chánh khởi tác ý đối với thức đã sinh, để thành tự đối tượng tạo tác, tất nhiên chờ đợi chủ thể tạo tác khác.

19. Mâu thuẫn của chủ thể tạo tác. Nghĩa là duyên chướng ngại, như mưa đá đối với lúa, có công năng gây tổn hại lúa.

20. Không mâu thuẫn đối với chủ thể tạo tác. Nghĩa là không có chướng ngại, như lúa không có chướng ngại, mâu thuẫn với chướng ngại trên.

Trong nhân của chủ thể tạo tác khác nhau này chỉ nói thức hòa hợp. Lại, nêu cương yếu là vì người trí nương tựa một phương này, so sánh, suy nghĩ phương khác, làm nhân lẫn nhau, nghĩa là đồng thời làm nhân quả lẫn nhau, cũng như bó tranh, cũng như tim đèn cháy sém, ánh sáng, ngọn lửa đèn khi không tồn tại riêng.

Văn này ở Ba thừa, Nhất thừa mới cuối cùng.

Hỏi: Vì sao danh số nhân quả đối với Sơ giáo và Chung giáo của Tiểu thừa, ba thừa thêm bớt khác nhau?

Đáp: Vì số nhân quả của Tiểu thừa ít, chưa đạt được pháp không, vì không tường tận lý đại nên không nói đủ. Phần giáo đầu tiên của Ba thừa đạt được pháp không, biết pháp, tiếp theo là y cứ vào phần tế, về sự, nói một cách khéo léo. Giáo thuần thục đã bỏ, cuối cùng pháp không, vì hội nhập sự từ lý nên không nói nhiều, chỉ nói về bốn duyên và làm nhân quả lẫn nhau.

Hai mươi nhân kia, vì sự khác nhau của tự tánh trong nhân của chủ thể tạo tác này, nhập nhân chủ thể tạo tác, gồm thâu ở đây, không phải nghĩa Tiểu thừa ngu pháp.

Nhân duyên của nghĩa Ba thừa kia được gồm thâu tăng thượng. Vì sao? Vì đạt phần pháp không, về lý được dung nhau thành nên được gồm thâu, như nước, đất làm tăng thượng cho lúa, trở lại tức làm nhân gần cho quả tự tăng thượng. Nhân gần với nhân gần không biết lẫn nhau, duyên xa cũng như thế. Vì sao? Vì chẳng có gì có thể biết, nên nhân gần không mâu thuẫn với nhân gần. Vì sao? Vì không có hai tướng, nên nghĩa làm nhân quả lẫn nhau thuộc về nhân gần. Lại, tổng chỉ có nhân duyên, đây là y cứ vào Chung giáo, dựa vào giáo Nhất thừa đủ tất cả nhân duyên, lý, sự, nghĩa giáo, nhân, pháp, nhân, quả. Lại, nói chung, là có nhân duyên cho đến một tức tất cả, tất cả tức một. Nhân hạnh của Phật Lô-xá-na, Phổ Hiền đã thành tựu nhân quả đều khác với ba thừa.

Hỏi: Thể tánh pháp môn nhân quả của Phổ Hiền đã khác với sự đạo lý của thế gian, thì do đâu từ thế gian phàm phu được thành quả hạnh giải của Phổ Hiền?

Đáp: Nhân, quả của Phổ Hiền không từ thế gian phàm phu mà định được. Vì sao? Vì nếu chưa thành thì không nói là Phổ Hiền, nếu đã thành thì từ xưa đến nay sự việc, thời tiết, đạo lý như thế, đều khác nhau. Pháp của phàm phu xưa nay không có vật, không có vật chi để thành. Phổ Hiền đối với phàm, xưa nay chẳng phải có, không có đối tượng nào để thành, chỉ có Phổ Hiền đối với Phổ Hiền mà nói thành, không thành, có thể so sánh mà biết.

Pháp môn phân biệt ở trên gồm thâu các giáo ở dưới, đốn thì thuộc về nghĩa bổn giáo của phần trên, tiệm là từ nghĩa của tông giáo kia, đi suốt qua Nhất thừa, ba thừa, Tiểu thừa. Vì sao? Vì được gọi khắp. Và Chung giáo của Ba thừa, lặng soi, soi lặng, một tướng chân như và môn giáo đầu tiên, nhiễm, tịnh tức là không. Giáo khổ đế của Tiểu thừa ngu pháp, pháp thật đối tượng giải thích, tông hữu vi, vô vi đều khác nhau, nghĩa lý đều riêng.

Môn chương ở dưới so sánh với môn chương này có thể biết.

THỨ HAI: PHẨM HỘI DANH HIỆU, ĐẦU TIÊN LÀ CHƯƠNG LỄ PHẬT NGHI THỨC

Lễ Phật có ba thứ, đó gọi là thân, miệng, ý.

Gọi thân nghiệp lễ Phật: gồm có ba:

1. Nghi lễ tùy phương.

2. Lễ do Phật dạy.

3. Lễ cực thành.

Phương pháp của ba lễ này được chia ra làm ba:

1. Lễ thành quá: Oai nghi thân không ngay ngắn, tương ưng với tướng ngạo mạn, như giã gạo lên xuống, thật chế có lỗi, gọi là lễ thành quá.

2. Lễ tương tự: Tướng dù thuận với cử chỉ ngay ngắn nhưng tương ưng với giác biết tạp nhạp, hoặc vin dựa, hợp gọi là lễ tương tự.

3. Lễ thuận thật: Oai nghi thuận với tướng lễ, tương ưng với trí chánh vô phân biệt. Hoặc tương ưng với thật tánh, nghĩa là tánh như như, gọi là lễ thuận thật.

Nghĩa của lễ khẩu nghiệp so sánh với trước rất dễ biết.

Ý nghiệp có bảy:

1. Lễ thành quá: Nghĩa là đối với cảnh tôn quý tương ưng với giác biết tạp nhạp, gọi là lễ thành quá.

2. Lễ tương tự: Thường tương ưng với cầu danh lợi, cũng hợp với dục ác. Văn kinh phán quyết nhập đạo xiển-đề. Nay, dù dường như thiện, nhưng sẽ mắc phải nỗi khổ lớn, gọi là lễ tương tự.

3. Lễ kỉnh đức: Kỉnh vô lượng tướng công đức của Như Lai, như núi vàng được thuận với như thật, gọi lễ kỉnh đức.

4. Lễ diệt quá: Tự xét mình vô trí tạo vô biên lỗi, mà lòng không biết xấu hổ. Nay, gặp cảnh Thánh, nhờ muốn rửa sạch lỗi lầm gọi là lễ diệt quá.

5. Lễ hồi hướng chúng sinh: Tự nghĩ từ vô thỉ vì không hiểu rõ thể đồng nên thêm lỗi ác cho người khác, trôi lăn từ vô thỉ. Nay, biết tức thể không hai, gồm thâu lỗi từ mình, muốn độ chúng sinh quy về bản tánh, chỉ một người ta có thể thành sự này. Nay, nghiệp đã tạo tác là vật chúng sinh. Vì sao? Vì tánh chúng sinh thành nên gọi là lễ hồi hướng chúng sinh.

6. Lễ hồi hướng Bồ-đề: Tự nghĩ bản tánh với giác rốt ráo, quả của chư Phật, đồng một thể không hai. Nay là tức mà không giác biết, nên trôi lăn sinh tử, dứt trừ trở lại cội nguồn, vận chuyển tâm tạo tác, lại không có riêng, từ như thật đến, vì là pháp như thật nên gọi là lễ hồi hướng Bồ-đề.

Nói hồi hướng là hoàn toàn không hồi hướng. Vì sao? Vì là pháp gốc kia không có hồi hướng riêng.

7. Lễ hồi hướng thật tế: Tự nghĩ đã tu, tức là tâm sở hữu thật tế, trí thì vô ngã nên không có hai, không có riêng, gọi là lễ hồi hướng thật tế. Năm lễ trên đều có hai:

1. Khởi tâm hồi hướng, bị Ba thừa quở trách.

2. Hồi hướng nhất thật. Nghĩa là tức tánh như như không hai, không có riêng, không thể tu riêng, không có khởi riêng cầu, vì là một, xưa nay không lay động, là nghĩa thật tế, là nghĩa hồi hướng.

Năm lễ trên, mỗi lễ so sánh mà biết. Ở trên, nói lễ tùy phương:

1. Nghi thức tùy phương phát ra, cung kính, quỳ xuống, chắp tay, đập đầu đều theo nghi thức của từng địa phương, nên gọi lễ nghi tùy phương.

2. Lễ Phật chế giáo. Phật thành đạo, đầu tiên, vì Trưởng giả Cấp Cô Độc chế ra ý nghĩa lễ kia.

Năm vóc gieo sát đất, đạo tràng, xét ra nhận lấy sự đoan chánh, gọi là lễ chế giáo.

Phật gọi là bảy chúng: Nếu trái với nghi thức này thì đắc tội trái với giáo. Ngoài bảy chúng ra, không theo nghi thức này, không có tội trái với giáo, chỉ có phước theo nghi thức kính lễ ở từng địa phương.

3. Lễ cực thành: Năm vóc gieo sát đất, một hồi lâu mới ngẩng dậy. Hoặc tâm kẻ hành lễ kia trùm khắp, tương đồng với pháp giới, hoặc thân phổ biến, bằng với Nhân-đà-la và vi tế. Hoặc khi thân, tâm trải qua ba đời, chín đời, gọi là lễ thành cực.

Lễ của Nhất thừa đủ các lễ trước. Vì sao? Vì đều thấy, nghe chung.

Các lễ của Ba thừa đều bị Phật quở, chỉ Phật không quở, nghĩa là nên phân biệt các nghi thức lễ Phật trên, đều y cứ vào điều trước, vẫn Nhất thừa cuộc hạn ở thấy nghe.

CHƯƠNG MƯỜI HIỆU

Nói mười hiệu:

1. Như Lai.

2. Ứng Cúng.

3. Chánh Biến Tri.

4. Minh Hạnh Túc.

5. Thiện Thệ.

6. Thế Gian Giải.

7. Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

8. Thiên Nhân Sư.

9. Phật-đà.

10. Thế Tôn.

Mười hiệu phân biệt trên đi suốt qua đạo lý của Nhất thừa, Ba thừa, Tiểu thừa.

Đối tượng đã phân biệt như trên, là Biệt giáo, nghĩa là danh hiệu thuận theo phương có mười muôn ức, cho đến pháp môn phân chia xếp đặt phương mười phương như Nam, Tây, Bắc,.

Chương đạo quyền nói bốn sinh, pháp của Như Lai.

Bốn sinh: là Noãn sinh, thai sinh, thấp sinh và hóa sinh. Bốn sinh thuộc ba cõi. Phật đồng với thai sinh.

Tịnh độ có hai sinh: Nghĩa là thấp sinh, hóa sinh. Vì sao? Vì căn cứ vào hóa sinh đủ tức khắc, hoa sen tịnh độ có thành dần, nên biết có thấp sinh. Phật A-di-đà có cha mẹ của Ngài.

Y cứ theo đây, Phật đồng với thai sinh, vì không có cái quy tắc tiêu chuẩn giống nhau nên không có thai sinh.

Y cứ vào sáu đạo ba cõi, trong người có đủ bốn sinh, súc sinh cũng đủ bốn, trong loài quỷ thì không nhất định. Nếu chánh quỷ thì chỉ hóa sinh, nếu quỷ biên thì chung cho bốn. Địa ngục và trời chỉ là hóa sinh. Cho nên, luận Tiểu thừa nói: "Bốn sinh gồm thâu sáu đường, chứ không phải đạo gồm thâu ở sinh. Vì sáu đường có bốn sinh, nên bốn sinh gồm thâu sáu đường. Sáu đường không nhất định hai song một, vì sáu đường này không gồm thâu bốn sinh, về nghĩa khác như ở chương riêng.

Phân chia xếp đặt của giáo bốn sinh phân biệt ở trên, so sánh phân biệt ở trước khác.

CHƯƠNG MƯỜI THỨ TỊNH ĐỘ:

Theo nghĩa Tiểu thừa không có tịnh độ riêng. Theo nghĩa của ba thừa thì có tịnh độ riêng. Lược so sánh có bốn:

1. Tịnh độ hóa: Nghĩa là các phương hóa hiện ra tịnh độ.

2. Tịnh độ sự: Tịnh độ các phương do các thứ báu hình thành.

3. Tịnh độ thật báo: Nghĩa là do các lý hạnh tạo thành.

4. Tịnh độ pháp tánh, gọi là chân như, vì y chỉ bổn vô trụ, lập tất cả pháp.

Tịnh độ của Nhất thừa chuẩn y có mười. Phật vì bốn cõi thiên hạ trong thế giới Ta-bà này mà giáo hóa tất cả:

1. Có các thứ thân.

2. Có các thứ danh.

3. Có các nơi chốn.

4. Có các thứ hình sắc và có các thứ dài, ngắn.

5. Có các thứ mạng sống lâu.

6. Có các thứ đắc kể cả các nhập.

7. Có các thứ các căn.

8. Có các thứ xứ sinh.

9. Có các thứ nghiệp.

10. Có các thứ quả báo.

Các thứ như thế khác nhau, đối tượng mà chúng sinh thấy cũng khác.

Hỏi: Muốn nói tịnh độ vì sao lại nói về sự phân chia xếp đặt chúng sinh khác nhau?

Đáp: Cõi nước Phật tự lưu thông bình đẳng với pháp giới không có riêng, có thể riêng. Vì sao? Vì cõi Phật này được gọi là pháp giới. Nếu muốn nhận lấy, biết riêng sự phân chia, xếp đặt chúng sinh kia thì phải y cứ vào sự khác nhau của hạnh nghiệp, tâm chúng sinh với nước định thêm bớt, lên xuống, trong đục, ẩn thành cõi Phật cũng khác nhau, nên Văn-thù-sư-lợi đã khen cõi nước sâu khác, ký thác chúng sinh kia thành tướng mạo cõi nước.

Hỏi: Tịnh độ của Nhất thừa có khác nhau lớn, nhỏ, nhiều, ít, nhiễm, tịnh, làm sao biết được sự phân chia xếp đặt đồng khác?

Đáp: Tịnh độ của Nhất thừa thì một tức là nhiều, nhiều tức là một, đủ như địa luận có giải thích rộng. Muốn biết phân lượng chính xác mười vị Phật kia, thì có thể biết, phân lượng rộng hẹp, khác nhau với tịnh độ mà ba thừa đã nói, so với biển thế giới cũng riêng khác không đồng. Nếu biển thế giới ở trong thời gian thì sẽ đồng với chỗ mà chúng sinh đã thấy nghe kia.

Nói về các tịnh độ Phật không đồng với cái gọi là, cho nên không đồng.

Tướng khác của tịnh độ Ba thừa đã được ghi chép, phân biệt ở trên, chỉ phân biệt với ngu pháp của Tiểu thừa.

Hỏi: Nếu vậy thì vì sao luận nói rằng: "Có tịnh độ mầu nhiệm, A-la-hán sẽ sinh về đó", phải biết rằng Tiểu thừa cũng có tịnh độ phải không?

Đáp: Tiểu thừa không có tịnh độ, sở dĩ biết được là vì hễ muốn sinh tịnh độ thì phải có nghiệp tập. Tiểu thừa chán ngán sắc tâm của mình, ưa thích vô dư kia, thì do đâu mà được sinh tịnh độ.

Nay, nói sinh, nghĩa là dẫn lời của Tiểu thừa để chứng minh A- la-hán, trước đó đã có hạt giống tịnh độ, nên khi chứng được La-hán sẽ sinh về cõi nước đó, hoặc đại A-la-hán này tức là Bồ-tát, sẽ sinh về tịnh độ đó, nên có thể biết.

PHẨM TỨ ĐẾ LẬP CHƯƠNG TỨ ĐẾ

Theo kinh Niết bàn, khổ có ba thứ:

1. Khổ loại.

2. Khổ đế.

3. Khổ Thánh đế.

Tập, diệt, đạo cũng đồng. Khổ loại, phàm phu được. Khổ đế, Thanh văn được. Khổ Thánh đế, Bồ-tát được.

Khổ loại: Loại, dòng nhà khổ, như khổ khổ, hoại khổ, v.v... ép ngặt tâm mình mà không có lý lẽ của nỗi khổ kia.

Khổ đế: Có đạo lý vô thường. Trái lại phàm, trở thành Thánh, vì từ lý sửa cho đúng, nên được gọi tên là đế.

Khổ Thánh đế: Được phần pháp vô ngã, là đối tượng nương tựa của mình, vì thuận với lý, nên được danh hiệu Thánh, cũng gọi bốn để hữu vi, bốn đế vô vi.

Thánh đế: Tức bốn đế vô vi, nên kinh Thập Trụ chép: "Lại dùng khổ, tập, tận, đạo để phân biệt năm ấm. Sinh diệt có thêm có bớt mà đều vô hình. Khố sinh, khổ già, khổ bệnh, khổ chết, khổ ưu bi não, khổ oán ghét gặp mặt, khổ ân ái biệt ly, điều mình mong muốn mà không được, cũng là khổ.

Tóm lại, khổ năm ấm thịnh là hơn hết, gọi là biết khổ. Tìm tòi, quán sát cội nguồn, do nhánh nhóc khổ, bè đảng sinh ra là tập. Tham vướng mắc, tập quen ái dục và quý trọng, không biết đó là tai họa, vì biết mà xa, nên nói là biết tập. Các vết nhơ bẩn dứt trừ hẳn, không còn tạo cái mới. Vì sự mong muốn đã hoàn tất, nên không thể sinh lại. Sắc hiện tìm diệt theo, không để cho ngưng đọng. Hiểu rõ tập khổ thường vắng lặng, đó gọi là biết tận. Nhận hiểu đạo tám chánh cũng không có thể tánh gần xa, chỗ dừng nghỉ gần xa biến hóa vô cùng mà không thể hết. Gội sạch trần nhơ, soi sáng sự ngu mê tăm tối, thể không có hình, không có tiếng, còn, mất, vì các mê hoặc, dùng đạo dẫn dắt đi đầu, đi vào con đường vô vi, nên gọi là biết đạo.

Bồ-tát phân biệt bốn đế cũng không thủ chứng. Muốn che chở cho tất cả những người còn ở trong sinh tử. Tướng của chân đế không có tướng, không có hình mà không thể nhận thấy, xét tra, hiểu biết như gốc, tức thích ứng với pháp tánh. Ngôn giáo thế tục giả gọi có danh, thật ra, thể chữ, không sinh, không diệt, không có đối tượng ô nhiễm chấp mắc, được tâm Thánh đế, chẳng nghĩ nhớ có, không.

Xét tra hiểu gốc: Tất cả các sắc đều bình đẳng, cũng không có cao thấp.

Nếu sinh ra ngần ấy tâm thì đây gọi là phân biệt Thánh đế. Đế hữu vi kia như ngu pháp của Tiểu thừa, trong tông đủ phân biệt thật. Nếu là đế của Nhất thừa thì rốt ráo Biệt giáo, thuận theo danh tự sai biệt của một thế giới, có bốn mươi ức trăm ngàn na-do-tha mười phương như thế, thuận theo các chúng sinh, đối tượng thích hợp điều phục, nói như vầy: "Bốn đế được phân biệt trên, gồm thâu các giáo ở dưới. Đốn thuộc về nghĩa bổn giáo của phần trên. Tiệm từ cuối hết của giáo kia, nghĩa lý phân biệt xếp đặt đều y theo sự hiểu biết trên".

Lập chương Nghiệp thành tựu trong phẩm Kiến Lập Nghiệp, quang minh giác: Y cứ vào ba thừa, cái gọi là ba nghiệp thân, miệng, ý, hoặc thiện, hoặc bất thiện và vô ký. Hoặc lậu, vô lậu; hoặc hữu vi, vô

vi. Vì sao? Vì nghiệp tức như. Nếu nói về thể của nghiệp kia, thì tánh biểu, vô biểu, hoặc nói tác, vô tác. Tác thân nghiệp, dùng có thể thấy sắc, hữu đối làm thể. Tác khẩu nghiệp, dùng không thể thấy sắc, hữu đối làm thể.

Hai nghiệp vô tác, dùng không thể thấy sắc không có đối làm thể. Ngu pháp của Tiểu thừa danh đồng với thể này, nghĩa tức có, không khác nhau.

Nếu tác tâm nghiệp thì sẽ dùng tâm làm thể, vô tác, lấy phi sắc, phi tâm làm thể, phi sắc, phi tâm, danh đồng với Tiểu thừa, nghĩa chúng khác nhau với Tỳ-đàm và Thành Thật.

Đây là y cứ vào sơ giáo của Ba thừa, Chung giáo tức chân như. Nếu y cứ vào Viên giáo thì sẽ gồm thâu đủ nghĩa trước và dung thông tự tại.

Nghiệp phân biệt trên thành tựu, y cứ vào nghiệp thành tựu để giải thích, đả phá rộng chấp của Tiểu thừa. Đại thừa tự thành vì chỉ y cứ vào phương tiện, để nói về thể của chánh nghiệp nên chỗ tiếng, kể cả tánh nghiệp cũng không có khả năng phân biệt.

Luận này y cứ vào giáo ban đầu, giáo còn lại có thể so sánh, mà biết.

CHƯƠNG NĂM ẤM

Năm ấm cũng gọi là năm uẩn. Nghĩa là sắc, thọ, tưởng, hành, thức.

Hỏi: Nghĩa uẩn như thế nào?

Đáp: Các sắc sở hữu, hoặc quá khứ, hoặc vị lai, hoặc hiện tại, hoặc trong ngoài, hoặc thô, hoặc tế, hoặc kém, hoặc hơn, hoặc xa, hoặc gần.

Tất cả sắc đó, lược nói về nghĩa chứa nhóm của một sắc uẩn, như uẩn của vật báu. Như thế cho đến thức uẩn, phải biết y chỉ mười một thứ đối tượng nương tựa của ái, nên đối với pháp sắc, kiến lập sự khác nhau của quá khứ.

Mười một thứ ái: Nghĩa là ái đoái nghĩa lưu luyến, ái hy vọng, ái chấp vướng mắc, ái ngã nội, ái cảnh giới, ái dục, ái định, ái ác, ái khổ, ái ưa diệu hạnh, ái xa, gần.

Vì cảnh đối tượng duyên ái như thế, nên như thứ lớp lập các thứ sai biệt quá khứ. Lại có sai biệt, gọi là sai biệt đã sinh, chưa sinh, là sai biệt chủ thể lấy, đối tượng lấy, là sai biệt môn ngoại, môn nội, là sai biệt nhiễm, không nhiễm, là sai biệt gần, xa.

Như đối tượng thích hợp đó, đối với các pháp sắc kiến lập sự sai biệt quá khứ.

Đã sinh là hiện tại, quá khứ; Chưa sinh gọi là vị lai, môn ngoại là địa bất động, môn nội là các địa định. Câu khác dễ hiểu không phân biệt.

Lại, tướng khổ vì rộng lớn nên gọi là uẩn, như uẩn đại tài, nương tựa sắc, vì phát khởi nỗi khổ rộng lớn sinh, như kinh nói: như thế, hoàn toàn nhóm họp uẩn khổ của đại chúng.

Lại, gánh vác tạp nhiễm, các pháp tạp nhiễm phiền não, vì nương tựa sắc. Ví như một bộ phận thân thế gian có công năng gánh vác, tức một phần này gọi là vác, gọi là uẩn. Sắc cũng vậy, vì có công năng gánh vác tạp nhiễm, gọi là uẩn.

Hỏi: Phân biệt rộng về nghĩa uẩn ra sao? Thế nào là có thật? Bao nhiêu là có thật? Vì sao mà nên quán có thật?

Đáp: Căn cảnh khác này là nghĩa có thật, tất cả đều là có thật. Vì bỏ chấp vướng mắc có thật ngã, nên quan sát có thật, cho nên kiến lập ba câu hỏi này: Vì dứt sự tướng hai ngu và vì chấp tăng ích.

Như thế, so sánh mà biết, nghĩa uẩn phân biệt ở trên, Thanh văn tức là thật, giáo đầu tiên tức là không, Chung giáo tức như, Nhất thừa tức pháp giới vô vi.

PHỤ THÊM THEO CHƯƠNG MƯỜI TÁM GIỚI

Thế nào là kiến lập giới? Nghĩa là sắc uẩn tức mười giới. giới năm căn nhãn, giới năm cảnh sắc, và một phần giới pháp. Thọ, tưởng, hành, uẩn tức một phần pháp giới. Thức uẩn tức giới bảy thức, nghĩa là giới sáu thức như nhãn, v.v... và giới ý.

Vì sao kiến lập giới, xứ không có tướng riêng?

Đã nói trong kiến lập uẩn, vì nhãn, v.v... đều là tướng riêng, cho nên, từ trong các uẩn phát ra giới kiến lập, từ trong các giới phát ra xứ kiến lập.

Thế nào là không thuộc về uẩn pháp giới?

Uẩn pháp vô vi trong không thuộc về pháp giới.

Pháp vô vi này lại có tám thứ:

1. Chân như của pháp lành.

2. Chân như của pháp chẳng lành.

3. Chân như của pháp vô ký.

4. Hư không.

5. Phi trạch diệt.

6. Trạch diệt.

7. Bất động.

8. Tưởng thọ diệt.

Như thế trong tám vô vi được kiến lập, phải biết vì sự khác nhau của đối tượng nương tựa nên phân tích chân như, vì giả lập ba thứ không do tự tánh.

Chân như của pháp lành: Tánh vô ngã, tánh không, thật tế vô tướng, pháp giới thắng nghĩa.

Vì sao chân như gọi là chân như?

Do tự tánh của chân như kia không có thay đổi, nghĩa là tất cả thời gian không có ngã, vì tánh thật không có đổi thay, chuyển biến, nên nói không có thay đổi khác. Phải biết rằng, chân như này tức là tánh vô ngã, vì lìa hai ngã.

Vì sao lại nói chân như này gọi là tánh không?

Vì tất cả tạp nhiễm không ô nhiễm. Vì sao? Vì duyên này nên có thể khiến tất cả các sự tạp nhiễm đều vắng lặng, dù có lúc nói có tạp nhiễm. Phải biết rằng chỉ là bị ô nhiễm do phiền não khách trần.

Thế nào gọi là khách trần ô nhiễm?

Nghĩa là do chưa cứu vớt hạt giống của chủ thể, đối tượng nhận lấy, nên thiếu chuyển biến hai tánh tướng của tâm, tánh y tha, chẳng phải tâm pháp tánh, vì pháp tánh của các pháp thanh tịnh.

Sao lại nói chân như này là vô tướng?

Vì các tướng vắng lặng, các tướng, nghĩa là sắc, thọ, v.v... cho đến các đối tượng hý luận Bồ-đề.

Vì tướng vắng lặng kia ở trong tánh chân như nên gọi là Vô tướng.

Vì sao lại nói chân như này là Thật tế?

Vì đối tượng duyên không có trái ngược. Thật, nghĩa là không có điên đảo, vì cuối cùng của xứ này, nên gọi là tế. Vượt qua tánh vô ngã, lại vì không có đối tượng mong cầu.

Vì sao nói chân như này là Thắng nghĩa?

Vì sự thực hành của Thánh trí là vượt hơn hết.

Vì sao lại nói chân như này là pháp giới?

Vì là tướng, đối tượng nương tựa, pháp mầu của tất cả Thanh văn, Duyên giác, chư Phật. Như chân như của pháp lành, phải biết rằng chân như của pháp chẳng lành, chân như của pháp vô ký cũng giống như vậy.

Hư không, nghĩa là tánh không có sắc, che chở, tiếp nhận tất cả nghiệp đã gây tạo. Tánh không có sắc, nghĩa là chỉ trái với sắc. Pháp của tướng không có tánh, cảnh giới của ý thức, đó gọi là hư không.

Cảnh giới của ý thức, nghĩa là vì thuộc về pháp giới nên chỉ trái với sắc, vì thọ, v.v... riêng, có chung chân như, trạch diệt, chẳng phải tánh diệt vô thường, mặc dù sừng thỏ cũng chẳng có tánh, nhưng chúng không mâu thuẫn với các pháp, vì chúng chỉ là cuối cùng không có. Lại, sừng thỏ chẳng phải chỉ trái với sắc, mà là vì chung với các pháp thọ, v.v…

Cho nên, chỉ nói mâu thuẫn với sắc.

Nói tướng không có tánh, vì pháp chẳng có sắc, thọ riêng. Vì sao? Vì tự thể của thọ v.v... là tướng có tánh, vì không phải tướng chẳng có tánh, nên phi trạch diệt, nghĩa là diệt chẳng phải lìa trói buộc, vì không là hẳn có hai tùy miên. Trạch diệt, nghĩa là diệt, là lìa trói buộc, vì vĩnh viễn có hại tùy miên.

Không lay động: Nghĩa là đã lìa dục biến tịnh, chưa lìa dục trên. Khổ vui diệt, vô vi tưởng, thọ diệt, nghĩa là đã lìa dục vô sở hữu xứ, vượt qua Hữu đảnh, tạm dứt ý tương tác làm ưu tiên, nên các tâm, tâm pháp không thường hiện hành và thường hiện hành một phần tâm, tâm sở diệt, lập vô vi. Phải biết, trong đây có hai pháp nên dứt, đó là các phiền não và thọ, đối tượng nương tựa này. Thọ có hai thứ, gọi là thay đổi khác và không thay đổi khác, như thứ lớp đó, khổ vui, chẳng phải khổ vui. Phải biết: Một là vì phiền não dứt nên lập ra trạch diệt. Hai là vì dứt thọ nên như thứ lớp đó kiến lập Bất động và Diệt Thọ tưởng.

Như thế, kiến lập trong tám vô vi. Phải biết rằng vì sự khác nhau của đối tượng nương tựa nên phân tích chân như, giả lập ba thứ, vì không do tự tánh nên chân như pháp lành, nghĩa là tánh vô ngã, tánh không, thật tế vô tướng, pháp giới thắng nghĩa.

Vì sao chân như gọi là chân như? Vì tự tánh của chân như kia không có thay đổi. Nghĩa là tất cả thời gian không có ngã, vì thật tánh không có chuyển biến, thay đổi, nên nói là không có thay đổi. Phải biết rằng tức là tánh vô ngã, vì lìa hai ngã.

Vì sao lại nói chân như này gọi là tánh không?

Vì tất cả tạp nhiễm không ô nhiễm.

Vì sao? Vì duyên này nên có thể khiến tất cả các sự tạp nhiễm đều vắng lặng. Dù lại có lúc nói có tạp nhiễm, phải biết rằng chỉ là khách trần bị ô nhiễm do phiền não.

Thế nào gọi là khách trần ô nhiễm?

Nghĩa là vì chưa nhổ hạt giống đối tượng nhận lấy, chủ thể nhận lấy, nên khiến chuyển biến hai hành tướng tâm tánh y tha, không phải tâm pháp tánh, vì pháp tánh thanh tịnh của các pháp.

Vì sao lại nói chân như này là vô tướng?

Vì các tướng vắng lặng.

Các tướng: Nghĩa là sắc, thọ, v.v... cho đến các đối tượng hý luận đối với Bồ-đề, vì tướng vắng lặng kia trong tánh chân như, nên gọi là vô tướng.

Vì sao lại gọi Chân như này là Thật tế?

Vì đối tượng duyên không có trái ngược.

Thật, nghĩa là không có điên đảo, vì chỗ này cuối cùng nên gọi là tế, vì vượt qua vô ngã, lại không có đối tượng mong cầu.

Vì sao lại gọi Chân như này là Thắng nghĩa?

Vì vượt hơn lĩnh vực mà Thánh trí đã vận hành.

Vì sao lại gọi Chân như này là Pháp giới?

Vì là tướng của đối tượng nương tựa của Thanh văn, Duyên giác, pháp mầu của chư Phật. Như chân như của pháp lành, phải biết chân như của pháp chẳng lành, chân như của pháp vô ký cũng như vậy.

Hư không: Nghĩa là tánh không có sắc, vì dung nạp tất cả nghiệp đã gây ra. Tánh không có sắc, nghĩa là chỉ trái với sắc, pháp của tướng không có tánh, cảnh giới của ý thức, gọi là hư không. Cảnh giới của ý thức, nghĩa là vì thuộc về pháp giới nên chỉ trái với sắc, nói là thọ, v.v... riêng; Có chung chân như trạch diệt, phi trạch diệt, tánh vô thường v.v... Mặc dù sừng thỏ v.v... cũng chẳng có tánh, nhưng nó không mâu thuẫn với các pháp, vì nó chỉ là cuối cùng không có. Lại, sừng thỏ, v.v... không phải chỉ trái với sắc, vì chung với các pháp thọ, v.v... Cho nên chỉ nói trái với sắc.

Tướng không có tánh, nói là pháp không có sắc của thọ, v.v... riêng. Vì sao? Vì tự thể của thọ v.v... là tướng có tánh, vì chẳng phải tướng không có tánh.

Phi trạch diệt, nghĩa là diệt này không phải lìa trói buộc, vì không mãi mãi hại tùy miên.

Trạch diệt, nghĩa là diệt này là lìa trói buộc, vì mãi mãi hại tùy miên. Không lay động, nghĩa là đã lìa dục của biến tịnh, chưa lìa dục cõi trên. Khổ, lạc diệt, vị, tưởng thọ diệt. Nghĩa là đã lìa dục của vô sở hữu xứ, siêu vượt qua hữu đảnh, tạm thôi dứt ý tương tác, làm ưu tiên nên các tâm, tâm pháp không thường vận hành và một phần tâm, tâm sở diệt thường hiện hành, vô vi, phải biết trong đây có hai pháp nên dứt, đó là các phiền não và thọ đối tượng nương tựa này.

Thọ có hai thứ: Một là thay đổi và không thay đổi, như thứ lớp của thọ. Khổ, lạc, chẳng phải khổ, lạc, phải biết vì phiền não dứt nên kiến lập trạch diệt. Hai là vì thọ đoạn như thứ lớp của thọ, kiến lập bất động và thọ tưởng diệt. Phiền não đoạn. Nghĩa là trừ sự thô nặng của phẩm này đã được chuyển y.

Thọ đoạn: Nghĩa là trừ định, chủ thể trị này, chướng, đã được chuyển y, cho nên, khi được tĩnh lự thứ hai, dù chứng khổ diệt, nhưng không kiến lập vô vi, do trái, khác với thọ, vì chưa dứt hết. Lại, khổ năm thứ, nếu sắc, thọ, tưởng, hành, uẩn và tám pháp vô vi đã nói ở đây, mười sáu như thế, gọi chung là pháp giới năm thứ sắc, nghĩa là sắc cực lược, sắc cực hoán, sắc do thọ dẫn, sắc do biến kế dẫn, sắc do tự tại sinh.

Hỏi: Giới nghĩa là gì?

Đáp: Nghĩa hạt giống của tất cả pháp. Nghĩa là y chỉ chủng tử các pháp trong thức A-lại-da, gọi là giới, vì giới là nghĩa nhân. Lại, nghĩa hay giữ gìn tự tướng, là nghĩa giới, công năng gìn giữ tánh nhân quả. Nghĩa là các giới căn, cảnh trong mười tám giới, các giới và giới sáu thức như thứ lớp của giới đó. Lại, nghĩa gồm thâu, gìn giữ sự khác nhau của tất cả pháp là nghĩa giới.

Gồm thâu, gìn giữ sự khác nhau của tất cả pháp, nghĩa là các kinh nói: "Các giới địa, v.v... và giới khác tùy thuộc vào đối tượng thích hợp, đều thuộc về mười tám giới".

Nếu y cứ theo Tiểu thừa thì thuộc về thật, nếu y cứ theo sơ giáo thì thuộc về không. Không, nghĩa là không vô phân biệt. Nếu y cứ Chung giáo thì thuộc về chân như, nghĩa là không bị hệ thuộc. Nếu y cứ Đốn giáo thì không thể nói, nếu y cứ Nhất thừa thì như trước đã nói, tất cả nghĩa khác như chương riêng.