SỐ 1644 — LUẬN LẬP THẾ A TỲ ĐÀM

Phẩm 13: VƯỜN BA LÊ DẠ ĐA

Ngoài cửa góc Đông Bắc đại thành Thiện Kiến cách hai mười do tuần, chư thiên Đao Lợi có vườn rừng lớn tên là Ba-lê-dạ-đa. Vườn này có hồ vuông cũng gọi là Ba-lê-dạ-đa. Mỗi bề của hồ dài một trăm do- tuần, sâu cũng như vậy, nước trời tràn đầy, thành quách và bờ đáy làm bằng gạch bốn báu, ngoài ra cũng nói như trên. Đường và thềm bực bốn bên cũng nói như trước. Năm loại hoa báu cũng nói như trước. Bốn loại thuyền báu và tám trò chơi nước, chèo thuyền báu dạo chơi tùy tâm mà nhanh hay chậm. Chư thiên trong đó lúc cần đến hoa nào thì hoa ấy liền tùy ý mà đến. Do quả báo thiện nên mưa xuống hoa các báu rãi khắp chư thiên. Lại có ngọn gió khác thổi các vòng hoa đến, tùy theo chỗ cần trang nghiêm nơi các phần thân chư thiên: đầu, thân, tay, chân thì liền tùy ý mang vòng hoa vào một cách tự nhiên. Trên bờ của hồ này có năm loại cây báu bày khắp nơi thẳng tắp, ngoài ra cũng nói như trước. Ở giữa cây này và cung điện các báu là chỗ dừng nghỉ đầy khắp của chư thiên nam, nữ đều nói đầy đủ như trên. Trong vườn có cây tên là Chất-lợi-dạ-đa, cũng có tên là Câu-tỳ-đà-la. Cây này sinh trưởng tròn đầy, hình dáng đáng yêu, cành lá che nhau, nhiều lá dày đặc xanh hoài không úa, tất cả gió mưa không thể xâm tổn. Ví như vòng hoa chính được trang sức bằng các vòng hoa phụ, dùng để trang sức lộng lẫy. Hình tướng cây này đáng yêu như vậy, trên như dù lọng, tuần tự che nhau, cao một trăm do-tuần, dưới thân gốc to thẳng và đều không có đốt u sần sùi. Cành nhánh toả rộng ra bốn bên, mỗi bên toả rộng năm mươi do-tuần, bán kính thân cây rộng năm do tuần, chu vi mười lăm do tuần. Mỗi một cành ấy tỏa rộng ra năm mươi do tuần, khoảng giữa các cành độ một trăm do tuần, chu vi ba trăm do-tuần. Phía dưới có đá quý tên là Ban-trụ-kiếm-ba-la, dài năm mươi do tuần, rộng mười do tuần đều do lưu ly làm thành, mềm láng đáng yêu, trang nghiêm bằng các báu, ví như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc và vô số hình tượng điêu khắc. Nhân, phi nhân, voi, chim, thú, cỏ cây, vô số loại đều đầy đủ, cũng như các báu trang sức lộng lẫy hợp thành. Ban-trụ-kiếm- ba-la này cũng như vậy, dẫm chân lên liền in xuống, cất chân lên liền trở lại như cũ, như bông Đâu-la, bông làm bằng gỗ cây hình thể của đá Ban-trụ-kiếm-ba-la này nhu nhuyến cũng như vậy. Nơi này được trang sức bằng ba loại tường rào bao bọc bảo vệ, mỗi một lớp bao bọc đều do bốn báu làm nên, mỗi lớp có ba tầng linh báu vây quanh, mỗi linh báu đều do bốn báu làm thành, lúc gió nhẹ thổi động phát ra âm thanh làm cho chư thiên khởi năm dục ràng buộc, ngoài ra đều nói như trên. Bốn bên đều có đường và thềm bực do vàng, bạc, lưu ly, pha lê làm thành. Khắp nơi trong vườn đều có hồ cũng nói như trên. Cho đến cung điện bốn báu là chỗ trú của chư thiên nam nữ, cũng nói như trên. Chu vi vườn này là một nghìn do-tuần, đường kính khoảng bằng một phần ba chu vi, có thành vàng vây quanh. Thành này cao một do tuần, trên thành này có bức thành thấp cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi, Mỗi mười do tuần có một cửa, có chín mươi chín cửa và một cửa nhỏ, tất cả là một trăm cửa. Các cửa này do các báu làm thành, được trang nghiêm bằng diệu bảo Ma-ni, ví như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc, và vô số hình điêu khắc. Cửa này lại có bốn quân phòng vệ đều nói như trên. Hàng rào cây báu bảy lớp phía ngoài cũng nói như trên. Hàng cây Đa-la bảy lớp vây quanh cũng nói như trên. Ở giữa cây này có hồ các báu, các hồ cách nhau một trăm cung và vô số sự trang nghiêm cũng nói như trên. Hoa báu năm loại cũng nói như trên, có thuyền bốn báu cũng nói như trên. Trên bờ hồ ấy có cây báu năm loại cũng nói như trên, cho đến cung điện bốn báu là chỗ ở của chư thiên nam, nữ. Bên ngoài thành này có ba lớp hào báu, ngoài ra cũng nói như trên. Mỗi một hào rộng hai do tuần, sâu một do tuần rưỡi, hình như miệng bình, dưới rộng trên hẹp, nước trời tràn đầy đều nói như trên. Trong khoảng hào này có la liệt cung điện của các thể nữ. Ngoài ba lớp hào báu có rừng cây bảy báu vây quanh cũng nói như trên. Tất cả các hoa trong rừng phía ngoài lúc ấy nở rộ tươi đẹp. Lúc các Thiên nữ tấu ca âm nhạc, các Thiên tử từ vườn Ba-lợi-dạ-đa đi ra rừng cây lắng nghe. Các Thiên tử ở trong rừng phía ngoài tấu âm nhạc, các Thiên nữ ở trong vườn cũng đi ra lắng nghe. Thiên nữ trong vườn lại tấu âm nhạc, các Thiên tử ở ngoài đi vào vườn lắng nghe. Các Thiên tử ở trong vườn cũng tấu âm nhạc, Thiên nữ ở ngoài cũng đi vào vườn lắng nghe. Vì nhân duyên này mà họ có rất nhiều sự vui chơi. Ở khoảng giữa từ cửa phía Đông bắc đại thành Thiện Kiến đến cửa phía Tây nam của vườn có một con đường dài hai mươi do tuần, rộng mười do tuần, đất làm bằng lưu ly bằng láng, mềm mại, trang nghiêm bằng các báu, ví như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc. Nhân, phi nhân, voi, chim, thú, cây cỏ, vô số các loại đều đầy đủ, cũng như trang sức lộng lẫy do các báu hợp thành. Hình dạng đường ấy cũng là như vậy, lúc chân dẫm vào thì in xuống, lúc cất chân thì liền trở lại như cũ, như bông Đâu-la và bông làm bằng thân cây, đường ấy êm mịn cũng lại như vậy. Nơi đây được trang sức bằng ba loại tường rào bao bọc bảo vệ, mỗi một tường rào bao bọc đều do bốn báu làm nên, mỗi một lớp đều có ba tầng linh báu vây quanh. Mỗi một linh báu đều do bốn báu tạo thành. Lúc gió nhỏ thổi động, linh báu phát ra âm thanh có thể làm cho chư thiên khởi năm dục ràng buộc. Hai bên đường này có hai con sông chạy dọc theo tên là Trường Hình dài hai mươi do tuần, rộng mười do tuần, nước tám công đức tự nhiên tràn đầy. Hai bên sông ấy đều được kiến tạo bằng gạch bốn báu, ngoài ra đều nói như trước. Bốn bên sông ấy có bốn đường bực thềm cũng nói như trước. Trong nước sông này có hoa báu năm loại cũng nói như trước. Bốn loại thuyền báu bồng bềnh trong đó, có tám loại trò chơi nước và chèo thuyền dạo chơi nhanh chậm tùy ý đều nói như trước. Chư thiên trong đó cần đến chỗ của hoa nào thì liền được tùy ý đến đó. Do quả báo thiện nên mưa xuống hoa các báu rãi khắp chư thiên. Lại có ngọn gió khác thổi các vòng hoa đến, tùy theo chỗ cần trang nghiêm nơi các phần thân: đầu, thân, tay, chân của chư thiên thì tùy ý mà được mang vòng hoa vào một cách tự nhiên. Bờ phía ngoài của hai con sông có năm loại cây báu bày khắp nơi thẳng tắp, ngoài ra cũng nói như trước. Ở giữa cây ấy có hồ các báu và cung điện báu, chư thiên nam, nữ đều trú trong chỗ này, vô lượng thiên chúng ở khắp quốc độ. Đức Thế Tôn đã nói như vậy: Này Tỳ-kheo! Cây Câu-tỳ- đà-la trong vườn Ba-lợi-dạ-đa của cõi trời Đao lợi lá vàng muốn rụng. Lúc ấy chư thiên vui mừng nói như vậy: "Nay cây Ba-lợi-dạ-đa cõi trời Đao Lợi lá đã chuyển vàng, không lâu sẽ úa rụng". Này Tỳ-kheo! Cây Ba-lợi-dạ-đa của cõi trời Đao lợi lúc lá đã rụng, chư thiên vui mừng nói như vậy: "Lá cây Ba-lợi-dạ-đa cõi trời đã rụng, không lâu sẽ đâm chồi trở lại. " Này Tỳ-kheo! Lúc cây Ba-lợi-dạ-đa cõi trời Đao Lợi đã đâm chồi trở lại, tất cả chư thiên vui mừng nói: "Nay cây Ba-lợi-dạ-đa đã đâm chồi trở lại, không lâu sẽ hiện màu xanh nhạt". Này Tỳ-kheo! Lúc cây Ba-lợi-dạ-đa đã hiện màu xanh nhạt rồi, chư thiên lúc ấy vui mừng nói: "Cây Ba-lợi-dạ-đa đã hiện màu xanh nhạt rồi, không lâu sẽ trổ hoa". Này Tỳ-kheo! Lúc cây Ba-lợi- dạ-đa đã trổ hoa rồi, chư thiên vui mừng nói: "Cây Ba-lợi-dạ-đa đã trổ hoa rồi không lâu sẽ nở". Đã nở hoa rồi, chư thiên vui mừng nói: "Cây Ba-lợi-dạ-đa đã nở hoa rồi không lâu sẽ nở rộ tất cả". Này Tỳ-kheo! Cây Ba-lợi-dạ-đa lúc ấy đã nở hết rồi, sắc hoa chiếu khắp rực rỡ trong năm mươi do tuần, hương thơm của hoa này cũng xông tỏa năm mươi do tuần. Nếu lúc gió mưa thổi vào hoa cây này thì hương xông toả về phương Tây một trăm do-tuần. Nếu lúc gió mưa hướng Tây thổi hương của hoa này thì hương xông ở phương Đông một trăm do tuần. Nếu lúc gió mưa phương Nam thổi hương của hoa này thì hương xông ở phương Bắc một trăm do-tuần. Nếu lúc gió mưa ở phương Bắc thổi hương của hoa này thì hương xông ở phương Nam một trăm do-tuần. Này Tỳ-kheo! Cây Ba-lợi-dạ-đa của cõi trời Đao Lợi có thần lực và oai đức như vậy. Này Tỳ-kheo! Nếu đệ tử Phật nương vào chánh pháp luật mà Như Lai đã dạy, do tín căn nên lìa được gia cư của mình, tu đạo không nhà, vì việc này nên khởi tâm quyết định. Này Tỳ-Kheo! Người như vậy ví như cây Ba-lợi-dạ-đa lúc lá vàng. Này Tỳ-kheo! Lúc ấy đệ tử Phật cạo bỏ râu tóc, mặc áo pháp phục, tự lìa gia cư, tu đạo không nhà, này Tỳ-kheo! Người như vậy ví như Ba-lợi-dạ-đa lúc lá đã rụng. Này Tỳ-kheo! Nếu đệ tử Phật lìa các dục trần, lìa các pháp ác, có giác có quán, có hỷ có lạc, từ việc sinh khởi sự xa lìa, tu tập Sơ thiền, trú ở trong đó. Này Tỳ-kheo! Người như vậy ví như cây Ba- lợi-dạ-đa lúc mới đâm chồi nảy lộc. Này Tỳ-kheo! Lúc giác quán vì đã tịch diệt nên nương vào tâm lắng trong bên trong, vì hành một phương tiện nên không giác không quán, từ định sinh khởi, có hỷ có lạc, tu tập Nhị thiền, trú ở trong đó. Này Tỳ-kheo! Người như vậy ví như cây Ba- lợi-dạ-đa lúc lá hiện màu xanh nhạt. Này Tỳ-kheo! Lúc đệ tử phật vì lìa dục hỷ nên trú nơi tâm xả, chánh niệm chánh trí, thân được niềm vui của thọ, cho nên Thánh Sư dạy như vậy. Nếu trú nơi lạc, có xả có niệm, tu tập Tam thiền, nhập trú trong đó. Này Tỳ-kheo! Người như vậy ví như Ba-lợi-dạ-đa lúc mới đâm chồi hoa. Này Tỳ-kheo! Nếu đệ tử Phật do diệt tận khổ, đã trải qua lạc, ưu hỷ lúc xưa đã diệt tận nên không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh, tu tập Tứ thiền, trú nhập trong đó. Người như vậy, ví như cây Ba-lợi-dạ-đa lúc hoa hé nở. Này Tỳ-kheo! Nếu đệ tử Phật do đã tận các lậu, tâm giải thoát vô lậu và đã chứng hiện đời Bát nhã giải thoát, hiện đời trú nhập trong đó, thì việc sinh đã dứt, tu đạo rốt ráo, các việc đã xong. Vì không còn sinh trở lại nên đắc trí này. Này Tỳ-kheo! Người như vậy ví như cây Ba-lợi-dạ-đa đã nở tất cả hoa. Này Tỳ-kheo! Các Tỳ-kheo này các lậu đã tận, tu đạo rốt ráo, chánh tuệ giải thoát, đã hết kiết sử. Chư thiên Đao Lợi nói lời tán thán: "Này bạn lành! Người ở chỗ kia có họ là... tên là... ở quận huyện là... của tất cả quốc độ, lìa gia cư của mình mà tu đạo không nhà. Tỳ-kheo tên là... , là đệ tử xuất gia, đệ tử nương vào chỗ các lậu đã dứt nên tâm được vô lậu giải thoát, hiện đời đã chứng Bát nhã giải thoát, hiện đời đã chứng Bát nhã giải thoát và trú nhập trong đó. Việc sinh đã dứt, tu đạo rốt ráo, các việc đã xong, vì không sinh trở lại nữa nên đắc trí này. Các Tỳ-kheo này đã hết các lậu, chánh trí giải thoát, đã hết pháp hữu. Thần lực và uy đức như vậy ví như cây Ba-lợi-dạ-đa, lúc đã nở rộ tất cả hoa. Lại có chư thiên giữ vườn này đi đến chỗ Đế Thích thưa rằng: "Thưa Thiên vương! Cây Ba-lợi-dạ-đa đã nở hoa, cho nên Thiên Tôn phải nên biết thời tiết. "Chư thiên lại có một con Tượng vương tên là Y-la-bàng cỡi đi trong vườn, thân nó dài chín do-tuần, cao ba do-tuần, thân hình cân xứng. Lúc ấy, Thích Đề Hoàn Nhơn sai bảo với Tượng vương rằng: "Này bạn lành! Cây Ba-lợi-dạ-đa đã nở tất cả hoa, chư thiên sẽ đi đến nơi này, vào vườn dạo xem cho nên ngươi nay phải tự trang sức. Tượng vương nghe lời sai bảo như vậy nên rất vui mừng, ví như người lúc mới cầu hôn và lúc đón vợ về, tất cả các việc đều cát tường, hy hữu. Tượng Vương vui mừng cũng lại như vậy. Lúc ấy, Tượng Vương liền hoá đầu của nó thành ba mươi ba cái đầu, mỗi một đầu có sáu cái ngà, mỗi một ngà có hồ bảy báu, mỗi một hồ sinh ra bảy hoa sen, mỗi một hoa sen sinh ra bảy hoa, mỗi một hoa sinh ra bảy lá, mỗi một lá lại có bảy Thiên nữ. Có bốn mươi chín Thiên nữ như vậy vây quanh hoa sen, bày vẻ đáng yêu. Vì nhân duyên này nên các hoa trang sức đều đầy đủ. Chư thiên Đao Lợi cung kính Đế Thích nên tôn xưng là thủ chúng, trước hết lên voi, ngồi vào giữa đầu, hai bên trái phải, mỗi bên có mười sáu vị trời. Tất cả chư thiên mỗi một đều tự suy nghĩ: "Ta ngồi ở giữa đầu, nếu người chân thật thì chỉ có trời Đế Thích một mình ngồi giữa". Trời Ba mươi ba trước tiên lên voi xong, ngoài ra đến Thiên chúng tuần tự lên. Trời Đế Thích này có hai thái tử: một là Chiên Đàn hai là Tu Tỳ làm tướng quân lớn nhất ở trời Đao Lợi cũng lên voi. Các vị trời Diệu nữ, có những vị ưu tú nhất:

Một là A-lam-phù-sa.

Hai là Mật-xa-kế-thi.

Ba là Phân-đà-lợi-kha.

Bốn là Ni-la.

Năm là A- lâu-na.

Sáu là Ế-ni-bát-bà.

Bảy là Tu-bát-bà.

Tám là Bát-đà-la.

Chín là Tu-bạt-đà-la.

Mười là Ma-đầu-kha-bà-chí, các Thiên nữ như vậy cũng lên voi.

Các vị trời diệu nam:

Một là A-nham-phù.

Hai là Đạt đầu- lâu-mi.

Ba là Nhuệ-phù-lâu.

Bốn là Thi-khí, các trời như vậy cũng lên voi, cùng ở trên voi ca tấu âm nhạc.

Tất cả chư thiên đều lên voi xong, lúc ấy Tượng vương rất vui mừng, ví như các vua nhận chức Quán đảnh, cũng như vị thanh niên lúc làm lễ cưới vợ, hành chánh pháp xong, dùng các diệu hoa trang nghiêm thân và đầu, tượng vương vui mừng cũng lại như vậy. Lúc ấy, Tượng vương rống tiếng sấm lớn, giáng mưa cam hồ cùng phóng toả ánh chớp, Tượng vương hoá làm kỹ nữ trên hoa, ca múa tấu nhạc, vô số kiểu dáng điệu. Chư thiên kỹ nữ và kỹ nam tấu nhạc ca múa. Lúc ấy Tượng vương rống tiếng sấm lớn, dạo từng bước một, như kết vòng hoa. Chuyển ba lần như vậy, rồi đi đến vườn Ba-lợi-dạ-đa. Trời Đao Lợi từ trên đến dưới đều ngồi trên đá báu Ban-trụ-kiếm-ma-la, nếu ngồi không đủ thì đá liền dài ra. Nhờ phước chư thiên nên Tượng vương A-di-la-ba-na càng biến hoá thân làm Đồng tử cõi trời, mang ấn tay báu và vòng tay báu, vô số vật trang nghiêm, thọ năm dục trần, vui chơi thích thú. Có Thiên tử khác ở lầu gác, cỡi xe, voi, ngựa khác. Lại có chư thiên cỡi thuyền các báu theo sông Trường Hình, tùy ý nhanh chậm vào trong vườn này. Ở trong vườn này, người ca một chỗ, người múa một chỗ, người chơi đàn và sáo một chỗ, tụ hội chỗ khác. Trong đó chư thiên dùng tháng tư cõi trời thọ năm trần dục, vui chơi thỏa thích, tương ưng đầy đủ. Nếu căn xứ theo ngày tháng của cõi người thì đến một vạn hai nghìn năm. Tuổi thọ cõi trời trong vườn đến mười năm bốn tháng. Cõi trời Đao Lợi dùng hết các vườn, đó là sáu vườn lớn, lại có các vườn lớn nhỏ bày khắp ở đây. Nghĩa này Đức Thế Tôn dạy, tôi nghe như vậy.

LUẬN LẬP THẾ A TỲ ĐÀM

QUYỂN 4

Phẩm 14: THÀNH ĐỀ ĐẦU LẠI TRA

Núi chúa Tu Di có tất cả bốn đỉnh là: Đông, Tây, Nam, Bắc. Đỉnh phía Đông do chân kim làm thành, đỉnh phía Tây do bạch kim làm thành, đỉnh phía Bắc do lưu ly làm thành, đỉnh phía Nam do pha-lê làm thành. Lại có tất cả các báu làm thành, lại có bảy tính. Bốn đỉnh này trên rộng dưới hẹp, ví như hoa sen, chỗ hẹp nhất đỉnh ấy có chu vi một nghìn năm trăm do- tuần, chỗ rộng nhất có đường kính bảy trăm do tuần, chu vi hai nghìn một trăm do-tuần. Nơi bốn đỉnh này có các loài thú, lại có các loài chim, sư tử, hổ, báo... đều là hoá sinh, tất cả đều ăn vị thiên-tu-đà mà không tàn hại lẫn nhau. Tất cả chư thiên có Kim cương thủ, đều nương trú ở đây. Nơi này có bốn núi Do-càn-đà: một là núi hướng Đông, hai là Tây, ba là Bắc, bốn là Nam. Núi Đông Do-càn- đà có hai đỉnh; Tây, Bắc, Nam, cũng như vậy. Hai đỉnh núi phía Đông do chân kim làm thành, hai đỉnh núi phía Tây do bạch kim làm thành, hai đỉnh núi phía Bắc do lưu ly làm thành, hai đỉnh núi Nam do pha lê làm thành, lại có tất cả các báu tạo thành. Lại có bảy tính, trên rộng dưới hẹp, hình như hoa sen, chỗ hẹp nhất có đường kính ba trăm năm mươi do-tuần, chu vi là một nghìn năm mươi do-tuần. Chỗ rộng nhất có đường kính năm trăm do-tuần, chu vi một nghìn năm trăm do-tuần. Chỗ tám đỉnh này có rất nhiều loài thú, lại có các loài chim, sư tử, hổ, báo... đều là hóa sinh và đều ăn vị thiên-tu-đà mà không tàn hại lẫn nhau. Chư thiên có Kim cương thủ và nương trú ở đây. Các núi như vậy có số đỉnh gấp đôi, nhưng đến núi Ni-dân-đà thứ bảy thì có đến năm trăm mười hai đỉnh. Các đỉnh núi thứ bảy này có chiều cao, rộng hướng ra ngoài, mỗi một theo thứ lớp giảm dần một nửa.

Ở giữa hai đỉnh núi Đông-do-càn đà này có một quốc độ tên là Đề-đầu-lại-tra, có chu vi một nghìn do-tuần, có thành vàng bao quanh, cao một do tuần, bức thành thấp ở trên thành cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần cửa lầu một do-tuần rưỡi, mỗi mười do tuần có một cửa, có chín mươi chín cửa và một cửa nhỏ, tất cả là một trăm cửa. Các cửa này đều do các báu làm thành và được trang nghiêm bằng diệu bảo Ma-ni, ví như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc, cửa này lại có bốn quân phòng vệ, đều nói như trên. Hàng rào cây báu bảy lớp bên ngoài cũng nói như trên. Ở giữa cây ấy có hồ các báu, các hồ cách nhau một trăm cung (mỗi cung năm thước) và vô số sự trang nghiêm cũng nói như trên. Năm loại hoa báu và thuyền bốn báu cũng đều nói như trước. Bờ hồ có năm loại cây báu cũng nói như trên, cho đến cung điện bốn báu là trú xứ của chư thiên nam, nữ. Bên ngoài cửa thành này có ba lớp hào báu, ngoài ra cũng nói như trên. Mỗi một hào rộng hai do-tuần, sâu một do-tuần rưỡi, hình như miệng bình, dưới rộng trên hẹp, nước trời tràn đầy, đều nói như trên. Khoảng giữa hào này có cung điện các thể nữ bày khắp. Ngoài ba lớp hào này có rừng cây bảy báu bao quanh, cũng nói như trên. Lúc này tất cả hoa trong rừng phía ngoài đều nở rộ xinh đẹp. Lúc các Thiên nữ tấu ca âm nhạc thì các Thiên tử từ đại thành đi ra lắng nghe âm nhạc. Các Thiên tử tấu ca âm nhạc thì các Thiên nữ từ Đại thành đi ra lắng nghe. Vì nhân duyên này nên họ có nhiều sự vui chơi.

Góc Tây nam cửa thành Đề-đầu-lại-tra là chỗ trú của Thiên Vương Đề-đầu-lại-tra, có chu vi hai trăm năm mươi do tuần, có thành vàng bao bọc xung quanh cao một do-tuần, thành thấp phía trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi, mỗi mười do- tuần có một cửa, tất cả chín mươi chín cửa và một cửa chân nhỏ là một trăm cửa. Các cửa này đều do các báu làm thành, được trang nghiêm bằng diệu bảo Ma-ni, ví như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc và vô số hình điêu khắc. Cửa này lại có bốn quân phòng vệ đều nói như trên. Hàng rào bằng cây báu bảy lớp bên ngoài cũng nói như trên. Rừng cây Đa-la bảy lớp bao quanh cũng nói như trên. Ở giữa cây ấy có hồ các báu, các hồ cách nhau một trăm cung, và vô số sự trang nghiêm cũng nói như trên. Hoa báu năm loại và thuyền bốn báu cũng nói như trên. Bờ hồ có năm loại cây báu cũng nói như trên, cho đến cung điện bốn báu là trú xứ của chư thiên nam, nữ. Bên ngoài thành này có ba lớp hào báu, ngoài ra cũng nói như trên. Mỗi một hào rộng hai do tuần, sâu một do-tuần rưỡi, hình như miệng bình, dưới rộng trên hẹp, nước trời tràn đầy, đều nói như trên. Ở trong hào này có cung điện các thể nữ hiện bày khắp nơi. Ngoài ba lớp hào có rừng cây bảy báu bao quanh cũng nói như trên. Tất cả các hoa trong rừng phía ngoài ấy nở rộ xinh tươi. Lúc ấy các Thiên nữ tấu ca âm nhạc, các Thiên tử từ trong thành đi ra lắng nghe. Các Thiên tử tấu ca âm nhạc thì các Thiên nữ từ Đại thành đi ra lắng nghe. Vì vậy nên họ rất có nhiều sự vui chơi. Trú xứ bốn bên trong Đại thành này có đường lớn, nhỏ, phố chợ đều rất hài hoà, ngăn nắp. Thành chư thiên này hoặc có trú xứ bốn nhà liền nhau, hoặc có trú xứ nhà nhọn nhiều tầng, hoặc có trú xứ lầu cao nhiều tầng, hoặc có trú xứ lầu đài cao vút, hoặc có trú xứ bốn mặt đều trấn thủ. Tùy theo phước đức của mỗi một mà các báu làm thành, bằng phẳng, trang nghiêm. Đường của thành cõi trời này có tất cả năm mươi con đường, bốn bên đều thông nhau, ngay hàng thẳng lối theo móng đường. Bốn cửa thành thông nhau, Đông Tây thấy nhau, đường phố quán chợ có rất nhiều hàng hoá báu: một là chợ gạo, hai là chợ áo quần, ba là chợ hương, bốn là chợ ẩm thực, năm là chợ hoa, sáu là chợ thợ giỏi, bảy là chợ kỹ nữ, khắp nơi đều có chợ quán. Trong các chợ này, các Thiên tử và Thiên nữ đi lại mua bán, thương lượng đắt rẻ, cầu xin tăng giảm, cân lường tính toán, đủ các pháp chợ quán. Tuy làm những việc này nhưng vì để vui chơi nên không giữ, không cho, không tâm ngã sở, chỗ cần theo ý thì liền có thể mang đi. Nếu thích hợp với nghề thì liền tùy ý mà lấy, nếu không thích hợp với nghề thì liền nói lời này: "Vật này quý lạ, chẳng phải chỗ cần dùng của tôi, là vật trang sức voi, ngựa, xa binh ở ngã tư đường và chỗ dừng trú của các Thiên tử, hoặc để phòng hộ, hoặc để vui chơi, hoặc để trang nghiêm". Đường giữa chợ tất cả bằng lưu ly, êm láng đáng yêu, các báu trang nghiêm, cũng như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc; rồng, thú, cỏ cây, đều nói như trước. Cho đến đốt hương, rãi hoa, treo các áo trời cũng lại như vậy. Lại ở khắp nơi dựng cờ, tràng phan, trong Đại thành cõi trời cũng có những âm thanh... thường không lặng dứt, đó là tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng con ốc, tiếng Ba-na-bà, tiếng trống, tiếng Mâu-trừng già, tiếng sáo, tiếng âm nhạc. Lại có tiếng nói: "Thiện lai! thiện lai! Tôi nay xin cúng dường thức ăn thức uống". Đại thành Đề-đầu-lại-tra này là chỗ trú của Thiên tử, lại có châu trời, quận trời, huyện trời, thôn trời vây quanh khắp nơi đại thành này. Thiên Vương Đề-đầu-lại-tra trú trong đó, vua thống lĩnh ở vị trí tối cao. Từ phía Đông núi Do-càn-đà đến núi Thiết Vi cõi trời Càn thát-bà là chỗ thống lĩnh của vua. Nghĩa vậy, Đức Phật đã dạy, tôi nghe như vậy.

Phẩm 15: THÀNH TỲ LƯU LẶC XOA

Ở giữa hai đỉnh núi Nam Do-càn-đà có một quốc độ tên là Tỳ-lưu- lặc-xoa, có chu vi một nghìn do tuần, có thành vàng vây quanh, thành này cao một do-tuần, thành thấp phía trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi, mỗi mười do-tuần có một cửa, tất cả có chín mươi chín cửa và một cửa nhỏ là một trăm cửa. Các cửa này do các báu làm thành, được trang nghiêm bằng diệu bảo ma-ni, ví như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp của đất Bắc và vô số hình điêu khắc. Cửa này lại có bốn quân phòng vệ đều nói như trên. Hàng rào bằng cây báu bảy lớp phía ngoài cũng nói như trên. Rừng cây Đa la bảy lớp vây quanh cũng nói như trên. Ở giữa cây này có hồ các báu, các hồ cách nhau một trăm cung và vô số sự trang nghiêm cũng nói như trên. Hoa báu năm loại và thuyền bốn báu cũng nói như trên. Bờ hồ có năm loại cây báu, cũng nói như trên, cho đến cung điện bốn báu là trú xứ của Chư thiên nam nữ. Bên ngoài thành có ba lớp hào báu, ngoài ra cũng nói như trên. Mỗi một hào rộng hai do-tuần, sâu một do-tuần rưỡi, hình như miệng bình, dưới rộng trên hẹp, nước trời tràn đầy, cũng đều nói như trên. Ở trong hào này có cung điện của các thể nữ bày khắp nơi. Bên ngoài ba lớp hào có rừng cây bảy báu bao quanh cũng nói như trên. Tất cả các hoa lúc ấy ở trong rừng phía ngoài đang nở rộ xinh tươi. Lúc các Thiên nữ tấu ca âm nhạc, các Thiên tử từ Đại thành đi ra lắng nghe. Lúc các Thiên tử tấu âm nhạc, các Thiên nữ cũng từ Đại thành đi ra lắng nghe âm nhạc, vì nhân duyên này nên họ có rất nhiều sự vui chơi.

Phía Tây nam của thành Tỳ-lưu-lặc-xoa là trú xứ của Thiên Vương Tỳ-lưu-lặc-xoa, có chu vi hai trăm năm mươi do tuần, có thành vàng bao quanh. Thành này cao một do tuần, thành thấp phía trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi. Mỗi mười do tuần có một cửa, có hai mươi bốn cửa lớn và một cửa nhỏ, tất cả là hai mươi lăm cửa. Các cửa thành này do các báu làm thành, được trang nghiêm bằng diệu bảo ma-ni, ví như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc, và vô số hình tượng điêu khắc. Cửa thành này lại có bốn quân phòng vệ cũng đều nói như trên. Hàng rào cây báu bảy lớp bên ngoài cũng nói như trên. Rừng cây Đa-la bảy lớp bao quanh cũng nói như trên. Ở giữa cây ấy có hồ các báu, các hồ cách nhau một trăm cung và vô số sự trang nghiêm cũng nói như trên. Hoa báu năm loại, và thuyền bốn báu cũng nói như trên. Bờ hồ có cây báu năm loại cũng nói như trên, cho đến cung điện bốn báu là trú xứ của chư thiên nam, nữ.

Bên ngoài thành ấy có ba lớp hào báu, ngoài ra cũng nói như trên. Mỗi một hào rộng hai do-tuần, sâu một do-tuần rưỡi, hình như miệng bình, trên hẹp dưới rộng, nước trời tràn đầy, đều nói như trên. Trong hào này có cung điện của các thể nữ bày khắp nơi. Ngoài ba lớp hào có rừng cây bảy báu vây quanh cũng nói như trên. Lúc ấy, tất cả hoa trong rừng phía ngoài đang nở rộ xinh tươi. Lúc các Thiên nữ tấu ca âm nhạc, các Thiên tử từ trong thành đi ra lắng nghe. Lúc các Thiên tử tấu âm nhạc, các Thiên nữ cũng từ trong thành đi ra lắng nghe, vì nhân duyên này nên họ thọ nhận nhiều sự vui chơi. Trú xứ bốn bên trong đại thành này có đường lớn, đường nhỏ, quán chợ đều rất thẳng tắp, hài hòa. Thành chư thiên này hoặc có trú xứ bốn nhà liền nhau, hoặc có chỗ thì nhà tầng cao nhọn, hoặc có chỗ thì lầu cao nhiều tầng, có trú xứ thì lầu đài chọc trời, có trú xứ thì bốn mặt đều để phòng chống quân địch. Tùy theo phước đức của mỗi một mà các báu làm thành bằng thẳng, tráng lệ. Thành này có tất cả năm mươi con đường, bốn mặt thông nhau, ngay hàng thẳng lối đều theo như nền móng đường, bốn cửa thông nhau, Đông Tây thấy nhau, đường xá, quán chợ bày nhiều hàng báu: một là chợ gạo, hai là chợ áo quần, ba là chợ hương, bốn là chợ ẩm thực, năm là chợ hoa, sáu là chợ thợ giỏi, bảy là chợ dâm nữ, khắp nơi đều có quán chợ. Trong các chợ này có Thiên tử và Thiên nữ đi lại mua bán, thương lượng đắt rẻ, cầu xin thêm bớt, cân lường tính toán, đầy đủ các pháp chợ. Tuy họ làm việc này nhưng để vui chơi nên không lấy, không cho, không có tâm ngã sở, vật cần theo ý thì liền có thể được mang đi. Nếu thích hợp với nghề thì tùy ý mà lấy. Nếu không thích hợp với nghề thì liền nói lời này: "Vật này quý lạ, chẳng phải là vật ta cần, cần trang nghiêm voi, ngựa, xe, binh ở ngã tư đường và trong chỗ dừng nghỉ của Chư thiên, hoặc để thủ hộ, hoặc để vui chơi, hoặc để trang nghiêm". Giữa chợ có con đường tất cả đều làm bằng lưu ly êm láng, đáng yêu, trang nghiêm bằng các báu, cũng như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc; rồng, thú, cây cỏ đều nói như trên. Cho đến đốt hương, rãi hoa, treo áo Chư thiên cũng lại như vậy. Lại dựng cờ phướn ở khắp nơi, trong đại thành cõi trời, có các loại âm thanh không bao giờ lắng dứt, đó là tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng ốc, tiếng Ba-na-bà, tiếng trống, tiếng Mâu-trừng-già, tiếng sáo, tiếng âm nhạc. Lại có tiếng nói: "Thiện lai, thiện lai! Nay tôi xin cúng dường thức ăn, nước uống". Đại thành Tỳ-lâu-lặc-xoa này là trú xứ của Thiên tử, lại có Châu trời, quận trời, huyện trời, thôn trời vây quanh khắp nơi Đại thành này. Thiên Vương Tỳ-lâu-lặc-xoa trú trong đó, chỗ cao nhất Vua lĩnh ngự. Từ phía Nam núi Do-càn-đà đến núi Thiết Vi của Thần Câu-bàn-trà là chỗ vua này thống lĩnh. Nghĩa như vậy, Đức Thế Tôn dạy, tôi nghe như vậy.

Phẩm 16: TỲ LƯU BÁC XOA

Giữa hai đỉnh núi Tây Do-càn-đà có một đất nước tên là Tỳ-lưu- bác-xoa, chu vi một nghìn do tuần, có thành vàng bao quanh, cao một do tuần, thành ở trên cao nửa do-tuần. Cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi, mỗi mười do tuần có một cửa, tất cả chín mươi chín cửa và một cửa nhỏ là một trăm cửa. Các cửa này do các báu làm thành, và được trang nghiêm bằng diệu bảo ma-ni, ví như thảm trải nền tuyệt đẹp và vô số hình tượng điêu khắc. Cửa này lại có bốn quân phòng vệ đều nói như trên. Hàng rào cây báu bảy lớp bên ngoài, có rừng cây Đa-la bảy lớp vây quanh. Ở giữa rừng ấy có hồ các báu, các hồ cách nhau một trăm cung và vô số sự trang nghiêm, có hoa báu năm loại và thuyền bốn báu; bờ hồ có cây báu năm loại, cho đến cung điện bốn báu là trú xứ của chư thiên nam nữ đều nói như trên. Bên ngoài thành ấy có ba lớp hào báu, mỗi một hào ấy rộng hai do tuần, sâu một do tuần rưỡi, hình như miệng bình, trên hẹp, dưới rộng, nước trời tràn đầy đều nói như trên. Trong hào này có cung điện của các Thể nữ bày khắp nơi. Ba lớp hào bên ngoài, rừng cây bảy báu bao quanh cũng nói như trên. Lúc này tất cả các hoa trong rừng phía ngoài đang nở rộ xinh tươi. Lúc các Thiên nữ tấu ca âm nhạc, các Thiên tử từ đại thành đi ra lắng nghe âm nhạc. Lúc các Thiên tử tấu ca âm nhạc, các Thiên nữ từ Đại thành đi ra lắng nghe. Do nhân duyên này mà họ nhận được nhiều sự vui chơi. Góc Tây nam của thành là trú xứ của Thiên Vương Tỳ-lưu-bác-xoa, có chu vi hai trăm năm mươi do tuần, có thành vàng bao quanh. Thành này cao một do tuần, thành phía trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi, mỗi mười do tuần có một cửa, tất cả chín mươi chín cửa và một cửa nhỏ là đủ một trăm cửa. Các cửa như vậy đều do các báu làm thành, trang nghiêm bằng diệu bảo ma-ni, ví như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp và vô số hình tượng điêu khắc. Cửa này lại có bốn quân phòng vệ. Bên ngoài có hàng rào bằng cây báu bảy lớp, có rừng cây Đa-la bảy lớp bao quanh. Ở giữa cây cây ấy có hồ các báu, các hồ cách nhau một trăm cung và vô số sự trang nghiêm, có hoa báu năm loại và thuyền bốn báu. Bờ hồ có năm loại cây báu cho đến cung điện bốn báu là trú xứ của chư thiên nam, nữ đều nói như trên. Bên ngoài thành ấy có ba lớp hào báu, mỗi một hào rộng hai do tuần, sâu một do-tuần rưỡi, hình như miệng bình, trên hẹp, dưới rộng, nước trời tràn đầy đều nói như trên. Trong hào này có cung điện của các thể nữ bày khắp nơi. Ngoài ba lớp hào có rừng cây bảy báu vây quanh, đều nói như trên. Tất cả các hoa trong rừng phía ngoài này đang nở rộ xinh tươi. Lúc các Thiên nữ tấu ca âm nhạc, các Thiên tử từ trong thành đi ra lắng nghe. Các Thiên tử lúc tấu ca âm nhạc, các Thiên nữ từ trong thành đi ra cùng Thiên tử lắng nghe âm nhạc. Vì nhân duyên này nên họ nhận được nhiều sự vui chơi. Trú xứ bốn bên trong Đại thành này có đường lớn, nhỏ, quán chợ đều phân bố hài hoà, thẳng tắp. Thành chư thiên này hoặc có trú xứ bốn nhà liền nhau, hoặc có trú xứ nhà nhọn nhiều tầng, hoặc có trú xứ lầu cao nhiều tầng, hoặc có trú xứ lầu đài chọc trời, hoặc có trú xứ bốn mặt đều trấn thủ, tùy theo phước đức của mỗi một mà các báu làm thành ngay thẳng, tráng lệ. Thành cõi trời này có năm mươi con đường, bốn bề thông nhau, ngay hàng thẳng lối và đều theo nền đường. Bốn cửa thành thông nhau, Đông và Tây thấy nhau, đường xá phố chợ bày hàng bán đầy khắp: một là chợ gạo, hai là chợ áo quần, ba là chợ hương, bốn là chợ ẩm thực, năm là chợ hoa, sáu là chợ thợ giỏi, bảy là chợ kỹ nữ. Các Thiên tử, các Thiên nữ đến đi mua bán, thương lượng đắt rẻ, cầu xin thêm bớt, cân lường tính toán, đủ các pháp chợ búa. Tuy họ làm việc này nhưng vì để vui chơi nên không lấy cũng không cho, không tâm ngã sở, chỗ cần để thoả lòng mong muốn thì liền có thể mang đi. Nếu thích hợp về nghề nghiệp thì tùy ý mà lấy, nếu không thích hợp thì liền nói: "Vật này quý lạ, chẳng phải vật ta cần, phải là vật trang sức voi, ngựa, xe, binh ở ngã tư đường và nơi chỗ dừng nghỉ của chư thiên tử, hoặc để giữ gìn, hoặc để vui chơi, hoặc để trang nghiêm". Con đường ở giữa chợ đều làm bằng lưu ly, êm láng, đáng yêu, trang nghiêm bằng các báu, cũng như thảm trãi nền dệt lông tuyệt đẹp ở đất Bắc; thú, rồng, cây cỏ, đều nói như trước. Cho đến đốt hương, rãi hoa, treo áo chư thiên cũng là như vậy, khắp nơi lại treo tràng phan. Trong Đại thành cõi trời có nhiều âm thanh, thường không đoạn đứt, đó là tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng ốc, tiếng Ba-na-bà, tiếng trống, tiếng mâu-trừng-già, tiếng sáo, tiếng âm nhạc. Lại có tiếng nói: "Thiện lai! Thiện lai! Nay tôi xin cúng dường thức ăn, thức uống". Đại thành Tỳ-lưu-bát-xoa là trú xứ của Thiên tử, lại có châu trời, quận trời, huyện trời, thôn trời vây quanh khắp nơi Đại thành này. Thiên Vương Tỳ-lưu-bát-xoa trú ở trong đó, vua thống ngự chỗ cao nhất. Từ phía Tây núi Do- càn-đà đến chim Ca-lâu-la, tất cả các rồng bên núi Thiết vi là chỗ thống lĩnh của vua. Nghĩa như vậy, Đức Phật đã dạy, tôi nghe như vậy.

Phẩm 17: THÀNH TỲ SA MÔN

Ở giữa hai núi Do-càn-đà có một quốc độ tên là Tỳ-sa-môn, có chu vi một nghìn do-tuần, có thành vàng bao bọc xung quanh. Thành này cao một do tuần, thành thấp ở trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi. Mỗi mười do tuần có một cửa, tất cả chín mươi chín cửa và một cửa nhỏ là một trăm cửa. Các cửa này do các báu làm thành, được trang nghiêm bằng diệu bảo ma-ni, ví như thảm trải nền dệt bằng lông tuyệt đẹp của đất Bắc và vô số hình tượng điêu khắc khác. Cửa này lại có bốn quân phòng vệ. Bên ngoài thành có hàng rào bằng cây báu bảy lớp, có rừng cây Đa-la bảy lớp vây quanh. Ở giữa rừng ấy có hồ các báu, các hồ này cách nhau khoảng một trăm cung và vô số sự trang nghiêm khác. Ở đây có năm loại hoa báu và thuyền bốn báu, bờ hồ có cây báu năm loại, cho đến cung điện bốn báu là trú xứ của chư thiên nam nữ đều nói như trước. Bên ngoài thành ấy có ba lớp hào báu, mỗi một hào rộng hai do-tuần, sâu một do-tuần rưỡi, hình như miệng bình, trên hẹp dưới rộng, nước trời tràn đầy đều nói như trên.

Trong hào này có cung điện các thể nữ bày khắp nơi, ngoài ba lớp hào có rừng cây bảy báu vây quanh đều nói như trên. Lúc ấy, tất cả các hoa ở rừng phía ngoài nở rộ tươi đẹp. Lúc các Thiên nữ tấu ca âm nhạc, các Thiên tử từ thành đi ra lắng nghe. Các Thiên tử tấu âm nhạc, các Thiên nữ cũng từ thành đi ra lắng nghe. Vì nhân duyên này nên họ nhận được rất nhiều sự vui chơi. Góc Tây nam của thành là trú xứ của Thiên Vương Tỳ-sa-môn, có chu vi hai trăm năm mươi do-tuần, có thành vàng vây quanh. Thành này cao một do-tuần, thành thấp phía trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi. Mỗi mười do-tuần có một cửa, có hai mươi bốn cửa lớn và một cửa nhỏ, tất cả là hai mươi lăm cửa. Các cửa này đều do các báu làm thành, được trang nghiêm bằng diệu bảo ma-ni, ví như thảm trãi nền dệt bằng lông tuyệt đẹp và vô số hình điêu khắc khác. Cửa này lại có bốn quân phòng vệ, bên ngoài có hàng rào cây báu bảy lớp, có rừng cây báu Đa-la bảy lớp bao quanh. Ở giữa rừng ấy có hồ các báu, các hồ cách nhau một trăm cung, và vô số sự trang nghiêm, như hoa báu năm loại và thuyền bốn báu. Bờ hồ có năm loại cây báu, cung điện bốn báu là trú xứ của chư thiên nam nữ đều nói như trên. Bên ngoài thành ấy có ba lớp hào báu, mỗi một hào rộng hai do-tuần, sâu một do-tuần rưỡi, nước trời tràn đầy đều nói như trên. Trong hào này có cung điện các thể nữ bày hiện khắp nơi. Ngoài ba lớp hào có rừng cây bảy báu bao quanh đều nói như trên. Tất cả các hoa trong rừng bên ngoài ấy nở rộ xinh tươi. Lúc các Thiên nữ tấu ca âm nhạc, các Thiên tử từ trong thành đi ra lắng nghe. Các Thiên tử tấu âm nhạc, các Thiên nữ cũng từ trong thành đi ra lắng nghe. Do nhân duyên này nên họ có rất nhiều sự vui chơi. Trú xứ bốn bên trong thành này có đường lớn, đường nhỏ, quán chợ đều rất thẳng tắp, hài hòa. Thành chư thiên này có chỗ bốn nhà liền nhau, hoặc có chỗ nhà nhọn nhiều tầng, hoặc có trú xứ lầu cao nhiều tầng, hoặc có chỗ lầu đài chọc trời, hoặc có trú xứ bốn mặt đều phòng thủ. Tùy theo phước đức của mỗi người mà các báu làm thành ngay ngắn, tráng lệ. Thành cõi trời này có năm mươi con đường, bốn mặt thông nhau, ngay hàng thẳng lối đều theo nền đường, Đông Tây thấy nhau, đường xá quán chợ có hàng hóa quí báu đầy khắp: Một là chợ gạo, hai là chợ áo quần, ba là chợ hương, bốn là chợ ẩm thực, năm là chợ hoa, sáu là chợ thợ giỏi, bảy là chợ kỹ nữ, khắp nơi đều có quán chợ. Trong các chợ này, chư thiên nam nữ đi lại mua bán, thương lượng rẻ, đắt, cầu xin thêm bớt, cân lường tính toán, đầy đủ các pháp chợ búa. Tuy họ làm việc này nhưng vì để vui chơi nên không lấy, không cho, không tâm ngã sở, vật cần theo ý thì liền có thể mang đi. Nếu thích hợp với nghề thì tùy ý mà lấy, nếu không thích hợp thì liền có lời nói: "Vật này quý lạ chẳng phải vật ta cần, cần để trang sức voi, ngựa, xe, binh ở ngã tư đường và nơi trú xứ các Thiên tử này, hoặc để giữ gìn, hoặc để vui chơi, hoặc để trang nghiêm". Con đường giữa chợ làm bằng lưu ly, êm láng đáng yêu và trang nghiêm bằng các báu, cũng như thảm trãi nền dệt bằng lông tuyệt đẹp của đất Bắc; rồng, thú, cỏ cây đều nói như trên. Ở đây đốt hương, rãi hoa, treo các áo trời cũng lại như vậy, lại ở khắp nơi đều dựng tràng phan. Trong Đại thành cõi trời này có nhiều âm thanh thường không đoạn dứt, đó là tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng ốc, tiếng xe, tiếng Ba-na-bà, tiếng trống, tiếng Mâu-trừng-già, tiếng sáo, tiếng âm nhạc. Lại có tiếng nói: "Thiện lai, Thiện lai! Nay tôi xin cúng dường thức ăn, thức uống". Đại thành Tỳ-sa-môn này là trú xứ của Thiên tử, lại có châu trời, quận trời, huyện trời, thôn trời vây quanh khắp nơi. Trong Đại thành này là trú xứ của Thiên Vương Tỳ-sa-môn, chỗ cao nhất vua thống ngự. Thành Tỳ-sa-môn này có rất nhiều món ẩm thực khư-đà-ni-bạc-xà-ni, cho nên cũng gọi là A-la-kha-mạn-đà. Nghĩa như vậy, Đức Phật đã dạy, tôi nghe như vậy.

LUẬN LẬP THẾ A TỲ ĐÀM

QUYỂN 5

Phẩm 18: THIÊN VÀ PHI THIÊN ĐÁNH NHAU

Nơi bằng phẳng trên đỉnh núi Chúa Tu Di đều do lưu ly làm thành, êm láng đáng yêu, trang nghiêm bằng các báu, ví như thảm trãi nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc và vô số hình tượng điêu khắc khác, cũng như các báu trang sức vành tai. Ở đây lúc dẫm chân vào thì liền in xuống, lúc cất chân lên thì liền trở lại như cũ, như bông Đâu-la, đất này mềm mịn lại cũng như vậy. Xung quanh đỉnh này có thành vàng bao bọc, cao một do-tuần, thành thấp ở trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi, mỗi mười do-tuần có một cửa, tất cả là ba vạn hai nghìn cửa. Các cửa thành này do các báu làm thành, trang sức bằng vô số ma-ni, ví như thảm trãi nền dệt bằng lông tuyệt đẹp tại đất Bắc. Nhân, phi nhân, rồng, thú, cây cỏ và các loại hoa không có gì mà chẳng có, cũng như trang sức các báu lộng lẫy nhiều khắp đầy đủ, các cửa thành này cũng lại như vậy. Hai bên thành này trang nghiêm bằng voi, ngựa, xe, quân, các Thiên tử cầm gậy giáo nhọn trang nghiêm, tụ tập ở đây để hộ quốc, dạo chơi, trang nghiêm. Có hồ báu khắp nơi, nước trời tràn đầy, thành lũy và bờ đáy đều làm bằng gạch bốn báu, ngoài ra đều nói như trên, cho đến chư thiên nam nữ nhiều khắp trong đó cũng lại như vậy. Từ trên đỉnh núi chúa Tu Di này xuống dưới hai vạn do-tuần là tầng thứ nhất. Bốn bên của tầng này, mỗi bên rộng năm mươi do-tuần, chu vi hơn tầng trên là bốn trăm do-tuần, có thành vàng bao quanh. Thành này cao một do-tuần, thành thấp phía trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do- tuần rưỡi. Mỗi mười do-tuần có một cửa, có tất cả một nghìn cửa do các báu làm thành và được trang sức bằng vô số ma-ni, ví như thảm trãi nền dệt bằng lông ở đất Bắc. Nhân, phi nhân, rồng, thú, cỏ cây và các loài hoa, không gì mà chẳng có, cũng như trang sức các báu lộng lẫy, đầy đủ. Các cửa thành này cũng lại như vậy. Hai bên các cửa thành có voi, ngựa, bốn quân phòng vệ, để hộ quốc, để vui chơi, để trang nghiêm. Bên ngoài thành ấy có hồ các báu, thành lũy và đáy bờ đều do gạch bốn báu làm thành, cho đến Thiên tử và Thiên nữ nhiều khắp quốc độ cũng là như vậy. Có các Thiên tử tên là Trì Man trú ở trong đó. Số chu vi của gốc núi Tu Di tăng thêm bốn trăm do-tuần, tầng này cộng với gốc núi là tám trăm do-tuần. Từ đỉnh xuống bốn vạn do-tuần là tầng thứ hai, bốn bên đều rộng ra hơn tầng trên năm mươi do-tuần, có thành vàng vây quanh. Thành này cao một do-tuần, thành phía trên cao nửa do- tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi. Mỗi mười do-tuần có một cửa, có tất cả một nghìn cửa do các báu làm thành và được trang sức bằng vô số ma-ni, ví như thảm trãi nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc. Nhân, phi nhân rồng, thú, cây cỏ và các loại hoa, không có gì mà chẳng có, cũng như vòng tai đầy đủ các báu, các cửa thành này cũng lại như vậy. Hai bên các cửa thành có bốn quân voi ngựa phòng vệ để giữ nước, để vui chơi, để trang nghiêm. Có hồ các báu, thành lũy và đáy bờ hồ đều làm bằng gạch bốn báu, cho đến chư thiên tử… đầy khắp quốc độ cũng là như vậy. Có các Thiên tử tên là Thường Thắng trú ở trong đó. Số chu vi gốc núi lại tăng thêm tám trăm do-tuần, hợp lại với gốc núi là một nghìn hai trăm do-tuần. Từ đỉnh núi xuống sáu vạn do-tuần là tầng thứ ba, bốn bên đều rộng ra hơn tầng thứ hai là năm mươi do-tuần, có thành vàng bao quanh. Thành này cao một do-tuần, thành phía trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi. Mỗi mười do-tuần có một cửa, tất cả có một nghìn cửa đều do các báu làm thành và trang sức bằng vô số ma-ni, ví như thảm trãi nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc. Nhân, phi nhân rồng, thú, cây cỏ và các loại hoa không có gì mà chẳng có, cũng như vòng tai đầy đủ các báu, các cửa thành này cũng lại như vậy. Hai bên các cửa thành có bốn quân voi ngựa phòng vệ để giữ nước, để vui chơi, để trang nghiêm. Có hồ các báu, thành lũy và đáy bờ hồ đều làm bằng gạch bốn báu, kiến tạo cho đến chư thiên tử… đầy khắp quốc độ cũng là như vậy. Có các Thiên tử tên là Thủ Trì Bảo Khí trú ở trong đó, có thành vàng bao quanh và vô số sự trang nghiêm cũng nói như trên, cho đến các Thiên tử đầy khắp quốc độ lại cũng như vậy. Số chu vi gốc núi Tu Di lại tăng thêm bốn trăm do-tuần, cộng lại là một nghìn sáu trăm do-tuần là tầng thứ tư, bốn bên của tầng này rộng hơn tầng thứ ba ở trên là năm mươi do-tuần. Từ mặt nước biển lên năm mươi do-tuần là tầng thứ tư của núi Tu Di, rộng hơn tầng thứ ba mỗi bên năm mươi do-tuần, dày cũng như vậy, có thành vàng bao quanh. Thành này cao một do- tuần, thành phía trên cao nửa do-tuần, cửa thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi. Mỗi mười do-tuần có một cửa, tất cả có một nghìn cửa đều do các báu làm thành và được trang sức bằng vô số ma- ni, ví như thảm trãi nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc. Nhân, phi nhân, rồng, thú, cây cỏ và các loài hoa không gì mà chẳng có; cũng như vòng tai đầy đủ các báu, các cửa thành này cũng là như vậy. Hai bên các cửa thành đều có bốn quân voi, ngựa phòng vệ, để hộ quốc, dạo chơi và trang nghiêm quốc độ. Có hồ các báu và bờ hồ, đáy hồ, thành lũy đều làm bằng gạch bốn báu, cho đến chư thiên đầy khắp quốc độ cũng lại như vậy. Tầng thứ tư này là trú xứ của quân Tứ Thiên Vương. Phía tầng này ra đến bốn trăm năm mươi do-tuần, chu vi một nghìn tám trăm do-tuần có rồng, thú và trú xứ của chim cánh vàng. Các tầng phía dưới trên núi Tu Di đều dày năm mươi do-tuần. Các tầng trong biển ấy là trú xứ của A Tu-la. A-tu-la này vì muốn được năm việc của chư thiên nên đi đến chinh phạt. Những gì là năm? Một là vị Thiên-tu-đà, hai là đất bằng của chư thiên, ba là vườn rừng của chư thiên, bốn là quốc ấp của chư thiên, năm là Đồng nữ của chư thiên. Vì năm việc này mà đi đến công kích chư thiên. Chư thiên cũng muốn được năm việc kia nên đi đến đánh Tu-la. Những gì là năm? Một là vị Tu đà A-tu-la, hai là đất bằng của Tu-la, ba là vườn rừng của Tu-la, bốn là quốc ấp của Tu-la, năm là Đồng nữ của Tu-la. Vì năm việc này mà đi đến đánh Tu-la. Lúc ấy, Tu-la đến đánh chư thiên; trước tiên là ở dưới nước có rồng và chim đánh nhau, nếu không hơn thì liền lui về chỗ cũ. Nếu lúc chiến thắng thì lên tầng dưới nhất cùng quân Tứ Vương và các rồng, chim cũng lên tầng này, cùng chiến đấu một lúc mà Tu-la không bằng thì liền trở về chỗ cũ. Nếu lúc chiến thắng thì lên tầng thứ hai cùng với quân Tứ Vương và trời Bảo Trì Khí, các rồng, chim… cùng đánh nhau một lúc, nếu lúc không thắng thì liền trở về chỗ cũ. Nếu lúc thắng thì tiến lên tầng thứ ba cùng với trời Thường Thắng, trời Trì Bảo Khí và quân Tứ Vương; các chim, rồng… chiến đấu với nhau một lúc, nếu không thắng thì liền trở về chỗ cũ. Nếu thắng thì lên tầng thứ tư cùng trời Trì Man, các trời ở dưới và quân Tứ Vương; các rồng, chim… chiến đấu với nhau một lúc, nếu không thắng thì từ đó trở về chỗ cũ. Nếu lúc chiến thắng thì lên đỉnh núi Tu Di. Chư thiên Trì Man này đi đến chỗ Đế Thích báo về việc như vậy: "Thưa Thiện Tôn! A-tu-la đã đến". Lúc ấy, Đế Thích dùng một nghìn xe ngựa, có một xe dùng áo A-la-hán làm tràng phan, bốn binh voi, ngựa không xen tạp, quân chúng vây quanh đi ra chỗ chiến. Thiên Vương trời thứ ba mươi ba và mỗi một đều có bốn bộ quân chúng vây quanh cũng đến chỗ chiến. Hai Thái tử của vua là Chiên Đàn và Tu Tỳ cũng có bốn quân vây quanh cùng đến chỗ chiến. Lúc ấy, Tứ Thiên Vương cũng có bốn quân vây quanh cùng đến chỗ chiến. Thiên tử Nhật, Nguyệt cũng có bốn quân vây quanh cùng đến chỗ chiến. Tất cả chư thiên như vậy đều có tướng quân ở trước dẫn quân đến nơi chỗ này cùng với Tu-la chiến đấu. Quân Tượng cùng chiến đấu với quân Tượng, các quân xe, mã, bộ… đều như vậy. Lúc chiến đấu, nếu người nào đến trước thì tự lui trước, quy tắc là vậy. Việc như vậy, Đức Phật đã dạy:

Này Tỳ-kheo! Thuở xưa, lúc chư thiên cùng chiến đấu với Tu-la, đang lúc chiến đấu, hai bên giao kiếm, quân chư thiên thắng, quân Tu- la bỏ chạy. Này Tỳ-kheo! Lúc Tu-la rút lui, chạy về hướng Nam, trở về chỗ cũ, chư thiên cũng bèn lui về. Này Tỳ-kheo! Lúc ấy Tu-la suy nghĩ: "Chư thiên đại thắng, chúng ta bỏ chạy, chư thiên liền lui về rất gấp, quân ta vẫn có thể quyết chiến lần khác". Lần thứ hai chiến đấu, chư thiên đại thắng, Tu-la lại rút lui, chạy về hướng Nam, trở về chỗ cũ, chư thiên bèn về. Này Tỳ-kheo! Lúc ấy, Tu-la lại suy nghĩ: "Chư thiên đại thắng, chúng ta bỏ chạy, chư thiên bèn về gấp, nay quân ta vẫn còn, ắt phải quyết chiến lần khác". Này Tỳ-kheo! Lúc chiến đấu lần thứ ba, chư thiên lại thắng, Tu-la bỏ chạy, trở về thành mình, đóng cửa mà ở. Này Tỳ-kheo! Lúc ấy, Tu-la lại suy nghĩ: "Ta đã vào thành, nếu chư thiên có đến cũng không đánh được ta". Này Tỳ-kheo! Chư thiên cũng suy nghĩ: "Bọn Tu-la đã vào thành của chúng, không thể tấn công". Lúc ấy, chư thiên cũng vây quanh khắp nơi, làm cho ở đó chỉ sinh hoạt trong thành, chư thiên liền được ăn vị Tu đà của Tu-la, chiếm đóng nơi đất bằng cùng các vườn rừng và các quốc ấp, các Đồng nữ… đều được chọn dùng, tất cả nam nữ, vật báu đều thâu hết không hề bỏ sót. Nếu chư thiên tác ý muốn vào thành kia: "Ta cùng với Tu-la ăn uống, đã làm thân thích, cần đến thăm hỏi", thì tùy ý mà đến đi, ăn uống, chuyện trò. Đã vào thành rồi nếu tâm không thích nghi thì vì tâm này mà tự nhiên ra về. Vì sao như vậy? Vì thành này là chỗ vô úy của A-tu-la nên chư thiên tùy ý mà trú ở quốc độ này. Đồng nữ Tu-la đã được chọn dùng, nếu lúc muốn đi sẽ dẫn về cõi trời. Lúc có người đến mua vị Tu đà trong các A-tu-la thì vào thành chư thiên thăm hỏi khắp nơi, hoặc thấy chư thiên… và các quyến thuộc luận bàn đắt rẻ, hoặc mua được thì cùng nhau về chỗ cũ. Nếu các Chư thiên thối lui, lúc bị bắt giữ cũng lại như vậy. Đại thành Thiện Kiến của cõi trời Đao Lợi là trú xứ của Thích Đề Hoàn Nhơn. Thành A-tu-la là trú xứ của vua A-tu-la. Như Tượng Vương đi trong vườn Y-la-bàn của trời Đao Lợi, A-tu-la cũng như vậy có Tượng Vương tên là Bạt-đà-bà-ha cỡi đi trong vườn rừng. Như Thiện Vương Thiện Trụ của trời Đao Lợi cỡi đi chiến đấu, Tượng Vương Nha-la-bà của A-tu-la cũng cỡi đi chiến đấu như vậy. Như châu, quận, huyện… cõi trời của trời Đao Lợi, cảnh giới Tu-la cũng lại như vậy; như y phục, ẩm thực của trời Đao lợi và vô số sự trang nghiêm, cảnh giới Tu-la cũng vậy, trừ Thiện pháp đường và trùng các Bì-thiền-diên-đa. Nghĩa như vậy, Đức Thế Tôn đã dạy, tôi nghe như vậy.

Phẩm 19: SỰ VẬN HÀNH CỦA MẶT TRỜI MẶT TRĂNG

Từ cõi Diêm-phù-đề lên cao bốn vạn do tuần là vòng quay nửa núi Tu di của mặt trời, mặt trăng, đi qua núi Càn-đà. Cung điện mặt trời mặt trăng này có hình tròn như cái trống. Cung điện mặt trăng có bề dày năm mươi do tuần, rộng năm mươi do tuần, chu vi một trăm năm mươi do tuần. Cung điện mặt trời, mặt trăng này được làm bằng lưu ly, lớp che ở trên bằng bạch ngân, phần nhiều là nước, phần nước phía dưới là nhiều nhất, ánh sáng ở phần dưới ấy cũng là lớn nhất. Phía trên của nó có thành vàng bao bọc xung quanh, thành cao một do tuần, thành thấp phía trên cao nửa do tuần, cửa thành cao hai do tuần, cửa lầu cao một do tuần rưởi; mỗi mười do tuần có một cửa, tất cả là mười bốn cửa và một cửa nhỏ. Các cửa thành này được làm bằng các báu, được trang sức bằng vô số Ma-ni, ví như thảm trãi nền dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc. Nhân, phi nhân... rồng, thú, cây cỏ và các loài hoa không gì mà chẳng có, cũng như vòng tai đầy đủ các báu trang nghiêm, các cửa thành này cũng như vậy. Hai bên cửa thành được trang nghiêm bằng bốn quân voi, xe, các Thiên tử cầm gậy giáo trang nghiêm, tập hợp trong đó để giữ nước, vui chơi và trang nghiêm. Khắp nơi có hồ báu, nước trời tràn đầy, thành lũy và bờ đáy đều kiến tạo bằng gạch bốn báu, ngoài ra đều nói như trên. Cho đến chư thiên nam nữ cùng khắp trong đó lại cũng như vậy. Cung điện này gọi là Chiên Đàn, Thiên tử mặt trăng này ở trong đó cũng gọi là Chiên Đàn, cung điện Thiên tử đều gọi là Chiên Đàn. Cung điện như vậy đã trụ hơn bốn mươi kiếp, vì duyên tăng thượng của nghiệp chúng sinh nên thường đi chiếu sáng. Lúc Thiên tử ở cung điện cũng thường đi, nếu Thiên tử không ở, cung điện cũng đi. Lúc Thiên tử trở về, tùy theo chỗ đang ở của cung điện mà Thiên tử liền đáp xuống ở đó. Cung mặt trời này có chiều dày năm mươi mốt do-tuần, rộng năm mươi mốt do-tuần, chu vi một trăm năm mươi ba do-tuần. Cung điện mặt trời này được làm bằng pha lê, lớp che ở trên bằng xích kim (vàng đỏ), phần nhiều là hỏa đại, hỏa phần ở dưới là nhiều nhất, ánh sáng ở dưới vùng ấy cũng nhiều nhất. Phần ở trên của cung điện này có thành vàng vây quanh, thành cao một do-tuần, thành thấp ở trên cao nửa do- tuần, cổng thành cao hai do-tuần, cửa lầu cao một do-tuần rưỡi; mỗi một do-tuần có một cửa, tất cả là mười bốn cửa và một cửa nhỏ. Các cửa thành này được làm bằng các báu và được trang sức bằng vô số Ma-ni, ví như thảm trãi nền được dệt bằng lông tuyệt đẹp ở đất Bắc. Nhân, phi nhân... rồng, thú, cỏ cây và các loài hoa không gì mà chẳng có, cũng như vòng tai trang sức đầy đủ các báu, các cổng thành này lại cũng như vậy. Hai bên cổng thành được phòng vệ bằng bốn quân voi, xe để giữ quốc độ, để trang nghiêm và vui chơi. Khắp nơi có hồ báu nước trời tràn đầy, thành lũy và bờ đáy đều được làm bằng gạch bốn báu, ngoài ra cũng nói như trên. Cho đến chư thiên nam nữ nhiều khắp trong đó lại cũng như vậy. Cung điện này gọi là Tu Dã, Thiên tử mặt trời này trú ở trong đó cũng gọi là Tu Dã, cung điện Thiên tử đều gọi là Tu Dã. Cung điện này đã trú hơn bốn mươi kiếp, vì duyên tăng thượng của chúng sanh nên thường đi chiếu sáng. Lúc Thiên tử ở, cung điện thường đi, nếu Thiên tử không ở cung điện cũng đi. Lúc Thiên tử trở về thì tùy theo chỗ đang trú của cung điện mà Thiên tử liền đáp xuống trong đó. Cung điện tinh tú nhỏ nhất có đường kính nửa câu-lô-xá, chu vi một câu-lô-xá rưỡi. Tinh tú lớn có đường kính mười sáu do-tuần, chu vi bốn mươi tám do-tuần. Trước nhật nguyệt có Thiên tử Hành Lạc. Thiên tử này nếu lúc đi thì nhận lấy sự vui chơi, vì duyên tăng thượng của nghiệp chúng sinh nên có phong luân thường thổi vòng khắp, vì gió thổi nên cung mặt trời mặt trăng... quay khắp không ngừng. Cung điện mặt trời đi một trăm tám mươi đường, cung điện mặt trăng đi mười lăm đường, mặt trời đi mười hai đường và mặt trăng đi một đường. Nếu lúc mặt trời ra vào thì có mười hai đường đi của mặt trời, lúc mặt trăng ra vào thì mặt trời đi được một độ. Từ đường cực Nam đến đường cực Bắc là hai trăm chín mươi do-tuần, mặt trời mặt trăng đi ở trong đó không có giảm đi hoặc dài ra. Mặt trời lại có hai đường một là đường ngoài, hai là đường trong. Đường trong là từ trong đường Diêm-phù-đề đến đường trong Uất đơn- việt cách nhau bốn ức tám vạn tám trăm do-tuần, chu vi mười bốn ức bốn vạn hai nghìn bốn trăm do-tuần. Đường ngoài là cách nhau bốn ức tám vạn một nghìn ba trăm tám mươi do-tuần, chu vi mười bốn ức bốn vạn bốn nghìn một trăm bốn mươi do-tuần. Mặt trăng quay một bên thì nhanh, quay khắp thì chậm; mặt trời quay khắp thì nhanh, quay một bên thì chậm. Mặt trời và mặt trăng quay có lúc trùng (hợp), có lúc không trùng (ly). Trong mỗi một ngày mặt trời quay bốn vạn tám nghìn tám mươi do-tuần, lúc hợp và ly đều vậy. Nếu lúc hợp một thoáng, ban ngày mặt trời khuất mặt trăng ba và một phần ba do-tuần, vì phương tiện này nên ngày mười lăm tất cả ánh sáng mặt trăng không hiện. Nếu lúc ly một thoáng, hàng ngày mặt trời quay bốn vạn tám nghìn tám mươi do- tuần, mặt trời cách mặt trăng ba và một phần ba do-tuần, vì phương tiện này nên mặt trăng ngày mười lăm tròn. Số lượng như vậy chu vi mặt trời quay nhanh chậm so với mặt trăng bốn vạn tám nghìn tám mươi do- tuần. Lúc ấy Thế Tôn nói lại nghĩa này bằng kệ:

Bốn vạn và tám nghìn

Tám mươi các do-tuần

Nhật quay nguyệt chạy vậy

Cách mặt trăng cũng vậy.

Mặt trời thường đi một do tuần rưỡi và một phần chín do-tuần, mỗi một ngày lúc mọc như vậy, lặn cũng như vậy. Trong ngày tháng sáu từ đường trong đi ra đến đường ngoài, ngày tháng sáu từ đường ngoài vào đến đường trong mặt trời thường đi mười chín một phần ba do-tuần. Mỗi một ngày mặt trời mọc cũng như vậy, lặn cũng như vậy. Ngày mười lăm từ đường trong đến đường ngoài, từ đường ngoài đến đường trong, nếu mặt trời đi từ đường trong Đông Phất-bà-đề đến phía Nam cõi Đông Phất-bà-đề cách nhau sáu trăm tám mươi ba và một phần ba do-tuần, trong đó mặt trời đi đường trong. Nếu mặt trời đi đường trong Diêm- phù-đề đến phía Nam cõi Diêm-phù-đề cách nhau ba trăm năm mươi do-tuần, trong đó mặt trời đi đường trong. Nếu mặt trời đi đường trong Tây-cù-da-ni đến phía Nam cõi Tây-cù-da-ni cách nhau sáu trăm tám mươi ba một phần ba do-tuần, trong đó mặt trời đi đường trong. Nếu mặt trời đi đường trong Bắc Uất-đơn-việt đến phía Nam cõi Uất-đơn-việt cách nhau ba trăm năm mươi do-tuần, trong đó mặt trời đi đường trong. Nếu mặt trời đi đường ngoài Đông Phất-bà-đề từ vùng phía Nam đến đường ngoài của mặt trời là ba trăm chín mươi ba một phần ba do-tuần, mặt trời đi trong đó. Nếu mặt trời đi đường ngoài Diêm-phù-đề từ vùng phía Nam đến đường ngoài của mặt trời sáu mươi do-tuần, mặt trời đi đường ngoài trong đó. Nếu mặt trời đi đường ngoài Tây Cù-da-ni từ vùng phía Nam đến đường ngoài của mặt trời ba trăm chín mươi ba một phần ba do-tuần, mặt trời đi trong đó. Nếu mặt trời đi đường ngoài Bắc Uất-đơn-việt đến vùng phía Nam sáu mươi do-tuần, mặt trời đi trong đó. Nếu mặt trời đi đường trong Đông Phất-bà-đề thì đi đường ngoài Tây Cù-da-ni và đi đường giữa Nam Diêm-phù-đề và Bắc Uất-đơn- việt. Lúc ấy ban ngày ở Đông Phất-bà-đề dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, ban đêm ngắn nhất mười hai mâu-hưu-đa. Ban đêm ở Tây Cù- da-ni dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, ban ngày ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa. Phần ban ngày, ban đêm... của Diêm-phù-đề và Bắc Uất- đơn-việt đều là mười lăm mâu-hưu-đa, sáu mâu-hưu-đa ở đó thường động, hai mươi bốn mâu-hưu-đa bất động. Nếu mặt trời đi đường ngoài Đông Phất-bà-đề thì đi đường trong Tây Cù-da-ni, đi đường giữa Nam Diêm-phù-đề và Bắc Uất-đơn-việt, lúc ấy đêm ở Đông Phất-bà-đề dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, ngày ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa, ngày dài nhất ở Tây Cù-da-ni là mười tám mâu-hưu-đa, đêm ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa. Phần ngày đêm ở Nam Diêm-phù-đề và Bắc Uất-đơn-việt đều là mười lăm mâu-hưu-đa. Nếu mặt trời đi đường trong Diêm-phù đề tức đi đường ngoài Bắc Uất-đơn-việt, tức đi đường giữa Đông Phất-bà-đề và Tây Cù-da-ni, ngày dài nhất ở Diêm-phù-đề này là mười tám mâu-hưu-đa, đêm ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa; đêm dài nhất ở Bắc Uất-đơn-việt là mười tám mâu-hưu-đa, ngày ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa. Phần ngày đêm của Đông Phất-bà-đề và Tây Cù-da-ni đều là mười lăm mâu-hưu-đa. Nếu mặt trời đi đường ngoài Nam Diêm-phù-đề tức đi đường trong Bắc Uất-đơn-việt, đi đường giữa Đông Phất-bà-đề và Tây Cù-da-ni, lúc ấy ban đêm ở Diêm-phù-đề dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, ban ngày ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa; ban ngày ở Bắc Uất-đơn-việt dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, ban đêm ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa; phần ngày đêm ở Đông Phất-bà-đề và Tây Cù-da-ni đều là mười lăm mâu-hưu-đa; ở Tây Cù- da-ni và Bắc Uất-đơn-việt đều nói như trên. Nếu ba mươi mâu-hưu-đa trong thế gian nhất định thường là một ngày đêm, thì một mâu-hưu-đa đó có ba mươi phần, mỗi một phần này gọi là la-bà Nếu lúc mặt trời tăng thì ban ngày tăng một la-bà, nếu mặt trời giảm ban ngày, cũng giảm một la bà, ban đêm cũng như vậy. Nếu lúc ban ngày giảm, ban đêm tăng một la-bà; nếu ban đêm giảm, ban ngày tăng một la-bà. Nếu ban ngày dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, lúc ấy ban đêm ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa. Nếu ban đêm dài nhất là mười tám mâu-hưu- đa, lúc ấy ban đêm ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa. Nếu ngày đêm, ban ngày mười lăm mâu-hưu-đa, ban đêm mười lăm mâu-hưu-đa, hoặc ngày mười lăm tháng năm trăng đang tròn, lúc ấy ở Ấn Độ bắt đầu kiết hạ thì ở Trung Quốc (nhà Hán) an cư đã xong một tháng. Lúc ấy ban ngày thì dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, ban đêm thì ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa. Từ ngày mười sáu giảm một la-bà, tháng một giảm một mâu-hưu-đa, tháng thứ hai giảm một mâu-hưu-đa, tháng thứ ba lại giảm một mâu-hưu-đa cho đến ngày mười lăm tháng tám ở Ấn Độ mát mẻ thì ở Trung Quốc phải mặc áo ca-hy-na, ban ngày và ban đêm bằng nhau, đều là mười lăm mâu-hưu-đa. Từ ngày mười lăm đến tháng một là giảm một mâu-hưu-đa, tháng thứ hai giảm một mâu-hưu- đa, tháng thứ ba lại giảm một mâu-hưu-đa, đến ngày mười lăm tháng mười một ban đêm dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, ban ngày ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa. Từ đêm lúc này ban ngày giảm một la-bà, ngày tháng một thì ban đêm giảm một mâu-hưu-đa, tháng thứ hai lại giảm một mâu-hưu-đa, tháng thứ ba lại giảm một mâu-hưu-đa, đến ngày mười lăm tháng mười hai ban ngày và ban đêm bằng nhau, mỗi một đều là mười lăm mâu-hưu-đa. Lại nữa từ ngày mười sáu đến tháng một lại giảm một mâu-hưu-đa, tháng thứ hai lại giảm một mâu-hưu-đa, tháng thứ ba lại giảm một mâu-hưu-đa đến ngày mười lăm tháng năm ban ngày dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, ban đêm ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa. Lại có biệt thời, nếu mùa hạ ở Ấn Độ trong mùa trăng tháng thứ nhất ngày thứ chín nửa tháng thứ hai đó là ngày mồng chín tháng sáu thì lúc này ngày dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, đêm ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa; đến ngày mồng chín tháng chín, ngày đêm bằng nhau đều là mười lăm mâu-hưu-đa. Ngày mồng chín tháng mười một, đêm dài nhất là mười tám mâu-hưu-đa, ngày ngắn nhất là mười hai mâu-hưu-đa, ngày mồng chín tháng ba ngày đêm bằng nhau, đều là mười lăm mâu-hưu-đa. Xoay chuyển như vậy đủ năm năm thì có một du-già, tức là hai tháng nhuận: một là theo mặt trăng, hai là theo mặt trời. Ngày mười hai, mồng chín, ngày mồng sáu, mồng ba, ngày mười lăm ở giữa năm năm, ngày đêm trong đó là ngắn hoặc dài. Mặt trăng là dùng để phân biệt ba việc: một là phân biệt tháng, hai là phân biệt ngày mười lăm, ba là phân biệt tròn khuyết. Mặt trời là để phân biệt ngày đêm, phân biệt tiết hạ, đông, thu, phân biệt năm. Dùng ba việc này theo mặt trời được thành tháng nhuận là cũng có hai: một là theo tháng, hai là theo ngày. Tháng nhuận này được làm ra theo tháng, ngày tháng tư phải làm hai tháng nhỏ: một tháng nhỏ là trong nửa tháng thứ ba; tháng nhỏ thứ hai là trong nửa tháng thứ bảy. Trong một năm phải có sáu tháng nhỏ, năm năm đủ thiếu ba mươi ngày, ba mươi ngày này phải thêm trong năm năm, nếu không làm tháng nhỏ thì tháng tròn không đúng. Tháng nhỏ làm ra theo ngày, theo thế gian mà nói, vì ba mươi mâu-hưu-đa nhất định là một ngày đêm, phân ba mươi mâu-hưu- đa làm sáu mươi phần; vì mặt trời đi nhanh nên năm mươi chín phần liền đi khắp, dư một phần. Vì việc này nên tháng hai thì dài một ngày, tháng hai lại dài một ngày cho đến một năm, dài đủ sáu ngày, năm năm như vậy thì dài một tháng, dùng một tháng này thêm vào trong năm năm, đó là tháng nhuận. Nếu không làm tháng nhuận thì thời tiết và năm đều sai không chính xác. Lại nữa năm năm phải có hai tháng nhuận: tháng thứ nhất là ở năm thứ ba, tháng thứ hai là ở năm thứ năm. Nếu mặt trăng ở trong Diêm-phù-đề thì mặt trời đến Tây Cù-da-ni lại là tháng ba, nếu ở Bắc Uất-đơn-việt thì mặt trời tháng sáu, nếu ở Đông Phất-bà-đề thì mặt trời tháng chín. Nếu giáp một năm thì trở lại Diêm- phù-đề. Trong một thiên hạ thường có ba thời: hạ, đông, xuân, hạ là tùy theo xuân, đông là tùy theo hạ, xuân là tùy theo đông. Vào ngày mười lăm tháng tám ở Đông Phất-bà-đề mát mẻ thì ở Diêm-phù-đề là ngày kiết hạ mười lăm tháng năm; mười lăm tháng hai ở Tây Cù-da-ni là ngày mười lăm tháng mười một ở Bắc Uất-đơn-việt. Hạ phần tháng ba ở Đông Phất-bà-đề đã sang ở giữa hai châu Đông Phất-bà-đề và Nam Diêm-phù-đề, xuân phần tháng ba ở Tây Cù-da-ni chưa sang giữa hai châu Diêm-phù-đề và Cù-da-ni thì xuân ở Cù-da-ni đã sang một tháng, Đông phần ở Uất-đơn-việt chưa sang hai tháng, đó là ba tháng ở giữa Cù-da-ni và Uất-đơn-việt; đông phần ở Uất-đơn-việt chưa sang hai tháng, hạ phần ở Phất-bà-đề chưa vào một tháng, đó là ba tháng ở giữa hai châu Uất-đơn-việt và Phất-bà-đề. Núi Tu-di ở giữa bốn thiên hạ, vì sao nó lại ở phía Bắc bốn thiên hạ? Đó là tùy theo mặt trời đi, phân chia phương Đông Đông Phất-bà-đề là phương Bắc Nam Diêm-phù-đề là phương Tây Đông Phất-bà-đề là phương Nam Nam Diêm-phù-đề; phương Bắc Đông Phất-bà-đề là phương Tây Nam Diêm-phù-đề; phương Nam Đông Phất-bà-đề là phương Đông Nam Diêm-phù-đề. Bắc Uất-đơn-việt và Tây Cù-da-ni lại cũng như vậy, Nam Diêm-phù- đề và Bắc Uất-đơn-việt đối nhau, Đông Phất-bà-đề và Tây Cù-da-ni đối nhau. Lúc ấy mặt trời mặt trăng bắt đầu sinh ra thế gian, cách nhau rất xa, mặt trời chiếu chính giữa Đông Phất-bà-đề thì mặt trăng ở chính giữa Tây Cù-da-ni. Lúc ấy ánh sáng chiếu khắp bốn thiên hạ, mặt trời chiếu một nửa, mặt trăng chiếu một nửa. Nếu mặt trời đã qua chính giữa Đông Phất-bà-đề thì nó đã lặn Bắc Uất-đơn-việt và đã mọc ở Nam Diêm-phù-đề. Nếu mặt trăng đã đi qua chính giữa Tây Cù-da-ni thì đã lặn ở Diêm-phù-đề và đã mọc ở Uất-đơn-việt. Nếu trăng tròn ban đêm đã đến, lúc mặt trăng đang ở chính giữa Uất-đơn-việt thì mặt trời ở chính giữa Nam Diêm-phù-đề, mặt trời qua giữa Diêm-phù-đề thì đã lặn ở Đông Phất-bà-đề và đã mọc ở Tây Cù-da-ni. Nếu mặt trăng đi qua chính giữa Bắc Uất-đơn-việt thì ở Đông Phất-bà-đề đã mọc và ở Tây Cù-da-ni đã lặn. Nếu trăng ban đêm tròn ở Đông Phất-bà-đề đang ở chính giữa thì mặt trời đang ở chính giữa Tây Cù-da-ni, mặt trời đi qua trung ương Tây Cù-da-ni thì đã lặn ở Diêm-phù-đề và đã mọc ở Uất- đơn-việt. Nếu mặt trăng đi qua trung ương Đông Phất-bà-đề thì đã lặn ở Uất-đơn-việt và đã mọc ở Diêm-phù-đề. Trăng tròn ban đêm ở Diêm- phù-đề đang ở chính giữa thì mặt trời ở Bắc Uất-đơn-việt đang ở chính giữa. Vì sao mặt trời mặt trăng hợp tại một chỗ? Nghĩa là do sự chuyển động của mặt trăng nên dường như mặt trời cũng chuyển động theo, mỗi ngày gần nhau bốn vạn tám nghìn tám mươi do tuần, mỗi ngày xa nhau cũng lại như vậy. Lúc gần nhau mỗi ngày mặt trăng bị che ba một phần ba do-tuần, vì việc này nên mặt trăng ngày mười lăm bị che hoàn toàn, đó gọi là ngày hắc bán mãn. Mặt trời cách mặt trăng cũng bốn vạn tám nghìn tám mươi do-tuần, mặt trời chiếu mặt trăng ba một phần ba do- tuần, vì việc này nên trăng ngày mười lăm tròn sáng vằng vặc, ở thế gian gọi là bạch bán mãn. Nếu mặt trời và mặt trăng quay cách xa nhau nhất, lúc đó trăng tròn, thế gian gọi là bạch bán viên mãn. Nếu mặt trời và mặt trăng quay gặp nhau trên một trục, thế gian gọi là hắc bán viên mãn. Kinh độ của ánh sáng mặt trời là bảy ức hai vạn một nghìn hai trăm do-tuần, chu vi là hai mươi mốt ức sáu vạn ba nghìn sáu trăm do- tuần. Lúc mặt trời mọc ở Diêm-phù-đề thì cũng lúc là mặt trời lặn ở Uất-đơn-việt; lúc mặt trời đang chính giữa Đông Phất-bà-đề thì ở Tây Cù-da-ni đang giữa đêm. Bốn thời trong một thiên hạ này là do mặt trời mà hình thành. Nghĩa như vậy, đức Phật Thế Tôn đã dạy, tôi nghe như vậy.

LUẬN LẬP THẾ A TỲ ĐÀM