SỐ 309 — Kinh TỐI THẮNG VẤN BỒ-TÁT THẬP TRỤ TRỪ CẤU ĐOẠN KẾT

Phẩm 20: Ba Đạo Diệt Độ

Bấy giờ, Bồ-tát Tối Thắng từ chỗ ngồi đứng dậy, quỳ gối chắp tay bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Như Lai chí chân đạo đức không cùng tận, Như Lai không cần đến người hướng dẫn mà đạt đến giải thoát, siêng năng thanh tịnh tu tập, đạt đến kim cang Tam-muội không thể lường được. Hôm nay, nghe Như Lai nói về ba đạo diệt độ quy về một, không phải hai cũng không chấp vào hai. Nếu xét như vậy thì đâu cần dốc cầu đạo Vô thượng chí chân? Bạch Thế Tôn! Nguyện xin Thế Tôn diễn bày chánh pháp khiến cho những người ưa thích ngoại đạo, vĩnh viễn không còn nhận thức mê lầm.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn quay thân sắc vàng nhìn khắp những người đến dự hội, yên tĩnh hoàn toàn, tất cả đều nhất tâm không còn ý niệm nào khác; đưa mắt nhìn Tối Thắng và bảo:

–Lời hỏi rất hay, thật khó được nghe! Như Lai sẽ giảng rõ cho ông để cho những người học đời sau hoàn toàn không còn nghi ngờ.

Tối Thắng bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Con muốn được nghe.

Phật bảo Tối Thắng:

–Nguồn gốc của đạo thanh tịnh, không sinh các cấu uế. Vì thể tánh thanh tịnh nên các pháp thanh tịnh, tuần tự sẽ phân biệt Hữu học, Vô học. Bậc Vô học thanh tịnh thì được thanh tịnh cả ba đời nên thấu tỏ ba cõi. Đây là Tam-muội vi tịnh. Tối thắng nên biết! Ba đạo diệt độ phẩm loại và mục đích không giống nhau. Thân thể là gốc bẩn. ý niệm là ao bẩn. Tưởng là bụi trần lăng xăng. Thức là đầu mối. Trong bốn pháp trên, nếu diệt một còn ba thì không được thanh tịnh, diệt hai còn hai cũng không dược thanh tịnh, diệt ba còn một vẫn chưa thanh tịnh, diệt hết bốn thứ không còn tồn tại mới đạt đến thanh tịnh. Nhất thiết trí thanh tịnh cũng vậy. Từ dự lưu đến vô sinh, từ Trụ thứ nhất đến Trụ thứ mười đều diệt bốn hoàn, bốn quy, bốn ngại. Bốn đó là: Thân thể là gốc bẩn, phàm phu dẫy đầy. ý niệm là ao bẩn tuôn chảy bốn phía. Tưởng là bụi trần lăng xăng phát sinh tám vạn ái dục. Thức là đầu mối trói buộc trong ba cõi. Do vậy, bậc Thánh giả phô bày ba đạo tùy theo sự hơn kém. Nhưng thật ra, diệt độ không sai biệt gì cả. Đạo ở Niết-bàn không xa rời sự vắng lặng. Niết-bàn của Bồ-tát lấy việc độ người làm tên gọi. Niết-bàn của Bích-chi-phật lấy sự thị hiện thần túc làm tên gọi. Niết-bàn của Thanh văn lấy việc sự hạn hẹp làm tên gọi. Lại nữa, này Tối Thắng! Niết-bàn của Bồ-tát dùng Từ, Bi, Hỷ, Xả để giáo hóa chúng sinh. Giả sử, hướng dẫn một người vào đạo thì thân tâm được an lạc, hoan hỷ vô cùng. Khi ấy, ý thức hoàn toàn vắng lặng, trong sáng, không có niệm đạo và đời. Các giác quán thanh tịnh, Niết-bàn đối với các dục hoàn toàn diệt tận, không còn có đối tượng thì gọi là vô niệm. Người học vô niệm tuy có học cũng không thấy học; tuy có sắc cũng như không sắc, cũng không thấy sắc, tâm, ý, thức, niệm cũng không có tâm, ý, thức, niệm. Từ thân năm ấm cho đến vô hình, Pháp thân thanh tịnh không có niệm và đối tượng để niệm. Tối Thắng nên biết! Niết-bàn như vậy đâu phải là xa, chớ nên quán sát như thế. Sở dĩ như vậy vì Pháp thân vô niệm quán thể vô hình gọi là Niết-bàn. Thể tánh của Niết-bàn tức là pháp quán một mà không hai, cũng không sai khác. Niết-bàn không do tên gọi, không thể thấy, cũng không thể đặt tên gọi Niết-bàn. Này Tối Thắng! Đó là Bồ-tát học đạo thanh tịnh của Niết-bàn mà đối với đạo nên niệm không niệm. Tối Thắng nên biết! Bồ-tát muốn thực hành và hiểu rõ thể tánh Niết-bàn của đạo thanh tịnh này, cần phải tu hành hạnh thanh tịnh. Bồ-tát làm thé nào để tu hành thanh tịnh? Luôn luôn làm cho thân, khẩu, ý thanh tịnh không có lầm lỗi. Thân thanh tịnh không có lầm lỗi là như thế nào? Đó là Bồ-tát nội thân đã thanh tịnh và hiểu rõ ngoại trần cũng thanh tịnh, nội thân đã rỗng không và hiểu và hiểu ngoại trần cũng rỗng không, nội thân đã vắng lặng và biết ngoại trần cũng vắng lặng, nội thân giải thoát và ngoại trần cũng như vậy. Bồ-tát nên suy nghĩ về pháp quán, biết rõ biếng nhác, kiêu mạn cũng không biếng nhác, kiêu mạn. Tự mình không kiêu mạn thì đạo đâu có kiêu mạn. Cho nên. Bồ-tát hiểu rõ thân không kiêu mạn. Bồ-tát khởi niệm quán về sự nhơ bẩn của thế gian. Thân như ảnh, tiếng vọng, không thấy tướng thanh tịnh, đạt được vô tướng thanh tịnh liền chứng Niết-bàn. Đó là đạo Niết-bàn thanh tịnh không sai biệt của Đại Bồ-tát.

Tối Thắng lại bạch Phật:

–Thân của Bồ-tát thanh tịnh dục, dục mà chẳng phải dục là thế nào?

Phật bảo Tối Thắng:

–Bồ-tát trở lại trong năm đường, lưu chuyển trong sinh tử, dùng phương tiện giáo hóa thích hợp, đúng thời, nói về thân thanh tịnh tức là bàn về Vô sinh. Người thấy được sinh tử tức là chẳng còn sinh tử, hiểu rõ Vô sinh. Sinh, tử là một không có khác, cũng không có nhiều tên sai biệt. Bồ-tát lại nên hiểu rõ sự tạo tác của thân để đạt dược Vô sinh. Sự sinh, tử này tức là biết rõ sự tạo tác của thân, hiểu rõ pháp trong lẫn ngoài. Sự tạo tác của thân là gì? Sự thay đổi trong ba đời quá khứ, hiện tại, vị lai. Quá khứ không dấu vết, hiện tại không dừng lại, vị lai không tên gọi. Lại nữa Tối Thắng! Quá khứ đã dứt sạch, vị lai thì vô cùng, hiện tại đang biến chuyển, cũng nên tư duy pháp tận, không tận là như thế nào? Nghĩa là Bồ-tát phân biệt, hiểu rõ tướng hư không thanh tịnh. Không tận kia là vắng lặng, vô vi không có tưởng niệm. Khởi vọng niệm đối với giới luật của bậc Thánh liền có nhiều lỗi lầm lớn.

Phật bảo Tối Thắng:

–Thuở xưa, Ta thành Phật ngồi bên cội Bồ-đề suốt bốn mươi chín ngày đêm, nhìn cây Bồ-đề không chớp mắt, nhớ nghĩ hằng sa chư Phật trong quá khứ do đâu mà tự giác ngộ, chứng được pháp gì trước tiên?

–Này Tối Thắng! Ta lại nhớ nghĩ hằng sa chư Phật trong quá khứ, đạt được Pháp thân trước, sau mới thành Tối chánh giác. Nhân duyên hòa hợp có thức, có tưởng, biết nhân duyên đó là không, không tưởng, không bị nhiễm chấp; cũng lại không thấy sinh, diệt, thường, đoạn. Này Tối Thắng! Sự quán sát như vậy là thân thanh tịnh. Thân thanh tịnh tức là trở về biển trí tuệ. Tối Thắng nên biết, nghĩa trở về biển trí có mười việc. Đó là: Trở về biển của Phật thì pháp không hình để quán sát. Trở về biển của chúng sinh thì vượt khỏi nạn của hữu. Trở về biển của pháp thì tích tập các trí tuệ. Trở về biển của phước điền thì kiến lập căn bản cho cái không gốc rễ. Trở về biển của năm ấm thì thị hiện ra pháp nhơ uế. Trở về biển trí tuệ để phân biệt tôn chỉ của giới luật. Trở về biển nghĩa căn bản để tăng trưởng căn lành. Trở về biển trú tâm để hiểu rõ tất cả suy nghĩ tâm ý của chúng sinh, vô số sự hiểu rõ, không chướng ngại. Trở về biển đức hạnh để không trái với sở nguyện. Trở về biển thệ nguyện để xét rõ nguồn gốc sinh tử. Này Tối Thắng! Đại Bồ-tát trở về biển ý của mười môn, phải nhớ nghĩ tu tập tất cả để quay về Pháp thân vô lậu của Như Lai. Lại quán sát thân vô lậu của Như Lai, không trú vào không, không rơi vào ba cõi, biết rõ không là Pháp thân, quán thân vô lậu như an trú vào Pháp thân, trú mà chẳng thấy trú, cũng không chỗ trú. Dùng thân vô lậu để nhập vào biển sinh tử thị hiện sắc thân như không sắc thân, không bờ cõi, không hình tướng, không thể thấy hết. Sắc thân diệt rồi cũng chẳng thấy diệt, cũng không thấy chân như của sinh thân như an trú vào chân như. Sự thanh tịnh của thân Như Lai cũng không có tỳ vết, nhập vào cõi chúng sinh, tùy theo tâm tánh và hình tướng mà thị hiện, hiểu rõ thanh tịnh của thân chúng sinh, thân mình và thân chúng sinh thanh tịnh một mà không hai, cũng không nhiều, chân như bình đẳng. Chân như không đạo, chẳng thấy có đạo; pháp thế tục cũng không thấy có hữu lậu vô lậu, cũng lại không có giáo lý ba thừa đó là La-hán, Bích-chi-phật và Phật đạo của Bồ-tát, cũng lại không thấy mười lực, bốn sự không sợ, mười tám bất cộng, đối với các pháp của Thánh hiền đều không chấp trước. Đó là hạnh của Bồ-tát thích ứng với thanh tịnh, thích ứng mà không nơi thích ứng.

Lại nữa, Tối Thắng! Đại Bồ-tát nên suy nghĩ lời nói thanh tịnh. Lời nói nên thanh tịnh là thế nào? Nghĩa là Bồ-tát nhập vào Tam-muội hư không thanh tịnh, quán khắp tam thiên thế giới, những loài ở trong ấy, tất cả người hiền kẻ ngu, trong sạch, tốt xấu đều trở về chỗ không thanh tịnh. Bồ-tát lại nên suy nghĩ, quán xét bình đẳng, cũng không thấy không bình đẳng. Đối với bậc nhất nghĩa đế cũng không thấy bình đẳng, cũng không thấy không bình đẳng. Vì sao? Vì quán tướng bình đẳng nên cũng không thấy bình đẳng, cũng không bình đẳng với vô tướng. Lại dùng tướng bình đẳng quán sát các pháp, không thấy đạo pháp không giới hạn, không thấy pháp thế gian có giới hạn, không thấy bậc Thánh hiền vượt khỏi ba cõi, không thấy sức của kẻ phàm phu có mạnh, yếu. Tối Thắng nên biết, Bồ-tát phân biệt âm thanh thanh tịnh, không có tưởng của chúng sinh chấp vào ý. Xét rõ tiếng vọng quán biết không có tiếng vọng. Không thấy buồn vui là thường, chẳng phải thường, thích ở trong điên đảo mà chẳng phải là điên đảo. Biết rõ chúng sinh đều thanh tịnh, không ham muốn, không nhiễm chấp, không sinh diệt, thường đoạn có ba độc căn bản: tham, sân, si. Lại nên quán sát mười hai nhân duyên, mười tám giới, từ vô minh cho đến tử đều thanh tịnh, vô minh cũng không biết sự tạo tác của ngã. Hành cũng không biết từ vô minh mà có, các pháp tự sinh, các pháp tự diệt. Pháp không thấy pháp sao vô minh, hành?

Này Tối Thắng! Pháp không biết nhau, pháp sinh thì sinh, pháp diệt thì diệt. Pháp không tự biết sinh cùng với không sinh, diệt cùng với không diệt. Cho nên nói không sinh, diệt, thường đoạn.

Bấy giờ, Bồ-tát Tối Thắng bạch Phật;

–Bạch Thế Tôn! Vô minh, hành trong ba đời đều theo thân lưu chuyển, có thân thì hành sinh, không thân thì hành diệt, cho đến lão tử cũng lại như vậy. Nguyện xin Thế Tôn diễn rộng những nghi ngờ khiến chúng sinh đời vị lai không còn nghi ngờ trói buộc.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Tối Thắng:

–Vô minh không nhiễm vào thân thì thân không bị vô minh. Vô minh cũng không thấy ta có thân, thân cũng không thấy ta có vô minh. Tất cả thanh tịnh cũng không ngã và ngã sở. Nói ngã và ngã sở đều tự vắng lặng. Đó là tất cả thanh tịnh của Bồ-tát. Nói lời thanh tịnh thì thế nào là lời nói? Thế nào không phải là lời nói? Lời nói không ở bên trong cũng không ở bên ngoài, không thấy lời nói có ra có vào liền được mười nghĩa kiên cố, phân biệt cảnh giới, các ấm của chúng sinh. Thế nào là mười? Đó là Bồ-tát trước cầu giải thoát để giáo hóa tất cả chúng sinh, hiện vô số sách giáo hóa, tinh tấn không bị lệ thuộc, hiện lực vô ngại vì tất cả các pháp đều không, hiện năng lực ngưng ý, đối với tất cả các pháp được tự tại, hiện tâm, ý, thức quay trở lại, có chuyển mà không chuyển, phân biệt nghĩa lý, hiện năng lực pháp tự tại, trí tuệ hiển bày, hiện năng lực tự tại, thuyết pháp cho chúng sinh, hiện lực vô úy, an trú vào chánh pháp, hiện lực biện tài, hiện vô lượng trí cùng khắp tất cả, hiện năng lực không hai, không gì sánh bằng.

Như vậy Tối Thắng! Đại Bồ-tát phân biệt sự hướng đến chủng tánh của chúng sinh cũng không trong cũng không ngoài, không giữa. Cho rằng lời nói ấy là Bồ-tát phải không?

Đáp:

–Bạch Thế Tôn! Không phải.

–Tham, sân, si là Bồ-tát phải không?

Bồ-tát đáp:

–Bạch Thế Tôn! Không phải.

–Nếu không cho tham, sân là Bồ-tát thì cấu uế trói buộc là Bồ-tát chăng?

Bồ-tát đáp:

–Bạch Thế Tôn! Không phải.

Phật bảo Tối Thắng:

–Đại Bồ-tát không chấp lời nói, cũng không chấp trước, cũng chẳng phải không chấp trước. Mắt, tai, mũi, miệng, thân, tâm cũng không thấy chấp cũng chẳng phải không chấp trước. Âm thanh được nói ra và tiếng vang do gió thổi đều nhờ cái duyên hòa hợp mới có âm thanh. Người tài giỏi, kẻ ngu si, người đẹp, kẻ xấu, âm thanh chẳng khác nhau, cũng không ở trong, lại không ở ngoài, tìm ở giữa cũng không thể được.

Phật bảo Tối Thắng:

–Đại Bồ-tát trú vào không, thiền định không tán loạn, khởi niệm, suy nghĩ, hành động đều như hư không, không trú, chẳng trú, cũng không có các tưởng. Này Tối Thắng! Tiếng nói của chúng sinh, tất cả âm thanh đó đều rỗng không, không chân thật, các pháp giả dối không thể nương tựa.

Bấy giờ, Tối Thắng bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Thánh đế của Như Lai đưa đến đạo quả hiền thánh, đều là phương tiện quyền xảo giả lập, không chân thật. Sao thành tựu Tối chánh giác được?

Phật bảo Tối Thắng:

–Như Lai Chánh Đẳng Giác bằng đạo pháp chân thật, biết rõ các pháp chẳng phải chân, chẳng phải có. Lại nữa, Tối Thắng! Đại Bồ-tát ra vào trong năm đường giáo hóa chúng sinh, tùy căn cơ thích hợp mà độ thoát cho họ, quán sát âm thanh, tên gọi chúng sinh, chuyển vào vô thượng pháp luân, tùy theo nghĩa lý tùy theo, câu pháp khiến đạt được kết quả. Thấy chúng sinh ưa thích Khổ liền nói nguồn gốc khổ, hiểu rõ các pháp lời nói đều chẳng có lời nói. Lời nói là gì? Từ đâu phát ra? Biết rõ lời nói không có chỗ sinh ra. Khi ấy Bồ-tát lại vì chúng sinh ưa thích Tập mà nói căn bản của Tập. Tập này là sinh nhân duyên, thấy rõ nhân duyên không có đầu mối, không thấy có Tập cũng không thấy có tên gọi. Này Tối Thắng! Tất cả âm thanh của chúng sinh ưa thích Tập đều rỗng không, chẳng chân thật. Lại nữa Bồ-tát tùy căn cơ của chúng sinh dùng giáo pháp dạy dỗ làm cho họ nghe pháp, thuận theo đó mà thực hành, cũng không chấp vào hành động và kết quả của nó. Đó là Bồ-tát làm mà không sự làm, chứng mà không thấy chứng. Như vậy chỉ cần một tướng diệt hết các khổ.

Lại nữa, Bồ-tát nên tư duy chúng sinh ưa thích diệt, thấu rõ các pháp không chỗ sinh ra, ngôn ngữ, âm thanh không chỗ chấm dứt, hoặc ngồi, hoặc đi thường luôn nhất tâm. Tuy ở nơi ồn ào, náo nhiệt mà vẫn nhàn tịnh. Giả sử ở giữa đại chúng Hiền thánh vắng lặng ý muốn phát ra lời nói, liền ngưng được lời nói. Xét tìm lời nói ấy chấp trước hay không chấp trước, không thấy diệt và không diệt. Tất cả các pháp cũng không thấy tận, sinh, diệt, thường đoạn, lời nói từ âm thanh hoàn toàn không dấu vết.

Lại nữa, Bồ-tát ưa thích Đạo, chúng sinh tư duy về tám đường, chúng sinh tu tập hướng đến Niết-bàn. Từ chánh ngữ, chánh nghiệp cho đến chánh định như pháp không như pháp đều bình đẳng như hư không. Quán không hai mà chẳng trái ngược nhau. Đó là lời nói của Đại Bồ-tát thanh tịnh không lầm lỗi. Lại nữa, Đại Bồ-tát nên nhớ nghĩ, tư duy về sự thanh tịnh của ý thức. Bồ-tát tâm ý được thanh tịnh là thế nào? Nghĩa là tâm Bồ-tát thanh tịnh, cũng không nhơ bẩn vốn không thanh tịnh, không thấy nguồn gốc, nguồn gốc của tâm ý không bị nhiễm ô, không gì có thể làm cho tâm trở ngại. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát biết nguồn gốc của tâm thanh tịnh, không thấy có thanh tịnh. Thế gian nhiều mê lầm nên chấp trước. Bồ-tát đạt đến không, tư duy không có sự chấp trước, phân biệt rõ ràng, thực hành phương tiện quyền xảo đối với nguồn gốc thanh tịnh. Bồ-tát nên biết, nguồn gốc của tâm kia vốn không đến, đi, không chọn lựa cao, thấp, thứ bậc sang, hèn, không thấy xưa có nay không, không nghĩ đến nguồn gốc công đức. Nhớ nghĩ nguồn gốc công đức chính là không, là vô danh, là Niết-bàn.

Bồ-tát hỏi:

–Nguồn gốc công đức ấy có được hiểu là nguồn gốc của tâm thức không?

Phật trả lời:

–Không.

Bồ-tát hỏi:

–Bên trong rỗng không có biết được bên ngoài chăng?

Phật đáp:

–Không.

Tối Thắng bạch Đức Phật:

–Nếu như vậy thì không là thế nào?

Phật bảo:

–Nguồn gốc tâm là không, chẳng phải là nguồn gốc, cũng chẳng phải không nguồn gốc, cũng chẳng phải tâm, cũng chẳng phải không tâm. Nếu tâm không thì nhất định Bồ-tát không tự thấy tâm. Tâm mình vốn không thì bên ngoài cũng không, một mà không hai mà cũng không có nhiều tên khác nhau. Tâm chẳng phải là tâm của ngã, không tâm đối với tâm. Tâm của ngã chẳng phải tâm, không ngã đối với ngã. Sắc chẳng phải sắc của ngã, không phải sắc đói với sắc. Ngã chẳng phải ngã của sắc, không ngã đối với ngã. Tâm của ngã, sắc của ngã chẳng phải tâm của ngã, sắc của ngã. Ngã của sắc ngã của tâm chẳng phải ngã của sắc, ngã của tâm. Cho đến thanh, hương, vị, xúc, pháp chẳng phải ý của ngã, pháp của ngã, cũng chẳng phải ngã của ý, ngã của pháp. Vì sao? Vì tâm trong rỗng không, ngoài cũng rỗng không. Do biết ngoài là không nên biết rõ các pháp cũng là không như vậy. Một nên chẳng là hai, không có tướng gì cả. Tất cả các pháp cũng như vậy, không thấy xưa có nay không, cũng không thấy nay có xưa không, không cũng chẳng phải không, có cũng không phải có, có không biết từ đâu có, không không biết từ đâu không, không không như vậy tự là không, có có thường tự là có, có không sinh từ có, không không sinh từ không, không không chẳng không tự không, có có không tự có, có không biết không, không không biết có. Tất cả âm thanh rỗng không, chẳng phải thật. Đó là tâm Bồ-tát được thanh tịnh. Tâm Bồ-tát thanh tịnh là không bị ba mươi sáu thứ phiền não làm nhiễm ô. Những cấu bẩn của tâm vĩnh viễn không còn chỗ bám víu. Lại dùng phương tiện thiến xảo thấu đạt tự tâm thanh tịnh, cũng không ở trong sự thanh tịnh khởi vọng tưởng chấp trước. Đại Bồ-tát do thấu rõ gốc ngọn thanh tịnh, rỗng không, cho nên vào được định ý Tam-muội tự tại, liền có thể trở lại trong sinh tử, qua lại trong năm đường, gieo trồng các công đức. Các công đức ấy là biết tâm, ý, thức. Lại dùng tâm mình thương yêu chúng sinh, hiểu rõ chúng sinh là không, không thật có, gốc ngọn của ngã, nhân, thọ, mạng đều thanh tịnh. Lại dùng công đức ấy ban khắp chúng sinh, khiến cho muôn loài siêng năng tu học đạo pháp. Chúng sinh và đạo pháp bình đẳng không hai, quán được như vậy là gốc ngọn thanh tịnh. Lại do sự thanh tịnh này mà bình đẳng với tham, sân, si. Tham, sân, si bình đẳng thì đạo cũng bình đẳng. Đạo tức là tham, sân, si. Tham, sân, si tức là đạo. Đạo thanh tịnh thì tham, sân, si cũng thanh tịnh, một tức không hai cũng không nhiều thứ. Bồ-tát quán xét gốc ngọn vốn thanh tịnh nên không chấp vào các cấu uế.

Khi ấy Đức Thế Tôn bảo Tối Thắng:

–Hành động của thân thanh tịnh nên không làm các điều ác. Lời nói thanh tịnh nên thường quay về với sự chân thật. Tâm ý thanh tịnh là Từ bi với chúng sinh. Các hạnh đầy đủ mới gọi là Bồ-tát.

Khi Đức Thế Tôn giảng thuyết phẩm “Bản vô thanh tịnh” này có trăm ngàn Bồ-tát đều chứng Nhất sinh bổ xứ, vô số ngàn người phát tâm Bồ-đề vô thượng.

Phẩm 21: Thừa Vô Tướng

Bồ-tát Tối Thắng bạch Đức Phật:

–Đại Bồ-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật, làm thế nào để hiểu một tướng, không tướng? Lại dùng không tướng để hiểu rõ một tướng? Bồ-tát làm thế nào để dùng tâm thanh tịnh đi vào chỗ ái dục, rồi từ trong ái dục trở lại tâm thanh tịnh?

Đức Phật bảo Tối Thắng:

–Bồ-tát nương vào tâm không tướng thanh tịnh, thực hành phương tiện, đi khắp năm cõi mười phương thế giới, hoặc sinh vào Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới. Tuy ở trong Dục giới mà không bị lệ thuộc vào các cõi, cùng với mọi người dùng pháp lạc để sống an vui. Lại vào cõi Sắc giới cùng với trời người chung ở cung điện, hoặc ở Phạm thiên cùng vua Phạm thiên nói pháp “Thừa vô tướng” vi diệu, ở trong các cõi trời hoặc kinh hành, hoặc im lặng như bậc Thánh, ở trong đó cao quý nhất không ai sánh bằng.

Lại nữa Tối Thắng! Bồ-tát ở trong cõi ấy thị hiện thuyết pháp vi diệu, dần dần giáo hóa được chư Thiên thực hành chân đế, trừ bỏ tâm chấp trước sự thanh tịnh của Phạm thiên, trú ở trong ấy hoặc trải qua trăm kiếp, cho đến trăm ngàn kiếp, lại từ cõi Sắc sinh xuống Dục giới, ở trong ấy thường thích vắng lặng, một mìn ở nơi rừng núi. Tuy ở trong loài người nhưng tâm ý luôn thiền định, hoặc có khi Bồ-tát hiện có gia đình, vợ con quyến thuộc, lại cùng với chúng sinh lập nghiệp ở đời; ở nơi chỗ cao sang thị hiện nghèo hèn, ở nơi nghèo hèn thị hiện sự tôn quý; quán tâm chúng sinh nên cùng nhau chuyện trò, mọi cử chỉ không kiêu mạn cũng không tự ty. Sở dĩ như vậy vì hiểu rõ nguồn gốc thanh tịnh.

Lại nữa, Bồ-tát ở trong trăm ngàn Thiền định Tam-muội, nhờ oai thần Tam-muội quán xét tam thiên đại thiên thế giới, hiện thân tướng tốt đẹp, thần thông rực rỡ, dùng phương tiện quyền tuệ du hóa tự tại, tâm hợp với sự thanh tịnh mới gọi là vô tướng. Đại Bồ-tát ứng hợp với định này mới mong cầu đạo “Thừa vô tướng”, không tướng thấy sinh, không tướng thấy vô sinh, do không tu tập đạo cũng không có tướng đối với bậc Thánh nên không có tướng của đạo, cũng không cầu tướng, cũng không cầu vô tướng, thấu rõ tướng của đạo là vô tướng, khi sinh liền sinh, khi diệt liền diệt, có hướng đến tướng của đạo, không tướng thì hành diệt, có tướng hành cũng diệt. Đó là tướng đạo của Bồ-tát. Đại Bồ-tát cũng không cầu tướng để làm tướng của đạo. Vì sao? Vì đạo tự không có tướng, không cầu vô tướng làm tướng của đạo, không thấy hòa hợp, phân tán dùng làm tướng của đạo, không thấy mười hai nhân duyên ngã, nhân, thọ, mạng. Từ vô minh có hành mà có tướng của đạo, lại cũng không thấy ngã, nhân, thọ, mạng. Từ vô minh có hành mà có tướng của đạo. Vì sao? Vì đạo tự vô tướng cũng không thấy tướng, không mong cầu sự sinh, để tìm cầu tướng của đạo. Biết rõ bốn đại là thân chẳng phải thân, là thường chẳng phải thường, là không chẳng phải không, là ngã chẳng phải ngã, lấy, bỏ, hợp, tan đều chẳng phải chân thật. Đó là Đại Bồ-tát nên thích ứng như vậy, cũng không khác, chẳng phải không khác, không thấy khác cũng không thấy không khác, liền ứng với tướng đạo là vô tướng. Thân thiện, thân ác, thân ký, thân vô ký, thân hữu lậu, thân vô lậu, thân hữu vi, thân vô vi. Thân thành, thân bại, hợp, tan, lấy, bỏ dùng tướng và tướng của đạo phân biệt đều là không, không thật có, như mộng, như ảnh, như tiếng vọng, như dợn nắng, chẳng phải thân rỗng không, cũng chẳng phải thân không rỗng không, chẳng phải thân tướng, chẳng phải thân vô tướng; chẳng phải thân nguyện; chẳng phải thân vô nguyện; chẳng phải thân, cũng chẳng phải cùng vô dục tương ưng, chẳng phải không tương ưng, chẳng phải thân cũng không cùng với mười hai nhân duyên cũng không tương ưng, chẳng phải không tương ưng, mười hai nhân duyên cũng không tương ưng, chẳng phải không tương ưng, cho đến mười tám giới cũng như thế. Pháp tánh như vậy không cùng với tướng đạo tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Từ vô minh sinh ra ái cũng như vậy, không cùng tướng đạo tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Tất cả các pháp: Danh sắc, sáu nhập không cùng với tướng đạo tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Đại Bồ-tát nhập vào Tam-muội bất động diệt tận định ý, quán tưởng đạo cũng không cùng mười tám giới tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Pháp tánh không cùng với mười hai nhân duyên tương ưng, chẳng phải không tương ưng, các cấu uế phiền não vô cùng vô tận không thể nghĩ bàn, không cùng với tướng đạo tương ưng, chẳng phải không tương ưng, cho đến các tình của pháp giới không cùng mười hai nhân duyên tương ưng, chẳng phải không tương ưng, cho đến lão, tử và các pháp vô tham, sân, si không cùng với tướng đạo tương ưng, chẳng phải không tương ưng, hữu số, vô số, si không cùng với tướng đạo tương ưng, chẳng phải không tương ưng. Tướng đạo không hai, không cùng với hữu số, vô số tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Đối với bậc nhất nghĩa đế, có thế tục, không thế tục, hữu lậu, vô lậu, hữu vi, vô vi, hữu ký, vô ký, pháp thiện, pháp ác, hoặc tốt, hoặc xấu, vì không hai hành chẳng phải không hai hành, không hủy hoại ý để mong cầu tướng đạo. Cầu tướng đạo không cùng với bậc nhất nghĩa thế tục, không thế tục, hữu lậu, vô lậu, hữu vi, vô vi, hữu ký, vô ký, pháp thiện, pháp ác, hoặc tốt, hoặc xấu mà cùng tương ưng, chẳng phải không tương ưng.

Lại nữa, Đại Bồ-tát đối với tướng, vô tướng của các pháp cũng không thấy tướng, chẳng phải không vô tướng. Đó là đạo vô tướng cũng không thấy tướng. Thế nên, tướng của đạo là vô tướng. Pháp tướng của vô tướng vắng lặng như hư không không tướng chẳng phải không có tướng, nên tương ưng với tướng này không có sự tương ưng. Như vậy, Đại Bồ-tát chứng được định ý tướng đạo này thì đối với các pháp giới đều được tự tại. Khi nhập vào định này rồi liền thấy rõ trên mỗi lỗ chân lông của thân mình đều hiện ra vô lượng, vô biên không thể nghĩ bàn cõi nước của chư Phật, đã hiện ra cõi nước rồi, lại hiện ra chúng đệ tử. Bồ-tát khát ngưỡng nghe pháp, lắng nghe không nhàm chán, làm cho đại chúng kia thấy Đức Như Lai thân vàng ròng phóng ra vô lượng hào quang khắp cả tam thiên đại thiên cõi nước. Mỗi hào quang có vô lượng, vô số cõi Phật. Trong mỗi cõi Phật hiện ra tướng sắc thân của Phật, ở trước đại chúng diễn nói pháp lớn. Người nghe ổn định, không xả bỏ Tam-muội định ý kim cang. Lại ở trong cõi ấy trải qua trăm ngàn ức kiếp qua lại giáo hóa, thị hiện quyền trí như không có quyền trí và không thấy đối tượng được giáo hóa bởi quyền trí. Tuy ở trong cõi ấy, tâm giống như hình bóng, sóng nắng, ảnh trong gương nhưng tâm vị ấy không có ý niệm này: “Kiếp số dài lâu vô cùng vô tận tìm mà không có sự khởi đầu, trong thời gian ấy sinh ra tâm lười biếng, cũng không nghĩ chúng sinh dễ giáo hóa. Ta trong một ngày một đêm giáo hóa hết thảy, hiện khắp hằng sa cõi nước chư Phật trong ức ngàn vạn kiếp. Trong sự giáo hóa của chư Phật, ta là hơn hết”. Đại Bồ-tát nhập vào định vô tướng đạo tánh như vậy, phân biệt từng lỗ chân lông trên thân thể, giáo hóa cùng khắp không mỏi mệt, mà không có người được giáo hóa. Đối với tham, sân, si cũng không tinh tấn siêng năng làm thanh tịnh thế giới ấy và đến nơi chúng hội của Như Lai không thấy dài, ngắn, không sinh ý niệm bất tịnh. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát ở trong vô lượng pháp giới hàng phục tâm ý, nhẫn chịu các phiền não chưa từng tạo nghiệp, không cách ý nói được hành động của vị ấy, tinh tấn vô cùng, phân biệt hết thảy. Định bất tư nghì, định vô đạo tướng, định chân tế tướng, một mà không hai, cũng không sai khác, làm cho chúng sinh ấy phân biệt tướng đạo, có thế tục, không thế tục, hữu lậu, vô lậu, hữu vi, vô vi, hữu ký, vô ký, hữu dục, vô dục không thấy cùng với tướng đạo tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng, tướng đạo không cùng với mười hai nhân duyên tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Duyên vô minh có ái, sinh, lão, bệnh, tử cũng không tương ưng, mười hai nhân duyên không cùng với đạo tương ưng, cũng chẳng không tương ưng. Duyên vô minh có ái, sinh, lão, bệnh, tử không cùng với đạo tương ưng, cũng chẳng phải không tương ưng. Như vậy Tối Thắng! Đại Bồ-tát đạt được định ý tướng đạo này thì không thấy tương ưng, cũng không thấy không tương ưng. Đó là Đại Bồ-tát với định ý tướng đạo tương ưng mà không có sự tương ưng, đối với định vô tướng cũng không thấy tương ưng. Đó là tương ưng mà không có sự tương ưng, chẳng phải chỗ có thể hiểu biết của La-hán, Bích-chi. Vì sao? Vì chẳng phải là cảng giới của các vị ấy. Chư Phật Thế Tôn không thể nghĩ bàn, hội nhập vào tất cả thế giới nơi mười phương, hiện các tướng tốt, oai nghi cử chỉ, mười tám biến hóa, Tam-muội Sư tử phấn tấn vô úy.

Này Tối Thắng! Đại Bồ-tát đầy đủ định ý tướng đạo của Như Lai, không xả bỏ định ý thệ nguyện vững chắc như kim cương vượt qua sự giáo hóa của chư Phật mà không có sự giáo hóa, không thấy giáo hóa, cũng không thấy không giáo hóa. Đại Bồ-tát nhất tâm trong một sát-na ra khỏi Tam-muội, không bỏ những chúng sinh bị khổ não trong mười phương, đích thân đi đến bố thí bốn việc, y phục, thực phẩm, voi ngựa, bảy báu, giường chiếu, vật dụng, thuốc men trị bệnh, dùng trí tuệ quyền xảo điều phục tất cả, hoàn toàn vì chúng sinh không vì mình. Từ cõi Phật này đến cõi Phật khác giáo hóa, xiển dương chánh pháp cùng khắp, hăng hái đi vào cõi Phật, khiến cho chúng sinh ở các cõi ấy đều được giáo hóa. Đối với người không hiểu biết thì làm phát triển Phật sự, hiện bày Nhất thiết trí. Muốn cứu độ nơi nào liền hiện đến ngay nơi ấy theo ý nghĩa Đại Bồ-tát vào định ý tướng đạo này lại nhập vào tâm ý thức của chúng sinh trong hằng sa vô số các cõi nước của chư Phật khắp mười phương, quán sát, nhớ nghĩ, phân biệt hạnh nghiệp đời trước của chúng sinh trong các đường địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời, người. Như vậy, Đại Bồ-tát trong một sát-na có thể rõ hết các cõi của chúng sinh. Hoặc có chúng sinh tu hành thiện đạo, tương ưng với định tướng đạo, cũng biết chúng sinh kia có tâm Tiểu thừa, tâm Bích-chi-phật, tâm Bồ-tát. Như vậy Đại Bồ-tát đi khắp thế giới chư Phật lễ bái, thân cận chư Phật Thế Tôn, làm thanh tịnh cõi Phật, làm mãn nguyện cho chúng sinh. Hoặc ở cõi chư Phật, thấy các loài chúng sinh tham lam, keo kiệt liền thị hiện thực hành bố thí, ở các cõi đó dựng ngọn cờ bố thí lớn, bằng Phạm âm thanh tịnh bảo mọi người: “Các vị nên biết! Ta là người bố thí tất cả mà không cầu báo đáp. Nếu có người thiếu y phục, thực phẩm, thuốc thang chữa bệnh, giường chiếu, đồ nằm, cõi nước, tài sản, vợ con, voi ngựa, bảy báu thì Bồ-tát liền bố thí, từ lúc mới phát tâm cho đến khi thành Phật trừ ba việc không bố thí, ngoài ra đều bố thí tất cả. Ba thứ không bố thí là gì? Một là cha, hai là mẹ, ba là sư trưởng. Đó là sự tạo lập căn bản mà Bồ-tát ở trong cõi Phật thực hành bố thí. Lại nữa, Đại Bồ-tát dùng phương tiện quyền xảo, đi đến hằng sa cõi nước mười phương, thấy chúng sinh lười biếng liền thị hiện thân trì giới, thực hành mười tám pháp, hoặc ở bên gốc cây, đồng trống, đất hoang, núi cao, hang sâu, rừng rậm, siêng năng hành trì giới luật không phạm giới pháp. Hoặc ở trong nhân gian luông giữ gìn mọi oai nghi cử chỉ, ra vào, tới lui, đi đứng, nằm ngồi tâm thường cẩn thận, chưa bao giờ lìa xa giới luật, hiểu rõ giới cấm, hoàn toàn không sở hữu, sinh thì diệt, tất cả đều vô thường. Thân ta cùng thân người như nhau không khác, đạt đến thanh tịnh. Từ địa này đến địa khác, cho đến Địa thứ mười không thấy mười Địa ngăn ngại, vượt qua mười Địa không ngăn ngại, cũng như chim bay giữa hư không, không có dấu vết, hiểu rõ vạn pháp đều như hư không. Vật chẳng phải vật, chẳng phải vật cũng chẳng phải vật. Đại Bồ-tát cũng như vậy, du hóa trong vô lượng thế giới chư Phật, không bỏ tâm thệ nguyện kiên cố, rộng lớn, giúp đỡ tất cả chúng sinh lười biếng kia an trú vào trong định tướng đạo.

Lại nữa, Đại Bồ-tát dùng trí tuệ phương tiện đi đến hằng sa cõi Phật khắp mười phương thấy chúng sinh lười biếng, thường sân hận, chưa bao giờ vui vẻ, Bồ-tát đối với chúng sinh ấy thị hiện thân nhẫn nhục. Nếu bị người khác chửi mắng thì Bồ-tát im lặng, không nói lại. Giả sử Bồ-tát có người chặt đứt tay chân Bồ-tát, hủy hoại thân hình nhưng tâm Bồ-tát không thay đổi, không nổi giận, giữ tâm bình thản như đất. Quán thân này do tứ đại hợp thành, thần thức xa lìa, thân liền tan rã, có gì đáng quý đâu! Người trí phân biệt rõ nên chẳng tham tiếc chút nào. Như người mổ bò, phân làm bốn phần, biết rõ tất cả đều không thật có. Cái gì là thân? Thân là ai? Hành tướng tên gọi đều không chân thật. Hoặc có Bồ-tát nhân vào Thiền định thực hành nhẫn nhục, ở chỗ vắng vẽ không người, bên gốc cây ngồi ngay thẳng, nhất tâm suy nghĩ, người đi đường và kẻ chăn bò, gánh củi, vác cỏ, đi qua chỗ vị ấy, hoặc dùng cọng cỏ ngoái vào lỗ mũi, chích vào lỗ tai, Bồ-tát biết ngay, quán sát kỷ rồi, liền nhắm mắt lại, tâm vắng lặng, ý không loạn cũng không có tưởng khác. Hoặc gặp người đi đường dùng ngói, đá đánh ném vào mắt, đầu bị thương, hủy hoại thân thể tâm thức của Bồ-tát cũng không lay chuyển, không khởi loạn động. Đó là Đại Bồ-tát nhân Thiền định thực hành nhẫn nhục độ thoát chúng sinh không thể nói hết.

Lại nữa, Bồ-tát dùng thần lực không thể nghĩ bàn đi đến hằng sa cõi Phật khắp mười phương, thấy chúng sinh thường biếng nhác Bồ-tát đối với chúng sinh ấy hiện thân tinh tấn, dẫn dắt vào trong vô vi.

Khi ấy, Bồ-tát vì giáo hóa một chúng sinh mà trải qua trăm ngàn kiếp, tâm không mệt mỏi, cũng không nhàm chán. Vì sao? Vì đã thấu rõ pháp giới là rỗng không, không thật có, dùng đạo của Như Lai mà độ thoát cho họ. Tuy độ chúng sinh cũng không thấy độ, cũng không thấy không độ. Đó là Bồ-tát chuyên cần tinh tấn, tâm không lay chuyển cũng không tưởng niệm khác. Trong thời gian ấy, chịu các khổ não, hoặc ở cõi nước vào thời kỳ kiếp thiêu, lửa cháy đến cõi Phạm thiên, hoặc gặp nạn nước dâng đến cõi Phạm thiên, hoặc gặp gió lớn thổi vào các cõi tan nát như bụi sương, Bồ-tát ở trong đó đem hết chúng sinh vào trong vô vi làm cho họ không còn lo sợ. Đó là Đại Bồ-tát ở trong hằng sa cõi nước tinh tấn tu tập không thiếu sót.

Lại nữa, Đại Bồ-tát dùng phương tiện quyền xảo vào trong hằng sa cõi nước khắp mười phương, thấy chúng sinh kia tâm loạn động không định, vì chúng sinh ấy Bồ-tát thị hiện thiền định, hoặc ngồi ở thôn xóm, bên gốc cây, trong rừng núi, hang sâu, hoặc trải qua trăm ngàn kiếp, tâm không nghĩ tưởng khác, hướng dẫn chúng sinh khiến tâm không loạn động. Bấy giờ, Bồ-tát nhập định lên đường, Tam-muội ấy gọi là vô hình tướng. Người nhập vào định này trải qua một kiếp cho đến trăm ngàn kiếp, trời đất tan rã, núi, sông, cây cối đều tan hoại, biển sông, suối, nguồn ngừng chảy, tất cả đều khô cạn, khi Bồ-tát đang ở trong định này thì tâm không biến động, thân cũng không tan rã, hoặc người chăn bò, gánh củi, vác cỏ, đi qua đó, hoặc dùng cọng cây châm vào mũi, chích vào lỗ tai, hoặc lấy tay vạch mắt mà nhìn, hoặc vạch miệng mà xem răng, hoặc nhổ tóc trên đầu nhưng không thể được, hoặc dùng dao bén cắt móng tay của Bồ-tát cũng không thể được. Vì sao? Vì định lực thần thông của Bồ-tát không ai có thể hủy hoại, được mười phương chư Phật giúp thêm oai thần, khiến Bồ-tát này không bị khổ não. Đó là Đại Bồ-tát vào trong hằng sa cõi nước khắp mười phương, thấy tâm ý chúng sinh loạn động liền tự nhập định từ kiếp này đến kiếp khác không mỏi mệt.

Lại nữa, Đại Bồ-tát dùng phương tiện quyền xảo đến hằng sa cõi Phật, thấy chúng sinh ngu si mê lầm, Bồ-tát vì họ thị hiện trí tuệ, phân biệt nghĩa lý, suy nghĩ việc đó hiện trong ba đời, vượt lên các địa, từ địa đến không địa, từ không địa đến địa, giống như chim bay không bị chướng ngại. Bồ-tát cũng như vậy, chẳng phải hình tướng là tướng, tướng chẳng phải là tướng, chẳng phải vật là vật, vật chẳng phải vật. Thế nào chẳng phải hình tượng là hình tượng, hình tượng chẳng phải hình tượng? Bấy giờ, Bồ-tát nhập vào định ý chánh thọ rộng lớn như hư không, quán sát thế giới phương khác, hoa quả, cây cối, đất đá, đều trống rỗng như hư không, không cũng hoàn toàn là không. Đại Bồ-tát cũng như vậy, tất cả thế giới đều như hư không. Đó là chẳng phải hình tượng là hình tượng, hình tượng chẳng phải hình tượng của Đại Bồ-tát. Chẳng phải vật là vật cũng lại như vậy. Lại nhập vào các trí tự tại định ý chỉ bày chúng sinh trừ bỏ vọng tưởng me muội, tất cả đều được an ổn đến bờ giải thoát. Đó là Đại Bồ-tát đi đến vô lượng thế giới khắp mười phương xem xét tướng ngu si me hoặc của chúng sinh làm hiện ra ánh sáng trí tuệ, vĩnh viễn không còn tăm tối.

Kinh TỐI THẮNG VẤN BỒ-TÁT THẬP TRỤ TRỪ CẤU ĐOẠN KẾT

QUYỂN 8

Phẩm 22: Đẳng Từ

Khi ấy, Tối Thắng bạch Phật:

–Bồ-tát làm thế nào để nhập vào Tam-muội Đẳng từ quán sát tam thiên đại thiên thế giới, cõi người, thần tiên, loài rồng, quỷ thần, có một thân hai thân cho đến trăm ngàn thân? Bồ-tát làm thế nào dùng sức thần thông từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, như người đi vào hư không, không bị chướng ngại?

Đức Thế Tôn bảo Tối Thắng:

–Hay thay! Câu hỏi này thật hay, hôm nay ta sẽ diễn thuyết nghĩa này cho ông hãy lắng nghe và ghi nhớ: Tất cả các pháp vắng lặng, không nguồn gốc, đến khi thành đạo các trí ấy tìm cũng không còn dấu vết. Bồ-tát vào định Tam-muội chánh thọ, quán khắp tam thiên đại thiên thế giới có loại chúng sinh hữu hình, trong ấy, có sinh có diệt thân ngũ ấm của chúng là từ đâu sinh và từ đâu diệt. Bồ-tát lại nhập vào không giới, đất, nước, gió, lửa tất cả đều phân biệt rõ không thật có, pháp sinh thì sinh, pháp diệt thì diệt. Tối Thắng nên biết, ngày xưa, ta đã tu tập lâu dài đạo Bồ-tát, vào thiền định, giữ tâm không loạn, vào Tam-muội Bất động, quán xét chúng sinh trong hư không, nhiều vô lượng, vô số không tính kể, Bồ-tát tùy theo từng loài mà giáo hóa cho chúng. Chúng sinh ấy, có tham, sân, si, không có tham, sân, si; có ái dục, không ái dục; có tâm sân giận, không tâm sân giận, Bồ-tát dùng quyền trí tùy theo từng loại hình mà hiện hình dáng giống với chúng để làm lợi ích cho tất cả. Tâm của Bồ-tát nhập vào Thiền định hoàn toàn không rối loạn, trong một sát-na đã đi đến trăm ngàn cõi nước chư Phật, hoặc dùng trí tuệ quán xét thực tánh của các pháp để giáo hóa; hoặc dùng pháp không: Khổ, Không, Vô thường, để dẫn đến chánh pháp. Sự giáo hóa của Bồ-tát cũng không giới hạn, bằng cách thực hành mười điều thiện để truyền dạy cho chúng sinh. Mười điều đó là: Trước hết làm cho thanh tịnh cõi nước mà không tính kể công đức, ngồi bên gốc cây giác ngộ tâm không khiếp sợ; thâu phục được các ma; biết các đường hướng sai lầm; vào trong các cõi độ thoát vô lượng chúng sinh; tâm như mặt đất chịu hết tất cả mà không thay đổi; phân biệt các căn khó, dể để hóa độ; các hạnh thuần thục đều biết rõ cả; phân biệt rõ các hành ấm, nhập, giới, sắc, thọ, tưởng, hành, thức; quán sát sáu căn bên trong đến sáu trần bên ngoài. Nếu mắt thấy sắc mà không sinh nhãn thức thì sắc bên ngoài, thức bên trong rõ ràng là rỗng không. Sắc là gì? Nhãn thức ở đâu? Nếu tai nghe tiếng mà không sinh nhĩ thức, thì âm thanh bên ngoài, thức bên trong đều rõ ràng là rỗng không. Âm thanh là gì? Nhĩ thức ở đâu? Nếu mũi ngửi hương mà không sinh tỷ thức, thì mùi hương ở bên ngoài, thức bên trong đều rõ ràng là rỗng không. Hương là gì? Tỷ thức ở đâu? Nếu lưỡi nếm vị mà không sinh thiệt thức, thì mùi vị ở bên ngoài, thức bên trong đều rõ ràng là rỗng không. Mùi vị là gì? Thiệt thức ở đâu? Nếu thân biết xúc chạm mà không sinh thức tưởng, thì cảnh bên ngoài, thức bên trong đều rõ ràng là rỗng không. Xúc là gì? Thân thức ở đâu?

Tối Thắng nên biết! Bồ-tát nhập vào Thiền định phân biệt rõ ràng, tùy theo từng loài mà giáo hóa. Hoặc dùng lời nói để giáo hóa; hoặc dùng thần túc; hoặc dùng quyền trí, tùy theo từng loài mà hội nhập không bị chướng ngại. Khi ấy, Bồ-tát lại dùng mười pháp giáo hóa chúng sinh. Mười pháp là: Một là trí tuệ đầy đủ, Thiền định không tán loạn. Hai là các Giác chi vững chắc, diễn thuyết trí tuệ không ngăn ngại. Ba là diễn bày đạo phẩm đầy đủ nghĩa lý. Bốn là hiểu rõ các tướng vắng lặng, tốt đẹp hoàn hảo. Năm là biết rõ đạo chẳng phải đạo đều là rỗng không. Sáu là ý tôn trọng pháp, dạy bảo người không mỏi mệt. Bảy là hành đạo Bồ-tát mà không thấy thân mình. Tám là cứu độ chúng sinh mà không thấy có cứu độ. Chín là hiểu rõ trong và ngoài một chẳng hai. Mười là phân biệt thân không thấy biến hóa. Đó là Đại Bồ-tát đầy đủ mười pháp, liền có thể đi khắp trong các cõi Phật, từ cõi Phật này đến cõi Phật kia cũng chưa từng xa lìa chư Phật. Bồ-tát nên suy nghĩ, tu tập pháp môn Tổng trì. Thế nào là Tổng trì? Các pháp ấn gọi là Tổng trì. Bồ-tát chứng được pháp Tổng trì này là đối với các pháp không còn vọng tưởng. Lại có Tổng trì Phổ quang, Bồ-tát chứng được Tổng trì này bình đẳng có tâm Từ với chúng sinh, không có tâm điên đảo. Lại có Tổng trì Tuệ minh, Bồ-tát chứng được Tổng trì này làm cho thanh tịnh đối với cõi nước không thanh tịnh. Lại có Tổng trì Chiếu diệu, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, đối với các ý niệm loạn động, đều không có phiền não che lấp. Lại có Tổng trì Nghĩa biện, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, tu tập pháp quán các hành, nhập vào Thiền định không lay động. Lại có Tổng trì Pháp biện, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, phân biệt các câu nghĩa không mất thứ tự. Lại có Tổng trì Hữu biện, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, quán sát âm thanh tùy theo từng loài mà hóa độ. Lại có Tổng trì Ứng biện, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, đầy đủ các hạnh làm cho thích ứng với muôn loài. Lại có Tổng trì Ý chỉ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, vĩnh viễn đoạn dứt không còn phát sinh những phiền não trói buộc. Lại có Tổng trì Ý đoạn, Bồ-tát chứng được Tổng trì này. Xét rõ các pháp không còn nghi ngờ. Lại Có Tổng trì thần túc, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, được sống lâu trong thế gian trải qua trăm ngàn kiếp. Lại có Tổng trì Căn bản, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, hiểu rõ sự thịnh suy, không biến đổi của pháp môn căn bản. Lại có Tổng trì Lực thế, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thân như kim cang không tan hoại. Lại có Tổng trì Giác ý, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, diễn bày các pháp khai ngộ cho chúng sinh. Lại có Tổng trì Đạo phẩm, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, quán sát nhân duyên nguồn gốc các pháp trong ba đời. Lại có Tổng trì Định ý, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thường nhớ đến đạo tuy ở trong các tưởng loạn động. Lại có Tổng trì Quyền tuệ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thích hợp mọi nơi, nơi nào cũng giác ngộ. Lại có Tổng trì Bố thí, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, hiểu rõ ba việc đều không thật có. Lại có Tổng trì Trì giới, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, không thấy người giữ giới và phá giới. Lại có Tổng trì Nhẫn nhục, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, không thấy nhẫn nhịn đối với những tưởng làm rối loạn. Lại có Tổng trì Tinh tấn, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, không thấy siêng năng cùng với biếng nhác. Lại có Tổng trì Chánh thọ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, dù có ngàn vạn tiếng sấm sét lông tóc vẫn không kinh động. Lại có Tổng trì Tuệ không, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thì đạt được tất cả trí tuệ nên diễn thuyết không trở ngại. Lại có Tổng trì Vô ngại, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, trí tuệ thông suốt không bị ngăn ngại. Lại có Tổng trì Khoáng viễn, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, tuy có trăm ngàn thân nhưng hợp thành một thân. Lại có Tổng trì Giáo thọ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, không dùng lời nặng nề giảng dạy chánh pháp. Lại có Tổng trì Bất tư nghì, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, La-hán và Bích-chi không bằng. Lại có Tổng trì Đạo thọ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, sẽ không xa lìa chư Phật được cõi nước trang nghiêm. Lại có Tổng trì Hàng phục ma, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, tâm không bị điên đảo, giữ gìn được ý chí kiên cố. Lại có Tổng trì Dung tướng, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, đạt trăm ngàn phước trong các tướng. Lại có Tổng trì Chúng hảo, Bồ-tát chứng được Tổng trì này không cần các anh lạc tốt đẹp để đeo thân. Lại có Tổng trì Quang diệu, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thấy được biến hóa vô lượng trong trăm ngàn ánh sáng. Lại có Tổng trì Độ nhân, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, tuy cứu độ được chúng sinh nhưng không có người cứu độ. Lại có Tổng trì Quảng tuệ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, tâm ý như hư không, không có hạn hẹp. Lại có Tổng trì Đạo ý, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, không nghĩ tưởng Niết-bàn cũng không chấp có. Lại có Tổng trì Diệt độ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, không thấy có người bị diệt và sinh. Lại có Tổng trì Thanh tịnh, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, làm sạch hết các phiền não. Lại có Tổng trì Vô khổ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, hiểu được cái khổ chẳng phải khổ nên gọi là khổ đế. Lại có Tổng trì Sinh tập, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, tâm ý hiểu rõ nguồn gốc của tập là hư vô. Lại có Tổng trì Diệt tận, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, diệt hết nguyên nhân phiền não, không còn tạo nữa. Lại có Tổng trì Thánh đạo, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, an trí vào Niết-bàn vắng lặng vô vi. Lại có Tổng trì Chỉ quán, Bồ-tát chứng được Tổng trì. Này quán xét hiểu rõ diệu pháp hướng đến thịnh vượng. Lại có Tổng trì Không tạng, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, đối với các pháp sâu xa không bị ngăn ngại. Lại có Tổng trì Pháp quán, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, quán sát hiểu rõ các pháp đều không chủ thể. Lại có Tổng trì Tịnh thanh, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, lời nói hòa nhã như âm thanh Phạm thiên. Lại có Tổng trì Xứng khả, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thuyết pháp cho người làm vừa tâm ý họ. Lại có Tổng trì Đẳng ý, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, lời nói êm ái lưu loát không bị ngăn ngại. Lại có Tổng trì Du xứ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, được khả năng giảng dạy giới luật người khác không làm thương tổn. Lại có Tổng trì oai Diệu, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, ở trong đại chúng cũng không khiếp sợ. Lại có Tổng trì Phấn tấn, Bồ-tát chứng được Tổng trì. Này, như tiếng rống sư tử mọi cầm thú đều sợ hãi. Lại có Tổng trì Giới luật, Bồ-tát chứng được Tổng trì. Này, thâu phục được tất cả chúng sinh khó giác ngộ. Lại có Tổng trì Thú đạo, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, hiểu rõ Niết-bàn không tưởng sinh diệt. Lại có Tổng trì pháp tánh, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, làm cho kẻ dua nịnh thấy được đạo chân chánh. Lại có Tổng trì Tức ý, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, không sinh kiêu ngạo, tự đại với người khác. Lại có Tổng trì Thông đạt, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, được nghe về trí tuệ bậc thánh không quên lời dạy của giáo pháp. Lại có Tổng trì Hưng kính, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, từ bỏ sự cống cao, thân cận chư Phật. Lại có Tổng trì Không giới, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, dần dần hội nhập pháp giới vắng lặng thanh tịnh. Lại có Tổng trì Vô ngại, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, nhờ đạt được nghi thức, phép tắc mà hiểu được nguồn gốc các pháp. Lại có Tổng trì Vô lượng, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, những điều đã thuyết giảng từ trước cũng không cùng tận. Lại có Tổng trì Cường ký, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, phân biệt văn tự, biết rõ sự tu tập theo giáo pháp. Lại có Tổng trì Cứu cánh, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, hiểu rõ tính của con người, pháp giới đều thanh tịnh. Lại có Tổng trì Nan diệt, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, hiểu dược sự thanh tịnh của chúng sinh, trong ngoài đều vắng lặng. Lại có Tổng trì Vô tế, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, hiểu rõ là không, không cũng là không. Lại có Tổng trì Anh lạc, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thuyết kinh pháp không bị ngăn ngại. Lại có Tổng trì Diệu yếu, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, đối với tận, vô tận đều không thấy tận. Lại có Tổng trì Phân biệt, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, chẳng phải là chỗ suy lường của Nhị thừa. Lại có Tổng trì Như Lai, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, giác ngộ chúng sinh hướng đến đạo vắng lặng. Lại có Tổng trì Thập địa, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thường giảng thuyết vô trú cũng không thấy trú. Lại có Tổng trì Ấm chủng, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, hiểu rõ nguồn gốc của thân không sinh ra nhiễm chấp. Lại có Tổng trì Tịch mịch, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, ví như cất tiếng gọi mà không có âm thanh vọng lại. Lại có Tổng trì Thức tánh, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, đều có thể tư duy không chấp trước văn tự. Lại có Tổng trì Liễu bản, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thì không có lời nói, thuyết giảng giáo giới. Lại có Tổng trì Văn tự, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, tự biết đời trước từ đâu sinh ra. Lại có Tổng trì Pháp luân, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, không ý, không tưởng, cũng không thần thức. Lại có Tổng trì Cam lồ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, giảng thuyết, đọc tụng kinh pháp đều không bị ngăn ngại. Lại có Tổng trì Thâm nhập, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, phân biệt rõ ý nghĩa hòa hợp của bốn câu. Lại có Tổng trì Pháp tràng, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thấu đạt nghĩa lý, nhận thức sáng suốt nguồn gốc các pháp. Lại có Tổng trì Vô tận, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, biết rõ nguồn gốc không xa lìa quyến thuộc. Lại có Tổng trì Đẳng giác, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thường giảng vô lượng chánh pháp không chấp trước. Lại có Tổng trì Chư pháp, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thường tu tập các pháp không mất thứ tự. Lại có Tổng trì Hoàng thệ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thông đạt trí tuệ đều không trái nghịch. Lại có Tổng trì Thiện quyền, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, tùy loại chúng sinh mà thích ứng giáo hóa, không khiếp sợ. Lại có Tổng trì Đạo tuệ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, phân biệt pháp Đỉnh, tu pháp Độ vô cực. Lại có Tổng trì Huyễn hóa, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, phân biệt pháp giới, không có tánh trong ngoài. Lại có Tổng trì Trung ấm, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thì được ở nơi sâu xa của chư Phật Thế Tôn. Lại có Tổng trì Đạo tràng, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, ánh sáng sắc vàng chiếu khắp cõi nước mười phương. Lại có Tổng trì Hàng phục ma, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, thâu phục được tất cả ngoại đạo. Lại có Tổng trì Tự thủ, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, giữ gìn thân miệng ý mà không thấy có giữ gìn. Lại có Tổng trì Thuyết pháp, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, đầy đủ pháp căn bản không có thiếu sót. Lại có Tổng trì Tự dụng, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, quán xét vô lượng tâm ý của chúng sinh. Lại có Tổng trì Cần mẫn, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, dùng phương tiện đã nói làm cho mọi người vào đường đạo. Lại có Tổng trì Lưu hóa, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, phân biệt các tuệ, không chấp xưa nay. Lại có Tổng trì Nhu thuận, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, lãnh thọ giáo pháp không nhàm chán, cũng không mê hoặc. Lại có Tổng trì Tấn đức, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, hiểu được nguồn gốc các pháp đều không thật có. Lại có Tổng trì Sắc tượng, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, được thấy hình tướng chưa từng quên mất. Lại có Tổng trì Thanh văn, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, tính được các pháp vô lượng. Lại có Tổng trì Thiện hành, Bồ-tát chứng được Tổng trì này, nghe nhận pháp vị bình đẳng không hai. Khi Thế Tôn thuyết pháp môn Tổng trì này, hai mươi ức triệu người chứng được Vô sinh pháp nhẫn. Lại có vô số chúng sinh đều phát tâm Bồ-đề vô thượng.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Tối Thắng:

–Việc làm của Bồ-tát không thể nghĩ bàn, chẳng phải là La-hán và Bích-chi-phật biết được. Bồ-tát vào Tam-muội “Đẳng từ” định ý chánh thọ đạt được năng lực thần thông như vậy. Do đó giảng luật Đại thừa, hướng dẫn giáo hóa chân chánh để mặc pháp phục.

Tối Thắng bạch Phật:

–Lành thay! Lành thay! Lời dạy này rất hay, sự tập khởi của tất cả các pháp, không có nguồn gốc, hiểu rõ các pháp rỗng không, phân biệt tất cả đều hư không tịch. Sự giảng thuyết của Đại thừa rộng khắp tất cả. Nghe hạnh nghiệp của Bồ-tát sau khi qua đời đều sinh về cõi “khoáng nhẫn”.

Bấy giờ, tất cả chúng hội đều nghi ngờ, nên muốn được thấy cõi nước của Phật kia. Như Lai bằng thần lực biết ngay niệm của chúng sinh, liền vận thần thông, từ đỉnh đầu phóng hào quang soi khắp tam thiên đại thiên thế giới đến cõi “khoáng nhẫn” kia. Đức Phật cõi này hiệu là Vô Tận, luôn hành trì pháp Tổng trì, vững chắc không quên, thường dùng pháp tối thắng để tu tập, đã trải qua hằng hà sa kiếp cúng dường chư Phật, tích luỹ đạo pháp tự mình đạt được quả vị Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Đức Phật bảo Tối Thắng:

–Hãy ghi nhớ và thực hành mười pháp. Một là phân biệt pháp giới, hiểu rõ như hư không. Hai là biết thân trống rỗng trong, ngoài không có chủ. Ba là rõ ngoài bốn đại ra không còn gì khác. Bốn là đối với tất cả pháp không thấy diệt độ dừng nghỉ. Năm là những hành động của thân, miệng, ý vắng lặng không chấp. Sáu là giữ giới, không giữ giới cũng không hủy phạm giới. Bảy là không phóng túng, giữ tâm làm căn bản. Tám là không xả bỏ chí hướng thành đạo. Chín là ngộ pháp không nghĩ bàn, độ người khó độ được. Mười là các việc đã làm hoàn toàn, không làm trở lại. Đó là sự tu hành mười pháp căn bản của Đại Bồ-tát.

Lại nữa, Bồ-tát nên tu tập mười pháp: Một là thực hành giới đầy đủ thanh tịnh không phóng túng. Hai là nghe hiểu, dùng trí tuệ bố thí mà không hủy hoại pháp giới. Ba là phân biệt ấm, giới, nhập hiểu rõ đều vắng lặng. Bốn là biết sự vô thường của Bốn đại đều trở về diệt vong. Năm là hiểu rõ sự nguy hiểm của mười tám giới. Sáu là đầy đủ thệ nguyện được chư Phật khen ngợi. Bảy là đưa chúng sinh chưa đắc đạo về nơi vô vi. Tám là Bồ-tát vào định không bị tán loạn. Chín là quán sát tất cả các hành trong lẫn ngoài. Mười là tự quán tướng sinh diệt của thân mình. Đó là Bồ-tát ghi nhớ tu tập mười pháp căn bản, liền đạt được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Lại nữa, Bồ-tát tu tập định Tam-muội Chánh thọ. Đó là Tam-muội “Đẳng quán”. Bồ-tát chứng Tam-muội này, tạo lập tuệ quán không còn phóng túng. Lại có Tam-muội Nhiếp ý, Bồ-tát chứng Tam-muội này có thể khắc phục kết sử không bị ràng buộc. Lại có Tam-muội hộ giới, Bồ-tát chứng Tam-muội này, giữ gìn thân, miệng, ý không phát sinh phiền não. Lại có Tam-muội Bình đẳng, Bồ-tát chứng Tam-muội này, tâm ý như hư không, chẳng sinh khởi hai tưởng. Lại có Tam-muội Đại bảo, Bồ-tát chứng Tam-muội này, diễn thuyết nghĩa quý báu vô tận của bảy Giác chi. Lại có Tam-muội Đạo thọ, Bồ-tát chứng Tam-muội này, hoa đạo nở rộ ai cũng vui mừng. Lại có Tam-muội Hải lượng, Bồ-tát chứng Tam-muội này, chẳng phải là chỗ suy lường của Nhị thừa. Lại có Tam-muội Nhập thất, Bồ-tát chứng Tam-muội này, sử dụng kho tàng pháp chính yếu sâu xa. Lại có Tam-muội Nguyệt quang, Bồ-tát chứng Tam-muội này, qua lại tự tại khắp cõi nước chư Phật. Lại có Tam-muội Nguyệt minh, Bồ-tát chứng Tam-muội này, ánh sáng chiếu khắp mọi nơi. Lại có Tam-muội Huyền giám, Bồ-tát chứng Tam-muội này, hiểu rõ các pháp không sinh diệt trong ba đời. Lại có Tam-muội Vô tắng ái, Bồ-tát chứng Tam-muội này, coi kẻ oán thù bình đẳng như con đẻ. Lại có Tam-muội Đại bi, Bồ-tát chứng Tam-muội này, xem tất cả chúng sinh như cha mẹ. Lại có Tam-muội Từ bi, Bồ-tát chứng Tam-muội này, vì thương tất cả chúng sinh mà rơi lệ như mưa. Lại có Tam-muội Mẫn ai, Bồ-tát chứng Tam-muội này, cũng không ngã, ngã sở, không ngã nhân, chúng sinh, thọ mạng. Lại có Tam-muội Vô tưởng, Bồ-tát chứng Tam-muội này, liền có thể chuyển bánh xe pháp vô thượng. Lại có Tam-muội Khổ hạnh, Bồ-tát chứng Tam-muội này, trong A tăng tỳ kiếp công đức của mình không bị mất. Lại có Tam-muội Kiến lập tuệ giới, Bồ-tát chứng Tam-muội này, không thấy hành động thanh tịnh ngã và ngã sở đều. Lại có Tam-muội Ly thân, Bồ-tát chứng Tam-muội này, thì lìa bỏ các trói buộc cũng không phá hủy giới. Lại có Tam-muội Ngã và Ngã sở, Bồ-tát chứng Tam-muội này, tuy ở trong sinh tử vẫn không bị nhiễm chấp. Lại có Tam-muội Huyền thông, Bồ-tát chứng Tam-muội này, được pháp nhẫn nhục, tịch tĩnh hoàn toàn. Lại có Tam-muội Tịnh bạch, Bồ-tát chứng Tam-muội này, đối với các hạnh nghiệp tư duy thanh tịnh rõ ràng. Lại có Tam-muội Tương ưng, Bồ-tát chứng Tam-muội này, với pháp không tương ưng không sinh không diệt. Đó là Tam-muội Chánh thọ của Đại Bồ-tát. Được Tam-muội này, Bồ-tát đi đến cõi nước chư Phật ở phương nào cũng thân cận cúng dường chư Phật Thế Tôn, không còn lo sợ và không có những đối tượng sợ hại. Giả sử, khi thân bị cắt ra từng đoạn đến gần chết, nên tự quán thân này như cỏ, cây, tường, vách, mà không sinh tham luyến, thực hành nhẫn nhục. Nghe lời thô ác của người nhưng không buồn bã mà an vui, cũng không thích thú, xét kỹ lời nói ấy cũng không nơi chốn, hiểu rõ điều nói ra cũng không gốc ngọn, tâm vốn không, tất cả đều không thật. Đó là định ý thanh tịnh của Đại Bồ-tát. Bồ-tát tuy có động tâm, nhưng tâm không bị trói buộc, không ở chỗ này cũng không ở chỗ kia, đối với các pháp trong ngoài đều thanh tịnh. Do quán sát như vậy, nên gọi là Nhẫn nhục. Đó là thân, miệng, ý thanh tịnh để dựng lập trí tuệ Nhẫn nhục của Đại Bồ-tát.

Lại nữa, này Tối Thắng! Đại Bồ-tát nên tu tập định ý tinh tấn để tăng trưởng thiện pháp, không bị thiếu mất. Quán xét pháp giới không tăng giảm, dùng tuệ quán vô lậu để làm pháp chế ngự. Lại phải tư duy quán sát pháp thế gian, không thấy các pháp thành tựu hay không thành tựu, không thấy việc đúng đắn cùng với điên đảo, không tùy thuận cũng không xã bỏ, không tránh xa cũng không chạy đến. Đó là kho tàng tích chứa châu báu vô tận của Đại Bồ-tát. Không thấy có pháp quá khứ, hiện tại và vị lai từ đâu đến và đi về đâu, đến cũng không nơi chốn mà đi cũng không dấu vết. Tám đường của Thánh hiền là dẫn đến các pháp, phân biệt rõ ràng bốn Thánh đế, xa lìa các hành điên đảo vọng tưởng, thuyết pháp cho người khác không bị ngăn ngại, hiểu rõ chúng sinh hư dối không thật có, truy tìm các pháp cũng không thể được. Sở dĩ như vậy là do pháp pháp tương sinh, pháp pháp tương diệt, người không lìa pháp, pháp không lìa người, người tự vắng lặng, pháp cũng vắng lặng, người tự nhiên, pháp cũng tự nhiên. Người hiểu rõ tự nhiên mới hợp với hạnh Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, liền đạt đến hạnh vô tận của pháp Phật. Có người cầu pháp, hoặc đã mong cầu, hoặc sẽ mong cầu trong ba đời không đắm trước, không bị nhiễm ô. Người đã cầu được như vậy rồi cũng không chỗ được không chỗ mất. Đó là hạnh Tinh tấn kiến lập trí tuệ vi diệu của Đại Bồ-tát. Tối Thắng nên biết, Đại Bồ-tát nên tư duy thực hành Thiền định Tam-muội chánh thọ, không hủy giới pháp, bình đẳng không hai cũng không thấy có hai, chẳng thành tựu cũng chẳng phải chẳng thành tựu. Bồ-tát vào Thiền định chánh thọ nên tất cả các định không pháp sinh loạn tưởng, đối với các pháp không tưởng cũng không xả bỏ hiểu rõ trong, ngoài đều không chủ thể. Đó là Thiền định không hủy bỏ nhất tâm chánh thọ của Đại Bồ-tát, cũng không thấy có hòa hợp xả bỏ các cảnh giới, không xa lìa thực hành mà không chấp vào thiền thì ý niệm không còn đi vào các cảnh giới. Đó là Đại Bồ-tát không đứng trong pháp, cũng không rời pháp, thường dùng Thiền định nên các pháp tự nhiên, hiểu rõ các pháp không có tưởng sinh diệt, chẳng phải thân, chẳng phải tâm mà có thể suy lường, tư duy Thiền định bình đẳng không hai, tâm tánh hướng đến không nơi nào không ứng hợp nhưng không thấy có ứng hợp. Hiểu rõ nguồn gốc mười hai nhân duyên, duyên vô minh có hành, duyên hành có thức, duyên thức có danh sắc, duyên danh sắc có Sáu nhập, duyên Sáu nhập có xúc, duyên xúc có hữu, duyên hữu có ái, duyên ái có thọ, duyên thọ có sinh, duyên sinh có tử ưu bi khổ não không thể tính kể. Nói tóm lại, thân năm ấm xí thạnh, hình thể mong manh, không tồn tại lâu dài. Khi ấy, Bồ-tát thực hành các pháp không phân biệt sắc, thọ, tưởng, hành, thức đều là rỗng không vắng lặng, lại nhờ Thiền định nên biết các pháp vốn thanh tịnh không nhiễm chấp, cũng không thấy sắc, hiểu sắc là không sắc, nên vượt qua các hành điên đảo. Đó là nhất tâm Thiền định của Đại Bồ-tát mà La-hán và Bích-chi-phật không bằng. Đối với năm thông của ngoại đạo, tuy sống lâu vô cùng nhưng khi mất thần túc thì không đạt đến rốt ráo. Người vào Tam-muội chánh thọ sống lâu một kiếp hay hơn một kiếp chẳng gì là khó, nhờ Thiền định mà được trí tuệ, trừ bỏ phiền não không sinh vọng kiến. Đó là chí nguyện vào đạo giáo hóa chúng sinh tùy theo căn cơ ứng hiệp thích hợp, tùy theo bệnh cho thuốc của Đại Bồ-tát. Lại dùng pháp tuệ quán tánh không, hội nhập Tam-muội Đẳng từ, quán khắp tam thiên đại thiên thế giới đến tận hằng sa cõi nước chư Phật. Đó là Thiền định chánh thọ của Như Lai làm cho chúng sinh đạt đến Niết-bàn. Đây là Đại Bồ-tát đứng trong Tam-muội Đẳng từ để cứu độ vô lượng chúng sinh không thể kể hết. Này Tối Thắng! oai đức thần thông của Như Lai vĩ đại như vậy. Muốn quán xét các pháp nên dùng tuệ nhãn cũng không dùng nhục nhãn và Thiên nhãn cũng không phải La-hán và Bích-chi-phật thấy được. Do quán xét các pháp nên hiểu các pháp vắng lặng, thanh tịnh, rỗng không, tịch tĩnh. Đó là thệ nguyện rộng lớn vô tận của Bồ-tát, không đi, không nơi đi, không nơi đi vào, các pháp, vắng lặng của người tu tập thiền định, chẳng phải là hành động của kẻ loạn. Quán như vậy gọi là quán pháp. Bồ-tát pháp quán không thấy sự hướng về của nó. Nếu quán pháp mà không phân biệt rõ từng pháp thì không đến đạo tràng, không đạt được cứu cánh, do không dùng chánh pháp để thành tựu định ý. Bồ-tát chánh niệm trừ bỏ vọng kiến, không mong cầu, không chấp thủ, không tìm kiếm cũng không nhận nhiều phước, biết pháp trong ngoài đều là vắng lặng. Đó là Đại Bồ-tát nhập vào Tam-muội Đẳng từ, thấy rõ các pháp đều không thật có, vì không thật có nên gọi là thấy pháp. Người thấy pháp tức là thấy không ngã, nhân, thọ mạng, tất cả đều giả danh, chẳng phải là pháp chân thật. Pháp hữu vi chẳng phải là cảnh giới vô vi. Cảnh giới vô vi chẳng phải là pháp hữu vi. Bồ-tát biết rõ hữu vi, vô vi, hữu lậu, vô lậu, thường, vô thường, ngã, nhân, thọ mạng, đều không thật có. Đó là Đại Bồ-tát vào Tam-muội phân biệt pháp không sinh diệt. Giả sử Bồ-tát quán sát tướng của các pháp. Hiểu rõ các tướng vắng lặng không hai cũng không thấy hai, hiểu hai mà không phải hai mới ứng hợp với định ý; đối với các pháp điên đảo hiểu rõ không thật có; đối với đạo không thấy có đường chánh; đối với các kiến chấp cũng không thấy đường tà, bằng trí tuệ vô lượng đối với chúng sinh mà Bồ-tát phát tâm đại Bi, làm thanh tịnh cảnh giới Phật, thanh tịnh cõi nước Phật. Từ cõi Phật này đến cõi Phật kia thân cận cúng dường chư Phật, lại dùng thần thông trí tuệ sáng suốt quán khắp tam thiên đại thiên thế giới. Lại có chúng sinh các căn thuần thục, nếu không gặp bậc Hiền thánh nên rơi vào ba đường ác, khi ấy, Bồ-tát sẽ cứu vớt, khiến cho họ không bị đọa lạc. Hoặc có khi Bồ-tát vì độ chúng sinh tạo thêm các duyên đi khắp mọi nơi tạo các công đức trong một sát-na, ra vào định ý trăm ngàn lần, thực hành tuệ quán, tu các công đức. Khi thực hành bố thí biết rõ nguồn gốc trời, người không có người nhận thí, hiểu rõ ba việc bố thí đều không thật có. Đó là Bồ-tát thích hợp bố thí. Nếu có Bồ-tát dùng giới luật để giảng dạy nên hiểu rõ người phạm giới và giới diều không thật có. Không giới, chẳng phải không giới mới thích hợp với giới. Hoặc Bồ-tát thường thực hành nhẫn nhục nếu thấy người thực hành nhẫn nhục nên hoan hỷ với họ. Nếu gặp người giận dữ thì không lo buồn vì biếng nhác và nhẫn nhục đều không thật có, chẳng một, chẳng hai cũng chẳng trăm ngàn. Hiểu nhẫn nhục mà không nhẫn nhục mới đúng với nhẫn nhục. Lại có Bồ-tát thường thực hành Tinh tấn, thấy người thực hành Tinh tấn nên hoan hỷ với họ. Nếu gặp người biếng nhác cũng không sân hận vì biết rõ biếng nhác và tinh tấn là một mà không hai cũng chẳng phải hai, không có tinh tấn cũng không có biếng nhác, biết tinh tấn, biếng nhác là vắng lặng mới đúng với tinh tấn. Lại có Bồ-tát đi đứng, nằm, ngồi luôn luôn nhất tâm Thiền định chánh thọ chưa từng tổn giảm, trời đất sấm sét vang ngàn vạn âm thanh tam của Bồ-tát vẫn chuyên chú nhất tâm không chuyển động. Hiểu rõ định hay loạn đều không thật có. Hiểu rõ Thiền định mà không Thiền định mới đúng với thiền. Lại nữa, trí tuệ của Bồ-tát thấm nhuần khắp chúng sinh, tùy căn cơ của hữu tình mà ứng hóa khắp nơi để trình bày một cách thông suốt làm sáng tỏ Phật pháp. Dùng tuệ quán bình đẳng không thấy có người trí kẻ ngu, vì biết được có trí hay không có trí cùng với ngu si mê hoặc đều không thật có, không thấy có cũng không thấy không có, không đều rỗng không, vắng lặng không hai. Đó là Bồ-tát thích ứng với trí tuệ. Tướng của các pháp thanh tịnh như vậy, không thấy tướng, chẳng không có tướng vì hiểu tướng không phải tướng mới thành tướng tốt, cứu giúp chúng sinh đạt đến giải thoát.

Lại có Bồ-tát nhập vào định không, du hóa ở cảnh giới hư không, phân biệt rõ tất cả chúng sinh ở cảnh giới hư không. Hoặc dùng lời nói để giảng dạy. Hoặc dùng thần thông, hoặc dùng tướng sáng, hoặc dùng khổ hạnh để giáo hóa khắp, khiến chúng sinh đi vào đường đạo.

Lại có Bồ-tát hành pháp vô tướng, trừ bỏ các chấp về tướng và các hành điên đảo. Lại du hóa đến cõi Phật ở phương khác, thường dùng pháp vô tướng không biến đổi để giáo hóa chúng sinh đều được giải thoát.

Lại có Bồ-tát hành vô nguyện, không mong cầu thọ hưởng quả báo trong ba cõi, không chấp người, không chấp tướng, phân biệt trong, ngoài, sinh, diệt của năm ấm. Sắc, thọ, tưởng, hành, thức, các trần bên ngoài, các nhập bên trong hiểu rõ tất cả giả dối không chân thật.

Này Tối Thắng! Bồ-tát phát thệ nguyện rộng lớn, cứu độ chúng sinh mà không thấy có độ, không thấy chúng sinh để độ huống nữa có người độ. Đó là Đại Bồ-tát thực hành Tam-muội Đẳng từ, làm cho tất cả chúng sinh đạt được tuệ căn.

Khi Đức Thế Tôn Thuyết giảng phẩm Đẳng Từ này có bốn mươi triệu người đều phát tâm Bồ-đề, tám ngàn Bồ-tát ngay tại chỗ ngồi chứng được Tam-muội Đẳng từ.