SỐ 267 — KINH PHÁP LUÂN KHÔNG THOÁI chuyển

Phẩm 3: Thanh Văn, Bích-Chi-Phật

Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn nói kệ:

Nói về bốn đường

Phật khó nghĩ bàn

Nếu có người trụ

Bồ-đề không lui,

Giống như hư không

Không chốn nương tựa

Không trụ không duyên

Lìa các chấp đắm.

Đó gọi là đạo

Ý được vững chắc

Đi đúng nẻo ấy

Cứu đời hơn hết.

Không chấp kia đây

Chẳng ở giữa dòng

Chẳng đắm Phật đạo

Là Tu-đà-hoàn,

Tất cả thế gian

Cùng pháp Phật khác

Rốt ráo bờ kia

Là Tu-đà-hoàn.

Dứt những ngăn che

Nêu bày Phật đạo

Dứt tất cả tướng

Gọi Tu-đà-hoàn.

Chẳng đề cao mình

Làm thạnh Phật pháp

Mở bày tri kiến

Vào trí tuệ Phật.

Trước khởi tưởng ngã

Các ác điên đảo

Biết như thế rồi

Không đắm Phật đạo.

Vốn nghi ngờ Phật

Là được, không được

Rốt ráo không đắm

Chẳng chấp tưởng đạo.

Chẳng khởi chấp giới

Khéo trụ giới Phật

Thường tu Chánh cần

Chẳng chấp tưởng giới.

Dứt bỏ ba kết

Không đắm ba cõi

Thực hành Phật đạo

Biết tưởng chúng sinh.

Tuy tu Bồ-đề

Nhưng không chấp tưởng

Tâm hành vắng lặng

Phật đạo thanh tịnh.

Vui vẻ bố thí

Xa lìa ưu sầu

Trụ trong chánh mạng

Tâm không đùa bỡn

Xả bỏ tất cả

Giúp chúng sinh khổ

Đạt thí Vô thượng

Gọi Tu-đà-hoàn.

Dứt bao nhiêu kiếp

Không tướng, không chấp

Lìa xa sợ hãi

Nỗi sợ thế gian.

Pháp và phi pháp

Tất cả đều xả

Chẳng đắm các ấm

Bậc sáng ở đời.

Ở trong bốn chúng

Không hề sợ sệt

Hiển bày vắng lặng

Tịnh tu Phật pháp.

Không tưởng chúng sinh

Cũng chẳng thật tưởng

Đó gọi không nhiễm

Nhận rõ lo sợ

Lìa tất cả sợ

Cũng không sợ chết

An trụ vắng lặng

Lìa cấu, an ổn.

Đã qua nẻo ác

Do đó chẳng sợ

Khéo nói các đạo

Vô lậu, vô tướng.

Pháp của Bồ-tát

Bày Tu-đà-hoàn

Vì hạng thấp kém

Nên nói lời ấy.

Dùng phương tiện khéo

Hiển bày Phật pháp

Vì người buông lung

Nên bày pháp này

Thế Tôn cứu đời

Tìm nhiều cách nói

Mà nêu Phật đạo.

A-nan nên biết!

Là Tu-đà-hoàn

Vì kẻ trí nhỏ

Nói việc như vậy.

Chẳng hiểu phương tiện

Ngu si hẹp hòi

Chẳng thấu pháp sâu

Mà sinh tranh luận.

Dùng trăm ngàn pháp

Bày Tu-đà-hoàn

Bậc Tu-đà-hoàn

Bày pháp Bồ-đề.

Như thế đấy A-nan! Như Lai Đẳng Chánh Giác vì các vị Đại Bồ-tát đã dùng phương tiện khéo để nói về Tu-đà-hoàn.

Tôn giả A-nan thưa:

–Do đâu mà Như Lai Đẳng Chánh Giác vì các vị Đại Bồ-tát nói về Tư-đà-hàm?

Đức Phật nói:

–A-nan nên biết! Bậc Đại Bồ-tát thuận theo trí tuệ, trí tuệ Phật không thể nghĩ bàn, tu tập vô lượng nhân lành, nhưng không chấp vào tướng các nhân ấy, cũng như trí Bồ-đề, có khả năng dứt bỏ tất cả vọng hoặc để cầu trí tuệ Phật, khen ngợi chánh định Kim cang vượt trên tất cả các thiền định, dứt bỏ tất cả kết sử phiền não mê lầm ngăn che để hội nhập tri kiến của Phật, đạt được đầy đủ các pháp chánh quán bình đẳng mà tất cả Phật đã chỉ dạy, dùng vô lượng nhân để cầu Vô sở đắc, như pháp Phật đã chứng đắc; bất động đối với chúng sinh, cũng bất động đối với thế giới chúng sinh mà chấp vào pháp giới. Vô lượng chúng sinh trải qua nhiều kiếp thường chịu thiếu kém, không có khả năng thành tựu đạo Bồ-đề, dắt dẫn các chúng sinh đến chỗ không còn thoái chuyển.

Đại Bồ-tát chí cầu thành Phật, Căn, Lực, Giác, Đạo, Thiền định, Giải thoát gọi là Vô sắc định, nghĩ: “Nay ta sẽ đem các pháp như thế mở bày cho chúng sinh, khiến họ được thông tỏ và cầu Phật đạo, muốn ngồi đạo tràng, mong đạt trí tuệ như thật, mắt Phật thông đạt, là loại mắt không thể nghĩ bàn.”

Đại Bồ-tát vì muốn làm lợi ích cho tất cả chúng sinh nên mong cầu mắt Phật, trí tuệ như vậy là cao tột hơn hết, thấu tỏ tướng sâu xa của các pháp, đối với trí tuệ của mình không hề phân biệt. Đại Bồ-tát giúp chúng sinh đứng vững trong Phật pháp, giúp họ hiểu rõ tất cả pháp không dừng trụ, vì muốn đạt được pháp ấy nên đến nhóm họp để nghe Phật nói pháp. Đó gọi là Tư-đà-hàm.

Những người đến nhóm họp thấy thế giới chúng sinh và cảnh giới không thể nghĩ bàn một cách thông suốt không trở ngại nên không chấp vào cảnh giới, cũng không đắc, không đến. Nhưng làm sao để chúng sinh thành tựu mà không thấy chúng thành tựu sinh? Đối với tất cả pháp và thế giới chúng sinh chẳng thấy, cũng chẳng phải chẳng thấy, nhờ vậy mà thấu rõ về chúng sinh, thông đạt pháp giới, rõ biết pháp giới, đồng với Bồ-đề hiểu rõ pháp giới và thế giới chúng sinh giới, vô lượng Phật đạo, không đắc không phân biệt, đồng với đạo trí, gần với Vô đẳng trí, lìa tất cả cấu nhiễm được thanh tịnh, đắc Vô sở đắc chứng Vô sở chứng, đó là trí tuệ chân thật. Đại Bồ-tát mong cầu trí tuệ như thế gọi là Tư-đà-hàm.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói kệ:

Người thuận theo trí này

Gọi là không nghĩ bàn

Vì cầu trí tuệ Phật

Nên gọi Tư-đà-hàm.

Vô lượng nhân duyên nói

Thành tựu đạo Bồ-đề

Nhờ tu hành pháp này

Ta thường qua lại tìm.

Tướng chánh định bất động

Dứt bỏ kiết phiền não

Nên chuyên tâm tu tập

Thành tựu không thoái chuyển.

Cũng biết pháp, phi pháp

Tướng thông đạt vô ngại

Trụ mé thật các pháp

Tu hạnh Tư-đà-hàm

Thuận theo lời Phật dạy

Như nghe pháp tu hành

Vì đạt được pháp ấy

Ta thường qua lại tìm

Pháp giới chưa từng có

Các chúng sinh chẳng động

Đó là Tư-đà-hàm

Không có việc đến, đi

Chúng sinh không trí tuệ

Ngu si chịu khổ não

Vì muốn đưa đến đạo

Mà cầu trí tuệ Phật

Các Căn, Lực, Giác, Đạo

Thiền định và Giải thoát

Siêng tu pháp Chánh định

Mà cầu trí tuệ Phật

Rốt ráo đạo Bồ-đề

Việc làm của các Phật

Đó là Tư-đà-hàm.

Khởi hạnh thường mong cầu

Đạt được pháp như thế

Mắt Phật khó nghĩ bàn

Đó là Tư-đà-hàm.

Thường cầu được mắt Phật

Nên cầu được như Phật

Làm chỗ giúp, nương tựa

Điều ta nay mong cầu

Chính là Nhất thiết trí

Chỗ biết của trí ấy

Tướng các pháp chân thật

Tâm thường không đắm nhiễm

Thường cầu pháp như vậy

Lợi lạc các chúng sinh

Nhất thiết trí trên hết

Đó gọi Tư-đà-hàm.

Chỗ mong cầu qua lại

Quán kỹ về pháp giới

Chúng sinh không nghĩ bàn

Đó gọi Tư-đà-hàm.

Vì cầu cõi chúng sinh

Biết cõi chúng sinh rồi

Không mê đắm chúng sinh

Đó gọi Tư-đà-hàm.

Mà đạt Vô sở đắc

Nên chúng sinh chẳng đạt

Tất cả pháp vô tướng

Tạo được nhận thức ấy

Biết rõ được như thế

Dẫn dắt các chúng sinh

Tuy quán tất cả pháp

Chẳng thấy tướng quán sát

Giữ tâm không loạn động

Mà cầu các pháp Phật

Trí thanh tịnh như thế

Xa lìa tất cả cấu

Không được tướng trí ấy

Đó gọi là cầu đạo

Mở bày các chúng sinh

Điều Bồ-tát không chê

Đó gọi trí rốt ráo

Mong được trí nên đến.

A-nan phải nên biết

Vì nói Tư-đà-hàm

Các chúng sinh trí kém

Vọng chấp tướng phải quấy.

A-nan ông nên biết

Vì nói Tư-đà-hàm

Giúp chúng sinh tinh tấn

Khiến họ hiểu như vậy.

Luôn khéo tu học rộng

Quyết định pháp sâu xa

Tỏ ngộ nghĩa chân thật

Chóng thành đạo Bồ-đề.

Này A-nan! Đó gọi là Như Lai Đẳng Chánh Giác vì Đại Bồ-tát nên dùng phương tiện nói về Tư-đà-hàm.

Tôn giả A-nan thưa:

–Vì sao gọi là Như Lai Đẳng Chánh Giác vì các Đại Bồ-tát nói về A-na-hàm?

Phật bảo A-nan:

–Các vị Đại Bồ-tát đều ra khỏi tất cả tướng thế gian, rốt ráo hạnh Phật, tâm không hành xứ, tuy biết có đến đi, nhưng thường không chấp vào tướng đến đi, biết tất cả pháp không nương tựa, không an trụ. Vì sao? Vì chẳng thấy các pháp có đi không đi. Đại Bồ-tát vượt khỏi phàm phu, dứt ý tưởng phàm phu, không đắm mê Phật tưởng, đạt được pháp vô trụ. Vì sao? Vì rốt ráo tất cả pháp giới vắng lặng, cũng không thấy sự khác nhau giữa Phật và phàm phu. Xa lìa đường ác, dứt bỏ tham dục, không đắm các vị, xa lìa bốn thứ thực.

Đại Bồ-tát luôn chú tâm đến việc mở bày tri kiến Phật cho chúng sinh, không chấp tất cả sáu mươi hai thứ kiến chấp, không đắm vô tướng, tất cả lìa hữu, vô, đối với các thứ ngăn che đều xem là tướng của Niết-bàn, không lưu chuyển cũng chẳng không lưu chuyển, dứt bỏ những cấu uế của các đường ác, hàng phục các ma, xa lìa ngu si, nhổ sạch ba mũi tên vô minh, và những hạt giống vô minh, giết giặc vô minh, quán chiếu dứt bỏ tham lam giận dữ, dứt bỏ các kết sử, mở bày cho chúng sinh trong ba cõi.

Đại Bồ-tát nhổ mũi tên ái dục, dứt bỏ các kiêu mạn, hiểu rõ tướng các ấm, đạt đến rốt ráo là cõi giác ngộ trong sáng, thường ưa thích Phật thừa, là thừa không thể nghĩ bàn, đạt đến thật tướng của tất cả các pháp. Nếu các vị Đại Bồ-tát ra khỏi được vũng bùn sinh tử như thế, lìa tất cả trói buộc tham đắm, được kho báu bản nguyện, cũng được kho báu của các Đức Phật quá khứ, vị lai, đều nằm trong tất cả kho báu, cũng là chỗ xây dựng của các Phật quá khứ. Tâm luôn bình đẳng, không phân biệt cao thấp. Đạt được thừa như vậy, đối với các chúng sinh là Bậc Tối tôn Tối thắng bậc nhất không gì hơn được.

Đại Bồ-tát luôn nhằm đạt đến Phật thừa rốt ráo, đối với tất cả các pháp đều đạt đến diệu lý vô tướng. Đại Bồ-tát đối với các pháp dứt trừ được lưới nghi, chứng quả Bất hoàn.

Lại nữa, này A-nan! Đại Bồ-tát thường dùng bốn thệ nguyện lớn để che chở, giúp đỡ tất cả chúng sinh, dẫn dắt họ đến chánh pháp và đứng vững trong chánh pháp, tất cả đều đến được Phật thừa, sống trong đạo Bồ-đề. Làm thế nào ở an trụ trong Bồ-đề? Cái gọi là tướng chúng sinh, thì giác ngộ như thật, an trụ trong thế giới chúng sinh. Vì sao? Vì Đại Bồ-tát đã khéo biết, Không giới là cảnh giới chẳng thể nghĩ bàn, lìa các vọng tưởng về chúng sinh. Vì sao? Vì cảnh giới Hiền thánh tức là cảnh giới chúng sinh, cảnh giới không thể nghĩ bàn tức là không tướng, cũng không có chúng sinh, lìa các kết sử, giống như hư không, không hình không tướng, không thật có, không nhiễm không đắm, biết tất cả chúng sinh đều bình đẳng, chẳng hiện chẳng mất, giác ngộ rốt ráo, lìa tướng chúng sinh, cũng như hư không, không có nơi chốn giác ngộ. Vì sao? Vì không có pháp nào có thể đạt được. Vô đắc như vậy chính là tướng tất cả pháp và tướng chúng sinh, điều tâm giác tỏ ngộ tức là chẳng phải tỏ ngộ. Vì sao? Vì không có pháp nào thật có. Vô đắc như thế tức là Vô chứng, cho nên gọi là A-na-hàm. Tất cả chúng sinh, tất cả pháp, Phật, Pháp, Tăng… đều hiện ra các tướng như vậy, gọi là A-na-hàm.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn liền nói kệ:

Chẳng hề trở lại

Dứt pháp phàm phu

Bỏ hành thế gian

Gọi A-na-hàm.

Biết không đến, đi

Không trụ, không nương

Không có nơi chốn

Nên gọi Bất lai

Lìa bỏ phàm phu

Được Phật cứu giúp

Không còn trở lại

Gọi A-na-hàm.

Pháp không có đến

Cũng chẳng có đi

Chẳng đến chẳng đi

Gọi A-na-hàm.

Dứt các tham dục

Không đắm bốn thực

Chẳng rời đạo tràng

Gọi A-na-hàm.

Dứt bỏ tất cả

Sáu mươi hai kiến

Mà không chốn đi

Gọi A-na-hàm.

Lìa tất cả cõi

Tướng vô thường tâm

Tỏ ngộ như thật

Nên gọi Bất lai

Niết-bàn vắng lặng

Dứt các phiền não

Lìa tướng đến, đi

Đó là Bất lai.

Dứt các đường ác

Bỏ tất cả cấu

Chứng đắc Niết-bàn

Đó là Bất lai.

Hàng phục kẻ thù

Cùng các ma quân

Vượt các giả danh

Đó là Bất lai.

Nhổ tên vô minh

Dứt tất cả ái

Dứt mọi hỷ, dục

Đó là Bất lai.

Lìa các kết sử

Mở bày tướng ấm

Được trí quyết định

Là A-na-hàm.

Nhổ gai ưu não

Xô núi kiêu mạn

Khéo hiểu năm ấm

Gọi A-na-hàm.

Rốt ráo chiếu sáng

Trang nghiêm Phật thừa

Ra khỏi bùn dục

Gọi A-na-hàm.

Đều biết kho kín

Trên các kho kín

Chỗ Phật đặt để

Gọi là Bất lai.

An trụ Tối thắng

Phật thừa Vô thượng

Dứt bỏ các kết

Gọi A-na-hàm.

Dùng bốn nguyện rộng

Tạo dựng Bồ-đề

Trụ Bồ-đề rồi

Nên gọi Bất lai.

Biết các cõi không

Rất khó nghĩ bàn

Dứt bỏ các tưởng

Nên gọi Bất lai.

Đối với chúng sinh

Và tướng pháp giới

Đều không thật có

Nên gọi Bất lai.

Tâm không chấp đắm

Chẳng chạy theo tướng

An trụ Bồ-đề

Gọi A-na-hàm.

Cõi chúng sinh không

Chẳng thể nghĩ bàn

Biết pháp như vậy

Nên gọi Bất lai.

Như thế A-nan

Hiển bày Na-hàm

Các tướng vô ngại

An lập Phật pháp.

–A-nan nên biết! Như Lai Đẳng Chánh Giác đã vì các Đại Bồ-tát dùng phương tiện thích hợp để nói về A-na-hàm.

Phật bảo A-nan:

–Ta nay lại nói Đại Bồ-tát là A-la-hán. Là vì Bồ-tát đã dứt bỏ tất cả các hành, tu tập theo những điều Phật đã thực hành, lìa các pháp hữu vi, có khả năng thành thục tất cả chúng sinh, cũng dứt bỏ tất cả khổ não cho chúng sinh nên gọi là A-la-hán.

Không vướng vào tướng chúng sinh, cũng không vướng vào tướng khổ não, đó gọi là A-la-hán.

Dứt các chấp đắm, an trụ vô tướng, biết các pháp không, lìa tất cả tướng, đều không thật có, trừ sạch tất cả vọng tưởng điên đảo si mê lầm lạc của chúng sinh, hiểu rõ các pháp là không, không thể nghĩ bàn, đó là A-la-hán được Bồ-đề không thể nghĩ bàn, nhờ thành tựu pháp như thế nên gọi là A-la-hán.

Như pháp mà các Đức Phật quá khứ nên nói thì tất cả các Đức Phật hiện tại, vị lai cũng nên nói như vậy. Dứt những đùa bỡn, đầy đủ thanh tịnh, giảng nói pháp Bồ-đề chân thật, đó là A-la-hán.

Khiến cho chúng sinh được an trụ trong đạo Bồ-đề, không hề chấp đắm gọi là A-la-hán.

Nên thực hành các Ba-la-mật, Từ đạt đến tâm đại Từ của Phật, cứu độ đầy đủ đối với chúng sinh, đó là tâm Từ vô tướng, cũng khiến cho tất cả chúng sinh được an lập nơi tâm Từ ấy, tu tập theo tâm Từ ấy không có sự phân biệt, chẳng chấp chúng sinh và tướng của tâm Từ, đó là A-la-hán.

Nói pháp cho tất cả chúng sinh nghe, nhưng đối với các pháp đều không có chỗ chấp đắm. Nếu được như vậy thì gọi là A-la-hán.

Nhận rõ, hiển bày căn lực, giác đạo, đối với các chúng sinh không nhiễm không đắm, gọi là A-la-hán.

Khéo biết tâm hành của tất cả chúng sinh, khiến họ phát tâm Bồ-đề, nếu được như vậy gọi là A-la-hán.

Giảng nói tất cả các hành pháp hữu vi mà không chấp đắm gọi là A-la-hán.

Cũng nói hạnh không chấp, hạnh không đắm cho tất cả chúng sinh khác nghe, làm được như vậy gọi là A-la-hán.

Đến được các cõi Phật mà tâm không có tướng đến được các cõi Phật, dùng trí vô tướng nhìn các pháp như Phật gọi là A-la-hán.

Nếu thành tựu đầy đủ các công đức của cõi Phật như thế cũng gọi là ruộng phước thanh tịnh bình đẳng không cấu nhiễm, chẳng thể nghĩ bàn. Đó chính là ruộng phước không hạnh, là ruộng phước không còn thoái chuyển, là ruộng phước thanh tịnh bậc nhất không còn tướng người nữ, là ruộng phước lìa hết các kết sử tham dục, là ruộng phước như các Đức Phật chứng tri dứt hết các thứ chướng ngại che phủ, là ruộng phước hàng phục các ma phiền não, là ruộng phước chế ngự tà kiến của ngoại đạo. Đó là ruộng phước của tất cả, ruộng phước trang nghiêm, ruộng phước lìa tất cả sợ hãi, ruộng phước không có tranh chấp, ruộng phước vắng lặng, ruộng phước thần thông, ruộng phước tối thắng, ruộng phước không có hang hốc, ruộng phước vô tận, ruộng phước đầy đủ những việc mà Bồ-tát thực hành, ruộng phước được sự tự tại trên hết của Phật, ruộng phước được Phật che chở, ruộng phước biến hóa, ruộng phước dùng ấn pháp này để ấn vào tâm chúng sinh giúp họ được an vui, nói năng khéo léo, ruộng phước gồm tất cả những châu báu trang nghiêm cõi Phật, quyết định Niết-bàn vắng lặng. Đối với tất cả ruộng phước mà thành tựu ruộng phước như thế, biết được tất cả các pháp là bất sinh bất diệt, gọi là A-la-hán.

Dứt các đắm nhiễm, thấy người đến tức giận mà tâm không buồn bực, đó là A-la-hán. Đối với tất cả các pháp không chấp tướng của nó, đó là A-la-hán.

Dùng tâm Bi dứt trừ những tri thức đầy phiền não để tu hành trí tuệ trên hết, chứng đắc nhanh chóng, gọi là A-la-hán. Dùng oai nghi này để xây dựng Bồ-đề, nhờ thế lực của Bồ-đề nên gọi là A-la-hán; Bồ-đề như vậy cũng gọi là chẳng thể nghĩ bàn, chẳng thể nghĩ bàn ấy cũng gọi là Bất động. Bất động như thế có công năng khiến cho vô số ức loài chúng sinh được an lập trong Bồ-đề, không hề chấp đắm, đều trụ trong bình đẳng, đồng với tướng hoại, tường không thật có, biết tất cả pháp đều trở về giác ngộ, trụ nơi vô trụ, đó là A-la-hán.

Đã nhận thức như thế, thì có khả năng nói pháp như thế cho chúng sinh nghe mà không đắm nhiễm; tuy có nói năng nhưng không có tướng nói; độ các chúng sinh nhưng không có ý tưởng chấp vào các chúng sinh; thân bất động đối với hai bên đoạn, thường chẳng dứt phiền não và lìa kiêu mạn; đối với tất cả pháp vô sinh, vắng lặng, vô hành, không hoại tướng sắc, không hoại tướng thọ, tưởng, hành, thức và các pháp tướng của phàm phu. Tâm được bất động để cầu giải thoát; an trụ Phật pháp, cũng chẳng phải an trụ vào quả tướng giải thoát của Tu-đà-hoàn, quả tướng giải thoát của Tu-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán. Vọng kiến tất cả sinh khởi các điên đảo, chấp vào trí tuệ giải thoát của Phật; vọng kiến chấp vào tâm Bồ-đề giải thoát; vọng kiến tu Bồ-đề thì giải thoát; vọng kiến tu giới Bồ-đề giải thoát; vọng kiến não hại nhẫn nhục giải thoát, vọng kiến biếng nhác tinh tấn giải thoát; vọng kiến loạn tưởng thiền định giải thoát; vọng kiến ngu si trí tuệ giải thoát; vọng kiến Thanh văn phàm phu giải thoát, vọng kiến cha mẹ, vợ con, gái trai, quyến thuộc. Tất cả các giải thoát như thế, vọng kiến tham đắm các dục, vô lượng khổ não, sinh ra thân ái, sinh ra đắm nhiễm. Pháp kết sử này là nơi não hại, đối với pháp này sinh ra hai thứ tướng: Một là dứt bỏ vọng tưởng, độ thoát chúng sinh, đó là A-la-hán; hai là dứt bỏ vọng tưởng tham cầu lợi dưỡng và ý tưởng xuất gia, tại gia.

Đối với các pháp thấp hèn hay tối thắng đều bình đẳng, nhưng cũng không thấy pháp phàm phu này, đó là Phật pháp. Nhằm dứt bỏ vọng tưởng điên đảo như vậy nên nói pháp giải thoát, nếu muốn trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, giáo hóa chúng sinh thành tựu như thế, thì đó gọi là Niết-bàn.

Chúng sinh như thế chẳng thể gọi là Niết-bàn, chúng sinh như thế sinh vào ba cõi; chúng sinh như thế không sinh vào ba cõi. Chúng sinh như thế là thực hành đạo giác ngộ; chúng sinh như thế không thực hành đạo giác ngộ. Chúng sinh như thế là hủy phá giới cấm; chúng sinh như thế vâng giữ giới cấm; chúng sinh như thế gọi là có trí tuệ; chúng sinh như thế gọi là không có trí tuệ. Nếu có chúng sinh khởi lên hai tâm và sinh vọng tưởng, vì dứt bỏ vọng tưởng cho chúng sinh như thế nên; chẳng phải ruộng phước cũng chẳng phải không phải ruộng phước. Chúng sinh như thế siêng năng tinh tấn; chúng sinh như thế là chẳng siêng năng tinh tấn. Là pháp của kẻ ngu si, là pháp của người hiểu biết, là pháp của người nữ, là pháp của người nam, là pháp của bậc Thánh, là chẳng phải pháp của bậc Thánh. Sinh khởi hai ý tưởng như vậy. Nên phải dứt bỏ hai thứ tâm vọng tưởng như thế. Bồ-tát an trụ trong Bồ-đề không lui sụt. Được thọ ký Bồ-đề cũng chẳng phải được thọ ký Bồ-đề. Được gần tòa Bồ-đề cũng chẳng phải được gần tòa Bồ-đề. Chính do hai tâm như vậy mà dấy khởi lên vọng tưởng hư dối. Bồ-tát như vậy là đạt đến Bồ-đề. Bồ-tát như vậy là chẳng đạt Bồ-đề giải thoát chân thật. Tóm lại, chấp đắm vào tất cả pháp đều là vọng tưởng. Vì thế A-nan nên biết! A-la-hán đã dứt bỏ tất cả vọng tưởng về chúng sinh, để đạt đến giải thoát nên có thể nói về pháp Vô tưởng như thế. Đó là Đại Bồ-tát A-la-hán.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói kệ:

Trừ tất cả hành

Lìa hành sinh tử

Ra khỏi thế gian

Gọi A-la-hán.

Dứt hết phiền não

Độ thoát tất cả

Các chúng sinh khổ

Gọi A-la-hán.

Chúng sinh chẳng đạt

Và các kết sử

Đối pháp không lợi

Gọi A-la-hán.

Dứt bỏ vọng tưởng

Trụ không vọng tưởng

Rõ các pháp Không

Là A-la-hán.

Rõ không hơn hết

Đạt được vô tướng

Dứt tất cả tướng

Là A-la-hán.

Diệt các chúng sinh

Tất cả tướng ác

Trừ tất cả tướng

Là A-la-hán.

Trừ các bờ mé

Đạt pháp vô tưởng

Tự mình chứng biết

Là A-la-hán.

Vì được Bồ-đề

Khó thể nghĩ bàn

Phát tinh tấn mạnh

Là A-la-hán.

Nếu nói các pháp

Không báng, không nhơ

An trụ Bồ-đề

Là A-la-hán.

Ruộng phước thanh tịnh

Khiến người được vui

Chúng sinh chẳng được

Là A-la-hán.

Nếu nói các pháp

Tất cả không chấp

Vô pháp, chẳng pháp

Là A-la-hán.

Căn, Lực, Giác, Đạo

Vì chúng hiển bày

Đắc quả bậc nhất

Là A-la-hán.

Khéo rõ chúng sinh

Bồ-đề thanh tịnh

Giảng nói tướng ấy

Là A-la-hán.

Lời thế gian nói

Tất cả các hành

Đối hành không chấp

Là A-la-hán.

Thế Tôn mạnh mẽ

Ruộng phước khó lường

Tùy trú xứ Phật

Giảng nói người nghe,

Nếu muốn thấy Phật

Không thấy, chẳng thấy

Như Phật thấy điều

Là A-la-hán.

Ruộng phước thích hợp

Ruộng phước Thánh hiền

Tinh tấn tột bậc

Là A-la-hán.

Xa lìa dục nhiễm

Đối giận chẳng giận

Cũng nói Bồ-đề

Là A-la-hán.

Rõ tất cả pháp

Vắng lặng vô tướng

Do đó giác ngộ

Là A-la-hán.

Tất cả chẳng động

Các cõi chúng sinh

Khiến vô số ức

An trụ Bồ-đề.

Chúng sinh Bồ-đề

Đều trụ vô tướng

Rõ kia bình đẳng

Là A-la-hán.

Đắc Vô đẳng đẳng

Đồng tất cả pháp

Biết rõ vô tướng

Bồ-đề bình đẳng

Hiểu được như vậy

Gọi là La-hán.

Tỏ pháp như thật

Thanh tịnh không nhơ

Nói pháp chúng nghe

Nhưng không pháp nói

Độ vô lượng chúng

Cũng không dao động.

Chúng sinh chẳng được

Hai bên đoạn, thường

Mà chúng đều thấy

Độ thoát khổ não

Rốt ráo các pháp

Không sinh, không diệt

Mà dùng phương tiện

Độ thoát muôn loài

Chẳng hủy hoại sắc

Thọ, tưởng, hành, thức

Cũng giống như thế

Tức là giải thoát.

Đối với phàm phu

Cũng không tướng động

Kiến lập Phật pháp

An trụ giải thoát.

Khiến các chúng sinh

Nhớ nghĩ quả báo

Tướng giải thoát Phật

Nói pháp người nghe

Chấp lấy Bồ-đề

Tu hành Bố thí

Trì giới, Nhẫn nhục

Để bỏ vọng tưởng

Biếng nhác, buông lung

Giữ sự Tinh tấn

Trừ tướng giải thoát

Lời La-hán nói

Sinh tưởng Thiền định

Người ngu vô trí

Giúp họ giải thoát

Nói pháp La-hán

Pháp vô tướng ấy

Ngăn che hư vọng

Nói pháp như vậy

Là A-la-hán.

Chúng sinh hư vọng

Chấp tưởng Thanh văn

Không tướng, giải thoát

La-hán nói pháp,

Cha mẹ vợ con

Ngu si chấp đắm

Chẳng phải Bồ-đề

Tham đắm sinh tử,

Anh em chị em

Vọng sinh thân ái

Vắng lặng giải thoát

Là A-la-hán.

Tạo các hành nghiệp

Tham đắm thân ái

Thấy liền luyến ái

Vốn là thân mình.

Lại đắm nhiễm nhau

Thân ái lẫn nhau

Chẳng biết lìa bỏ

Khiến ma lộng hành.

Không lìa thế gian

Làm ác cùng cực

Lỗi lầm như vậy

Lời La-hán nói.

Đối các kết sử

Thảy đều giác ngộ

Cả hai hư vọng

Lời La-hán nói.

Lợi ích nhiều người

Không hề đùa bỡn

Giải thoát như vậy

Lời La-hán nói.

Tại gia xuất gia

Thường sinh vọng tưởng

Phàm, ngu chấp đắm

La-hán giải thoát.

Thấy rõ trói buộc

Nêu rộng chánh pháp

Phàm, ngu vọng tưởng

La-hán giải thoát.

Lìa bỏ phàm phu

Không lợi Phật pháp

Bỏ lợi, không lợi

Là A-la-hán.

Thấy có cao thấp

Từng ấy các loài

Chúng sinh chấp đắm

La-hán giải thoát.

Đầy đủ tướng chấp

Tu tập rất nhiều

Chấp tướng như vậy

Khéo léo giải thoát

Được ruộng phước Phật

Rốt ráo chân thật

Vọng chấp là ruộng

La-hán giải thoát.

Không diệt, chẳng diệt

Cũng vật, chẳng vật

Tuy tu Bồ-đề

Chẳng được giác ngộ.

Giữ giới, phá giới

Có trí, không trí

Chúng sinh ngu si

Dấy lên hai tưởng

Nhiều người chấp đắm

Có rất nhiều loài

Giải thoát tưởng ấy

Lời La-hán nói

Khởi tưởng ruộng phước

Chẳng tưởng ruộng phước

Phàm ngu không trí

Sinh các thứ tưởng

Đối với người nữ

Và đối người nam

Pháp Thánh, chẳng Thánh

Sinh hai thứ tâm

Chúng sinh như vậy

Phàm, ngu không trí

Chấp đắm hai tưởng

La-hán giải thoát

Pháp lui, không lui

Có ký, không ký

Gần tòa Bồ-đề

Chẳng chấp Bồ-đề

Được Bồ-đề rồi

Rốt ráo vắng lặng

Lìa hẳn sinh tử

Chấp tưởng Niết-bàn

Dứt buộc chúng sinh

Diệt tất cả tướng

Cho nên La-hán

Gọi là giải thoát.

Bồ-tát pháp nhĩ

Hiện là La-hán

Không khởi pháp nhẫn

Tức trí La-hán.

La-hán như vậy

Bồ-tát khen ngợi

Tâm thường trụ nơi

Bồ-đề trên hết.

Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo A-nan:

–Nay ông nên biết! Đó là Như Lai Đẳng Chánh Giác vì các vị Đại Bồ-tát dùng phương tiện nói về A-la-hán.

Tôn giả A-nan thưa:

–Vì sao Như Lai Đẳng Chánh Giác lại vì các Đại Bồ-tát nói về Thanh văn?

Đức Phật dạy:

–Này A-nan! Bồ-tát có khả năng làm cho vô lượng a-tăng-kỳ chúng sinh, dùng pháp âm của Phật khiến tất cả đều được nghe, do đó gọi là Thanh văn.

Cũng khiến cho họ được nghe âm thanh chẳng thể nghĩ bàn ấy, nghe những âm thanh không thể nghĩ bàn rồi thì đối với đạo Bồ-đề dứt mọi đùa bỡn, chỉ dùng âm thanh thanh tịnh để họ được nghe, cũng gọi là Thanh văn.

Lại khiến cho họ được nghe về niềm an vui của Niết-bàn chư không phải là những niềm an vui khác. Nghe được những âm thanh như vậy cũng gọi là Thanh văn.

Cũng khiến cho họ được nghe các đạo phẩm như Căn, Lực, Giác, Đạo, Thiền định giải thoát, các pháp Tam-muội, Niệm xứ, Chánh cần, chứng đắc Vô dư. Các pháp này đều khiến cho vô số chúng sinh đều được nghe, cũng gọi là Thanh văn.

Lại thân này là khổ, không, vô ngã, nhưng tướng các ấm đều không thật có. Kẻ phàm phu ngu si phân biệt thân ấy vọng khởi chấp đắm nghe những âm thanh như vậy cũng gọi là Thanh văn.

Lại do nhãn giới là hư ngụy không thật, cho đến mắt Phật đều đồng với nhãn giới chẳng thể nghĩ bàn, có công năng giúp cho chúng sinh thấy biết như thật. Đối với tất cả pháp không có tướng thành tựu, gọi là thành tựu nhãn, tướng các pháp như vậy khiến chúng sinh nghe nên gọi là Thanh văn.

Như âm vang của tiếng gọi, khiến chúng sinh nghe nên gọi là Thanh văn.

Không ứng hợp với âm thanh mà vọng chấp đắm, vì không có tướng âm thanh, cũng không thật có, âm thanh như vậy nên gọi là Thanh văn.

Không ứng hợp với hương mà chấp lấy tướng hương, tướng của hương cũng không thật có; ví như có người nằm mộng ngửi được mùi hương, nhưng thật ra không có mùi hương, ở trong cái không có hương mà vọng khởi tưởng là có hương, chỉ là điên đảo tự sinh ra phân biệt, chấp lấy tướng hương, kẻ phàm phu tin nhận, nghe tiếng như thế gọi là Thanh văn.

Lưỡi tiếp xúc với tướng không giống như cục thịt không thể nhận biết được vị, cũng như chùm bọt nước không thể làm ví dụ. Vì vượt khỏi ví dụ nên chẳng phải vị, chẳng phải thấy, mọi phân biệt về tướng của vị thật sự không thật có. Cảnh giới của vị như vậy và cảnh giới không thể nghĩ bàn là bình đẳng không hai. Lìa tâm, vô niệm cũng không nhớ nghĩ, thật không có tướng của tâm. Nghe âm thanh như vậy gọi là Thanh văn.

Pháp đã biết, lại khiến cho người khác nghe gọi là Thanh văn.

Nếu nghe về thân, thấu rõ tướng thân, thể tánh vốn không, chẳng phải sinh chẳng phải không sinh, đó gọi là Bồ-đề. Khiến cho vô lượng chúng sinh được nghe âm thanh ấy gọi là Thanh văn.

Thể tánh của tâm là không, không thật có, đều như huyễn hóa, chẳng sinh chẳng diệt, có thể khiến cho tất cả chúng sinh đều được nghe nên gọi là Thanh văn...

Phật bảo A-nan:

–Pháp thí của Thanh văn chẳng thể nghĩ bàn, chứng được đạo này gọi là chẳng thể nghĩ bàn, vì Pháp thí chẳng thể nghĩ bàn này có công năng sinh ra Bồ-đề. Vì sao? Vì hạt giống tương tự sinh nên không quả là quả, Tài thí không đạt được, từ nghe mà tin, hiểu nên gọi là Thanh văn. Tài thí nhỏ ít, Pháp thí mới là quan trọng. Pháp thí như vậy không hề ganh ghét kẻ khác, cũng không tướng thí, không đắm vào sự bố thí ấy. Ví như huyễn hóa không phân biệt, không sinh nguyện cầu, không chấp ý tưởng bố thí vì không nguyện cầu. A-nan nên biết! Pháp thí như vậy thành tựu Bồ-đề, từ nghe được tin hiểu nên gọi là Thanh văn. Dứt tất cả tướng, lìa các kết sử, vượt qua tất cả tăng thượng của Thanh văn, phát ra âm thanh lớn để giảng nói Phật pháp. Vì sao? Vì đầy đủ âm thanh vượt qua tất cả các âm thanh, ra khỏi âm thanh này rồi, khiến nghe được Phật pháp. Biết tướng các âm thanh chẳng phải một, chẳng phải khác, chánh tín thành tựu, nói pháp không hai cũng chẳng phải không hai. Nghe được pháp ấy gọi là Thanh văn.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói bài kệ:

Vô lượng chúng sinh nghe

Phật pháp chẳng nghĩ bàn

Bồ-tát giảng rộng khắp

Đó gọi là Thanh văn.

Nghe rồi tin Bồ-đề

Không nhơ, không đùa bỡn

Khiến tất cả đều nghe

Đó gọi là Thanh văn.

Nghe Niết-bàn an vui

Là an vui bậc nhất

Đều khiến nghe vắng lặng

Đó gọi là Thanh văn.

Các Lực là Giác đạo

Bốn Niệm xứ, các Căn

Mau đạt tới rốt ráo

Đó gọi là Thanh văn.

Nghe thân này khổ, không

Không vững chắc, chân thật

Bị tham, sân, si lấp

Cho nên chấp lấy thân,

Cũng nghe nơi nhãn nhập

Chẳng thật mà thấy thật

Chúng sinh nhiều ngu si

Phàm phu mù chẳng trí

Nếu đạt được mắt Phật

Chánh kiến chẳng nghĩ bàn

Nếu được mắt như thế

Không còn các ngu si

Các pháp không thành tựu

Tất cả chúng sinh nghe

Do nhân duyên như thế

Cũng gọi là Thanh văn,

Tất cả tướng các pháp

Đều giống như tiếng vang

Nơi ấy không người nghe

Cũng không có người nói

Giúp vô số người nghe

Đó gọi là Thanh văn.

Trong ấy không nghe gì

Không có người đắm nhiễm

Ví như người nằm mộng

Tuy ngửi nhiều mùi hương

Nhưng đều không thật có

Biết thể hương như vậy

Lìa bỏ tất cả cấu

Cũng không người ngửi hương

Bồ-tát thì giải thoát

Chúng sinh nhiều điên đảo

Nghe lưỡi như cục thịt

Chẳng thể biết được vị

Nếu cục thịt biết vị

Cũng nên biết bình đẳng

Phân biệt tướng như thế

Tham vị là ác nhất

Cõi này khó nghĩ bàn

Đó gọi là biết vị,

Quyết định biết vị rồi

Bồ-tát không đắm nhiễm

Khiến chúng sinh quyết định

Đó gọi là Thanh văn.

Quán thân, nhận rõ tướng

Bản tánh không, vô chủ

Nếu biết được chân thật

Không sinh, không năng sinh

Tướng Bồ-đề như vậy

Không sinh, không năng sinh

Khiến mọi chúng sinh tỏ

Đó gọi là Thanh văn.

Ý cũng biết như thế

Thể tánh không thật có

Vì không có thể tánh

Nên khiến tất cả nghe

Như Phật pháp vô sinh

Vô diệt, cũng không hai

Không tướng, không chỗ thấy

Đó gọi là Thanh văn.

Đều khiến nghe thí ấy

Pháp thí chẳng nghĩ bàn

Tu hành đến đạo tràng

Thành tựu được Bồ-đề.

Ví như gieo hạt giống

Được quả như hạt giống

Tu thí chẳng nghĩ bàn

Chứng đắc đạo cũng vậy.

Bố thí các tài vật

Pháp thí là hơn hết

Xả tâm, không tham ganh

Đó gọi đạo Bồ-đề.

Tâm thường không chấp đắm

Tuy thí, không nương tựa

Nếu thí được như vậy

Mau chứng đạo Bồ-đề.

Xa lìa tất cả tướng

Dứt hết các kết sử

Không còn các đắm nhiễm

Đó gọi là Thanh văn.

Âm thanh ấy nhiệm mầu

Hơn các âm thanh khác

Thanh đó giúp nghe xa

Phật pháp chẳng nghĩ bàn,

Khiến mọi người đều rõ

Các thanh không nương tựa

Chẳng một cũng chẳng khác

Đó gọi là Thanh văn.

Muốn cho tất cả nghe

Lời các Phật giảng nói

Tùy pháp âm được nghe

Đều phát tâm Bồ-đề,

Nghe trong các ruộng phước

Ruộng phước Phật trên hết

Tùy theo chỗ Phật ở

Gần gũi Đấng cứu đời,

Khiến ba ngàn cõi nghe

An trụ trong hư không

Chúng sinh cũng như thế

Đều đồng tướng Niết-bàn,

Giảng nói thân bốn đại

Phân biệt là chúng sinh

Giống như tướng hư không

Đều chẳng thể nghĩ bàn.

Tướng như thị các cõi

Cũng không thể biết được

Trong ấy chẳng sinh tử

Không phiền não, Niết-bàn,

Các pháp không chân thật

Chúng sinh cũng như vậy

Đó là cõi tịch diệt

Làm sao thấy kẻ sinh

Vì vô lượng chúng sinh

Ngày đêm thường nghe biết

Chẳng đắm danh lợi mình

Chỉ vì chúng sinh nói

Nên biết là Thanh văn.

Muốn khiến tất cả nghe

Thật không pháp Thanh văn

Chỉ hiện làm Thanh văn

Phật chỉ giả danh nói

Trên hết trong các pháp

Cho nên biết chúng sinh

Tất cả đều tướng như

Đó gọi là Thanh văn.

Vô lậu dứt trói buộc

Giải thoát tất cả kết

Mà nói chúng sinh nghe

Hiển bày lìa trói buộc

Thanh tịnh không đùa bỡn

Thấy rồi nói người nghe

Phật pháp đều cũng thế

Không lâu sẽ được thấy

Đúng như pháp Phật nói

Vị Bồ-tát tu hành

Đối pháp không đắm nhiễm

Đó gọi là Thanh văn.

Không trói buộc, thanh tịnh

Cũng khiến tất cả nghe

Tu hành như đã nghe.

A-nan ông nên biết,

Ta dùng phương tiện nói

Biết Thanh văn như vậy

Bồ-tát không nương tựa.

A-nan nên biết! Đó gọi là Như Lai Đẳng Chánh Giác vì các Đại Bồ-tát phương tiện nói về Thanh văn.

A-nan thưa:

–Thế nào là Như Lai Đẳng Chánh Giác lại vì các Đại Bồ-tát nói về Bích-chi-phật?

Đức Phật dạy:

–Này A-nan! Bồ-tát hiện thấy tất cả pháp!

Thế nào là hiện thấy? Đó là rõ các pháp là không tranh chấp, đều là giả danh, không hủy hoại tánh của các pháp mà thấy được pháp, chứng được pháp, nên gọi là Bích-chi-phật. Phật là chẳng thể nghĩ bàn. Đối với tất cả pháp và các chúng sinh đồng với tướng Niết-bàn bình đẳng không sai khác. Vô hình, vô tướng, thanh tịnh vắng lặng. Cảnh giới chân thật, cảnh giới chúng sinh, cảnh giới Niết-bàn, giống như hình bóng huyễn hóa, không giới hạn, không thật có. Đối với các cảnh giới này cũng không có tướng của cảnh giới. Không thể dùng lời, không thể diễn tả, không có nơi chốn nương tựa, cũng không thể diễn tả. Vì sao? Vì như ngã không, không sinh, không diệt, biết cảnh giới chúng sinh thì biết cảnh giới các pháp, cảnh giới sinh tử, tức là cảnh giới Phật. Biết các cảnh giới như vậy nên gọi là Bích-chi-phật. Bồ-tát hiện biết đối với sắc, sắc ấy tức là sắc ấm, sắc ấm đã dứt thì chỉ còn có lời nói, không có ngã, ngã sở. Vì sao? Vì như nói về sắc ấm chỉ có lời nói. Nên là không, không sinh, không diệt, lời nói không có tướng của lời nói, vì sao dùng lời nói? Nói về sắc ấm ấy cũng hiện thấy thọ ấm, tưởng ấm, hành ấm và thức ấm. Ví như nói về thức ấm, thì biết chỉ giả danh là thức ấm, chỉ có lời nói, lời nói đều không, không sinh không diệt, chẳng phải thật chẳng phải hư. Lời nói còn không, huống gì là tướng ấm, năm ấm như vậy đều từ giả danh mà lập nên, đó gọi là Bích-chi-phật. Vì sao? Vì nhờ vào tên gọi mà nói về là sắc, sắc chỉ là giả danh, không nhân, chẳng phải nhân, nhưng gọi tên là nhân, ấm ấy là do nhân duyên hợp nên không thể nói tướng của nó. Tất cả các pháp đều không nương, không duyên, biết rõ như vậy gọi là Bích-chi-phật.

Bấy giờ, Đức Thế Tôn liền nói kệ:

Hiện thấy tất cả pháp

Đều biết không đối kháng

Chẳng sinh cũng chẳng hoại

Không có tướng trược loạn

Hiện thấy tất cả pháp

Bản tánh đều vắng lặng

Thể tướng là như vậy

Thì không có quyết định.

Hiện thấy chỗ rốt ráo

Tất cả pháp cũng thế

Đó gọi là Chánh trí

Duyên giác chẳng nghĩ bàn.

Niết-bàn và chúng sinh

Đời trước không thật có

Cõi này chẳng có sinh

Phật cũng khó nghĩ bàn.

Như chúng sinh Niết-bàn

Không sinh, không xuất xứ

Như pháp không tướng sinh

Đó gọi là Niết-bàn.

Chúng sinh và Niết-bàn,

Đều như bóng đáy nước

Có hình, không chúng sinh

Đó gọi là Niết-bàn.

Chúng sinh và Niết-bàn,

Đều là giả danh nói

Không sinh, cũng không diệt

Chỉ có tên gọi giả.

Tướng lời nói như thế.

Rõ không có chúng sinh

Nghĩa này phải nên biết

Chúng sinh tức Niết-bàn.

Tất cả lời nói không,

Tâm không, pháp cũng không

Dùng lời nói, chẳng lời

Quyết định không người biết.

Phi ngôn, cõi không nương

Lời nói cũng vô trụ

Tướng lời nói như vậy

Chúng sinh chẳng nghĩ bàn.

Chúng sinh và Niết-bàn

Cõi thật, cõi chẳng thật

Xa lìa, được an ổn

Về hẳn nhà vắng lặng.

Tất cả cõi chúng sinh

Như hình bóng, tiếng vang

Không nhân cũng không duyên

Cõi thật chẳng nghĩ bàn,

Tất cả gốc các pháp

Chỉ dùng giả danh nói

Là chốn không thật có

Tướng tên gọi không thật

Cõi thật không nói năng

Cũng không người biết được

Vì không, không cõi thật,

Chúng sinh chẳng nghĩ bàn.

Cõi thật chẳng nói năng

Lời nói không thành được

Tướng chân thật như như

Chúng sinh không bờ mé

Tướng lời nói tự không

Chẳng dùng lời mà biết

Như điều ông thường nói

Chúng sinh không thể nghĩ

Tướng cõi thật như thế

Chẳng nghĩ bàn biết được

Đó gọi Chánh giác nói

Bích-chi khó nghĩ bàn

Hiện thấy đối sắc ấm

Chỉ có tên gọi giả

Tánh, tướng ấm như thế

Thường xa lìa lời nói

Không có tướng chân thật

Đó gọi là xuất thế.

Biết các ấm như vậy

Bản tánh không trụ xứ

Sắc ấy không thật có

Giả danh gọi là ấm.

Chỉ có tên gọi suông

Chẳng sinh cũng chẳng diệt

Lời nói và các pháp

Không có chỗ quyết định

Nếu không có lời nói

Đó là nói sắc ấm.

Hiện thấy đối thọ ấm

Tưởng, hành cũng như vậy

Cho đến cả thức ấm

Chỉ có lời nói giả

Thấy ấm chẳng thể nói

Xa lìa tất cả tướng

Bản tánh không thật có

Chẳng sinh cũng chẳng trụ

Chân thật như đã nói

Xa lìa tất cả pháp

Biết các tướng như thế

Thể tánh không chỗ ở

Chỉ dùng giả danh nói

Nói ấm thảy cũng không

Biết lời nói không rồi

Không sinh cũng không diệt

Lời nói và các pháp

Không có chỗ quyết định

Nếu không có lời nói

Đó gọi là thức ấm.

Ấm này lìa lời nói

Hạn lượng không thật có

Tướng không sinh, không diệt

Cũng không chỗ nương tựa

Giải thoát các phiền não

Chẳng phải nghiệp, quả báo

Chẳng giác, cũng chẳng che

Chẳng lời, chẳng Niết-bàn

Tướng ấy không quyết định

Cũng không có trí tuệ

Trong ngoài không thật có

Không biếng nhác, tinh tấn

Không đùa bỡn, nghi ngờ

Cũng chẳng có thành tựu

Chẳng kinh, chẳng sợ hãi

Không có tất cả sắc

Cũng chẳng thấy cả không

Vô tướng cũng như thế

Không có một tướng khác

Chẳng buộc cũng chẳng mở

Tất cả các tiếng nói

Thanh ấy không chỗ vào

Đó gọi là Luật-đà.

Lời không diễn tả được

Rốt ráo nơi hiện thấy

Mà nói pháp vô tận

Được chánh định ấy rồi

Chẳng đắm mê lời nói

Trí này như hiện thấy

Đều nói A-luật-đà

Luật-đà đồng các pháp

Im lặng mà giảng nói

Bấy giờ, hiện thấy đến

Chẳng từ nhân duyên khác

Đó gọi là Chánh giác

Duyên giác chẳng nghĩ bàn.

KINH PHÁP LUÂN KHÔNG THOÁI CHUYỂN

QUYỂN 3

Phẩm 4: Nêu Rõ Hành Tướng Hai Thừa

Này A-nan! Các Đại Bồ-tát như thế hiện đã thật sự nhận rõ về minh, vô minh; về hành, vô hành; nhận rõ về thức và tướng của thức; về danh sắc và tướng của danh sắc; về sáu nhập và tướng của sáu nhập; về xúc và tướng của xúc; về thọ và tướng của thọ; về ái và tướng của ái; về thủ và tướng của thủ; về hữu và tướng của hữu; về sinh và tướng của sinh; về già chết và tướng của già chết, tu tập hiện thấy gọi là Bích-chi-phật.

Bấy giờ Đức Thế Tôn đọc bài kệ:

Hiện thấy vô minh

Nên không chỗ biết

Cũng không thành tựu

Như bóng trong nước

Sáng cũng chẳng động

Chẳng đắm mê pháp

Nếu không đắm pháp

Đó gọi tướng sáng.

Vô minh như không

Tướng tất cả pháp

Đều đến hiện thấy

Đó gọi Duyên giác.

Nếu nói các hành

Chẳng trong, chẳng ngoài

Cũng chẳng từ Phật

Mà sinh khởi hành

Hành ấy giả danh

Nhất định chẳng có

Chẳng sinh, chẳng diệt

Giống như hư không.

Đều đến hiện thấy

Bồ-tát không sợ

Đó gọi Chánh giác

Duyên giác khó lường.

Biết tất cả pháp

Đều như huyễn hóa

Biết như huyễn rồi

Đó gọi hiện thấy.

Chẳng bằng thật biết

Hành xứ thức này

Là tướng phân biệt

Biết thức là không.

Biết trí chẳng trí

Tất cả không đắm

Nếu biết các pháp

Thức như huyễn tưởng.

Nhân duyên danh sắc

Đều tướng hữu vi

Thể không quyết định

Cũng không thành tựu.

Xa lìa sáu nhập

Nói tướng sáu nhập

Âm thanh lời nói

Thể tánh đều không

Xúc không nhân duyên

Từ sáu nhập sinh

Nhận rõ xúc ấy

Như huyễn, đều không.

Xúc đó vô thể,

Từ vọng tưởng sinh

Xúc không chân thật

Cũng không chỗ ở

Hiện thấy xúc ấy

Biết không tướng xúc

Đều nên chán lìa

Gọi Bích-chi-phật.

Nếu chứng được thọ

Không bền như bọt

Tánh, tướng đều không

Rốt ráo chẳng thật.

Dứt bỏ ái kết

Được pháp dứt ái

Dứt hết các dục

Đó gọi Duyên giác.

Nhận rõ chấp đắm

Không, chẳng thật có

Như ngọn lửa cháy

Không có thành tựu.

Không có khởi tưởng

Sinh tưởng cũng thế

Biết thể tánh sinh

Vắng lặng, chẳng có

Lìa được già suy

Cũng không sợ chết

Không thành tựu gì

Không thọ thân sau.

Thấu đạt pháp này

Chẳng nơi nương tựa

Dùng tiếng Duyên giác

Thật tu Bồ-tát.

Này A-nan! Nay ông nên biết, Như Lai Đẳng Chánh Giác vì các vị Đại Bồ-tát phương tiện nói về Bích-chi-phật.

Lúc bấy giờ, Tôn giả A-nan liền đứng dậy, sửa lại y phục, chắp tay hướng về Đức Phật, nói kệ:

Niết-bàn, chẳng Niết-bàn

Cứu độ khắp thế gian

Ví như buộc trong không

Dùng không mà tự mở.

Nếu nói được như thế

Cũng gọi có nói được

Thế Tôn phương tiện khéo

Mà nói pháp dứt chấp.

Tôn giả A-nan nói kệ xong liền bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn! Tất cả chúng sinh ở thế gian bị ngu si che lấp nên tự khinh mình, không hiểu được ý của Như Lai chỉ dùng giả danh để nói về các pháp như: Tín hành, Pháp hành, tám bậc,… cùng các quả tu như Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Thanh văn, Duyên giác.

Bấy giờ, Phật bảo A-nan:

–Đối với các Đức Phật quá khứ ông không quên giả danh mà trồng các căn lành, vì khéo hiểu giả danh, nên không bị sự ngu tối cướp đoạt. Vì sao? Vì các pháp giả danh, như huyễn, như bóng dưới nước, như ngọn lửa nóng, như tiếng vang, giả danh như vậy!

Này A-nan! Nay ông nên biết, không để cho các pháp ác xâm hại đến mình. Phải đầy đủ sự trang nghiêm để tự trang nghiêm mình, biết được các pháp là giả danh, do nhân duyên giả hợp, thường luôn ghi nhớ, đầy đủ tinh tấn, nhưng không chấp sự tinh tấn ấy, đừng để quên mất: Đạt được trí tuệ tối thắng nhưng không chấp vào tướng trí tuệ ấy.

Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn nói kệ:

Các chúng sinh ngu si

Biếng nhác, trí tuệ kém

Thì không biết giả danh

Phải siêng năng tinh tấn.

Hiểu rõ về giả danh

Biết như thật các ấm

Cứu độ các thế gian

Giúp đạt trí chân thật.

Biết giả danh, không rồi

Tức giác ngộ Bồ-đề

Cũng không được Bồ-đề

Đó gọi là Bồ-đề.

Giả danh là tướng không

Không, chẳng thể biết không

Không chỉ có âm thanh

Lìa tất cả tranh luận

Hiển bày nghĩa như thế

Đối với không chẳng chấp

Cũng không chỗ để chứng

Vì sao có người được?

Đó gọi là Không Không.

Như vậy, A-nan nên biết! Pháp không rất sâu vô lượng, không sinh buông lung, cũng không để cho mất. Đó gọi là nói đầy đủ về hành địa của Bích-chi-phật. Bấy giờ, trong chúng hội có năm trăm ức đồng, thành vị Tỳ-kheo đều được Tín hành, liền đứng dậy đến trước Đức Thế Tôn nói kệ:

Dứt nghi được chánh trí

Bậc Vô Thượng cứu đời

Thế Tôn nói giả danh

Tín hành trụ Bồ-đề.

Trong chúng lại có năm trăm ức vị Tỳ-kheo đã đạt Pháp hành, nghe xong bài kệ ấy liền đứng dậy, sửa lại y phục, cùng nói kệ:

Chúng con dứt nghi, lầm

Nẻo giác ngộ sáng tỏ

Như Lai nói giả pháp

Pháp hành trụ Bồ-đề.

Trong chúng lại có mười ức vị Tỳ-kheo đã đạt tám bậc, nghe xong bài kệ ấy liền đứng dậy đến trước Phật, đồng nói kệ:

Con trước dứt nghi hối

Tu tám bậc đã lâu

Như Lai nói giả danh

Tám bậc trụ Bồ-đề.

Trong chúng lại có mười ức vị Tu-đà-hoàn nghe xong bài kệ ấy liền đứng dậy đến trước Phật, cùng nói kệ:

Con nay nhờ ánh sáng

Bậc Thánh chúa cứu đời

Biết pháp do Phật nói

Mở bày về giả danh.

Trong chúng lại có hai trăm lẻ năm vạn vị Tỳ-kheo đã chứng quả Tư-đà-hàm nghe xong bài kệ ấy liền đứng dậy đến trước Phật đều nói kệ:

Con trước vốn chấp đắm

Mà được Tư-đà-hàm

Nay dứt các vọng tưởng

Vắng lặng không đùa bỡn.

Trong chúng lại có mười ức vị A-na-hàm nghe xong bài kệ ấy liền đứng dậy đến trước Phật đều nói kệ:

Bậc Vô Thượng cứu đời

Nay con dứt nói suông

Đã nhổ sạch tưởng quả

Đạo giác ngộ chiếu sáng.

Trong chúng lại có ba mươi lăm ức vị Tỳ-kheo đều trụ trong bốn Thiền đắc quả A-la-hán, nghe xong bài kệ ấy liền đứng dậy đến trước Phật cùng nói kệ:

Nay con đã lìa cấu

Tự chứng đắc Vô dư

Các thừa nhập Nhất thừa

Như huyễn, không quyết định.

Trong chúng lại có hai muôn vị Tỳ-kheo, nghe xong bài kệ ấy liền đứng dậy đến trước Phật cùng nói kệ:

Con vốn thích nói suông

Thế Tôn nói giả danh

Tự gọi là Thanh văn

Trụ nơi pháp giả danh.

Trong chúng lại có năm ngàn vị Tỳ-kheo trụ trong Bích-chi-phật thừa nghe bài kệ ấy rồi liền đứng dậy, đến trước Phật, đều nói kệ:

Nay con được hiện thấy

Vì Duyên giác Bồ-đề

Như Lai nói giả danh

Duyên giác không nghĩ bàn.

Trong chúng lại có năm muôn vị Tỳ-kheo-ni, chấp tưởng về các quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, nghe xong bài kệ ấy liền đứng dậy đến trước Phật, cùng nói kệ:

Nguyện cho tướng người nữ

Đều nhập pháp bình đẳng

Thế Tôn nói không khác

Giác ngộ là Tối thượng.

Trong chúng lại có tám trăm ức muôn vị Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di đều có ý tưởng về các quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, nghe xong bài kệ ấy liền đứng dậy đến trước Phật đồng nói kệ:

Con nay tâm không cấm

Tịnh như ngọc lưu ly

Nay mới gọi xuất gia

An trụ trong Phật pháp.

Bấy giờ, trong hư không có đến sáu mươi ức na-do-tha các vị trời tung rải hoa Mạn-đà-la cõi trời lên chỗ Phật để cúng dường rồi đến trước Phật, nói kệ:

Con trước chấp tưởng thừa

Tham đắm các quả vị

Nay các quả đều bỏ

Mới giác đạo Bồ-đề.