SỐ 199 — NĂM TRĂM VỊ ĐỆ TỬ CỦA ĐỨC PHẬT TỰ NÓI VỀ BỔN KHỞI

Phẩm 27: BẠT-ĐỀ (19 bài kệ)

Ngày xưa lúa thóc hiếm

Đói khát rất hãi hùng

Có năm trăm Tỳ-kheo

Khất thực đều được cúng.

Tất cả các trưởng giả

Đều cúng cho Tỳ-kheo

Khất thực được trai thực

Liền đem đến cho con

Tuy món ăn thô dở

Thường giấu để nuôi thân

Họ cũng không thể biết

Nên đều theo lời con

Dân đói tề tựu đến

Để cầu xin đủ ăn.

Lúc đó con gắng sức

Vội rời đó bỏ đi

Bấy giờ họ chạy theo

Đuổi mãi để cầu thực

Dù hết sức theo sau

Cũng không sao theo kịp.

Con liền vượt sang sông

Rồi ngồi xuống bên bờ

Nhìn chung quanh bốn hướng

Chốn tịnh, không người qua

Hôm nay ăn một mình

Đồ ăn mềm, thơm ngon

Được no đủ thỏa mãn

Suốt ngày được an vui.

Bấy giờ có Tỳ-kheo

Bậc Thế Tôn Duyên giác

Oai thần cao vời vợi

Đã trừ bỏ sinh tử,

Tâm con vốn thường nghĩ

Nghèo hèn thật khổ cực

Xưa không tu công đức

Nên nay thật khốn cùng

Liền khởi tâm thanh tịnh

Lòng hoan hỷ nghĩ suy:

“Nên cúng cho Tỳ-kheo

Vốn là Bậc Chúng Hựu.”

Thế Tôn liền nhận lấy

Trai thực của con dâng

Vì Ngài thương xót con

Bay lên ngự tầng không.

Lúc ấy con phát nguyện:

“Xin chớ để con nghèo

Đời sau sinh giàu có

Xinh tươi như hoa đẹp

Giống Thế Tôn chẳng khác,

Đời đời luôn được gặp

Khiến con nương pháp ấy

Như Nhân giả đã được.”

Nhờ đã tạo phước đó

Được mãi mãi an vui

Ở cõi trời hay người

Phước đã tạo tự đến,

Cũng được làm quốc vương

Trời, người vô số lần

Chưa từng đọa ác đạo

Cũng không có tội chướng.

Nhờ có dư phước ấy

Nay là đời cuối cùng

Thọ sinh nhà quyền thế

Dòng đại tộc Thích vương.

Lúc trước Phật Thế Tôn

Trở về thăm quê hương

Con cùng các hoàng thân

Xuất gia làm Tịch chí.

Xưa con đã lập nguyện

Đến nay được như ý

Thành bậc Vô sở trước

Diệt độ rất thanh lương.

Sa-môn bỏ uy quyền

Bạt-đề theo Phật dạy

Bên ao A-nậu-đạt

Tự nói hành nghiệp xưa.

Phẩm 28: LA-BÀN BẠT-ĐỀ (14 bài kệ)

Thời Phật Câu-lâu-tần

Được người xây dựng tháp

Lúc ấy con ở đấy

Thấy ngôi chùa quá to

Khi xây dựng tháp ấy

Con buông lời trách rằng:

“Tháp này lớn vô cùng

Bao giờ mới thành tựu

Nên làm ít công đức

Như vậy dễ thành hơn

Đã đỡ hao công sức

Chùa tháp cũng mau thành.”

Miệng thốt ra lời dữ

Do lời nói tạo tội

Sau khi tuổi thọ hết

Liền đọa vào địa ngục,

Mãn báo địa ngục ra

Mang thân lùn, xấu tệ

Đời đời sinh ở đâu

Bị mọi người khinh chọc.

Đến thời Phật Ca-diếp

Làm quạ đen chim đỏ

Đường đến Ba-la-nại

Bay liệng giữa rừng cây,

Thấy hào quang Thế Tôn

Chúng Tỳ-kheo theo hầu

Liền theo Phật đảnh lễ

Cất tiếng kêu não nuột.

Khi Thế Tôn du hành

Trong thành Ba-la-nại

Đều theo Ngài ra vào

Thường bay quanh kêu hót

Nhờ làm công đức ấy

Lại được làm thân người

Gặp Đấng Chánh Đẳng Giác

Bậc Đạo Sư tối thượng

Xuất gia làm Sa-môn

Là đệ tử Đức Phật

Thành tựu Vô sở trước

Diệt độ thật thanh lương.

La-hán được tự tại

Sức thần đủ Lục thông

Được gọi bậc Trì pháp

Chánh chân có biệt tài

Tất cả chúng tụ hội

Lắng nghe tiếng của con

Chư Thiên và nhân dân

Tất cả đều hoan hỷ.

Con tạo tội chút ít

Cũng tạo phước không nhiều

Đều phải thọ thật quả

Các tội phước đã tạo.

Ngài La-bàn Bạt-đề

Ở trước chúng Tỳ-kheo

Bên ao A-nậu-đạt

Tự nói việc làm xưa.

Phẩm 29: MA-ĐẦU-HÒA-LUẬT-CHÍ (21 bài kệ)

Xưa tại Duy-da-ly

Con thọ thân khỉ lớn

Chạy đến cầm bát Phật

Các thầy thấy la mắng:

“Đừng làm bể bát Phật.”

Thế Tôn bảo chúng Tăng:

“Các thầy chớ la rầy

Nó không làm bể bát.”

Lúc ấy con cầm bát

Từ từ trèo lên cây

Lấy đầy một bát mật

Vừa từ cây trở xuống

Tay cầm bát mật đầy

Dâng lên Đức Thế Tôn.

Trong mật có trùng nhơ

Bậc Chánh Giác không nhận

Vì Phật thấy trong bát

Ong chết cùng mật tạp.

Con làm sạch bát mật

Lại dâng lên Đức Phật

Thế Tôn bèn xem xét

Và cũng không thọ nhận

Con lấy nước rửa sạch

Rồi đến trước đảnh lễ

Lấy nước rưới lên trên

Đổ đầy một bát khác

Cúng dường Thế Tôn xong

Tâm vô cùng hoan hỷ.

Thế Tôn, Đấng Tối Thượng

Lúc đó độ ong chết

Liền thọ nhận bát mật

Ngài dùng với các thầy.

Khi ấy con vui mừng

Chắp tay hướng lên Phật

Chuyên tâm gần Pháp vương

Lòng con luôn tinh tấn

Lúc ấy con phát nguyện:

“Khiến con làm thân người

Đời sau gặp Thế Tôn

Liền hiểu nghĩa tối thượng.”

Nhờ tạo phước đức ấy

Nên được làm thân người

Gặp Đấng Chánh Đẳng Giác

Bậc Đạo Sư vô thượng

Xuất gia làm Sa-môn

Theo hầu bên Đức Phật

Con được vô sở trước

Diệt độ rất thanh lương

Làm La-hán tự tại

Sức thần đủ sáu thông

Lấy tên là Xuất Mật

Các Tỳ-kheo cũng biết.

Nhờ trước đã tạo phước

Nên nay được kính trọng

Cùng mấy trăm Tỳ-kheo

Du hành khắp đây đó

Dù gặp nơi nghèo khổ

Tỳ-kheo Tăng đói khát

Tâm tự phát nguyện rằng:

“Tôi muốn được nước mật.”

Biết tâm con đang nghĩ

Mọi người liền trở về

Đem đến mật, cơm ngon

Dâng lên con cúng dường.

Con vừa thọ nhận xong

Tự nhiên hóa ngon bổ

Dùng đó cúng chúng Tăng

Khả ý, rất no đủ.

Khi con sinh ra đời

Do công đức thuở trước

Vượt thoát rất nhẹ nhàng

Hiểu thấu chân diệu pháp.

Như xưa con đã nguyện

Liền được như ý muốn

Cúng dường Phật Thế Tôn

Sở cầu được đầy đủ.

Các Nhân giả đều rõ

Con đã tạo công đức

Nên nay hưởng thật quả

Khả ý, tốt, an ổn.

Như thế ngài Xuất Mật

Ở giữa chúng Tỳ-kheo

Tại ao A-nậu-đạt

Tự nói việc làm xưa.

Phẩm 30: THẾ TÔN (50 bài kệ)

Bậc Quang Minh tối thượng

Giữa thế gian, tối tôn

Đã trừ hết cấu nhiễm

Hàng phục các hội chúng

Bậc Thông Tuệ thấy khắp

Đại Nhân thông tất cả

Vượt thoát oán, sợ hãi

Thuyền pháp đến bờ kia,

Thấu triệt vòng chuyển hóa

Vui thay, thương thế gian

Độ thoát khỏi sinh tử

Vì nghĩa cứu chúng sinh

Trừ khử cho mọi người

Mở hết các trói buộc

Bậc Tối Thắng giữa đời

Thuyết pháp để khai ngộ.

Bậc Đại Nhân toàn trí

Danh Đại hùng vang xa

Pháp diệu sáng vô biên

Độ thoát bằng thắng pháp.

Đại lực không phân biệt

Mở bày tuệ sáng lớn

Khuyên dạy mọi thế nhân

Bậc Y Vương cứu độ.

Thế Tôn không oán sợ

Vô thượng trừ ưu sầu

Vì từ mẫn nên độ

Chúng sinh trong ngục lớn.

Bậc Long Trượng, Sư Vương

Đại Tỳ-kheo vô trước

Thế Tôn đại trí tuệ

Cứu tế chúng trần lao

Tinh tấn có đại lực

Phương tiện rất kiên cường

Hướng dẫn chúng trời, người

An tịnh trong đạo lớn.

Phật, Thiên Chủ tối thượng

Tất cả chúng quỉ thần

Đều lạy Bậc Thắng Trí.

Phật thương xót thế gian

Nên thường trụ sinh tử

Quyết phá lưới Ma vương

Sức thần đại từ bi

Độ thoát khỏi ngục lớn.

Bậc Long Tượng trời người

Đầu tiên giữa chúng hội

Quảng diễn giảng pháp yếu

Đưa chúng đến tịch tịnh

Bậc Tôn Trưởng Tiên nhân

Thọ lãnh pháp Thế Tôn

Thành bậc Đại đệ tử.

Đạo Sư đức tối thắng

Bậc Chúng Hựu tối tôn

Bậc Vô Thượng diệt khổ

Độ tận khắp muôn nơi,

Bậc đủ các tướng tốt

Đoạn tuyệt các sắc dục

Dứt sạch các ân ái

Bấy giờ đến cung rồng

Tại ao A-nậu-đạt

Mọi việc làm thành tựu

Bay lên trên hư không

Chúng đệ tử vây quanh

Gồm năm trăm La-hán

Vì bi mẫn xót thương

Từ tâm ban khắp thế

Quán sát chúng Tỳ-kheo

Sau đó Phật tự thuyết:

“Nghe rõ lời Ta nói

Hạnh nghiệp của tiền thân

Thuở xưa có tạo tác

Nay phải bị dư ương

Thân mạng Ta lúc trước

Làm người tên Văn La

Phỉ báng Bích-chi-phật

Thiện Diệu, bậc Vô nhiễm;

Mọi người đều kéo đến

Bắt trói Phật Thiệu Diệu

Nhốt vào ngục cầm giam

Bắt đi như tử tù.

Lúc ấy thấy Sa-môn

Bị trói buộc khổ não

Lòng Ta bỗng thương xót

Nên cứu thoát cho Ngài.

Bởi do tội ương này

Đọa địa ngục rất lâu

Sau được sinh làm người

Thường bị đời phỉ báng.

Do nghiệp tội dư sót

Ở vào đời sau cùng

Ngoại đạo Tu-đà-lợi

Nghị luận phỉ báng Ta.

Từng là Bà-la-môn

Học rộng, giỏi đạo thuật

Có năm trăm đệ tử

Đang giảng trong rừng cây

Thì có bậc Thần túc

Tỳ-kheo ngũ thông lại.

Ta thấy đạo nhân tới

Phỉ báng lời ác hiểm:

“Ông quá nhiều ái dục

Tự cao sống trong rừng.”

Các Ma-nạp 1 nghe vậy

Cùng theo Ta rao truyền.

Khi ấy chúng học chí

Đến nhà nhà xin ăn

Phỉ báng với mọi người:

“Tiên nhân có dục uế.”

Do phạm tội như vậy

Bị Tu-đà-lợi mắng

Năm trăm đệ tử Phật

Cũng đều bị khinh chê.

Phật là Nhất Thiết Trí

Còn phỉ báng sai lầm.

Năm trăm đệ tử ấy

Chính Tỳ-kheo các ông

Phạm tội ương đó rồi

Phải đọa trong ác đạo

Rơi vào ngục Thái sơn

Chịu khổ đau tàn khốc.

Vì do dư ương này

Bị mỹ nữ Chiên-già

Ở trong hội chúng lớn

Lén vu oan hại Ta.

Từng làm ba anh em

Cùng nhau tranh của cải

Xô người xuống vực sâu

Lấy đá đè cho chết.

Vì phạm tội như vậy

Đọa địa ngục Thái sơn

Bị đốt tại Hắc thằng

Khổ đau không thể tưởng,

Cũng do tai ương ấy

Điều-đạt đẩy đá đè

Đá rơi xuống văng tung

Trúng dập ngón chân Phật.

Lái thuyền vào sông biển

Cùng muốn vượt biển sâu

Khi cùng đi trên thuyền

Rút dao giết thương nhân

Vì phạm tội báo này

Thân đọa trong địa ngục

Bởi do dư ương ấy

Gươm sắc hiện trước Ta.

Từng bắt cá đem bán

Lúc đó Ta vui mừng

Chính do phạm tội ấy

Đọa địa ngục Thái sơn

Ngục Hắc thằng đốt thiêu

Chịu khổ rất đau đớn.

Nay vua Tỳ-lâu-lặc

Giết hại toàn họ Thích

Chính do dư ương ấy

Ngày nay bị đau đầu.

Thời Thế Tôn Duy Vệ

Mắng chửi đệ tử Ngài:

“Không nên ăn gạo thơm

Chỉ nên ăn lúa mạch.”

Bởi do đã phạm tội

Miệng nói lời độc ác

Đọa vào ngục Hắc thằng

Thọ khổ không thể xiết,

Lại do dư ương này

Bà-la-môn kết oán

Thỉnh Ta suốt một thời

Ba tháng ăn lúa mạch.

Từng là vị y sư

Chữa bệnh con trưởng giả

Kê đơn thuốc lẫn lộn

Khiến bệnh càng nặng thêm

Vì phạm tội lỗi này

Đọa địa ngục rất khổ.

Lại do dư ương ấy

Cho nên bị kiết lỵ.

Tiền thân xưa của Ta

Từng là thầy dạy võ

Cùng lực sĩ thi tài

Giết chết luôn đối thủ

Bởi vì phạm tội đó

Thọ khổ không lường được

Lại do trả dư nghiệp

Nên đau nhừ bên hông.

Xưa Nan-đề-hòa-la

Khinh hủy Phật Ca-diếp

Nay có người thấy Ta

Bảo: “Không đắc Phật đạo.”

. Ma-nạp (Sankrist: Mānavaka) còn phiên âm là Ma-nạp-bà, Ma-nạp-bà-ca, Ma-nạp-bà-phọc-ca, Na-la-ma-na, có nghĩa là: nho đồng, niên thiếu, người, trưởng giả, niên thiếu tịnh hạnh (người ít tuổi sống tịnh hạnh). ↩︎