SỐ 125 — KInH TĂnG NHẤT A-HÀM

Kinh số 9

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Hãy tu hành một pháp. Hãy quảng bá một pháp. Đã tu hành một pháp rồi, liền có danh dự, thành tựu quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được vị cam lồ, đến chỗ vô vi, liền được thần thông, trừ các loạn tưởng được quả Sa-môn, tự đến Niết-bàn. Những gì là một pháp? Là niệm Thân.

Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Thế nào là tu hành niệm thân, liền có danh dự, thành tựu quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được vị cam lồ, đến chỗ vô vi, liền được thần thông, trừ các loạn tưởng được quả Sa-môn, tự đến Niết-bàn?

Bấy giờ, các Tỳ-kheo bạch Thế Tôn rằng:

–Gốc rễ của pháp do Thế Tôn nói. Nguyện xin Thế Tôn vì các Tỳ-kheo mà nói diệu nghĩa này. Các Tỳ-kheo sau khi nghe từ Như Lai rồi sẽ thọ trì.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Hãy lắng nghe, lắng nghe và suy nghĩ kỹ. Ta sẽ phân biệt rộng rãi cho các ông.

Các Tỳ-kheo bạch rằng:

–Xin vâng, bạch Thế Tôn.

Sau khi các Tỳ-kheo thọ giáo rồi, Thế Tôn bảo rằng:

–Nếu có Tỳ-kheo nào chánh thân, chánh ý, ngồi bắt tréo chân, cột niệm ở trước, không có tư tưởng nào khác, chuyên tinh niệm thân. Niệm thân là tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, mật, gan, phổi, tim, lá lách, thân, ruột già, ruột non, bạch chức 5 , bàng quang, phẩn, tiểu, dạ dày 6 , thương đãng 7 , dịch vị 8 , nước mắt, đờm dãi, mủ, máu, mỡ, nước miếng, đầu lâu, não 9 . Cái nào là thân? Đó là đại chủng đất? Đó là đại chủng nước? Đó là đại chủng lửa? Đó là đại chủng gió? Được tạo ra bởi giống của cha, giống của mẹ chăng? Nó từ đâu đến? Do ai tạo ra? Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, tâm, chết ở đây sẽ sinh về nơi nào?

Như vậy, các Tỳ-kheo, đó gọi là niệm Thân, liền được thành tựu đầy đủ quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được vị cam lồ, đến chỗ vô vi, liền được thần thông, trừ các loạn tưởng, được quả Sa-môn, tự đến Niết-bàn.

Cho nên, này các Tỳ-kheo, luôn phải tư duy không rời niệm thân, liền sẽ được những thứ công đức thiện này. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 10

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Hãy tu hành một pháp. Hãy quảng bá một pháp. Đã tu hành một pháp rồi, liền có danh dự, thành tựu quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được vị cam lồ, đến chỗ vô vi, liền được thần thông, trừ các loạn tưởng được quả Sa-môn, tự đến Niết-bàn. Những gì là một pháp? Là niệm Sự chết (Tử).

Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Thế nào là tu hành niệm Sự chết, liền có danh dự, thành tựu quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được vị cam lồ, đến chỗ vô vi, liền được thần thông, trừ các loạn tưởng được quả Sa-môn, tự đến Niết-bàn?

Bấy giờ, các Tỳ-kheo bạch Thế Tôn rằng:

–Gốc rễ của pháp do Thế Tôn nói. Nguyện xin Thế Tôn vì các Tỳ-kheo mà nói diệu nghĩa này. Các Tỳ-kheo sau khi nghe từ Như Lai rồi sẽ thọ trì.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Hãy lắng nghe, lắng nghe và suy nghĩ kỹ. Ta sẽ phân biệt rộng rãi cho các ông.

Các Tỳ-kheo bạch rằng:

–Xin vâng, bạch Thế Tôn.

Sau khi các Tỳ-kheo thọ giáo rồi, Thế Tôn bảo rằng:

–Nếu có Tỳ-kheo nào chánh thân, chánh ý, ngồi bắt tréo chân, cột niệm ở trước, không có tư tưởng nào khác, chuyên tinh niệm Sự chết. Chết là mất ở đây, sinh bên kia; qua lại các đường, sinh mạng trôi đi không dừng, các căn tan hoại, như khúc gỗ mục nát; mạng căn đoạn tuyệt, dòng họ chia lìa, không hình không tiếng, cũng không tướng mạo.

Như vậy, này các Tỳ-kheo, đó gọi là niệm Sự chết, liền được thành tựu đầy đủ quả báo lớn, các điều thiện đủ cả, được vị cam lồ, đến chỗ vô vi, liền được thần thông, trừ các loạn tưởng được quả Sa-môn, tự đến Niết-bàn.

Cho nên, này các Tỳ-kheo, luôn phải tư duy không rời niệm Sự chết, liền sẽ được những thứ công đức thiện này. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kệ tóm tắt:

Phật, Pháp, cùng Thánh chúng

Cuối cùng niệm Sự chết

Dù cùng trên đồng tên

Nhưng nghĩa chúng mỗi khác.

KINH TĂNG NHẤT A-HÀM

1. Để bản: Đãm phạ 憺 怕. Nên đọc là đạm bạc 憺.

2. Để bản: Võng kết 網 結. TNM: Mạn kết. Pāli: Māna-saṃyojana.

3. Pháp pháp thành tựu 法 法 成 就 , nên hiểu là pháp tùy pháp hành (Pāli: Dhammānudhamma-paṭipanna), thực hành theo thuận thứ của pháp.

4. Cf. Pāli, A. ii. 34, dẫn bởi Visuddhimagga: “Yāvatā, bhikkhave, dhammā saṅkhatā và asaṅkhatā và, virāgo tesaṃ aggamakkhāyati, yadidaṃ madanimmadano pipāsavinayo ālayasamugghāto vaṭṭupacchedo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ, “Này các Tỳ-kheo, trong các pháp, hữu vi hay vô vi, ly dục được nói là tối thượng; đó là sự diệt trừ kiêu mạn, chế ngự khát dục, trừ khử chấp tàng, đoạn tuyệt lưu chuyển, ái tận, ly dục, Niết-bàn.

5. Bạch chức 白 膱 Khang Hy: “Thịt khô (脯 phủ) dài một thước hai tấc gọi là chức.” Có lẽ đây nên đọc là bạch mô 白 膜 . Nhưng cũng không biết chỉ thứ gì.

6. Hán: Bách diệp 百 葉 , nguyên chỉ dạ dày của bò dê.

7. Thương đãng 滄 蕩 .

8. Nguyên bản: Tì bào 脾 泡, bong bóng hay bọt nơi lá lách (?).

9. Đại thể, gồm ba mươi sáu vật trong thân, cf. Tạp 43, T2n99, tr. 311a28; Đại Bát-nhã 53, T5n220, tr. 298b26. Cf. Pāli, M.iii. 90.

QUYỂN 3

Phẩm 4: ĐỆ TỬ 1

Kinh số 1

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của Ta, người có lòng nhân rộng rãi, hiểu biết rộng, hay khéo khuyến hóa, nuôi dưỡng Thánh chúng không mất oai nghi, đó là Tỳ-kheo A-nhã-câu-lân 2 .

Nhận pháp vị đầu tiên, tư duy về bốn Đế cũng là Tỳ-kheo A-nhã-câu-lân.

Hay khéo khuyến bảo hướng dẫn tạo phước và độ mọi người, chính là Tỳ-kheo Ưu-đà-di 3 .

Trong hàng mau thành tựu thần thông, nửa chừng không hối tiếc, đó chính là Tỳ-kheo Ma-ha-nam 4 .

Thường bay giữa hư không, chân không đạp đất, chính là Tỳ-kheo Thiện Trửu.

Gặp dịp thì giáo hóa, ý không cầu vinh, đó chính là Tỳ-kheo Bà-phá 5 .

Sống vui trên trời, không ở trong loài người, chính là Tỳ-kheo Ngưu Tích 6 .

Hằng quán tưởng bất tịnh ghê tởm, đó chính là Tỳ-kheo Thiện Thắng.

Nuôi dưỡng Thánh chúng, bốn sự cúng dường, chính là Tỳ-kheo Ưu-lưu-tỳ Ca-diếp 7 .

Tâm ý lặng lẽ, hàng phục các kết, chính là Tỳ-kheo Giang Ca-diếp 8 .

Quán rõ các pháp, không bị đắm trước, chính là Tỳ-kheo Tượng Ca-diếp 9 .

Kệ tóm tắt:

Câu-lân, Đà-di, Nam

Thiện Trửu, Bà thứ năm

Ngưu Tích cùng Thiện Thắng

Ba anh em Ca-diếp.

Kinh số 2

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của ta có oai nghi đoan chánh, bước đi khoan thai, chính là Tỳ-kheo Mã Sư 10 .

Trí tuệ không cùng, giải tỏ các nghi, chính là Tỳ-kheo Xá-lợi-phất 11 .

Thần túc nhẹ bay đến tận mười phương, chính là Tỳ-kheo Đại Mục-kiền-liên 12 .

Dũng mãnh tinh tấn, cam chịu khổ hành, chính là Tỳ-kheo Nhị Thập Ức Nhĩ 13 .

Thực hành mười hai hạnh Đầu-đà khó hành được, chính là Tỳ-kheo Đại Ca-diếp 14 .

Đệ nhất Thiên nhãn, thấy tận cõi mười phương, chính là Tỳ-kheo A-na-luật 15 .

Ngồi thiền nhập định, tâm không tán loạn, chính là Tỳ-kheo Ly-viết 16 .

Thường khuyên mọi người làm gương bố thí, thiết lập trai giảng 17 , chính là Tỳ-kheo Đà-la-bà-ma-la 18 .

Tạo lập phòng ốc, nhà cửa cho Tăng mười phương, chính là Tỳ-kheo Tiểu Đà-la-bà-ma-la 19 .

Dòng họ tôn quý xuất gia học đạo, chính là Tỳ-kheo La-tra-bà-la 20 .

Khéo phân biệt nghĩa, phô diễn đạo giáo, chính là Tỳ-kheo Đại Ca-chiên-diên 21 .

Kệ tóm tắt:

Ca-chiên-diên.

Mã Sư, Xá-lợi-phất,

Câu-luật, Nhĩ, Ca-diếp;

A-na-luật, Ly-viết,

Ma-la, Tra, Chiên-diên.

Kinh số 3

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của Ta xứng đáng nhận thẻ 22 , không trái phép cấm, chính là Tỳ-kheo Quân-đầu-bà-mạc 23 .

Hàng phục ngoại đạo, thực hành chánh pháp, chính là Tỳ-kheo Tân-đầu-lô 24 .

Chăm sóc bệnh tật, cung cấp thuốc thang, chính là Tỳ-kheo Sấm 25 . Bốn sự cúng dường, y phục đồ ăn thức uống, cũng là Tỳ-kheo Sấm*.

Hay làm kệ tụng, tán thán đức của Như Lai, chính là Tỳ-kheo Bằng-kỳ-xá 26 . Lời lẽ biện luận rõ ràng trôi chảy, cũng là Tỳ-kheo Bằng-kỳ-xá.

Được bốn biện tài, trả lời khi bị vấn nạn, chính là Tỳ-kheo Ma-ha Câu-hy-la 27 .

Sống nơi vắng vẻ thanh tịnh, không thích gần gũi con người, chính là Tỳ-kheo Kiên Lao.

Khất thực nhẫn nại, không tránh nóng lạnh, chính là Tỳ-kheo Nan-đề 28 .

Tĩnh tọa một nơi, chuyên tâm nhớ đạo, chính là Tỳ-kheo Kim-tỳ-la 29 .

Ngồi một lần ăn một bữa 30 , không đứng lên di chuyển chỗ, chính là Tỳ-kheo Thi-la.

Giữ gìn ba y, không rời khi ăn nghỉ, chính là Tỳ-kheo Phù-di.

Kệ tóm tắt:

Quân-đầu, Tân-đầu-lô,

Thức, Bằng, Câu-hy-la;

Kiên Lao, cùng Nan-đề,

Kim-tỳ, Thi-la, Di.

Kinh số 4

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của Ta về tọa thiền dưới bóng cây, ý không di chuyển, chính là Tỳ-kheo Hồ nghi Ly-viết 31 .

Khổ thân ngồi giữa trời, không tránh nắng mưa, chính là Tỳ-kheo Bà-tha.

Vui một mình nơi vắng vẻ, chuyên tâm tư duy, chính là Tỳ-kheo Đà-tô.

Khoác y năm mảnh 32 , không mặc đồ tốt đẹp, chính là Tỳ-kheo Ni-bà.

Thường thích nơi gò mả, không ở nơi gần người, chính là Tỳ-kheo Ưu-đa-la.

Thường ngồi nệm cỏ, ban ngày làm phước độ người, chính là Tỳ-kheo Lô-hê-ninh.

Không nói chuyện với người, nhìn xuống đất mà đi, chính là Tỳ-kheo Ưu-kiềm-ma-ni-giang.

Ngồi dậy, bước đi thường ở trong Tam-muội, chính là Tỳ-kheo San-đề 33 .

Thích du hành nước xa, dạy dỗ mọi người, chính là Tỳ-kheo Đàm-ma-lưu-chi.

Ưa họp Thánh chúng, bàn luận pháp vị, chính là Tỳ-kheo Ca-lệ.

Kệ tóm tắt:

Hồ nghi, Bà-tha, Ly,

Đà-tô, Bà, Ưu-đa;

Lô-hê, Ưu-ca-ma,

Tức, Đàm-ma-lưu, Lệ.

Kinh số 5

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của Ta có thọ mạng lâu dài, quyết không chết yểu, chính là Tỳ-kheo Bà-câu-la 34 .

Thường thích chỗ nhàn cư, không thích ở giữa đám đông, cũng chính là Tỳ-kheo Bà-câu-la.

Hay nói pháp rộng rãi, phân biệt nghĩa lý, chính là Tỳ-kheo Mãn Nguyện Tử 35 .

Vâng giữ giới luật, không điều xúc phạm, chính là Tỳ-kheo Ưu-ba-ly 36 .

Được tín giải thoát, ý không do dự, chính là Tỳ-kheo Bà-ca-lợi 37 .

Thân thể to lớn, đẹp đẽ khác hẳn thế gian, chính là Tỳ-kheo Nan-đà 38 .

Các căn tịch tĩnh, tâm không biến dịch, cũng chính là Tỳ-kheo Nan-đà.

Biện tài nhạy bén, giải thông nghi trệ cho người, chính là Tỳ-kheo Bà-đà.

Hay nói rộng nghĩa lý, không có trái nghịch, chính là Tỳ-kheo Tư-ni.

Thích mặc áo tốt, hành vốn thanh tịnh, chính là Tỳ-kheo Thiên Tu-bồ-đề.

Thường thích dạy dỗ những kẻ hậu học, chính là Tỳ-kheo Nan-đà-ca 39 .

Khéo dạy cấm giới cho Tỳ-kheo-ni, chính là Tỳ-kheo Tu-ma-na.

Kệ tóm tắt:

Bà-câu, Mãn, Ba-ly,

Bà-ca-lợi, Nan-đà,

Đà, Ni, Tu-bồ-đề,

Nan-đà, Tu-ma-na.

Kinh số 6

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của Ta có công đức tràn đầy, nhu yếu không thiếu, chính là Tỳ-kheo Thi-bà-la 40 .

Đầy đủ các hành pháp đạo phẩm, chính là Tỳ-kheo Ưu-ba-tiên Ca-lan-đà Tư. 41 .

Mọi điều nói ra đều vui hòa, không làm thương tổn ý người, chính là Tỳ-kheo Bà-đà-tiên.

Tu tập An-ban, tư duy bất tịnh ghê tởm, chính là Tỳ-kheo Ma-ha Ca-diên-na.

Chấp ngã vô thường, tâm không có tưởng, chính là Tỳ-kheo Ưu-đầu-bàn.

Hay luận bàn về mọi thứ, làm vui tâm thức, chính là Tỳ-kheo Câu-ma-la Ca-diếp 42 .

Mặc áo xấu tệ, mà không gì hổ thẹn, chính là Tỳ-kheo Diện Vương 43 .

Không hủy phạm cấm giới, đọc tụng không lười, chính là Tỳ-kheo La-vân 44 .

Dùng sức thần túc, hay tự ẩn mình, chính là Tỳ-kheo Bàn-đặc 45 .

Hay thay hình đổi dạng, tạo mọi thứ biến hóa, chính là Tỳ-kheo Châu-lợi Bàn-đặc 46 .

Kệ tóm tắt:

Thi-bà, Ưu-ba-tiên,

Bà-đà, Ca-diên-na,

Ưu-đầu, Vương, Ca-diếp,

La-vân, hai Bàn-đặc.

Kinh số 7

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của Ta thuộc hào tộc phú quý, thiên tánh nhu hòa, chính là Tỳ-kheo Thích Vương 47 .

Khất thực không chán đủ, giáo hóa không cùng, chính là Tỳ-kheo Bà-đề-bà-la.

Khí lực cường thạnh, không gì sợ khó, cũng là Tỳ-kheo Bà-đề-bà-la.

Âm thanh trong suốt vang đến Phạm thiên, chính là Tỳ-kheo La-bà-na-bà-đề 48 .

Thân thể thơm tinh khiết tỏa ra bốn phía, chính là Tỳ-kheo Ương-ca-xà.

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của Ta, biết thời, rõ vật, chỗ đến không nghi, chỗ nhớ không quên, nghe nhiều xa rộng, khả năng phụng sự bậc trên, chính là Tỳ-kheo A-nan.

Phục sức trang nghiêm, nhìn bóng bước đi, chính là Tỳ-kheo Ca-trì-lợi.

Các vua kính hầu, quần thần cung kính, chính là Tỳ-kheo Nguyệt Quang.

Trời, người phụng sự, sáng nào cũng hầu thăm, chính là Tỳ-kheo Thâu-đề.

Đã bỏ hình người, tướng mạo giống trời, cũng là Tỳ-kheo Thâu-đề.

Bậc Thầy hướng dẫn chư Thiên, chỉ trao chánh pháp, chính là Tỳ-kheo Thiên.

Tự nhớ mọi việc vô số kiếp đời trước, chính là Tỳ-kheo Quả Y 49 .

Kệ tóm tắt:

Thích Vương, Bà-đề-ba

La-bà, Ương-ca-xà

A-nan, Ca, Nguyệt Quang

Thâu-đề, Thiên, Bà-ê.

Kinh số 8

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của ta có thể tánh lợi căn, trí tuệ sâu xa, chính là Tỳ-kheo Ương-quật-ma 50 .

Thường hàng tà nghiệp của phục ma, ngoại đạo, chính là Tỳ-kheo Tăng-ca-ma.

Nhập thủy Tam-muội không lấy làm khó, chính là Tỳ-kheo Chất-đa Xá-lợi-phất.

Những hiểu biết rộng rãi, là được mọi người kính nhớ, cũng là Tỳ-kheo Chất-đa Xá-lợi-phất.

Nhập hỏa Tam-muội chiếu khắp mười phương, chính là Tỳ-kheo Thiện Lai 51 .

Hay hàng phục rồng khiến phụng sự Tam bao, chính là Tỳ-kheo Na-la-đà 52 .

Hàng phục Quỷ thần cải ác tu thiện, chính là Tỳ-kheo Quỷ-đà 53 .

Hàng phục Càn-đạp-hòa khiến cần thực hành hạnh lành, chính là Tỳ-kheo Tỳ-lô-giá.

Thường vui với định Không, phân biệt nghĩa không, chính là Tỳ-kheo Tu-bồ-đề.

Chí ở nơi không vắng, nghiệp đức vi diệu, cũng là Tỳ-kheo Tu-bồ-đề 54 .

Thực hành định vô tưởng, trừ bỏ các niệm, chính là Tỳ-kheo Kỳ-lợi-ma-nan 55 .

Nhập định vô nguyện, ý không tán loạn, chính là Tỳ-kheo Diệm Thạnh.

Kệ tóm tắt:

Ương-quật, Tăng-ca-ma

Chất-đa, Bà 56 , Na-la

Duyệt-xoa 57 , Phù-lô-giá

Thiện nghiệp cùng Ma-nan.

Kinh số 9

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của Ta nhập Từ Tam-muội, tâm không phẫn nộ, chính là Tỳ-kheo Phạm-ma-đạt 58 .

Nhập Bi Tam-muội, thành tựu bản nghiệp, chính là Tỳ-kheo Tu-thâm 59 .

Được đức của thiện hành 60 , không có các thứ tưởng, chính là Tỳ-kheo Sa-di-đà.

Thường giữ gìn tâm, ý không lìa bỏ, chính là Tỳ-kheo Dược-ba-ca.

Hành Diệm thạnh Tam-muội, trọn không giải đãi, chính là Tỳ-kheo Đàm-di.

Ngôn ngữ thô lỗ, không kể bậc tôn quý, chính là Tỳ-kheo Tỷ-lợi-đà-bà-giá.

Nhập Kim quang Tam-muội, cũng là Tỳ-kheo Tỷ-lợi-đà-bà-giá.

Nhập Kim cang Tam-muội, không thể bị phá hoại, chính là Tỳ-kheo Vô Úy.

Những gì nói ra dứt khoát rõ ràng, trong lòng không khiếp nhược, chính là Tỳ-kheo Tu-nê-đa.

Thường thích nơi tịch tĩnh, ý không thường loạn, chính là Tỳ-kheo Đà-ma.

Nghĩa thì không ai thắng, không hề bị khuất phục, chính là Tỳ-kheo Tu-la-đà.

Kệ tóm tắt:

Phạm-đạt, Tu-thâm-ma

Sa-di, Dược, Đàm-di

Tỳ-lợi-đà, Vô Úy

Tu-nê-đà, Tu-la.

Kinh số 10

Tỳ-kheo đệ nhất trong hàng Thanh văn của ta, hiểu rõ tinh tú, biết trước cát hung, chính là Tỳ-kheo Na-già-ba-la.

Thường vui Tam-muội, thiền duyệt làm thức ăn, chính là Tỳ-kheo Bà-tư-tra.

Thường lấy Hỷ làm thức ăn, chính là Tỳ-kheo Tu-dạ-xà.

Thường hành nhẫn nhục, vật đối đến tâm không khởi, chính là Tỳ-kheo Mãn Nguyện Thạnh Minh.

Tu tập Nhật quang Tam-muội, chính là Tỳ-kheo Di-hề.

Rõ phép toán thuật, không có sai lầm, chính là Tỳ-kheo Ni-câu-lưu.

Trí tuệ phân biệt các loại, thường không quên mất, chính là Tỳ-kheo Lộc-đầu.

Đắc Điện lôi Tam-muội, lòng không sợ hãi, chính là Tỳ-kheo Địa.

Quán rõ gốc rễ của thân, chính là Tỳ-kheo Đầu-na.

Thủ chứng được Lậu tận thông tối hậu, chính là Tỳ-kheo Tu-bạt 61 .

Kệ tóm tắt:

Na-ca, Tra, Xá-na

Di-hề, Ni-câu-lưu

Lộc-đầu, Địa, Đầu-na

Tu-bạt ở sau cùng.

Một trăm vị Hiền thánh này cần được giảng rộng.

Phẩm 5: TỲ-KHEO-NI

Kinh số 1

Tỳ-kheo-ni đệ nhất trong hàng Thanh văn của ta, xuất gia học đạo lâu, được quốc vương cung kính, chính là Tỳ-kheo-ni Đại Ái Đạo Kiều-đàm-di 62 .

Trí tuệ thông minh, chính là Tỳ-kheo-ni Sấm-ma 63 .

Thần túc đệ nhất, cảm đến các thần, chính là Tỳ-kheo-ni Ưu-bát Hoa Sắc 64 .

Thực hành pháp Đầu-đà với mười một điều hạn chế, chính là Tỳ-kheo-ni Cơ-lê-xa Cù-đàm-di 65 .

Thiên nhãn đệ nhất, nhìn khắp không trở ngại, chính là Tỳ-kheo-ni Xa-câu-lê 66 .

Tọa thiền nhập định, ý không phân tán, chính là Tỳ-kheo-ni Xa-ma 67 .

Phân biệt nghĩa thú, diễn rộng đạo giáo, chính là Tỳ-kheo-ni Ba-đầu-lan-đồ-na.

Vâng giữ luật giáo không phạm thêm, chính là Tỳ-kheo-ni Ba-la-giá-na 68 .

Đạt tín giải thoát, không thoái lui trở lại, chính là Tỳ-kheo-ni Ca-chiên-diên 69 .

Đạt bốn biện tài, trong lòng khiếp sợ, chính là Tỳ-kheo-ni Tối Thắng.

Kệ tóm tắt:

Đại Ái cùng Sấm-ma*

Ưu-bát, Cơ-đàm-di

Câu-lợi, Xà, Lan-đồ

Na-la, Ca-chiên, Thắng.

Kinh số 2

Tỳ-kheo-ni đệ nhất trong hàng Thanh văn của Ta, tự biết mọi việc vô số kiếp đời trước, chính là Tỳ-kheo-ni Bạt-đà Ca-tỳ-ly 70 .

Nhan sắc xinh đẹp, được mọi người yêu kính, chính là Tỳ-kheo-ni Hê-ma-xà.

Hàng phục ngoại đạo để lập chánh giáo, chính là Tỳ-kheo-ni Thâu-na 71 .

Phân biệt nghĩa thú, nói rộng từng bộ, chính là Tỳ-kheo-ni Đàm-ma-đề-na 72 .

Mình mặc áo thô, không lấy làm xấu hổ, chính là Tỳ-kheo-ni Ưu-đa-la.

Các căn tịch tĩnh, thường thuận nhất tâm, chính là Tỳ-kheo-ni Quang Minh.

Y phục tề chỉnh, đúng theo pháp giáo, chính là Tỳ-kheo-ni Thiền Đầu.

Luận biện nhiều đề tài, không nghi ngờ do dự, chính là Tỳ-kheo-ni Đàn-đa.

Khả năng sáng tác kệ, khen ngợi đức của Như Lai, chính là Tỳ-kheo-ni Thiên Dữ.

Nghe nhiều biết rộng, ân huệ tiếp dẫn người dưới, chính là Tỳ-kheo-ni Cù-ty.

Kệ tóm tắt:

Bạt-đà, Đồ, Thâu-na

Đàm-ma-na, Ưu-đa

Quang Minh, Thiền, Đàn-đa

Thiên Dữ cùng Đàm-ty.

Kinh số 3

Tỳ-kheo-ni đệ nhất trong hàng Thanh văn của ta, thường ở nơi vắng vẻ, không sống giữa nhân gian, chính là Tỳ-kheo-ni Vô Úy.

Khổ thân khất thực, không lựa sang hèn, chính là Tỳ-kheo-ni Tỳ-xá-khư 73 .

Tại một chỗ chỉ ngồi một lần, quyết không xê dịch, chính là Tỳ-kheo-ni Bạt-đà-bà-la.

Đi khắp cầu xin, rộng độ mọi người, chính là Tỳ-kheo-ni Ma-nộ-ha-lợi.

Chóng thành đạo quả, không vướng giữa chừng, chính là Tỳ-kheo-ni Đà-ma.

Nắm giữ ba y, quyết không lìa bỏ, chính là Tỳ-kheo-ni Tu-đà-ma.

Thường ngồi dưới bóng cây, ý không dời đổi, chính là Tỳ-kheo-ni Hiếp-tu-na.

Thường ở nơi đất trống, không cần nghĩ đến đồ che, chính là Tỳ-kheo-ni Xà-đà.

Thích nơi vắng vẻ, không sống giữa nhân gian, chính là Tỳ-kheo-ni Ưu-ca-la.

Ngồi mãi nệm cỏ, không cần trang sức, chính là Tỳ-kheo-ni Ly-na.

Khoác y năm mảnh, tuần tự khất thực 74 , chính là Tỳ-kheo-ni A-nô-ba-ma.

Kệ tóm tắt:

Vô Úy, Đa-tỳ-xá

Bà-đà, A-nô-ba

Đàn, Tu-đàn, Xà-đa

Ưu-ca, Ly, A-nô.

Kinh số 4

Tỳ-kheo-ni đệ nhất trong hàng Thanh văn của ta, thích nơi gò mả vắng, chính là Tỳ-kheo-ni Ưu-ca-ma.

Thường xuyên an trú tâm Từ, thương tưởng chúng sinh, chính là Tỳ-kheo-ni Thanh Minh.

Buồn khóc chúng sinh không đến được với đạo, chính là Tỳ-kheo-ni Tố-ma 75 .

Hoan hỷ vì được đạo, nguyện chia cho tất cả, chính là Tỳ-kheo-ni Ma-đà-lợi.

Thủ hộ các hành, ý không lìa xa, chính là Tỳ-kheo-ni Ca-la-già.

Giữ không chấp hư 76 , biết rõ không có gì tồn tại, chính là Tỳ-kheo-ni Đề-bà-tu.

Tâm vui với vô tưởng 77 , trừ bỏ các chấp, chính là Tỳ-kheo-ni Nhật Quang.

Tu tập vô nguyện 78 , tâm thường giúp khắp, chính là Tỳ-kheo-ni Mạt-na-bà. Không nghi các pháp, độ người không hạn, chính là Tỳ-kheo-ni Ty-ma-đạt. Thường nói nghĩa rộng, phân biệt pháp sâu, chính là Tỳ-kheo-ni Phổ Chiếu.

Kệ tóm tắt:

Ưu-ca, Minh, Tố-ma

Ma-đà, Ca, Đề-bà

Nhật Quang, Ma-na-bà

Tỳ-ma-đạt, Phổ Chiếu.

Kinh số 5

Tỳ-kheo-ni đệ nhất trong hàng Thanh văn của ta, tâm hằng nhẫn nhục như đất bao dung, chính là Tỳ-kheo-ni Đàm-ma-đề 79 .

Hay dạy bảo mọi người, khiến lập hội bố thí, chính là Tỳ-kheo-ni Tu-dạ-ma.

Phân bố chỗ ngồi chỗ nằm, cũng là Tỳ-kheo-ni Tu-dạ-ma.

Tâm đã vĩnh viễn lắng đọng, không còn khởi loạn tưởng, chính là Tỳ-kheo-ni Nhân-đà-xà.

Quán rõ các pháp mà không bao giờ chán, chính là Tỳ-kheo-ni Long.

Ý chí kiên cường, dũng mãnh, không bị nhiễm đắm, chính là Tỳ-kheo-ni Câu-na-la.

Nhập Thủy Tam-muội, thấm nhuần khắp tất cả, chính là Tỳ-kheo-ni Bà-tu.

Nhập Diệm quang Tam-muội, tất chiếu khắp cả mọi loài, chính là Tỳ-kheo-ni Hàng-đề.

Quán bất tịnh ghê tởm, phân biệt duyên khởi, chính là Tỳ-kheo-ni Giá-ba-la.

Nuôi dạy mọi người, cung cấp mọi thiếu thốn, chính là Tỳ-kheo-ni Thủ-ca.

Tỳ-kheo-ni đệ nhất cuối cùng trong hàng Thanh văn của Ta, chính là Tỳ-kheo-ni Bạt-đà Quân-đà-la 80 nước Câu-di.

Kệ tóm tắt:

Đàm-ma, Tu-dạ-ma

Nhân-đề, Long, Câu-na

Bà-tu, Hàng, Giá-ba

Thủ-ca, Bạt-đà-la.

Năm mươi Tỳ-kheo-ni này, nói rộng như trên.

Phẩm 6: THANH T Í N S Ĩ 81

Kinh số 1

Ưu-bà-tắc đệ nhất trong hàng đệ tử của Ta, người đầu tiên nghe pháp dược mà chứng thành Hiền thánh, chính là thương khách Tam Quả 82 .

Trí tuệ đệ nhất, chính là gia chủ Chất-đa 83 .

Thần đức đệ nhất, chính là Kiền-đề A-lam.

Hàng phục ngoại đạo, chính là gia chủ Quật-đa.

Thường nói pháp sâu, chính là gia chủ Ưu-ba-quật.

Thường tọa thiền tư duy, chính là Ha-xỉ A-la-bà 84 .

Hàng phục bọn ma 85 , chính là gia chủ Dũng Kiện.

Phước đức sung mãn, chính là gia chủ Xà-lợi.

Chủ đại đàn thí, chính là gia chủ Tu-đạt 86 .

Thành tựu môn tộc, chính là gia chủ Mẫn-dật 87 .

Kệ tóm tắt:

Tam Quả, Chất, Kiền-đề

Quật, Ba cùng La-bà

Dũng, Đồ-lợi, Tu-đạt

Mẫn-dật gọi là mười.

Kinh số 2

Ưu-bà-tắc đệ nhất trong hàng đệ tử của Ta, ưa hỏi nghĩa thú, chính là Bà-la-môn Sinh Lậu 88 .

Lợi căn thông minh, chính là Phạm-ma-du 89 .

Tín sứ của chư Phật, chính là Ngự mã Ma-nạp.

Xét thân vô ngã, chính là Bà-la-môn Hỷ Văn Cầm.

Bàn luận không ai hơn, chính là Bà-la-môn Tỳ-cừu.

Hay sáng tác kệ tụng, chính là gia chủ Ưu-ba-ly 90 .

Nói năng nhanh lẹ, cũng là gia chủ Ưu-ba-ly.

Thích bố thí của báu tốt, không có lòng tiếc, chính là gia chủ Thù-đề.

Kiến lập gốc thiện, chính là Ưu-ca Tỳ-xá-ly 91 .

Hay nói pháp vi diệu, chính là Ưu-bà-tắc Tối Thượng Vô Úy.

Những điều nói ra không sợ, khéo xem xét căn cơ mọi người, chính là đại tướng lãnh Đầu-ma thành Tỳ-xá-ly.

Kệ tóm tắt:

Sinh Lậu, Phạm-ma-du

Ngự mã cùng Văn Cầm

Tỳ-cừu, Ưu-ba-ly

Thù-đề, Ưu, Úy, Ma.

Kinh số 3

Ưu-bà-tắc đệ nhất trong hàng đệ tử của ta, vui ban ân huệ, chính là vua Bình-sa 92 .

Sở thí ít ỏi, chính là vua Quang Minh.

Kiến lập gốc lành, chính là vua Ba-tư-nặc 93 .

Được tín tâm thiện vô căn 94 , khởi lòng hoan hỷ, chính là vua A-xà-thế 95 .

Chí tâm hướng về Phật, ý không biến dịch, chính là vua Ưu-điền 96 .

Thừa sự chánh pháp, chính là Vương tử Nguyệt Quang.

Cung phụng Thánh chúng, ý luôn bình đẳng, chính là vương tử tạo ra Kỳ hoàn.

Thường thích giúp người, hơn là tự vì mình, chính là vương tử Sư Tử.

Khéo phụng kính người, không phân cao thấp, chính là vương tử Vô Úy 97 .

Tướng mạo đoan chánh, đẹp đẽ hơn người, chính là vương tử Kê-đầu.

Kệ tóm tắt:

Bình-sa vương, Quang Minh

Ba-tư-nặc, Xà vương

Nguyệt, Kỳ hoàn, Ưu-điền

Sư Tử, Úy, Kê-đầu.

Kinh số 4

Ưu-bà-tắc đệ nhất trong hàng đệ tử của ta, thường hành tâm Từ, chính là gia chủ Bất-ni.

Tâm thương Bi niệm tất cả các loài, chính là Thích chủng Ma-ha-nạp 98 .

Thường hành tâm hoan hỷ, chính là Thích chủng Bạt-đà.

Thường giữ tâm không mất hạnh lành, chính là Ưu-bà-tắc Tý-xà-tiên.

Khả năng hành nhẫn nhục, chính là Đại tướng Sư Tử 99 .

Luận biện nhiều đề tài, chính là Ưu-bà-tắc Tỳ-xá-ngự 100 .

Im lặng như Hiền thánh, chính là Ưu-bà-tắc Nan-đề-bà-la.

Siêng tu hành lành không dừng nghỉ, chính là Ưu-bà-tắc Ưu-đa-la.

Các căn tịch tĩnh, chính là Ưu-bà-tắc Thiên-ma.

Người chứng quả cuối cùng trong hàng đệ tử của ta, chính là Câu-di-na Ma-la.

Kệ tóm tắt:

Bất-ni, Ma-ha-nạp

Bạt-đà, Ưu-đa-la

Sư Tử, Tỳ-xá, Ly

Ưu-đa, Thiên, Ma-la.

Bốn mươi Ưu-bà-tắc này đều nên nói rộng như trên.

Phẩm 7: THANH TÍN NỮ

Kinh số 1

Ưu-bà-tư đệ nhất trong hàng đệ tử của Ta, người đầu tiên thọ trì đạo mà chứng quả, chính là Ưu-bà-tư Nan-đà Nan-đà-bà-la 101 .

Trí tuệ đệ nhất, chính là Ưu-bà-tư Cửu-thọ-đa-la 102 .

Thường thích tọa thiền, chính là Ưu-bà-tư Tu-tỳ-da Nữ 103 .

Tuệ căn tỏ rõ, chính là Ưu-bà-tư Tỳ-phù.

Kham năng nói pháp, chính là Ưu-bà-tư Ương-kiệt-xà.

Khéo diễn nghĩa kinh, chính là Ưu-bà-tư Bạt-đà-sa-la Tu-diệm-ma.

Hàng phục ngoại đạo, chính là Ưu-bà-tư Bà-tu-đà.

Âm vang trong suốt, chính là Ưu-bà-tư Vô Ưu.

Hay luận giải nhiều đề tài, chính là Ưu-bà-tư Bà-la-đà.

Dũng mãnh tinh tấn, chính là Ưu-bà-tư Tu-đầu.

Kệ tóm tắt:

Nan-đà-đà, Cửu-thọ

Tu-tỳ, Ương-kiệt-xà

Tu-diệm cùng Vô Ưu

Bà-la-đà, Tu-đầu.

Kinh số 2

Ưu-bà-tư đệ nhất trong hàng đệ tử của Ta, cúng dường Như Lai, chính là phu nhân Ma-lợi 104 .

Thừa sự chánh pháp, chính là phu nhân Tu-lại-bà.

Cúng dường Thánh chúng, chính là phu nhân Xả-di.

Chiêm ngưỡng Hiền sĩ quá khứ tương lai, chính là phu nhân Nguyệt Quang.

Đàn-việt đệ nhất, chính là phu nhân Lôi Điện 105 .

Luôn hành Từ Tam-muội, chính là Ưu-bà-tư Ma-ha Quang 106 .

Hành tâm Bi, hằng thương xót, chính là Ưu-bà-tư Tỳ-đề.

Tâm Hỷ không dứt, chính là Ưu-bà-tư Bạt-đề.

Hành nghiệp thủ hộ, chính là Ưu-bà-tư Nan-đà Mẫu 107 .

Được tín giải thoát, chính là Ưu-bà-tư Chiếu Diệu.

Kệ tóm tắt:

Ma-lợi, Tu-lại-bà

Xả-di, Quang Nguyệt, Lôi

Đại Quang, Tỳ-đề, Đà

Nan-đà cùng Chiếu Diệu.

Kinh số 3

Ưu-bà-tư đệ nhất trong hàng đệ tử của Ta, thường hành nhẫn nhục, chính là Ưu-bà-tư Vô Ưu.

Hành Không Tam-muội 108 , chính là Ưu-bà-tư Tỳ-thù-tiên.

Hành Vô tưởng Tam-muội 109 , chính là Ưu-bà-tư Ưu-na-đà.

Hành Vô nguyện Tam-muội 110 , chính là Ưu-bà-tư Vô Cấu.

Thích dạy dỗ người, chính là Ưu-bà-tư phu nhân Thi-lợi.

Khéo hay trì giới, chính là Ưu-bà-tư Ương-kiệt-ma.

Dung mạo đoan chánh, chính là Ưu-bà-tư Lôi Diệm.

Các căn tịch tĩnh, chính là Ưu-bà-tư Tối Thắng.

Nghe nhiều, biết rộng, chính là Ưu-bà-tư Nê-la.

Thường sáng tác kệ tụng, chính là Ưu-bà-tư Tu-ma-ca-đề Tu-đạt Nữ. Không chỗ khiếp nhược, cũng là Ưu-bà-tư Tu-đạt Nữ.

Ưu-bà-tư thủ chứng cuối cùng trong hàng Thanh văn của ta, chính là Ưu-bà-tư Lam.

Kệ tóm tắt:

Vô Ưu, Tỳ-thù-tiên

Ưu-na, Vô Cấu, Thi

Ương-kiệt, Lôi Diệm, Thắng

Nê, Tu, Lam-ma Nữ.

Ba mươi Ưu-bà-tư này nói rộng như trên.

Phẩm 8: A-TU-LUÂN

Kinh số 1

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Thọ thân hình lớn không ai hơn vua A-tu-luân. Tỳ-kheo nên biết, thân hình A-tu-luân lớn cao tám vạn bốn ngàn do-tuần. Miệng rộng ngàn do-tuần. Tỳ-kheo nên biết, có lúc vua A-tu-luân muốn xúc phạm đến mặt trời, liền hóa thân cao gấp bội đến mười sáu vạn tám ngàn do-tuần, đến trước mặt trời, mặt trăng. Vua mặt trời, mặt trăng thấy vậy, trong lòng sợ hãi cho nơi ở của mình không an ninh. Vì sao? Vì thân hình A-tu-luân rất đáng sợ. Vua mặt trời, mặt trăng kia vì ôm lòng sợ hãi, nên ánh sáng không còn nữa. Nhưng A-tu-luân không dám đến trước bắt mặt trời, mặt trăng. Vì sao? Vì oai đức mặt trời, mặt trăng có thần lực lớn, thọ mạng rất dài, nhan sắc đoan chánh, hưởng lạc vô cùng. Muốn biết thọ mạng dài ngắn thì tuổi thọ trụ một kiếp. Hơn nữa, do phước báo của chúng sinh cõi này, nên vua mặt trời, mặt trăng không bị A-tu-luân thấy mà xúc não. Bấy giờ, A-tu-luân ôm lòng sầu lo liền biến mất.

Như vậy, này các Tỳ-kheo, ác ma Ba-tuần luôn ở sau các ông, tìm cầu phương tiện làm bại hoại thiện căn. Ba-tuần liền hóa ra sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp mịn màng, láng mướt, cực kỳ vi diệu lạ lùng, muốn làm mê loạn ý các Tỳ-kheo. Ba-tuần tự nghĩ: “Ta sẽ rình cơ hội nơi mắt Tỳ-kheo và cũng rình cơ hội nơi tai, mũi, lưỡi, thân và ý.”

Lúc ấy, Tỳ-kheo tuy thấy pháp sáu tình cực kỳ vi diệu, nhưng tâm không nhiễm đắm. Bấy giờ, ác ma Ba-tuần ôm lòng sầu lo liền rút lui. Vì sao? Vì những ảnh hưởng oai lực của Như Lai bậc A-la-hán 111 mà như vậy. Vì sao? Vì các Tỳ-kheo không gần sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp mịn màng, láng mướt.

Bấy giờ, Tỳ-kheo thường xuyên học như vầy: “Thật là khó khăn khi nhận đồ hiến cúng của người. Nếu không thể tiêu hóa được thì sẽ rơi vào năm đường; không thể đến được đạo Chánh chân vô thượng.”

Cho nên cần phải chuyên tâm, để đạt được cái chưa đạt được, vượt qua cái chưa được vượt qua, chưa chứng đắc khiến cho chứng.

Cho nên, này các Tỳ-kheo, chưa được tín thí không khởi tưởng niệm, đã có tín thí thì hãy làm cho tiêu hóa, không khởi nhiễm đắm. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học như vậy.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 2 112

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có một con người 113 xuất hiện ở thế gian, đem nhiều lợi ích cho người, an ổn chúng sinh, thương đời ngu tối, muốn khiến trời, người có được phước hựu. Một con người đó là ai? Đó là Đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác 114 . Đó gọi là có một con người xuất hiện ở thế gian đem nhiều lợi ích cho người, an ổn chúng sinh, thương đời ngu tối, muốn khiến trời, người có được phước hựu.

Cho nên, này các Tỳ-kheo, nên khởi lòng cung kính đối với Như Lai. Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 3 115

Nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có một con người* mà xuất hiện ở thế gian, liền có một người nhập đạo ở tại thế gian và cũng xuất hiện ở thế gian có hai đế, ba giải thoát môn, pháp chân thật bốn Đế, năm Căn; sáu tà kiến diệt 116 ; bảy Giác ý, tám Đạo phẩm Hiền thánh, chín cõi cư trú của chúng sinh, mười Lực của Như Lai, mười một Từ tâm giải thoát.

Một con người ấy là ai? Đó là Đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác*. Đó gọi là có một con người xuất hiện ở thế gian, liền có một người nhập đạo ở tại thế gian và cũng xuất hiện ở thế gian có hai đế, ba giải thoát môn, pháp chân thật bốn Đế, năm Căn; sáu tà kiến diệt; bảy Giác ý, tám Đạo phẩm Hiền thánh, chín cõi cư trú của chúng sinh, mười Lực của Như Lai, mười một Từ tâm giải thoát.

Cho nên, này các Tỳ-kheo, nên khởi lòng cung kính đối với Như Lai. Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 4 117

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có một con người mà xuất hiện ở thế gian, liền có ánh sáng trí tuệ xuất hiện ở thế gian. Một con người ấy là ai?

Đó là Đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác*. Đó gọi là một người xuất hiện ở thế gian, liền có ánh sáng trí tuệ xuất hiện ở thế gian.

Cho nên các Tỳ-kheo, hãy có tín tâm hướng đến Phật, chớ có nghiêng tà. Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 5

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có một con người mà xuất hiện ở thế gian thì vô minh tối tăm liền tự tiêu diệt. Bấy giờ, những kẻ phàm ngu bị kết sử trói buộc bởi vô minh sở kiến này, nên không biết như thật về con đường sinh tử, luân hồi qua lại từ đời này qua đời sau, từ kiếp này qua kiếp nọ, không cởi trói được. Nếu lúc đó có Như Lai, bậc A-la-ha, Chánh Đẳng Chánh Giác xuất hiện ở thế gian thì vô minh tối tăm liền tự tiêu diệt.

Cho nên các Tỳ-kheo, nên nhờ thừa sự chư Phật. Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 6

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có một con người mà xuất hiện ở thế gian, liền có ba mươi bảy phẩm xuất hiện ở thế gian. Những gì là ba mươi bảy phẩm đạo?

Đó là bốn Ý chỉ, bốn Ý đoạn, bốn Thần túc, năm Căn, năm Lực, bảy Giác y, tám Chân hành, liền xuất hiện ở thế gian.

Một con người ấy là ai? Đó là Đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác*.

Cho nên các Tỳ-kheo, thường nên thừa sự Phật. Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 7 118

Nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có một con người mà mất hẳn ở thế gian thì nhiều người sẽ ôm lòng sầu lo; khắp trời, người mất cả bóng che. Một con người ấy là ai?

Đó là Đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác*. Đó gọi là có một con người mà mất hẳn ở thế gian, nhân loại phần nhiều ôm lòng sầu lo; khắp trời, người mất cả bóng che. Vì sao? Vì nếu Đức Như Lai diệt tận ở đời, thì ba mươi bảy phẩm cũng lại diệt tận.

Cho nên các Tỳ-kheo, thường nên cung kính đối với Phật. Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 8

Nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có một con người mà xuất hiện ở thế gian thì bấy giờ trời, người liền được thấm nhuần ánh sáng, liền có tín tâm nơi giới, văn, thí, tuệ. Giống như ánh trăng tròn mùa thu vằng vặc chiếu khắp mọi nơi, thì ở đây cũng vậy. Nếu Như Lai, bậc A-la-ha, Chánh Đẳng Chánh Giác, xuất hiện thế gian, thì trời, người liền được thấm nhuần ánh sáng, liền có lòng tin đối với giới, văn, thí, tuệ, như trăng tròn chiếu khắp tất cả.

Cho nên các Tỳ-kheo, nên khởi lòng cung kính đối với Như Lai. Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 9

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có một con người mà xuất hiện ở thế gian thì bấy giờ tất cả trời, người đều đông đúc, chúng sinh ba đường ác liền tự giảm thiểu. Giống như đất nước lúc có Thánh vương cai trị giáo hóa, thì nhân dân trong thành này đông mạnh, nước láng giềng sức yếu hơn, ở đây cũng vậy. Nếu lúc Như Lai, xuất hiện thế gian thì ba đường ác liền tự giảm thiểu.

Cho nên các Tỳ-kheo, nên khởi lòng tin đối với Phật. Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 10 119

Nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có một con người xuất hiện ở thế gian mà không có một ai bắt kịp, không thể bắt chước, đi một mình, không bạn lữ, không ai sánh ngang; chư Thiên cùng loài người không ai có thể sánh kịp; đối tín, giới, văn, thí, tuệ cũng không ai sánh kịp.

Một con người ấy là ai? Đó là Đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác*. Đó gọi là một con người xuất hiện ở thế gian mà không có một ai bắt kịp, không thể bắt chước, đi một mình, không bạn lữ, không ai sánh ngang; chư Thiên cùng loài người không ai có thể sánh kịp; người mà tín, giới, văn, thí, tuệ thảy đều đầy đủ.

Cho nên các Tỳ-kheo, nên khởi lòng tin cung kính đối với Phật. Vì vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kệ tóm tắt:

Tu-luân, ích, một đường

Ánh sáng cùng tối tăm

Đạo phẩm, mất hẳn, tin

Đông đúc, không ai bằng.

KINH TĂNG NHẤT A-HÀM

1. Tham chiếu Pāli, A. 1. 14. Etadaggavaggo.

2. Pāli: Aññà Koṇḍañña.

3. Pāli: Udāyī.

4. Pāli: Mahānāma.

5. Pāli: Vappa.

6. Pāli: Gavampati.

7. Pāli: Uruvela-Kassapa.

8. Pāli: Nadì-Kassapa.

9. Pāli: Gayā-Kassapa.

10. Pāli: Assajit.

11. Pāli: Sāriputta.

12. Pāli: Mahā-Moggallāna.

13. Pāli: Soṇakolivīsa.

14. Pāli: Mahā-Kassapa.

15. Pāli: Anuruddha.

16. Pāli: Revata.

17. So sánh Pāli: Senāsanapaññapakānaṃ , người phân phối chỗ nằm cho Tăng. Xem Tứ Phần 1 (T22n1428, tr. 587a25tt).

18. Pāli: Dabba-Mallaputta.

19. Xem cht. 18 trên.

20. Pāli: Raṭṭhapāla. Nhưng A.1. 24 nói, quý tộc xuất gia ( uccākulikānaṃ ) là Bhaddhiya Kāligodhāyaputta. Còn Raṭṭhapāla là đệ nhất trong những Tỳ-kheo xuất gia bởi tín tâm kiên định ( saddhāpabbajitānaṃ yadidam ra ṭṭ hapālo ).

21. Pāli: Mahā-Kaccāna.

22. Hán: Thọ trù 籌 (Pāli: Salāka), đây chỉ thẻ chia phần ăn cho các Tỳ-kheo.

23. Pāli: Kuṇḍadhāna. AA. i. 146 giải thích: Kuṇḍadhāna là người nhận thẻ số một trong buổi cúng dường của Mahā-Subhaddā, con gái trưởng của ông Cấp cô độc, trong ngày cưới chồng.

24. Pāli: Piṇḍola-Bhāradvāja. A.i. 24: Đệ nhất sư tử hống (sìhanādiknaṃ).

25. Sấm 讖 ; để bản: Thức 識 . Có là Pāli, Khema, được nói đến trong S.iii. 126.

26. Pāli: Vaṅgīsa.

27. Mahā-Koṭṭhita.

28. Pāli: Nandiya.

29. Pāli: Kimbila.

30. Chỉ hành Đầu-đà nhất tọa thực. Pāli: Ekāsanika .

31. Pāli: Kaṅkhā-Revata.

32. Ngũ nạp y 五 納 衣; xem Tứ Phần 41, T22n1428, tr. 864a6. Đây chỉ hạnh Đầu-đà trì y phấn tảo. Pāli: Pāṃsukūlika .

33. San-đề 刪 提 ; bản Tống: Na-đề 那 提 . Trong kệ tóm tắt, gọi là Tức 息 , cho thấy Pāli: Sānti. Nhưng chưa tìm thấy đâu trong tư liệu Pāli nào.

34. Pāli: Bakkula.

35. Pāli: Puṇṇa Mantāniputta.

36. Pāli: Upāli.

37. Pāli: Vakkalī.

38. Pāli: Nanda.

39. Pāli: Nandaka. A.i. 25: Đệ nhất giáo thọ Tỳ-kheo-ni (bhikkunovādakānaṃ) là Nandaka.

40. Pāli, A.1. 24: Sīvala, lợi đắc đệ nhất (lābhīnaṃ).

41. Có lẽ Pāli, Upasena Vaṅgantaputta, em trai ngài Xá-lợi-phất, hành giả Đầu-đà. A.i. 24 nói, Upasena này là đệ nhất trong các Tỳ-kheo oai nghiêm (samantapāsādikānaṃ).

42. A.i. 24: Đệ nhất có lời nói làm đẹp lòng người (cittakathikānaṃ) là Kumārakassapa.

43. Tham chiếu, A.i.25: Thọ trì y phục thô xấu (lūkhacīvaradhārānaṃ) là Mogharājāti.

44. A.i. 24: Rāhula, đệ nhất siêng học (sikkhākāmānaṃ).

45. Để bản: Ban-thố 般 兔. TNM: Bàn-đặc 槃 特 . Tham chiếu, A.i. 24: Mahā-Panthaka, thiện xả hồi chuyển các tưởng (saññvivaṭṭakusalānaṃ).

46. Pāli: Cūḷa-Panthaka, A.i.24: Đệ nhất biến hóa ý thành thân (manomayaṃ kāyaṃ abhinimmiantānaṃ).

47. Có lẽ chỉ Pāli Baddhiya Kāligodhāputta, nguyên là ông hoàng họ Thích. Xem cht. kinh số 2, phẩm 4 trên.

48. Tham chiếu, A.i.23: Đệ nhất có âm thanh dịu dàng (mañjussaràư) là Lakuṇḍka Bhaddiya.

49. Có lẽ Pāli: Bāhiya-Dāricìriya āhiya, người lấy vỏ cây làm áo). Nhưng, A.i. 24 nói ngài là đệ nhất thần thông nhanh chóng (khipPābhiññānaṃ), trong khi đó, đệ nhất nhớ nhiều đời trước (pubbenivāsaṃ anussarantānaṃ) là Sobhita.

50. Pāli: Aṅgulimāla.

51. Pāli, A.i. 25: Đệ nhất thiện xảo với hỏa giới Tam-muội là Sāgata (tejodhātukusalānaṃ yadidaṃ sāgato). Bản Hán đọc là Sugāta.

52. Có thể đồng nhất với Trưởng lão Nārada của Pāli, được kể trong các sớ giải của Petavatthu (Ngạ quỷ sự) và Vimāvatthu (Thiên cung sự).

53. Có thể đồng nhất với Trưởng lão Bhūta của Pāli, người mà tất cả các anh chị đều bị một con quỷ Dạ-xoa ăn thịt.

54. A.i. 24: Đệ nhất lâm trụ (a-lan-nhã hạnh hay vô tránh hạnh), và đệ nhất ứng cúng, là Tu-bồ-đề (araíavihārinām, dakkhiịeyyaṃ, Subhūti).

55. Đồng nhất với Girimānanda của Pāli.

56. Để bản: Bà 婆 . TNM: Thiện 善 (lai).

57. Âm khác của Dạ-xoa (Pāli: Yakkha, Skt. Yakwa), liên hệ đến Quỷ-đà, xem cht. 53 trên.

58. Có thể đồng nhất với Trưởng lão Brahmadatta của Pāli.

59. Pāli: Susīma, nguyên là xuất gia ngoại đạo, được đề cập nhiều chỗ trong Tương ưng bộ.

60. Để bản: Hỷ hành 喜 行. TNM: Thiện hành 善 行 .

61. Pāli: Subhadda, được hóa độ cuối cùng trước khi Phật nhập Niết-bàn.

62. Pāli: Mahāpajāpatì Gotamì.

63. Để bản: Thức-ma 識 摩. TNM: Sấm-ma. Pāli: Khemā 讖 摩.

64. Pāli: Uppalavaṇṇā (Liên Hoa Sắc).

65. Pāli: Kisā-Gotamī, đệ nhất thọ trì y thô xấu (lūkhacīvaradharāaṇaṃ).

66. Pāli: Sakulā.

67. A.i.25: Đệ nhất tọa thiền là Nandā.

68. Pāli: Đệ nhất trì luật, Paṭācāra.

69. A.i. 25: Đệ nhất tín giải thoát (saddhādhimuttānaṃ) là Siṅgālakamātā.

70. Pāli: Bhaddā Kāpilānī.

71. Pāli: Soṇā, đệ nhất tinh cần.

72. Pāli: Dhammadinnā.

73. Pāli: Visakhā.

74. Để bản: Phân-việt 分 越, TNM: Phân-vệ, Pāli: Piṇdapāta, hành khất thực.

75. Pāli: Somā Therī. Nhưng Pāli không đề cập sự kiện này.

76. Đây chỉ Không giải thoát (Pāli: Suñña-vimokkha).

77. Đây chỉ Vô tướng giải thoát (Pāli: Animitta-vimokkha).

78. Đây chỉ Vô nguyện giải thoát (Pāli: Appaṇihita-vimokkha).

79. Để bản Đàm-ma-đề 曇 摩 提. TNM: Đàm-ma-ma-đề 曇 摩 摩 提 .

80. Pāli (A.i. 25): Bhaddā Kuṇḍalakesā (người Rājagaha), đệ nhất thần thông nhanh nhẹn (khipPābhiññānaṃ).

81. Tham chiếu Pāli A.1. 14.6 (R. i. 26).

82. Pāli, hai thương khách Tapussa-Bhallika; hình như bản Hán đọc là Ta(ya?) pussa-Phalika.

83. Pāli: Citta-gahapati. Nhưng A.i. 26 nói là đệ nhất thuyết pháp (dhammakathikānaṃ).

84. Pāli: Haṭṭhaka (Haṭṭhi theo bản Hán) Āḷavaka; A.i. 26: Đệ nhất hành bốn Nhiếp sự để đoàn kết đại chúng.

85. Để bản: Ma cung 魔 宮. TNM: Ma hoạn.

86. Pāli: Sudatta, tên thật của Cấp Cô Độc.

87. Để bản: Mẫn-thố 泯 兔. TNM: Mẫn dật.

88. Sinh Lậu 生 漏 , bản Minh chép là Sinh Mãn.

89. Pāli: Brahmāyu, cf. M.iii.133.

90. Pāli: Upāli-gahapati.Cf. M.i. 371.

91. Pāli: Ugga-Vesālika, đệ nhất bố thí vật thích ý (mānapadāyakānaṃ).

92. Pāli: Bimbisāra.

93. Pāli: Pasenadì.

94. Do giết cha, đoạn thiện căn, nhưng về sau tin Phật. Xem, Trường A-hàm 17, T1n1, tr. 109b26. Cf. Pāli, D.i. 49.

95. Pāli: Ajātasatta.

96. Pāli: Udena.

97. Pāli: Abhaya-kumāra.

98. Pāli: Mahānāma-Sakka.

99. Pāli: Sīha-senapati.

100. Pāli: Visākha, cf. M.i.299.

101. Không rõ tiểu sử. Pāli, A.i. 25: Nữ quy y đầu tiên là Sujātā Seniyadhīta.

102. Pāli: Khujjuttarā, đa văn đệ nhất (bahussutānaṃ).

103. A.i.26: Đệ nhất tọa thiền, Uttarā Nandamātā. Hán có thể đồng nhất với Suppiyā của Pāli, cf. Vin. 1. 216, Xem Tứ phần 42, T22n1428, tr. 868c7.

104. Pāli: Mallikā.

105. A.i. 26: Đệ nhất bố thí, Visākhā.

106. Để bản: Ma-ha quang 摩 訶 光 . TNM: Ma-ha tiên. Pāli, A.i. 26: Đệ nhất hành Từ vô lượng, Sāmāvatī (mettāvihārinaṃ).

107. Pāli: (Uttarā) Nandamātā, xem cht. kinh số 1, phẩm 7 trên.

108. Xem cht. kinh số 4, phẩm 5 trên.

109. Xem cht. kinh số 4, phẩm 5 trên.

110. Xem cht. kinh số 4, phẩm 5 trên.

111. Trong nguyên bản: Đa-tát-a-kiệt a-la-ha 多 薩 阿 竭 阿 羅 呵 .

112. Tham chiếu Pāli, A.1. 13.1 (Ekapuggalavaggo, R.i. 22).

113. Pāli: Ekapuggalo.

114. Trong nguyên bản: Đa-tát-a-kiệt A-la-ha Tam-da-tam-phật 多 薩 阿 竭 阿 羅 呵 三 耶 三 佛 .

115. Tham chiếu Pāli, A.1.13.6. (R.i. 22).

116. Pāli: Xuất hiện sáu vô thượng (channaṃ anuttariyānaṃ pātubhāvo hoti).

117. Tham chiếu Pāli, A.1.13.6.

118. Tham chiếu Pāli, A.1.13.4.

119. Pāli, A.1. 16. 5.

QUYỂN 4

Phẩm 9: CON MỘT

Kinh số 1

Nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Giống như người mẹ có một người con duy nhất, trong lòng tin tưởng, hằng nghĩ như vầy: “Phải dạy dỗ làm sao cho nó trở thành người?”

Bấy giờ, các Tỳ-kheo bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, chúng con không hiểu nghĩa này. Thế Tôn là gốc các pháp, những điều Như Lai trần thuật, không ai là không vâng lãnh. Cúi xin Thế Tôn, vì các Tỳ-kheo mà nói nghĩa sâu này. Nghe rồi, chúng con phụng hành.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Hãy lắng nghe, lắng nghe, hãy suy nghĩ kỹ, Ta sẽ phân biệt nghĩa này cho các ông.

Các Tỳ-kheo thưa:

–Xin vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy. Thế Tôn bảo:

–Giống như Ưu-bà-tư kia, trong lòng tin tưởng, dạy dỗ như vầy: “Nay con ở tại gia phải như gia chủ Chất-đa và như đồng tử Tượng. Sở dĩ như vậy, vì đây là khuôn phép, đây là mẫu mực. Những đệ tử của Thế Tôn đã chứng ngộ, đó là gia chủ Chất-đa và đồng tử Tượng 1 . Còn nếu con trẻ muốn cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia học đạo, thì phải như Tỳ-kheo Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên 2 . Sở dĩ như vậy, vì đây là khuôn phép, đây là mẫu mực 3 . Nghĩa là Tỳ-kheo Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên thích học chánh pháp, không tạo nghiệp tà để dấy lên phi pháp. Nếu con có sinh tư tưởng nhiễm đắm này, con sẽ rơi vào trong ba đường ác.”

Do đó, nên chuyên tâm khéo nhớ: “Hãy đạt được cái chưa đạt được. Hãy thu hoạch cái chưa thu hoạch. Hãy chứng cái chưa chứng.” Sở dĩ như vậy, nay các Tỳ-kheo, vì sức nặng của tín thí thật khó có thể tiêu được, khiến cho con người không đến được đạo. Cho nên, này các Tỳ-kheo, chớ sinh ý tưởng nhiễm đắm. Đã sinh rồi thì hãy diệt. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 2

Nghe như vầy:

Một thời, Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Có Ưu-bà-tư chí tín, có một người con gái duy nhất, phải dạy dỗ làm sao cho nó thành tựu?

Bấy giờ, các Tỳ-kheo bạch Phật:

–Bạch Thế Tôn, chúng con không hiểu nghĩa này. Thế Tôn là gốc các pháp, những điều Như Lai trần thuật, không ai là không vâng lãnh. Cúi xin Thế Tôn, vì các Tỳ-kheo mà nói nghĩa sâu này. Nghe rồi, chúng con phụng hành.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Hãy lắng nghe, lắng nghe, hãy suy nghĩ kỹ, Ta sẽ phân biệt nghĩa này cho các ông.

Các Tỳ-kheo thưa:

–Xin vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy. Thế Tôn bảo:

–Giống như Ưu-bà-tư chí tín kia dạy dỗ con gái như vầy: “Nay con ở tại gia phải như Ưu-bà-tư Câu-thù-đa-la và mẹ Nan-đà 4 . Sở dĩ như vậy, vì đây là khuôn phép, đây là mẫu mực. Các đệ tử của Thế Tôn đã chứng ngộ, đó chính là Ưu-bà-tư Câu-thù-đa-la và mẹ Nan-đà. Còn nếu ý con gái muốn cạo bỏ râu tóc 5 , mặc ba pháp y, xuất gia học đạo thì phải như Tỳ-kheo-ni Sấm*-ma, Tỳ-kheo-ni Ưu-bát Hoa Sắc. Sở dĩ như vậy, vì đây là khuôn phép, đây là mẫu mực. Nghĩa là Tỳ-kheo-ni Sấm*-ma 6 , Tỳ-kheo-ni Ưu-bát Hoa Sắc thích học chánh pháp, không tạo nghiệp tà để dấy lên phi pháp. Nếu con có sinh tư tưởng nhiễm đắm này, con sẽ rơi vào trong ba đường ác.”

Do đó, nên chuyên tâm khéo nhớ: “Hãy đạt được cái chưa đạt được. Hãy thu hoạch cái chưa thu hoạch. Hãy chứng cái chưa chứng.” Sở dĩ như vậy, này các Tỳ-kheo, vì sức nặng của tín thí thật khó có thể tiêu được, khiến cho con người không đến được đạo. Cho nên, này các Tỳ-kheo, chớ sinh ý tưởng nhiễm đắm. Đã sinh rồi thì hãy diệt. Như vậy, này các Tỳ-kheo, hãy học điều này.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.