SỐ 125 — KInH TĂnG NHẤT A-HÀM

Kinh số 11

Nghe như vầy:

Một thời Đức Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, tại nước Xá-vệ.

Bấy giờ, đệ tử Tôn giả Mục-liên và đệ tử Tôn giả A-nan, hai người nói chuyện:

–Hai chúng ta đồng tụng kinh xem ai hay hơn!

Lúc ấy nhiều Tỳ-kheo nghe hai người thảo luận, bèn đến chỗ Thế Tôn, cúi lạy, rồi ngồi qua một bên. Các Tỳ-kheo bạch Thế Tôn:

–Nay có hai người bàn luận: “Hai chúng ta cùng tụng kinh xem ai hay!”

Bấy giờ, Thế Tôn bảo một Tỳ-kheo:

–Ông đi gọi hai Tỳ-kheo ấy đến đây.

Tỳ-kheo đáp:

–Kính vâng, bạch Thế Tôn!

Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, đến hai người kia bảo họ:

–Thế Tôn cho gọi hai thầy.

Hai người nghe Tỳ-kheo nói, liền đến chỗ Thế Tôn, cúi lạy rồi đứng một bên. Bấy giờ, Thế Tôn bảo hai người:

–Các ông ngu si! Các ông thực có nói: “Chúng ta cùng tụng kinh xem ai hay hơn.” không?

Hai người đáp:

–Đúng vậy, bạch Thế Tôn!

Thế Tôn bảo:

–Các ông có nghe Ta nói pháp này: “Hãy cùng cạnh tranh với nhau chăng?” Pháp như thế đâu khác Phạm chí?

Các Tỳ-kheo đáp:

–Chúng con chẳng nghe Như Lai nói pháp này.

Thế Tôn bảo:

–Ta không thuyết pháp này cho Tỳ-kheo, vì vậy mà các ông tranh hơn thua chăng? Nhưng pháp mà Ta thuyết hôm nay là muốn có người được hàng phục, có người được giáo hóa. Tỳ-kheo nào lúc thọ lãnh pháp, hãy nhớ suy nghĩ bốn duyên, xem có tương ưng với Khế kinh, A-tỳ-đàm, Luật không? Nếu tương ưng, hãy nhớ vâng làm.

Bấy giờ, Thế Tôn nói kệ:

Tụng nhiều việc vô ích

Pháp này chẳng phải hay

Như đi đếm số bò

Chẳng thiết yếu Sa-môn. 46

Nếu tụng tập chút ít

Nhưng thực hành theo pháp

Pháp này là trên hết

Đáng gọi pháp Sa-môn. 47

Tuy tụng đến ngàn chương

Không nghĩa đâu ích gì

Chẳng bằng tụng một câu

Nghe xong đắc đạo được. 48

Tuy tụng đến ngàn lời

Không nghĩa đâu ích gì

Chẳng bằng tụng một nghĩa

Nghe xong đắc đạo được. 49

Dẫu tại bãi chiến trường

Thắng ngàn ngàn quân địch

Tự thắng mình tốt hơn

Chiến thắng thật tối thượng. 50

Thế nên, này các Tỳ-kheo, từ nay về sau chớ nên tranh tụng, có tâm hơn thua. Vì sao thế? Hãy nghĩ hàng phục tất cả mọi người. Nếu Tỳ-kheo có tâm hơn thua, tâm tranh tụng nhau mà cùng cạnh tranh thì phải lấy pháp luật mà trị. Tỳ-kheo, vì thế hãy tự tu hành.

Hai Tỳ-kheo nghe Phật nói xong, liền từ chỗ ngồi đứng lên, cúi lạy Thế Tôn sám hối:

–Từ nay về sau, chúng con không làm vậy nữa. Cúi xin Thế Tôn nhận lời con hối lỗi.

Thế Tôn bảo:

–Trong đại pháp, các ông đã chịu sửa lỗi, tự biết có tâm cạnh tranh. Ta nhận sự hối lỗi của các ông. Các Tỳ-kheo, chớ nên thế nữa. Như thế, các Tỳ-kheo hãy học điều này.

Bấy giờ, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy xong, hoan hỷ phụng hành.

Kệ tóm tắt:

Tăng thượng, tọa, hành tích

Vô tình, vườn quán, hồ

Vô lậu, vô tức, thiền

Bốn lạc, không tranh tụng.

KINH TĂNG NHẤT A-HÀM

1. Tham chiếu Pāli, M 4 Bhayabherava (R.i. 16).

2. Sinh Lậu 生 漏。Pāli: Jāịussoṇī.

3. Pāli, ibid., Ye hi vo ariyā parisuddhakāyakammantā, những vị Thánh mà thân hành thanh tịnh.

4. Hán dịch đoạn này thiếu: “sự kinh sợ” được nói ở đoạn trên. Pāli, ibid., : Te bhonto samaṇabrāhmanā akusalaṃ bhayabheravaṃ avhāyanti, những Sa-môn, Bà-la-môn ấy làm nổi lên sự kinh sợ khiếp đảm, bất thiện.

5. Hán lược bỏ, theo văn mạch trên: (…) cho đến, “sợ hãi kinh khiếp.”

6. Hán lược bỏ ý: Không sợ hãi khiếp đảm.

7. Hán dịch lược bỏ: Sa-môn, Bà la-môn.

8. Hán lược bỏ: Sợ hãi khiếp đảm.

9. Pāli, ibid., những Sa-môn, Bà-la-môn tưởng ban ngày như là ban đêm (Rattiṃyeva samānaṃ divāti sañjānanti), ta nói họ sống trong si ám (sammohavihārasmiṃ).

10. Niệm trì hỷ lạc 念 持 喜 樂。Văn Hán chuẩn về Sơ thiền: Ly sinh hỷ lạc, có hỷ lạc phát sinh do viễn ly (ở đây dịch là niệm?)

11. Sơ thiền: Hiện pháp lạc trú thứ nhất.

12. Nhị thiền: Hiện pháp lạc trú thứ hai.

13. Hộ, nên hiểu là xả.

14. Tam thiền: Hiện pháp lạc trú thứ ba.

15. Pāli, ibid.: Sống tại núi rừng thanh vắng (araññavanapathāni), vì hai mục đích (dve atthavase): Tự mình sống an lạc ngay trong hiện tại, hiện pháp lạc trú (attano diṭṭhadhammasukhavihāraṃ), và vì thương tưởng chúng sinh trong tương lai (pacchimañca janataṃ anukampamāno).

16. Ưu-điền 優填; Pāli: Udena, quốc vương nước Kosambī (Hán dịch: Câu-thâm).

17. Xá-di phu nhân 舍 彌 夫 人。Pāli: Sāmāvatī.

18. Để bản: Câu-thâm viên 拘 深 園 , chép nhầm. Nên sửa lại là Câu-thâm quốc.

19. Để bản nhảy sót một chữ pháp. Đây chỉ thành tựu pháp tùy pháp (Pāli: Dhammānudhamma-paṭipanna).

20. Bốn sự nói trên, tức bốn bất hoại tín, bất động tín, hay bốn chứng tịnh. Pāli: Avecca-pasāda.

21. Bốn sự hành tích 四 事 行 跡; bốn thông hành 四 通 行 , xem Pháp Uẩn 3 (T26n1537, tr. 465a23): Khổ trì thông hành 苦 遲 通 行 , khổ tốc thông hành 苦 速 通 行 , lạc trì thông hành 樂 遲 通 行, lạc tốc thông hành 樂 速 通 行。Pāli, D 33 Saṅgīti (R.iii. 229): Catasso paṭipadā– dukkhā paṭipadā dandhābhiññā, dukkhā paṭipadā khipPābhiññā, sukhā paṭipadā dandhābhiññā, sukhā paṭipadā khipPābhiññā, bốn sự hành trì: Hành trì khổ, chứng trí chậm; hành trì khổ, chứng trí nhanh; hành trì lạc, chứng trí chậm; hành trì lạc, chứng trí nhanh.

22. Nan-đàn-bàn-na 難 檀 槃 那。Skt. (Pāli đồng): Nandana-vana. Xem Trường 20, kinh 30, phẩm Đao-lợi.

23. Thô sáp 麤 澀。Skt. Pāruwya. (Pāli: Phārusa, Phārusaka). Xem Trường 20, dẫn trên.

24. Trú dạ 晝 夜。Theo giải thích đoạn sau, rõ ràng Hán dịch từ này sai. Skt. Caitrarati (Pāli: Cittalatā-vana; Cf. J.i. 204). Xem Trường 20, dẫn trên: Họa lạc viên 畫 樂 園。

25. Tạp chủng 雜 種。Skt. Mizraka (Pāli: Missaka). Xem Trường 20, dẫn trên.

26. Nan-đà dục trì 難 陀 浴 池。Pāli: Nandā-pokkharaṇī, cf. J. 204. 205.

27. Tô-ma 蘇 摩。

28. Hoan duyệt 歡 悅。

29. Văn Hán dịch đoạn này mâu thuẫn nhau. Nên hiểu, chỉ vườn Tạp chủng, chư Thiên bình đẳng vào được hết. Ba vườn kia, tùy theo bậc lớn nhỏ.

30. Hán: Hộ, nghĩa không rõ bằng xả.

31. Hữu giác hữu quán 有 覺 有 觀 , chỉ hữu tầm hữu tứ địa, bậc Sơ thiền.

32. Vô giác vô quán 無 覺 無 觀 : vô tầm vô tứ địa, bậc Nhị thiền.

33. Hán: Hộ niệm 護 念 , chính xác: Xả niệm; ly hỷ trụ xả, an trú lạc với niệm, gọi là ly hỷ diệu lạc địa, bậc Tam thiền.

34. Bất khổ bất lạc 不 苦 不 樂 ; xả niệm thanh tịnh địa, xả và niệm thanh tịnh, bậc Tứ thiền trở lên.

35. Tham chiếu Pāli, S 55 197 Āsīvisopama (R.iv. 172).

36. Nội lục nhập 內 六 入 , tức sáu nội xứ.

37. Bốn lưu 四 流 , hay bốn bộc lưu.

38. Thân tà 身 邪 , tức hữu thân kiến.

39. Tham chiếu Pāli, M 12 Mahāsīhanādasutta (R. i. 68).

40. Đại úy sơn. Pāli, ibid. tr. 79: Aññataraṃ bhiṃsanakaṃ vanasaṇḍaṃ, vào một khu rừng rậm hãi hùng; không phải danh từ riêng.

41. Pāli, ibid., esanāpasuto munì’ti: Ẩn sĩ (Mâu-ni) với ước nguyện nhiệt thành.

42. Án-tra thôn nhân. Pāli, ibid. Gāmaṇḍala, bọn mục đồng. Nhưng Hán đọc là Aṇḍalagāma, đảo âm vận.

43. Để bản: Tợ chung 似 終 , như người chết. TNM: Tợ lục, như màu xanh lục.

44. Để bản, nhảy sót Tam thiền. Xem các kinh trên.

45. Phục tức 休 息 , hay tô tức 蘇 息 , sự phục hồi hơi thở bình thường; chỉ trạng thái an ổn của A-la-hán. Pāli: Assānīya-dhamma.

46. Cf. Dhp. 19.

47. Cf. Dhp. 20.

48. Cf. Dhp. 101.

49. Cf. Dhp. 100.

50. Cf. Dhp. 103.

QUYỂN 24

Phẩm 32: THIỆN TỤ

Kinh số 1

Nghe như vầy:

Một thời, Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Nay, Ta sẽ nói về tụ thiện, các ông hãy suy nghĩ kỹ.

Các Tỳ-kheo thưa:

–Kính vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỳ-kheo vâng theo lời Phật dạy.

Thế Tôn bảo:

–Sao gọi pháp ấy là tụ thiện? Đó là năm Căn. Thế nào là năm Căn? Đó là:

1. Tín căn.

2. Tinh tấn căn.

3. Niệm căn.

4. Định căn.

5. Tuệ căn.

Này Tỳ-kheo, đó gọi là có năm Căn này. Nếu có Tỳ-kheo nào tu hành năm căn, liền thành Tu-đà-hoàn được pháp không thoái chuyển, ắt thành đạo chí thượng. Tu hành thêm nữa sẽ thành tựu Tư-đà-hàm, tái sinh đời này một lần rồi dứt sạch mé khổ kia. Tiến tới đạo này nữa, sẽ thành tựu A-na-hàm, không còn tái sinh đời này, liền nhập Bát-niết-bàn. Chuyển tiến tu hành, diệt tận hữu lậu, thành tựu tâm vô lậu giải thoát, trí tuệ giải thoát, tự thân tác chứng, mà tự du hý, như thật biết rằng: “Sinh tử đã dứt, phạm hạnh đã lập, việc cần làm đã xong, không còn tái sinh nữa.”

Gọi là tụ thiện, chính là năm Căn. Vì sao? Vì đây là tụ lớn nhất, là vi diệu trong các tụ. Nếu ai không hành pháp này thì không thành tựu Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi-phật và Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác. Nếu ai đạt được năm Căn này liền có bốn quả, đạo ba thừa. Nói về tụ thiện, năm Căn này là trên hết.

Cho nên, nãy các Tỳ-kheo, hãy tìm cầu phương tiện học những điều này như vậy.

Các Tỳ-kheo sau nghe Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 2 1

Nghe như vầy:

Một thời, Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Nay Ta sẽ nói về tu bất thiện, các ông hãy suy nghĩ kỹ.

Các Tỳ-kheo đáp:

–Kính vâng, bạch Thế Tôn.

Lúc ấy, các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy. Thế Tôn bảo:

–Sao gọi chúng là tụ bất thiện 2 ? Đó là năm triền cái 3 . Sao gọi là năm?

1. Tham dục.

2. Sân hận.

3. Thụy miên.

4. Điệu.

5. Nghi.

Đó gọi là năm triền cái. Ai muốn biết tụ bất thiện, thì đây gọi là năm triền cái. Vì sao? Các Tỳ-kheo nên biết, vì nếu có năm triền cái, liền có phần súc sinh, ngạ quỷ, địa ngục. Các pháp bất thiện đều do đây phát sinh. Cho nên, này các Tỳ-kheo, hãy tìm cầu phương tiện diệt trừ các triền cái là tham dục, sân hận, thụy miên, điệu hối, nghi.

Các Tỳ-kheo, hãy học những điều này như vậy.

Sau khi, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 3

Nghe như vầy:

Một thời, Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, thuộc nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Thừa sự, lạy Phật có năm công đức. Những gì là năm?

1. Xinh đẹp.

2. Tiếng hay.

3. Lắm tiền nhiều của.

4. Sinh nhà trưởng giả.

5. Chết sinh lên trời, các cõi lành.

Vì sao? Vì Như Lai không ai sánh bằng. Như Lai có tín, có giới, có văn, có tuệ, có sắc thiện thành tựu, cho nên thành tựu năm công đức.

Lại nữa, vì nhân duyên gì lạy Phật mà được xinh đẹp? Chính do vì thấy hình ảnh Phật mà phát tâm hoan hỷ, vì lý do này nên được xinh đẹp.

Lại nữa, vì nhân duyên gì được âm thanh hay? Nhờ thấy hình ảnh Như Lai, đã tự xưng hiệu niệm ba lần: “Nam-mô Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác.” Vì lý do này nên được âm thanh hay.

Lại, vì nhân duyên gì mà được lắm tiền nhiều của? Do thấy Như Lai mà bố thí lớn, rải hoa, đốt đèn và thí những vật khác. Vì nhân duyên này được nhiều của báu.

Lại, vì nhân duyên gì sinh nhà trưởng giả? Khi thấy thân Như Lai, tâm không đắm nhiễm, gối phải quỳ sát đất, chắp tay chí tâm lạy Phật, do nhân duyên này sinh nhà trưởng giả.

Lại, vì nhân duyên gì thân hoại mạng chung sinh lên trời, cõi lành? Theo thường pháp của chư Phật Thế Tôn, những các chúng sinh nào đem năm duyên sự lạy Như Lai liền sinh lên trời, cõi lành.

Này Tỳ-kheo, đó gọi là có năm nhân duyên này, lạy Phật có năm công đức. Cho nên, này các Tỳ-kheo, nếu thiện nam, thiện nữ nào muốn lạy Phật, hãy tìm cầu phương tiện thành tựu năm công đức này.

Các Tỳ-kheo, hãy học những điều này như vậy.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 4 4

Nghe như vầy:

Một thời Phật ở trong vườn Kỳ-đà Cấp cô độc, nước Xá-vệ.

Bấy giờ, Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Giống như căn nhà có hai cửa đối nhau, có người đứng ở trong, lại có người đứng ở trên quan sát bên dưới, người ra vào, đi lại đều biết thấy tất cả. Cũng như vậy, Ta bằng Thiên nhãn nhìn các loại chúng sinh, sinh ra, chết đi, vào cõi lành, cõi ác, sắc lành, sắc ác, hoặc tốt, hoặc xấu, tùy theo hành vi được gieo trồng; thảy đều biết tất cả.

Lại, nếu có chúng sinh thân làm thiện, miệng nói thiện, ý nghĩ thiện, không phỉ báng Hiền thánh, hành chánh kiến tương ưng với chánh kiến 5 , khi chết sinh lên trời, cõi lành. Đó gọi là chúng sinh làm thiện.

Lại, nếu có chúng sinh hành pháp thiện này, không làm hành vi ác, khi chết sinh lại trong người.

Lại, nếu có chúng sinh mà thân, miệng, ý làm ác, tạo hành vi bất thiện, sau khi chết sinh trong ngạ quỷ.

Hoặc lại có chúng sinh mà thân, miệng, ý làm ác, phỉ báng Hiền thánh, tương ưng với tà kiến, sau khi chết sinh trong súc sinh.

Hoặc lại có chúng sinh mà thân, miệng, ý làm ác, phỉ báng Hiền thánh, sau khi chết sinh vào địa ngục. Khi ấy, ngục tốt dẫn tội nhân này đến trình Diêm-la vương và nói: “Đại vương nên biết, người này đời trước có thân, ý tạo ác, làm các ác hành, đã sinh vào địa ngục này. Đại vương nên xử nên trị người này về tội gì?”

Khi ấy Diêm vương liền lần lượt hỏi riêng tội kia của người ấy, bảo người ấy: “Thế nào, người nam, đời trước lúc ngươi mang thân người, há không thấy người khi sinh, được làm thân người, lúc ở thai rất là nguy khốn, đau đớn thật khó ở, rồi lớn lên phải nuôi dưỡng, bú mớm, tắm rửa thân thể hay sao?”

Tội nhân đáp: “Thật có thấy, Đại vương.”

Diêm vương nói: “Thế nào, người nam, ngươi không tự biết yếu hành của pháp sinh hay sao? 6 Vậy theo pháp thân, khẩu, ý mà tu các đường lành sao?”

Tội nhân đáp. ‘Đúng vậy, Đại vương, như đại vương dạy. Tôi chỉ vì ngu si, không phân biệt được hạnh lành.”

Diêm vương nói: “Như lời khanh nói, việc này không khác. Ta cũng biết những việc khanh không làm bởi thân, miệng, ý. Hôm nay sẽ xét khanh về tội được làm do phóng dật; chẳng phải cha mẹ làm, cũng chẳng phải là những việc làm của vua hay đại thần. Xưa tự tạo tội, nay tự nhận báo.”

Sau khi hỏi tội kia xong, Diêm vương ra lệnh trị tội.

Đến lượt Thiên sứ thứ hai hỏi 7 người kia: “Trước đây, khi ngươi làm người, há không thấy người già, thân thể rất yếu, đi lại khó khổ, áo quần dơ bẩn, tiến dừng run rẩy, hơi thở hào hển, không còn tâm trẻ khỏe?

Lúc ấy, tội nhân đáp: “Thưa vâng , Đại vương, tôi đã từng thấy.”

Diêm vương bảo: “Ngươi đáng lẽ phải tự biết, nay ta cũng có pháp già nua 8 này. Vì chán ghét tuổi già nên phải tu hạnh lành?”

Tội nhân đáp: “Đúng vậy, Đại vương! Nhưng lúc ấy tôi thật không tin.”

Diêm vương bảo: “Ta thật biết rõ những việc mà ngươi không làm bởi thân, miệng, ý. Nay sẽ trị tội ngươi để sau này không tái phạm. Những việc ác ngươi đã làm, chẳng phải cha mẹ làm, cũng chẳng phải vua, đại thần, nhân dân tạo ra. Nay ngươi tự tạo tội ấy, hãy tự nhận báo.”

Diêm vương sau khi chỉ ra cho thấy Thiên sứ thứ hai, lại đem Thiên sứ thứ ba ra hỏi người kia: “Trước đây, khi ngươi làm thân người, há không thấy có người bệnh nằm trên phân, nước tiểu, không thể tự đứng dậy hay sao?”

Tội nhân đáp: “Thưa vâng, đại vương, tôi thật có thấy.”

Diêm vương hỏi: “Thế nào, người nam, ngươi há không tự biết, ta cũng sẽ có bệnh này, sẽ không thoát tai họa này sao?”

Tội nhân đáp: “Thật vậy, thưa đại vương! tôi thật sự không thấy.”

Diêm vương nói: “Ta cũng biết, ngươi ngu si không hiểu. Nay ta sẽ trị tội ngươi để sau không còn tái phạm. Tội đã làm này chẳng phải cha, chẳng phải mẹ làm, cũng chẳng phải là những việc tạo tác của quốc vương, đại thần.”

Diêm-la vương sau khi chỉ ra cho thấy Thiên sứ này rồi, lại hỏi người kia về Thiên sứ thứ tư: “Thế nào, người nam, ngươi có thấy thân như cây khô, hơi thở dứt, lửa nóng không còn, tình tưởng không còn, năm thân vây quanh khóc lóc không?”

Tội nhân đáp: “Thưa vâng, Đại vương, tôi đã thấy.”

Diêm vương nói: “Vì sao ngươi không nghĩ rằng, ta cũng sẽ không thoát cái chết này?”

Tội nhân đáp: “Thật vậy, Đại vương, tôi thật không tỏ ngộ.”

Diêm vương nói: “Ta cũng tin là ông không tỏ ngộ pháp này. Nay sẽ trị ngươi, để sau này không tái phạm. Tội bất thiện này chẳng phải cha, chẳng phải mẹ tạo, cũng chẳng phải quốc vương, đại thần, nhân dân chỗ tạo ra. Xưa ngươi tự tạo, nay tự chịu tội.”

Diêm-la vương nói với người kia về Thiên sứ thứ năm: “Trước đây, khi làm người, ngươi không thấy có kẻ trộm đào tường, phá nhà, lấy của báu người khác, hoặc dùng lửa đốt, hoặc ẩn phục đường cái. Nếu bị vua bắt được thì bị chặt, tay chân, hoặc bị giết, hoặc bị giam vào lao ngục, hoặc trói ngược mang đến chợ, hoặc sai vác cát đá, hoặc bị treo ngược, hoặc dùng tên bắn, hoặc rót nước đồng sôi lên người, hoặc dùng lửa nướng, hoặc lột da rồi bắt ăn, hoặc mổ bụng lấy cỏ nhét vào, hoặc bỏ vào nước sôi nấu, hoặc dùng đao chặt, bánh xe cán đầu, hoặc cho voi chà chết, hoặc treo cổ cho chết, hay không?”

Tội nhân đáp: “Tôi thật có thấy.”

Diêm vương nói: “Vì sao ông ăn trộm đồ người? Trong lòng đã biết có hình phạt ấy, sao còn phạm?”

Tội nhân đáp: “Thưa vâng, Đại vương, tôi thật ngu muội.”

Diêm vương nói: “Ta cũng tin lời ông, nay sẽ trị tội ông, để sau không tái phạm. Tội này chẳng phải do cha mẹ tạo, cũng chẳng phải vua quan, nhân dân chỗ tạo mà do tự tạo tội này rồi tự chịu báo.”

Sau khi hỏi tội xong, Diêm vương liền sai ngục tốt: “Mau đem giam người này vào ngục.”

Khi ấy, ngục tốt vâng lệnh của vua, đem tội nhân này giam vào ngục. Bên trái địa ngục, lửa cháy dữ dội. Thành quách bằng sắt, đất cũng bằng sắt. Có bốn cửa thành là nơi cực hôi thối, giống như phân tiểu nhìn thật nhớp nhơ. Núi dao, rừng kiếm, vây quanh bốn phía. Lại có lồng sắt chụp bên trên.

Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:

Bốn vách bốn cửa thành

Dài rộng thật là chắc

Lồng sắt che phủ kín

Không cơ hội thoát ra.

Khi này trên đất sắt

Lửa cháy thật dữ dội

Tường vuông trăm do-tuần

Rỗng suốt chỉ một màu.

Chính giữa có bốn trụ

Trông thật là đáng sợ

Trên là rừng cây kiếm

Nơi đậu quạ mỏ sắt.

Chỗ hôi thật khó ngửi

Trông đến dựng lông tóc

Đủ khí cụ ghê rợn

Cách thành mười sáu lớp 9 .

Tỳ-kheo nên biết, lúc này ngục tốt dùng đủ mọi thứ khổ đau đánh đập người này. Tội nhân kia khi đặt chân vào ngục, máu thịt vắng hết, chỉ còn bộ xương. Khi ấy, ngục tốt đem tội nhân này, lại dùng búa bén chặt thân nó, đau khổ không kể, muốn chết không được, chỉ đến khi hết tội nó mới thoát được. Những tội mà nó đã tạo ra ở nhân gian, chỉ khi phải trừ sạch, sau đó mới ra được.

Lúc ấy, ngục tốt kia bắt tội nhân này leo lên, leo xuống rừng đao kiếm. Khi tội nhân ở trên cây, nó bị quạ mỏ sắt mổ ăn; hoặc mổ đầu lấy não ăn. Hoặc lấy tay chân, đập vào xương lấy tủy, mà tội vẫn chưa hết. Khi tội hết, nó mới được thoát ra.

Lúc ấy, ngục tốt đem tội nhân kia bắt ngồi ôm cột đồng nóng. Do đời trước ưa dâm dật nên đưa đến tội này. Nó bị tội theo đuổi, không thoát được.

Lúc này, ngục tốt rút gân từ gót chân cho đến cổ, kéo về phía trước, hoặc cho xe chở tới, hoặc lui, không được tự do. Ở đây, chịu khổ không thể nào tính kể. Chỉ khi nào tội hết, sau đó mới được thoát ra.

Lúc này, ngục tốt bắt tội nhân kia đặt lên núi lửa, xua đuổi chạy lên, chạy xuống, cho đến khi chín nhừ hết, sau đó mới cho ra. Lúc bấy giờ, do bởi nhân duyên này, tội nhân muốn chết cũng không chết được. Chỉ khi nào tội hết, sau đó mới được thoát ra.

Khi ấy, ngục tốt lại bắt tội nhân, rút lưỡi ném ra sau lưng. Ở đây, chịu khổ không thể nào kể xiết, muốn chết không được.

Lúc này ngục tốt bắt tội nhân đặt lên núi đao; hoặc chặt chân, hoặc chặt đầu, hoặc chặt tay. Chỉ khi nào tội hết, sau đó mới được thoát ra.

Lúc này, ngục tốt lại dùng lá sắt nóng lớn phủ lên thân tội nhân như cho mặc áo lúc còn sống. Lúc ấy khổ đau độc hại khó chịu, đều do nhân tham dục nên đưa đến tội này.

Lúc này ngục tốt lại bắt tội nhân làm tội năm thứ 10 , xua đuổi khiến nằm xuống, rồi lấy đinh sắt đóng vào tay nó, chân nó, lại dùng một cây đinh đóng vào tim. Ở đó, nó chịu khổ đau thật không thể nói. Chỉ khi nào tội hết, sau đó mới được thoát ra.

Lúc này ngục tốt lại bắt tội nhân đảo ngược thân, đưa vào trong vạc. Khi ấy phần dưới thân đều chín rục hết; hoặc trở lên phần trên cũng lại đều chín rục; cho đến bốn bên cũng chín rục hết, đau đớn khổ độc không thể tính hết, nổi cũng rục, không nổi cũng rục. Giống như nồi lớn mà nấu đậu nhỏ, có lớp ở trên hay ở dưới. Tội nhân này cũng lại như vậy, nổi cũng rục, không nổi cũng rục. Ở đó chịu khổ không thể kể hết. Chỉ khi nào tội hết, sau đó mới được thoát ra.

Tỳ-kheo nên biết, sau một thời gian dài trải qua nhiều năm trong địa ngục này, cửa đông mới mở. Khi ấy tội nhân lại chạy đến cửa, cửa tự nhiên đóng. Lúc đó, những người kia đều ngã xuống đất. Ở đó, khổ sở không thể nói hết, chúng oán trách lẫn nhau: “Do các ngươi mà ta không được ra cửa.”

Bấy giờ, Thế Tôn liền nói kệ này:

Người ngu thường vui thích

Như ở trời Quang âm

Người trí thường lo nghĩ

Giống như tù trong ngục.

Sau khi trải qua trong đại địa ngục trăm ngàn vạn năm, cửa Bắc lại mở. Lúc ấy tội nhân lại chạy về cửa Bắc. Cửa liền đóng lại. Chỉ khi nào tội hết, sau đó mới được thoát ra. Tội nhân kia trải qua hàng trăm vạn năm mới lại được thoát. Những tội đã tạo ra trong khi làm người, cốt phải trừ cho hết.

Lúc này, ngục tốt lại bắt tội nhân, dùng búa sắt chém thân tội nhân, trải qua bao nhiêu tội như vậy, khiến cho sửa đổi. Chỉ khi nào tội khổ hết hẳn, sau đó mới được ra.

Tỳ-kheo nên biết, sau một thời gian, cửa phía Đông lại mở một lần nữa. Lúc ấy, những chúng sinh kia chạy đến cửa đông thì cửa tự đóng lại, không ra được. Nếu ra được, bền ngoài có núi lớn mà nó phải chạy đến. Khí nó vào trong núi, bị hai núi ép lại, giống như ép dầu mè. Ở đó, chịu khổ không thể kể hết. Chỉ khi nào hết khổ, sau đó mới được ra.

Bấy giờ, tội nhân chuyển dịch được tới trước, lại gặp địa ngục tro nóng, 11 ngang dọc hàng ngàn vạn do-tuần. Ở đó, chịu khổ không thể kể hết, cốt phải hoàn tất nguồn tội kia, sau đó mới được ra.

Kế đến lại chuyển tới trước nữa, có địa ngục dao đâm 12 . Khi tội nhân vào trong địa ngục đao kiếm này, chợt có gió mạnh nổi lên phá nát gân cốt thân thể tội nhân. Ở đó, chịu khổ không thể kể hết. Cốt khiến cho hết tội, sau đó mới được ra.

Lại nữa, có địa ngục tro nóng lớn 13 . Khi tội nhân vào trong địa ngục tro nóng lớn này, thân thể tan rã, chịu khổ vô cùng. Cốt khiến cho hết tội, sau đó mới được ra.

Khi tội nhân tuy thoát khỏi địa ngục tro rất nóng này, nhưng lại gặp địa ngục đao kiếm 14 , ngang dọc hàng ngàn vạn dặm. Khi tội nhân vào trong địa ngục đao kiếm này, ở đó chịu khổ không thể kể hết. Cốt khiến cho hết tội, sau đó mới được ra.

Lại nữa, có địa ngục Phân sôi 15 trong đó có trùng nhỏ, ăn vào tận xương tủy người này. Tuy ra được địa ngục này, nhưng lại gặp ngay ngục tốt. Lúc này, ngục tốt hỏi tội nhân: “Các ông muốn đến đâu? Từ đâu lại?” Tội nhân đáp: “Chúng tôi không biết từ chỗ nào lại. Cũng lại không biết phải đến chỗ nào. Nhưng hiện nay, chúng tôi đang đói khốn cùng, muốn được ăn.” Ngục tốt đáp: “Chúng tôi sẽ cho ăn.” Khi ấy, ngục tốt bắt tội nhân nằm ngửa, lấy viên sắt nóng lớn bắt tội nhân nuốt. Thiêu đốt, khiến tội nhân chịu khổ không thể kể hết. Lúc đó, viên sắt nóng từ miệng xuống qua ruột, dạ dày chín hết, chịu khổ khó lường. Cốt khiến cho hết tội, sau đó mới được ra.

Song những tội nhân này không kham chịu những thống khổ này, nên trở lại các địa ngục phân nóng, địa ngục đao kiếm, địa ngục tro nóng lớn. Khi chúng trở lại những địa ngục như vậy, lúc bấy giờ những chúng sinh kia không kham chịu nổi khổ, bèn quay đầu lại, đến trong địa ngục phân nóng. Lúc ấy, ngục tốt bảo những chúng sinh kia: “Các ông muốn đi đâu? Từ đâu đến?” Tội nhân đáp: “Chúng tôi không thể biết từ đâu đến. Nay lại cũng không biết phải đi đâu.” Ngục tốt hỏi: “Nay cần gì?” Tội nhân đáp: “Chúng tôi rất khát, muốn cần uống nước.” Khi ấy, ngục tốt bắt tội nhân nằm ngửa, rót đồng sôi vào miệng khiến cho chảy xuống. Ở đó, chịu tội không thể kể hết, cốt khiến cho hết tội, sau đó mới được ra.

Bấy giờ, tội nhân kia không chịu nổi khổ này, nên trở về địa ngục phân sôi, địa ngục rừng kiếm, địa ngục tro nóng rồi trở vào đại địa ngục.

Tỳ-kheo nên biết, lúc ấy tội nhân thống khổ khó có thể kể hết. Nếu tội nhân kia mắt thấy sắc, tâm không ưa thích. Khi tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi biết vị, thân biết mịn nhẵn, ý biết pháp, cũng đều phát sinh sân nhuế. Vì sao? Vì xưa không tạo báo hạnh lành mà thường tạo nghiệp ác, nên đưa đến tội này.

Lúc ấy, Diêm vương bảo tội nhân kia: “Các ông không được thiện lợi. Xưa kia ở nhân gian, hưởng phước nhân gian, mà thân, miệng, ý hành không tương ưng, cũng không bố thí, từ bi, nhân ái, lợi người, lợi vật, vì vậy nên nay chịu nỗi khổ này. Hạnh ác này chẳng phải do cha mẹ tạo, cũng không phải quốc vương, đại thần tạo ra. Có các chúng sinh thân, miệng, ý thanh tịnh không có nhiễm ô giống như trời Quang âm. Có các chúng sinh tạo các hạnh ác, giống như trong địa ngục; thân, miệng, ý các ông bất tịnh nên đưa đến tội này.”

Các Tỳ-kheo nên biết, Diêm-la vương liền nói: “Ngày nào tôi sẽ thoát nạn khổ này, được sinh trong loài người, được làm thân người, liền được xuất gia cạo bỏ râu tóc, mặc ba pháp y, xuất gia học đạo.”

Diêm-la vương còn nghĩ vậy, huống chi các ông, nay được thân người, được làm Sa-môn. Cho nên, này các Tỳ-kheo, thường hãy niệm thực hành thân, miệng, ý hạnh đừng cho thiếu sót. Hãy trừ năm kết sử, tu hành năm căn.

Các Tỳ-kheo, hãy học những điều này như vậy.

Các Tỳ-kheo sau khi nghe Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 5 16

Nghe như vầy:

Một thời, Phật cùng chúng Tỳ-kheo năm trăm vị, ở trong vườn Lộc mẫu, khu vườn phía Đông 17 , tại nước Xá-vệ.

Bấy giờ, tháng bảy, ngày mười lăm, Thế Tôn trải tòa ngồi giữa khoảng đất trống, các Tỳ-kheo trước sau vây quanh. Phật bảo A-nan:

–Nay, nơi đất trống, ông mau đánh kiền chùy. Vì sao? Vì ngày rằm tháng bảy là ngày thọ tuế.

Lúc ấy, Tôn giả A-nan gối phải quỳ sát đất, chắp tay, liền nói kệ này:

Đấng Tịnh Nhãn vô thượng

Thông suốt tất cả việc

Trí tuệ không đắm nhiễm

Thọ tuế, nghĩa là gì?

Bấy giờ, Thế Tôn liền dùng kệ đáp A-nan:

Thọ tuế, ba nghiệp tịnh

Việc làm thân, miệng, ý

Hai Tỳ-kheo đối nhau

Tự trình chỗ sai trái.

Lại tự xưng tên chữ

Hôm nay Chúng thọ tuế

Tôi cũng ý tịnh, thọ.

Cúi xin chỉ lỗi tôi.

Bấy giờ, A-nan lại dùng kệ hỏi nghĩa này:

Hằng sa Phật quá khứ

Bích-chi và Thanh văn

Đây là pháp chư Phật

Hay chỉ Thích-ca Văn?

Bấy giờ, Phật lại dùng kệ đáp A-nan:

Hằng sa Phật quá khứ

Đệ tử tâm thanh tịnh

Đều là pháp chư Phật

Chẳng riêng Thích-ca Văn.

Bích-chi không pháp này

Không tuổi, không đệ tử

Một mình không bạn bè

Không nói pháp cho người.

Phật Thế Tôn vị lai

Hằng sa không thể tính

Lại cũng thọ tuổi này

Như pháp Cù-đàm vậy.

Sau khi nghe những lời này rồi, Tôn giả A-nan vui mừng hớn hở, không tự kiềm được, liền lên giảng đường, tay cầm kiền chùy nói:

–Hôm nay, tôi đánh trống đưa tin của Như Lai, các chúng đệ tử Như Lai đều phải tập hợp hết.

Bấy giờ, lại nói kệ này:

Hàng phục sức ma oán

Trừ sạch kết không còn

Đất trống, đánh kiền chùy

Tỳ-kheo nghe hãy họp.

Những người muốn nghe pháp

Vượt qua biển sinh tử

Nghe âm vang diệu này

Hãy hợp hết về đây.

Sau khi đánh kiền chùy xong, Tôn giả A-nan đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi đứng qua một phía, bạch Thế Tôn:

–Đã đến giờ, cúi xin Thế Tôn chỉ dạy những gì?

Bấy giờ, Thế Tôn bảo A-nan:

–Ông hãy ngồi theo thứ lớp. Như Lai tự biết thời.

Thế Tôn ngồi xuống đệm cỏ, bảo các Tỳ-kheo:

–Tất cả các ông hãy ngồi hết xuống đệm cỏ.

Các Tỳ-kheo đáp:

–Kính vâng, bạch Thế Tôn.

Các Tỳ-kheo đều ngồi xuống đệm cỏ. Bấy giờ, Thế Tôn im lặng quán sát các Tỳ-kheo, rồi bảo các Tỳ-kheo:

–Ta nay muốn thọ tuế. Đối với mọi người, Ta không có lỗi gì chăng? Thân, miệng, ý cũng không có phạm chăng?

Như Lai nói những lời này xong, các Tỳ-kheo im lặng không đáp. Bấy giờ, Ngài hỏi các Tỳ-kheo lại lần thứ ba:

–Hôm nay Ta muốn thọ tuế. Song đối với mọi người, Ta không có lỗi gì chăng?

Khi ấy, Tôn giả Xá-lợi-phất từ chỗ ngồi đứng dậy, quỳ gối, chắp tay bạch Thế Tôn:

–Các chúng Tỳ-kheo quán sát, Như Lai không có lỗi nơi thân, miệng, ý. Vì sao? Vì ngày nay, Thế Tôn đã độ cho người chưa được độ, đã giải thoát cho người chưa giải thoát, khiến Bát-niết-bàn cho người chưa Bát-niết-bàn, đã cứu giúp, cho người chưa được cứu giúp, làm con mắt cho người mù, vì người bệnh làm Đại y vương, là đấng Độc tôn trong ba cõi, không ai sánh bằng, là đấng Tối tôn thượng, khiến phát đạo tâm cho người chưa phát đạo tâm. Mọi người chưa tỉnh, Thế Tôn khiến lay tỉnh; người chưa nghe, khiến cho nghe; vì người mê mà tạo đường tắt, luôn dùng chánh pháp. Vì những duyên sự này, Như Lai không có lỗi đối với mọi người, cũng không có lỗi nơi thân, miệng, ý.

Rồi Xá-lợi-phất bạch Thế Tôn tiếp:

–Nay con hướng về Như Lai, tự phát lồ. Không biết đối với Như Lai cùng Tăng Tỳ-kheo, con có lỗi gì không?

Thế Tôn bảo:

–Này Xá-lợi-phất, nay những việc làm thân, miệng, ý của ông hoàn toàn đúng hạnh. Vì sao? Vì hiện tại ngươi có trí tuệ không ai sánh kịp, trí tuệ các loại, trí tuệ vô lượng, trí vô biên, trí không gì bằng, trí bén nhạy, trí nhanh nhẹn, trí sâu xa, trí bình đẳng, ít muốn biết đủ, thích nơi vắng, có nhiều phương tiện, niệm không tán loạn, đạt Tam-muội tổng trì, đầy đủ căn nguyên, thành tựu giới, thành tựu Tam-muội, thành tựu trí tuệ, thành tựu giải thoát, thành tựu giải thoát tri kiến tuệ, dũng mãnh, hay nhẫn, lời nói không ác, không làm điều phi pháp, tâm tánh điều hòa thứ lớp, không làm sơ suất. Giống như thái tử lớn của Chuyển luân thánh vương, sẽ nối ngôi vua, chuyển vận bánh xe pháp. Xá-lợi-phất cũng vậy, chuyển vận bánh xe pháp vô thượng, mà chư Thiên, loài người, rồng, quỷ, ma và thiên ma đều không thể chuyển. Nay lời ngươi nói ra thường như nghĩa pháp, chưa từng trái lý.

Khi ấy, Xá-lợi-phất bạch với Phật:

–Năm trăm Tỳ-kheo này đều đáng thọ tuế. Năm trăm người này đối với Như Lai đều không có lỗi gì chăng?

Thế Tôn nói:

–Cũng không có gì phải trách, các hành vi bởi thân, miệng, ý của năm trăm Tỳ-kheo này. Vì sao? Này Xá-lợi-phất, đại chúng trong đây rất là thanh tịnh, không có tỳ vết. Nay người thấp nhất trong chúng này, cũng đắc đạo Tu-đà-hoàn, nhất định tiến đến pháp không thoái chuyển. Vì vậy Ta không thể chê trách họ.

Khi ấy, Đa-kỳ-xa 18 rời khỏi chỗ ngồi đến trước Thế Tôn đảnh lễ sát đất rồi bạch Thế Tôn:

–Con có điều muốn nói.

Thế Tôn bảo:

–Muốn nói gì thì hãy nói đi.

Đa-kỳ-xa liền ca ngợi Phật và chúng tăng ngay trước mặt Đức Phật bằng bài kệ sau:

Vào ngày rằm thanh tịnh

Hợp năm trăm Tỳ-kheo

Đã giải thoát các kết

Không ái, không tái sinh.

Vua Chuyển luân đại thánh

Được quần thần vây quanh

Đi khắp các thế giới

Trên trời và thế gian.

Đại tướng tôn quý nhất

Đạo sư dẫn dắt người

Đệ tử vui đi theo

Đủ ba đạt sáu thông,

Là Phật tử chân chánh

Không có chút bụi dơ

Cắt bỏ sạch ái dục

Nay con xin quy y.

Khi ấy, Đức Thế Tôn ấn khả những lời của Đa-kỳ-xa. Đa-kỳ-xa thấy Như Lai ấn khả lời mình nói, nên vui mừng phấn khởi, đứng dậy lễ Phật, rồi trở lại chỗ ngồi.

Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Đệ tử nói kệ đứng đầu trong hàng Thanh văn chính là Tỳ-kheo Đa-kỳ-xa. Nói lời không có gì đáng nghi ngờ chính là Tỳ-kheo Đa-kỳ-xa.

Lúc ấy, các Tỳ-kheo nghe Phật dạy hoan hỷ làm theo.

Kinh số 6

Nghe như vậy.

Một thời, Phật ở trong khu Ca-lan-đà, Trúc viên, thành La-duyệt, cùng chúng năm trăm Tỳ-kheo.

Bấy giờ, trời Tam thập tam có một Thiên tử, từ thân hình xuất hiện năm điềm báo hiệu sắp chết. Những gì là năm?

1. Vòng hoa trên đầu bị héo.

2. Y phục bụi bẩn.

3. Nách đổ mồ hôi.

4. Không thích vị trí của mình.

5. Ngọc nữ phản bội.

Thiên tử ấy buồn rầu khổ não, đấm ngực than thở. Nghe vị Thiên ấy buồn rầu khổ não, đấm ngực than thở, Thích Đề-hoàn Nhân liền sai một Thiên tử đến chỗ ấy xem, âm thanh gì mà từ đó vang đến đây.

Thiên tử ấy trả lời:

–Thiên tử nên biết, hôm nay có một Thiên tử sắp mạng chung, có năm điềm báo hiệu sắp chết.

1. Vòng hoa trên đầu bị héo.

2. Y phục bụi bẩn.

3. Nách đổ mồ hôi.

4. Không thích vị trí của mình.

5 .Ngọc nữ phản bội.

Khi ấy, Thích Đề-hoàn Nhân đến chỗ vị Thiên sắp lâm chung, nói với vị ấy rằng:

–Vì sao hôm nay ông buồn rầu khổ não đến như vậy?

Thiên tử đáp:

–Thưa Tôn giả Nhân-đề, làm sao không buồn rầu khổ não được khi tôi sắp chết rồi. Có năm điềm báo hiệu sắp chết.

1. Vòng hoa trên đầu bị héo.

2. Y phục bụi bẩn.

3. Nách đổ mồ hôi.

4. Không thích vị trí của mình.

5. Ngọc nữ phản bội.

Nay cung điện bảy báu này sẽ mất hết. Năm trăm ngọc nữ cũng sẽ tan tác như sao. Món cam lộ mà tôi ăn không còn mùi vị.

Đề-hoàn Nhân nói với Thiên tử ấy:

–Ông há không nghe Như Lai nói kệ sao?

Các hành là vô thường

Có sinh ắt có chết

Không sinh thì không chết

Diệt này là vui nhất.

Vì sao nay ông buồn lo đến như vậy? Tất cả hành là vật vô thường, muốn cho có thường thì điều này không thể.

Thiên tử đáp:

–Thế nào, Thiên đế, tôi không sầu ưu sao được? Nay tôi mang thân trời thanh tịnh không vết nhơ, ánh sáng như mặt trời, mặt trăng chiếu khắp mọi nơi, mà bỏ thân này rồi, sẽ sinh vào bụng heo trong thành La-duyệt, sống thường ăn phân, chết thì bị dao mổ xẻ.

Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân bảo Thiên tử kia:

–Nay ông nên tự quy y Phật, Pháp, Chúng. Có thể khi ấy không đọa vào ba đường dữ.

Thiên tử đáp:

–Há quy y Tam bảo mà không đọa vào ba đường dữ sao?

Thích Đề-hoàn Nhân nói:

–Đúng vậy, Thiên tử. Ai quy y Tam tôn, không bao giờ rơi vào ba đường dữ.

Như Lai cũng nói kệ này:

Những ai quy y Phật

Không đọa ba đường dữ

Lậu tận, nơi trời người

Rồi sẽ đến Niết-bàn.

Thiên tử kia hỏi Thích Đề-hoàn Nhân:

–Nay Như Lai đang ở đâu?

Thích Đề-hoàn Nhân nói:

–Như Lai hiện đang ở tại vườn trúc Ca-lan-đà thành La-duyệt, nước Ma-kiệt-đà cùng chúng năm trăm đại Tỳ-kheo.

Thiên tử nói:

–Nay tôi không còn đủ sức đến đó hầu thăm Như Lai nữa.

Thích Đề-hoàn Nhân bảo:

–Thiên tử nên biết, hãy quỳ gối phải sát đất, chắp tay, hướng về phương dưới mà nói rằng: “Cúi xin Thế Tôn xem xét đến cho. Nay con sắp cùng đường. Xin thương xót cho. Nay con tự quy y Tam tôn, Như Lai Vô Sở Trước.”

Bấy giờ, Thiên tử kia theo lời Thích Đề-hoàn Nhân, quỳ xuống, hướng xuống phương dưới, tự xưng tên họ, tự quy y Phật, Pháp, Tăng, nguyện suốt đời làm người Phật tử chân chánh, chẳng màng Thiên tử. Cho đến ba lần nói những lời này. Như vậy rồi, không còn đọa vào thai heo, mà sẽ sinh vào nhà trưởng giả.

Thiên tử kia sau khi thấy nhân duyên này rồi, quay về Thích Đề-hoàn Nhân mà nói kệ này:

Duyên lành chẳng phải dữ

Vì pháp chẳng vì của

Dẫn dắt theo đường chánh

Điều này Thế Tôn khen.

Nhờ ngài không đọa ác

Thai heo, nhân thật khó

Sẽ sinh nhà trưởng giả

Nhờ đó sẽ gặp Phật.

Khi ấy, Thiên tử tùy theo tuổi thọ ngắn dài, sau đó sinh vào nhà trưởng giả trong thành La-duyệt. Lúc đó, vợ trưởng giả tự biết mình có thai, gần đủ mười tháng, sinh ra một nam nhi, xinh đẹp vô song, hiếm có trên đời. Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân khi đã biết cậu bé vừa lên mười tuổi, nhiều lần đến bảo:

–Ngươi hãy nhớ lại nhân duyên đã làm trước kia, tự nói rằng: “Tôi sẽ nhờ đó thấy Phật.” Nay thật đã đúng lúc. Nên gặp Thế Tôn. Nếu không đến, sau tất sẽ hối hận.

Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất đến giờ đắp y mang bát vào thành La-duyệt khất thực, dần dần đến nhà trưởng giả kia, đứng yên lặng ngoài cửa.

Khi con trưởng giả thấy Xá-lợi-phất đắp y mang bát dung mạo khác thường, liền đến trước Xá-lợi-phất thưa rằng:

–Nay ngài là ai? Đệ tử của ai? Đang hành pháp gì?

Xá-lợi-phất nói:

–Thầy ta xuất thân dòng họ Thích, ở trong đó mà xuất gia học đạo. Thầy được gọi là Như Lai Chí Chân Đẳng Chánh Giác. Ta thường theo vị ấy thọ pháp.

Khi ấy, cậu bé liền hướng về Xá-lợi-phất mà nói kệ này:

Tôn giả nay đứng im

Ôm bát, tướng mạo nghiêm

Nay muốn xin những gì

Cùng đứng với ai đó?

Xá-lợi-phất dùng kệ đáp lại:

Nay ta không xin của

Cũng chẳng xin cơm áo

Vì cậu nên đến đây

Xét kỹ, nghe ta nói!

Nhớ lời xưa cậu nói

Lúc phát thệ trên trời

“Cõi người sẽ gặp Phật”

Nên đến báo cùng cậu.

Chư Phật ra đời khó

Pháp thuyết cũng như vậy

Thân người khó thể được

Giống như hoa Ưu-đàm.

Cậu hãy đi theo tôi

Cùng đến hầu Như Lai

Phật sẽ nói cho cậu

Đường chính đến cõi lành.

Sau khi nghe Xá-lợi-phất nói, cậu liền đi đến chỗ cha mẹ, lạy sát chân, rồi đứng qua một bên. Bấy giờ con trưởng giả bạch cha mẹ rằng:

–Cúi xin cha mẹ cho phép con đến chỗ Thế Tôn thừa sự, đảnh lễ, thăm hỏi sức khỏe.

Cha mẹ đáp:

–Nay là lúc thích hợp.

Khi ấy, con trưởng giả sắm sửa hương hoa cùng một tấm giạ trắng tốt, rồi theo Tôn giả Xá-lợi-phất đi đến chỗ Thế Tôn. Đến nơi, đảnh lễ sát chân Phật, rồi đứng qua một bên.

Lúc ấy, Xá-lợi-phất bạch Thế Tôn:

–Đây là con trưởng giả đang sống trong thành La-duyệt này, không biết đến Tam bảo. Cúi xin Thế Tôn khéo vì cậu mà thuyết Pháp khiến được độ thoát.

Khi ấy, con trưởng giả thấy Thế Tôn uy dung đoan chánh, các căn tịch tĩnh, có ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp hiển hiện ngoài thân, cũng như núi Tu-di vương; mặt như mặt trời, mặt trăng, nhìn mãi không chán, liền đến trước lễ sát chân, rồi đứng qua một bên.

Rồi con trưởng giả rải hương hoa lên thân Như Lai, lại đem tấm giạ trắng mới dâng cho Như Lai, đảnh lễ sát chân, rồi đứng qua một phía.

Bấy giờ, Thế Tôn tuần tự thuyết pháp cho cậu. Ngài nói các đề tài về bố thí, trì giới, sinh Thiên, dục là bất tịnh, là hữu lậu, là tai họa lớn, xuất gia là thiết yếu. Khi Thế Tôn biết cậu bé đã tâm mở ý thông, như pháp thường mà chư Phật Thế Tôn nói, là Khổ, Tập, Diệt, Đạo; bấy giờ Thế Tôn cũng vì con trưởng giả kia mà nói hết. Lúc đó, ngay trên chỗ ngồi, con trưởng giả dứt sạch trần cấu, được mắt pháp thanh tịnh, không còn trần cấu.

Bấy giờ, con trưởng giả liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, bạch Thế Tôn:

–Cúi xin Thế Tôn cho phép con được xuất gia làm Sa-môn.

Thế Tôn bảo:

–Phàm người làm đạo, chưa từ biệt cha mẹ thì không được làm Sa-môn.

Lúc ấy, con trưởng giả bạch Thế Tôn:

–Con sẽ xin cha mẹ cho phép.

Thế Tôn bảo:

–Nay là lúc thích hợp.

Bấy giờ, con trưởng giả từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân lui đi. Trở về đến nhà, cậu thưa với cha mẹ rằng:

–Cúi xin cho phép con được làm Sa-môn!

Cha mẹ đáp:

–Hiện tại chúng ta chỉ có một mình con. Trong nhà sinh nghiệp lại nhiều tiền của. Hành pháp Sa-môn thật là không dễ!

Con trưởng giả thưa:

–Như Lai xuất thế ức kiếp mới có, thật không thể gặp. Thật lâu mới xuất hiện. Như hoa Ưu-đàm-bát, thật lâu mới có; cũng vậy, Như Lai ức kiếp mới xuất hiện.

Lúc này, cha mẹ của con trưởng giả cùng than thở nhau nói rằng:

–Nay đã đúng lúc, con cứ tùy nghi.

Lúc ấy, con trưởng giả lạy sát chân, rồi từ biệt ra đi. Đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, rồi đứng qua một bên. Bấy giờ, con trưởng giả kia bạch Thế Tôn:

–Cha mẹ con đã cho phép. Cúi xin Thế Tôn cho phép con hành đạo.

Bấy giờ, Thế Tôn bảo Xá-lợi-phất:

–Nay ông độ con trưởng giả này cho làm Sa-môn.

Xá-lợi-phất đáp:

–Kính vâng, bạch Thế Tôn.

Bấy giờ, Xá-lợi-phất vâng theo lời Phật dạy, độ cho làm Sa-di, hằng ngày dạy dỗ. Sa-di kia ở tại nơi vắng vẻ, tự khắc phục, tu tập, vì mục đích mà thiện gia nam tử xuất gia học đạo, cạo bỏ râu tóc, tu phạm hạnh vô thượng, là vì muốn được lìa khổ.

Lúc ấy, Sa-di thành A-la-hán. Rồi đi đến chỗ Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, bạch Thế Tôn:

–Nay con đã thấy Phật, nghe pháp, không có nghi ngờ gì nữa.

Thế Tôn bảo:

–Nay ông như thế nào là thấy Phật, nghe Pháp, không có nghi ngờ gì nữa?

Sa-di bạch Phật:

–Sắc là vô thường. Vô thường tức là khổ. Khổ là vô ngã. Vô ngã tức là không. Không là chẳng phải có, chẳng phải không có, cũng không có ngã. Như vậy là điều được người trí giác tri. Thọ*, tưởng, hành, thức là vô thường. Vô thường tức là khổ. Khổ là vô ngã. Vô ngã tức là không. Không là chẳng phải có, chẳng phải không có, cũng không có ngã. Như vậy là điều được người trí giác tri. Năm thạnh ấm này là vô thường, khổ, không, vô ngã, chẳng phải có, nhiều điều khổ não, không thể chữa trị, thường ở chỗ hôi hám, không thể giữ lâu, tất quán không có ngã. Hôm nay, quan sát pháp này, liền thấy Như Lai.

Thế Tôn bảo:

–Lành thay, lành thay, Sa-di! Ta tức thì cho phép ông làm Sa-môn đó.

Sa-di kia sau khi nghe những gì Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.

Kinh số 7 19

Nghe như vầy:

Một thời, Tôn giả Na-la-đà 20 ở trong vườn trúc của một trưởng giả 21 , nước Ba-la-lê 22 . Bấy giờ, đệ nhất phu nhân 23 vua Văn-trà 24 qua đời. Bà rất được vua yêu kính, luôn luôn nhớ tưởng trong lòng. Lúc đó có một người đến chỗ vua tâu rằng:

–Đại vương nên biết, nay Đệ nhất phu nhân đã qua đời.

Lúc vua nghe phu nhân vô thường, trong lòng sầu ưu, bảo người vừa đến rằng:

–Ngươi mau chóng khiêng tử thi phu nhân tẩm trong dầu mè cho ta thấy.

Lúc đó, người kia vâng lệnh vua, liền đem xác phu nhân tẩm trong dầu mè.

Sau khi nghe phu nhân mất, vua trong lòng sầu não cực kỳ, không ăn uống, không trị theo vương pháp, không xử lý việc triều đình. Khi ấy, tả hữu có một người tên Thiện Niệm 25 , thường cầm kiếm hầu đại vương, bạch đại vương:

–Đại vương nên biết, trong nước này có Sa-môn tên là Na-la-đà đã đắc A-la-hán, có thần túc lớn, hiểu rộng, biết nhiều, không việc gì không rành rẽ, biện tài dũng tuệ, nói chuyện thường hàm tiếu. Xin vua hãy đi đến đó nghe vị ấy thuyết pháp. Nếu vua nghe pháp, sẽ không còn ưu sầu khổ não nữa.

Vua đáp:

–Lành thay, lành thay, khéo nói những lời này! Thiện Niệm, nay khanh đến đó báo trước Sa-môn kia. Vì sao? Vì phàm Chuyển luân thánh vương muốn đến chỗ nào thì phải sai người đi trước. Nếu không sai người báo trước mà đến, điều này không thể.

Thiện Niệm đáp:

–Tuân lệnh đại vương.

Rồi ông tuân lệnh của vua, đi vào trong vườn Trúc trưởng giả, đến chỗ Na-la-đà. Đến nơi, đảnh lễ sát chân, rồi đứng qua một bên.

Bấy giờ, Thiện Niệm bạch Tôn giả Na-la-đà:

–Ngài biết cho, phu nhân đại vương đã qua đời. Nhân khổ não này, vua không ăn, không uống, cũng lại không trị vương pháp, không xử quốc sự. Nay vua muốn đến hầu thăm tôn nhan. Cúi xin Ngài khéo vì vua mà thuyết pháp, khiến vua không còn sầu khổ.

Na-la-đà nói:

–Muốn đến thì nay là lúc thích hợp.

Thiện Niệm nghe dạy rồi, liền đảnh lễ sát chân mà lui đi. Về đến chỗ vua, tâu rằng:

–Đã báo cho Sa-môn rồi, xin vua biết cho.

Khi ấy vua sai Thiện Niệm:

–Hãy nhanh chuẩn bị xe bảo vũ*. Nay ta muốn tương kiến cùng Sa-môn.

Thiện Niệm liền chuẩn bị xe bảo vũ*. Rồi đến trước tâu vua:

–Đã chuẩn bị xong, vua biết cho, đã đúng giờ.

Bấy giờ, vua lên xe bảo vũ* ra khỏi thành, đến chỗ Na-la-đà, đi bộ vào trong vườn trúc trưởng giả. Theo phép nhân vương thì phải cởi năm thứ nghi trượng bỏ sang một bên, rồi đến chỗ Na-la-đà, đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên.

Lúc ấy, Na-la-đà nói với vua:

–Đại vương nên biết, đừng vì pháp mộng huyễn khởi sầu ưu, đừng vì pháp bọt nổi cùng vốc tuyết mà khởi sầu ưu, lại cũng không thể vì tưởng pháp như hoa mà khởi sầu ưu. Vì sao? Nay có năm việc thật không thể được, đó là những điều Như Lai đã nói. Sao gọi là năm?

1. Phàm vật phải tận, muốn cho không tận, điều này không thể được.

2. Phàm vật phải diệt, muốn cho không diệt, điều này không thể được.

3. Phàm pháp phải già, muốn cho không già, điều này không thể được.

4. Lại nữa, phàm pháp phải bệnh, muốn cho không bệnh, điều này không thể được.

5. Lại nữa, phàm pháp phải chết, muốn cho không chết, điều này không thể được.

Này đại vương, đó gọi là có năm việc thật không thể được này, đó là những điều Như Lai đã nói.

Bấy giờ, Na-la-đà liền nói kệ này:

Không phải do sầu lo

Mà được phước lành này

Nếu trong lòng sầu ưu

Bị ngoại cảnh chi phối.

Nếu như người có trí

Quyết không tư duy vậy

Nên ngoại địch phải sầu

Vì không chi phối được.

Đủ oai nghi lễ tiết

Ham thí không tâm tiếc

Nên cầu phương tiện này

Khiến được lợi lớn kia.

Giả sử không thể được

Ta và những người ấy

Không sầu cũng không hoạn

Hành báo biết thế nào?

Đại vương nên biết, vật phải bị mất, nó sẽ mất. Khi nó đã mất, khiến cho sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả, rằng: “Người yêu của ta ngày nay đã mất.” Đó gọi là phải bị mất, thì nó mất, ở đó mà khởi sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả.

Này đại vương, đó gọi là gai sầu thứ nhất đâm dính tâm ý. Người phàm phu có pháp này, không biết chỗ đến, xuất xứ của sinh, già, bệnh, chết.

Lại nữa, đệ tử Hiền thánh có học, đối với vật phải bị mất, khi nó mất, bị ấy không khởi sầu ưu khổ não, mà sẽ học điều này: “Nay chỗ ta bị mất, chẳng phải một mình thôi, người khác cũng bị pháp này. Nếu ở đó, ta khởi sầu ưu thì điều này không thích hợp. Hoặc sẽ làm cho thân tộc khởi sầu ưu, oan gia thì vui mừng; ăn không tiêu hóa tức sẽ thành bệnh, thân thể bức rức phiền muộn. Do gốc duyên này, đưa đến mạng chung.” Bấy giờ, vị ấy trừ bỏ gai nhọn ưu lo, thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, không còn pháp tai nạn khổ não nữa.

Lại nữa đại vương, vật phải bị diệt, nó sẽ diệt. Khi nó đã diệt, liền khiến sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả, rằng: “Vật ta yêu hôm nay đã diệt.” Đó gọi là vật phải bị diệt, thì nó diệt, ở đó mà khởi sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả.

Này đại vương, đó gọi là gai sầu thứ hai đâm dính tâm ý thứ hai. Người phàm phu có pháp này, không biết chỗ đến, xuất xứ của sinh, già, bệnh, chết.

Lại nữa, đệ tử Hiền thánh có học, đối với vật phải bị diệt, khi nó diệt, vị ấy không khởi sầu ưu khổ não, mà sẽ học điều này: “Nay chỗ ta bị diệt, chẳng phải một mình thôi, người khác cũng bị pháp này. Nếu ở đó, ta khởi sầu ưu thì điều này không thích hợp. Hoặc sẽ làm cho thân tộc khởi sầu lo, oan gia thì vui mừng; ăn không tiêu hóa tức sẽ thành bệnh, thân thể bức rức phiền muộn. Do gốc duyên này, liền đưa đến mạng chung.” Bấy giờ, vị ấy trừ bỏ gai nhọn ưu lo, thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, không còn pháp tai nạn khổ não nữa.

Lại nữa đại vương, vật phải bị già, nó sẽ già. Khi nó đã già, liền khiến sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả, rằng: “Vật ta yêu hôm nay đã già.” Đó gọi là phải bị già, thì nó già, ở đó, khởi sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả.

Này đại vương, đó gọi là gai sầu thứ ba đâm dính tâm ý. Người phàm phu có pháp này, không biết chỗ đến, xuất xứ của sinh, già, bệnh, chết.

Lại nữa, đệ tử Hiền thánh có học, đối với vật phải bị già, nó liền già, lúc đó, người kia không khởi sầu ưu khổ não thường học những điều này: “Nay chỗ ta bị già chẳng phải một mình thôi, người khác cũng bị pháp này. Nếu ở đó, ta khởi sầu ưu thì điều này không thích hợp. Hoặc sẽ làm cho thân tộc khởi sầu lo, oan gia thì vui mừng; ăn không tiêu hóa tức sẽ thành bệnh, thân thể bức rức phiền muộn. Do gốc duyên này, liền đưa đến mạng chung.” Bấy giờ, vị ấy trừ bỏ gai nhọn ưu lo, thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, không còn pháp tai nạn khổ não nữa.

Lại nữa đại vương, vật phải bị bệnh, nó sẽ bệnh. Khi nó đã bệnh, liền khiến sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả rằng: “Vật ta yêu hôm nay đã bệnh.” Đó gọi là vật phải bị bệnh thì nó bệnh, ở đó, khởi sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả.

Này đại vương, đó gọi là gai sầu thứ tư đâm dính tâm ý. Người phàm phu có pháp này, không biết chỗ đến, xuất xứ của sinh, già, bệnh, chết.

Lại nữa, đệ tử Hiền thánh có học, đối với vật phải bị bệnh, nó liền bệnh, lúc đó, người kia không khởi sầu ưu khổ não thường học những điều này: “Nay chỗ ta bị bệnh chẳng phải một mình thôi, người khác cũng bị pháp này. Nếu ở đó, ta khởi sầu ưu thì điều này không thích hợp. Hoặc sẽ làm cho thân tộc khởi sầu lo, oan gia thì vui mừng; ăn không tiêu hóa tức sẽ thành bệnh, thân thể bức rức phiền muộn. Do gốc duyên này, liền đưa đến mạng chung.” Bấy giờ, vị ấy trừ bỏ gai nhọn ưu lo, thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, không còn pháp tai nạn khổ não nữa.

Lại nữa đại vương, vật phải bị chết, nó sẽ chết. Khi nó đã chết, liền khiến sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả, rằng: “Vật ta yêu hôm nay đã chết.” Đó gọi là vật phải bị chết, nó liền chết, ở đó, khởi sầu ưu khổ não, đau đớn không thể tả.

Này đại vương, đó gọi là gai sầu thứ năm tâm ý. Người phàm phu có pháp này, không biết chỗ đến, xuất xứ của sinh, già, bệnh, chết.

Lại nữa, đệ tử Hiền thánh có học, đối với vật phải bị chết, nó liền chết, lúc đó, người kia không khởi sầu ưu khổ não thường học những điều này: “Nay chỗ ta bị chết chẳng phải một mình thôi, người khác cũng bị pháp này. Nếu ở đó, ta khởi sầu ưu thì điều này không thích hợp. Hoặc sẽ làm cho thân tộc khởi sầu lo, oan gia thì vui mừng; ăn không tiêu hóa tức sẽ thành bệnh, thân thể bức rức phiền muộn. Do gốc duyên này, liền đưa đến mạng chung.” Bấy giờ, vị ấy trừ bỏ gai nhọn ưu lo, thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, không còn pháp tai nạn khổ não nữa.

Lúc ấy, đại vương bạch Tôn giả Na-la-đà:

–Đó gọi là pháp gì và nên phụng hành thế nào?

Na-la-đà nói:

–Kinh này gọi là trừ mối hoạn ưu sầu, nên nhớ phụng hành.

Thời đại vương nói:

–Đúng như lời ngài nói, trừ bỏ sầu ưu. Vì sao? Vì sau khi nghe pháp này rồi, những gì là sầu khổ nơi tôi, hôm nay đã được trừ hẳn. Nếu Tôn giả có điều gì chỉ dạy, mong hãy thường vào cung, tôi sẽ cung cấp cho, khiến cho đất nước nhân dân hưởng mãi phước không cùng. Cúi xin Tôn giả diễn rộng pháp này còn mãi mãi ở thế gian, cho chúng bốn bộ được an ổn lâu dài. Nay, con xin quy y Tôn giả Na-la-đà.

Na-la-đà nói:

–Đại vương, chớ quy y tôi, hãy quy y nơi Phật.

Khi ấy vua hỏi:

–Nay Phật ở nơi nào?

Na-la-đà nói:

–Đại vương nên biết, vua nước Ca-tỳ-la-vệ, xuất xứ từ học Thích, thuộc dòng Chuyển luân thánh vương, Tỳ-la-vệ. Vua này có con tên là Tất-đạt, xuất gia học đạo, nay tự thành Phật hiệu Thích-ca Văn. Hãy tự quy y với vị ấy.

Đại vương lại hỏi:

–Nay ở phương nào?

Na-la-đà nói:

–Như Lai đã nhập Niết-bàn.

Đại vương nói:

–Như Lai diệt độ sao nhanh chóng vậy! Nếu ngài còn tại thế, dù trải qua hàng ngàn vạn do-tuần, tôi cũng sẽ đến hầu thăm.

Rồi vua rời chỗ ngồi đứng dậy, quỳ gối chắp tay thưa rằng:

–Con tự quy y Như Lai, Pháp, Tăng Tỳ-kheo, trọn đời cho phép làm Ưu-bà-tắc, không sát sinh. Vì việc nước đa đoan, giờ con muốn trở về cung.

Na-la-đà nói:

–Nay đã đúng lúc.

Vua liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, nhiễu quanh ba vòng, rồi ra đi.

Vua Văn-trà sau khi nghe những gì Na-la-đà dạy, hoan hỷ phụng hành.