Tứ Phần Luật, quyển 4

Lai liền dùng thần lực hàng phục độc long, không làm thương tổn đến thân con độc long. Khói và lửa từ thân của độc long phóng ra, từ từ yếu dần. Trong thân Như Lai phóng ra vô số ánh sáng xanh, vàng, đỏ, trắng, lưu ly, pha lê. Đức Như Lai hàng phục con độc long rồi, đựng nó trong bình bát. Sáng sớm, Ngài đem đến chỗ Uấttì-la Ca-diếp và nói: "Ông muốn biết không? Con độc long mà ông nói đó, tôi đã hàng phục. Hiện đựng trong bát này."

Ca-diếp nghĩ: "Sa-môn Cù-đàm có đại oai đức, thần túc tự tại, nên mới có thể hàng phục được con độc long này, mà không bị nó làm hại. Sa-môn Cù-đàm này, tuy đạt thần túc tự tại, nhưng ông không bằng ta, người đã chứng đắc A-la-hán."1

Ca-diếp nói:

"Đại Sa-môn có thể nghỉ đêm nơi đây, tôi sẽ cung cấp thức ăn" Đức Phật bảo Ca-diếp:

"Nếu ông tự thân báo giờ đã đến, tôi sẽ nhận lời mời của ông. "

1 Mahāvagga, ibid.: na tveva ca kho arahā yathā ahan ti, là vị A-la-hán như ta."

"Nhưng ông chưa phải

77

793c

Ca-diếp bạch:

"Đại Sa-môn tạm nghỉ đêm nơi đây. Tôi sẽ đến báo giờ." Đức Như Lai sau khi thọ thực chỗ ông Ca-diếp rồi, trở về nghỉ đêm tại thạch thất. Đêm hôm ấy tĩnh mịch, đức Thế Tôn nhập hỏa quang tam-muội, làm cho thạch thất kia sáng rực lên. Trong đêm, Ca-diếp thức dậy, thấy thạch thất tỏa ánh sáng của lửa rực chiếu, liền nghĩ: "Ngài Đại Sa-môn này cực kỳ xinh đẹp, nay nghỉ đêm nơi thạch thất này, bị lửa thiêu mất.

" Ca-diếp liền dẫn đồ chúng đến đứng vây xung quanh thạch thất.

Sáng ngày, Ca-diếp bạch Phật:

"Giờ đã đến. Xin mời đến ăn cơm."1 Lại hỏi:

"Đại Sa-môn, đêm qua vì sao có ánh lửa sáng lớn vậy?" Đức Phật nói:

"Đêm vừa rồi, tôi nhập hỏa quang tam-muội nên thạch thất tỏa ánh sáng chiếu rực."

Ca-diếp nghĩ:

"Đại Sa-môn này có đại oai thần. Trong đêm tịch tĩnh, nhập hỏa quang tam-muội chiếu sáng thạch thất. Sa môn Cù-đàm tuy đã chứng đắc A-la-hán, nhưng ông không bằng ta, người đã chứng đắc A-la-hán.

" Sau khi đức Thế Tôn thọ thực chỗ ông Ca-diếp rồi, đến một khu rừng, nghỉ đêm nơi đó. Sáng ngày, ông Ca-diếp đến chỗ đức Thế Tôn thưa: "Giờ đã đến. Xin mời đến ăn cơm." Đức Phật nói:

"Ông về trước. Tôi sẽ đến sau." 1 Pāli nói: kālo, mahāsamaṇa, niṭṭhaṃ bhattaṃ, thưa Đại Sa-môn, đã đến giờ, cơm đã dọn xong. Đây là định cú mời thọ thực trong văn Pāli. 78

T22. 794a Chương i. Thọ giới

Đức Thế Tôn bảo ông Ca-diếp về trước, rồi Ngài đến cây diêmphù-đề. 1 Gọi là Diêm-phù-đề vì nơi đó có cây diêm-phù-đề. 2 Đức

Như Lai đến đó lấy trái diêm-phù,3 rồi đến chỗ Ca-diếp trước, ngồi trên chỗ ngồi dọn sẵn. Ca-diếp về đến sau, thấy Phật đã ngồi trước ở đó, bèn hỏi:

"Đại Sa-môn [794a1] bảo tôi về trước, sao Đại Sa-môn lại đến trước tôi?"

Phật nói với Ca-diếp:

"Tôi bảo ông về trước, rồi tôi đi đến Diêm-phù-đề lấy trái diêmphù, về đây trước và ngồi ở đây. Trái diêm-phù này sắc đẹp, thơm, ngon. Ông có thể dùng đi.

"

Ông Ca-diếp nói:

"Thôi, thôi, Đại Sa-môn! Như thế đã là cúng dường tôi rồi. Đại Samôn tự dùng đi. Đây là trái mà đại Sa-môn nên dùng." Ca-diếp nghĩ rằng: "Đại Sa-môn này có thần túc tự tại. Nhưng ông không bằng ta, người đắc A-la-hán." Đức Thế Tôn thọ thực chỗ ông Ca-diếp rồi, trở về trú tại khu rừng cũ. Sáng ngày, Ca-diếp đến chỗ đức Phật thưa: "Giờ đã đến, xin mời Ngài thọ thực." Phật bảo:

"Ca-diếp, Ông về trước. Tôi sẽ đến sau." Đức Thế Tôn nói với ông Ca-diếp như vậy rồi, Ngài đến Diêmphù-đề. Cách đó không xa, có cây ha-lê-lặc. 4Ngài hái lấy trái ha-1 Trong bản: diêm-phu-đề thọ 閻浮提樹. 2 Dịch sát Hán, nhưng ý nghĩa lẩn quẩn. Có thể hiểu: "Phật đến cõi Diêm-phù-đề. Gọi là Diêm-phu-đề, vì ở đó có nhiều cây diêm-phù. Rồi Ngài hái quả diêmphù…" 3 Diêm-phù quả 閻浮果. Skt: jambu, quả đào đỏ. 4 Ngũ phần 16: rừng ha-lê-lặc 訶梨勒林, ngoài biên cõi Diêm-phù-đề. 79

794a

lê-lặc, rồi đến chỗ Ca-diếp trước, ngồi trên chỗ ngồi dọn sẵn. Cadiếp về đến sau, thấy Phật đã ngồi trước ở đó, bèn hỏi: "Đại Sa-môn bảo tôi về trước, sao Đại Sa-môn lại đến trước tôi?" Phật nói với Ca-diếp:

"Tôi bảo ông về trước, rồi tôi đi đến Diêm-phù-đề. Cách đó không xa, có cây ha-lê-lặc. Tôi đến lấy trái ha-lê-lặc, rồi mới đến đây. Trái ha-lê-lặc này sắc đẹp, thơm ngon, ông có thể dùng đi. "

Ca-diếp nói:

"Thôi, thôi, Đại Sa-môn! Như thế đã là cúng dường tôi rồi. Đại Samôn tự dùng đi. Đây là trái mà đại Sa-môn nên dùng." Ca-diếp nghĩ rằng: "Đại Sa-môn này có thần túc tự tại. Nhưng ông không bằng ta, người đắc A-la-hán."

Đức Thế Tôn thọ thực chỗ ông Ca-diếp rồi, trở về trú tại khu rừng cũ. Sáng ngày, Ca-diếp đến chỗ đức Phật thưa:

"Giờ đã đến, xin mời Ngài thọ thực."

Phật bảo:

"Ca-diếp, Ông về trước. Tôi sẽ đến sau."

Đức Thế Tôn nói với ông Ca-diếp như vậy rồi, Ngài đi lên phương bắc, đến Uất-đơn-việt,1 lấy lúa chín tự nhiên,2 rồi đến chỗ Ca-diếp trước, ngồi trên chỗ ngồi dọn sẵn. Ca-diếp về đến sau, thấy Phật đã ngồi trước ở đó, bèn hỏi:

"Đại Sa-môn bảo tôi về trước, sao Đại Sa-môn lại đến trước tôi?" 1 Uất-đơn-việt 鬱單越; Pāli: Uttarakuru-dīpa (Skt. Uttara-dvipa), châu lục phía bắc Tu-di. Xem Trường A-hàm 18, kinh 30 "Thế ký" phẩm Uất-đan-viết, T01, tr. 117 tt.

2 Tự nhiên canh mễ 自然粳米. Pāli: akaṭṭhapākasāli, lúa tự chín, không cần gieo trồng. Thứ lúa của loài người thời nguyên thuỷ, và của chúng sinh Bắc Câu-lô châu. Tự nhiên mọc và chín sẵn ngoài đồng. Xem Trường A-hàm 6 (T01, tr.38a1), Trung A-hàm 39 (T1, tr.675a19). Pāli, D.iii. 87. 80

T22. 794b Chương i. Thọ giới Phật nói với Ca-diếp:

"Tôi bảo ông về trước, rồi tôi đi lên phương bắc, đến Uất-đơn-việt, lấy lúa chín tự nhiên, rồi mới lại ngồi đây. Gạo này sắc đẹp thơm ngon, ông có thể lấy dùng.

"

Ca-diếp nói:

"Thôi, thôi, Đại Sa-môn! Như thế đã là cúng [794b] dường tôi rồi. Đại Sa-môn tự dùng đi. Đây là gạo mà đại Sa-môn nên dùng." Ca-diếp nghĩ rằng: "Đại Sa-môn này có thần túc tự tại. Nhưng ông không bằng ta, người đắc A-la-hán." Đức Thế Tôn thọ thực chỗ ông Ca-diếp rồi, trở về trú tại khu rừng cũ. Sáng ngày, Ca-diếp đến chỗ đức Phật thưa: "Giờ đã đến, xin mời Ngài thọ thực." Phật bảo:

"Ca-diếp, ông về trước. Tôi sẽ đến sau. "

Đức Thế Tôn nói với ông Ca-diếp như vậy rồi, Ngài đi lên trời Đao-lợi lấy hoa mạn-đà-la,1 rồi đến chỗ Ca-diếp trước, ngồi trên chỗ ngồi dọn sẵn. Ca-diếp về đến sau, thấy Phật đã ngồi trước ở đó, bèn hỏi:

"Đại Sa-môn bảo tôi về trước, sao Đại Sa-môn lại đến trước tôi?" Phật nói với Ca-diếp:

"Tôi bảo ông về trước, rồi tôi đi lên trời Đao-lợi, lấy hoa mạn-đàla, rồi mới lại ngồi đây. Hoa nầy sắc đẹp, mùi thơm sực nức. Ông cần có thể lấy dùng.

"

Ca-diếp nói:

"Thôi, thôi, Đại Sa-môn! Như thế đã là cúng dường tôi rồi. Đại Samôn tự dùng đi." 1 Mạn-đà-la hoa 曼陀羅花. Skt. mandāra-puṣpa (Pāli: mandārava-puppha), thiên diệu hoa; hoa cây san-hô. 81

794c

Ca-diếp nghĩ rằng: "Đại Sa-môn này có thần túc tự tại. Nhưng ông không bằng ta, người đắc A-la-hán."

Đức Thế Tôn thọ thực chỗ ông Ca-diếp rồi, trở về khu rừng cũ nghỉ đêm. Trong đêm ấy Tứ Thiên Vương mang phẩm vật cúng dường đến chỗ đức Thế Tôn để cúng dường và nghe pháp. Trong đêm tối, họ toả ánh sáng chiếu soi bốn phương, giống như một vòm lửa lớn, chấp tay kính lễ sát chân đức Thế Tôn, rồi đứng phía trước. Khi ấy Ca-diếp thức dậy, thấy trong khu rừng có ánh sáng lớn, chiếu soi bốn phương, giống như một vòm lửa to. Sáng ngày, đến chỗ đức Thế Tôn thưa: "Giờ đã đến. Xin mời đi ăn cơm. "

Rồi ông hỏi: "Đại Sa-môn, đêm vừa rồi sao có ánh sáng lớn này, chiếu soi bốn phương, giống như một vòm lửa rực cháy?" Đức Phật nói với ông Ca-diếp: "Đêm qua, Tứ Thiên vương đem phẩm vật cúng dường đến chỗ tôi để cúng dường và nghe pháp. Họ tỏa ánh sáng chiếu soi bốn phương, chứ chẳng phải là lửa. "

Ca-diếp nghĩ: "Thật là kỳ diệu! Thật là hy hữu! Đại Sa-môn nầy có đại thần lực, khiến cho Tứ Thiên Vương đến nghe pháp. Đại Samôn có đại thần túc tự tại. Nhưng ông không bằng ta, người đắc Ala-hán." Đức Thế Tôn thọ thực chỗ ông Ca-diếp xong, trở về lại khu rừng cũ. Bấy giờ Thích Đề-hoàn Nhân1 đem phẩm vật đến cúng dường và muốn nghe pháp; toả ánh sáng lớn trong đêm tối, chiếu bốn phương, như vòm lửa lớn rực cháy, vượt hơn ánh sáng trước, thanh tịnh không tỳ vết; chấp tay [794c] kính lễ đức Như Lai, rồi đứng phía trước để nghe pháp. Ca-diếp trong đêm thức dậy, thấy ánh sáng chiếu bốn phương, hơn cả ánh sáng hôm trước, trong sạch không tỳ vết. Sáng ngày, đến chỗ đức Thế Tôn thưa: "Giờ đã đến. Xin mời đi ăn cơm.

"

1 Thích Đề-hoàn Nhân 釋提桓因. Pāli: Sakko devānam Indo (Skt. śakro devendraḥ), Sakka (Thích-ca), vua của chư thiên. Cũng thường gọi là Thiên đế Thích.

82

T22. 795a Chương i. Thọ giới

Rồi ông hỏi: "Đại Sa-môn, đêm vừa rồi sao có ánh sáng chiếu soi bốn phương như vòm lửa to rực cháy, hơn cả so với ánh sáng hôm trước, thanh tịnh không tỳ vết. Ánh sáng đó từ đâu mà có?"1 Đức Phật nói với ông Ca-diếp:

"Đêm vừa qua, Thích Đề-hoàn Nhân mang phẩm vật đến cúng dường tôi và nghe pháp nên có ánh sáng đó.

"

Ca-diếp nghĩ: "Thật là kỳ diệu! Thật là hy hữu! Đại Sa-môn nầy có đại thần lực, khiến cho Thích Đề-hoàn Nhân mang phẩm vật đến cúng dường nghe pháp. Đại Sa-môn có đại thần túc tự tại. Nhưng ông không bằng ta, người đắc A-la-hán."

Đức Thế Tôn thọ thực rồi trở về rừng cũ.

Bấy giờ, Phạm Thiên vương muốn dâng phẩm vật cúng dường lên đức Như Lai, tỏa ánh sáng soi khắp bốn phương trong đêm tối, như một vừng lửa lớn, hơn ánh sáng trước, trong sạch không tỳ vết. Ông chấp tay kính lễ đức Như Lai rồi đứng phía trước. Trong đêm ông Ca-diếp thức dậy thấy trong khu rừng có ánh sáng chiếu soi bốn phương như một vừng lửa lớn, trong sạch không tỳ vết, hơn ánh sáng trước. Sáng ngày, đến chỗ đức Thế Tôn thưa: "Giờ đã đến. Xin mời đi ăn cơm.

"

Rồi ông hỏi: "Đêm vừa rồi có áng sáng lớn hơn so với ánh sáng trước, ánh sáng ấy do đâu mà có?"

Đức Phật nói với ông Ca-diếp: "Đêm vừa rồi Phạm Thiên vương đến nghe pháp, cho nên có ánh sáng đó."

Ca-diếp nghĩ: "Thật là kỳ diệu! Thật là hy hữu! Đại Sa-môn nầy có đại thần lực nên mới khiến Phạm Thiên vương đến nghe pháp. Đại Sa-môn có đại thần túc tự tại. Nhưng ông không bằng ta, người đắc [795a1] A-la-hán."

Đức Thế Tôn thọ thực chỗ ông Ca-diếp rồi trở về lại khu rừng kia. 1 Bản Hán, hết quyển 32.

83

795a

Bấy giờ, Ca-diếp tổ chức một cuộc tế lễ lớn. Dân chúng trong nước Ma-kiệt tập hợp đông. Ông nghĩ rằng: "Trong cuộc tế lễ này của ta, dân chúng tập hợp đông. Đại Sa-môn không đến chẳng là điều tốt sao? Tại sao vậy? Vì nay trong tế lễ này của ta, dân chúng trong nước Ma-kiệt tập hợp đông. Nếu Đại Sa-môn có mặt, với tướng mạo đoan chánh trên đời rất ít có của Sa-môn, dân chúng thấy ắt sẽ bỏ ta, thờ cúng Sa-môn làm thầy, không thờ kính ta nữa." Đức Thế Tôn biết Ca-diếp nghĩ như vậy nên Ngài đi lên Uất-đơn-việt lấy gạo lúa chín tự nhiên, và ngồi nghỉ ban ngày tại suối lớn A-nậu. 1

Ca-diếp lại nghĩ: "Hôm nay Đại Sa-môn sao không đến thọ thực. Ta có lễ cúng lớn, nhân dân trong nước Ma-kiệt tập hợp đông. Ta nên để phần cho Sa-môn chăng?" Nghĩ xong, Ca-diếp liền bảo người để phần. Sáng ngày, đến chỗ đức Thế Tôn thưa: "Giờ đã đến. Xin mời đi ăn cơm.

"

Rồi ông hỏi:

"Đại Sa-môn, sao ngày hôm qua không đến? Ngày hôm qua tôi có lễ cúng lớn, nhiều người tập hợp. Tôi có nghĩ: 'Hôm nay Đại Samôn không đến. Ta nên để phần cho Sa-môn chăng?' Và tôi có để phần."

Đức Phật nói với ông Ca-diếp:

"Tôi cũng biết trước ý ông nghĩ. Ông nghĩ rằng, 'Hôm nay đại Samôn không đến thì đại tế đàn của ta thành tựu. Tại sao vậy? Vì trong đại tế đàn của ta hôm nay, dân chúng trong nước Ma-kiệt tập hợp đông. Đại Sa-môn với tướng mạo đoan chánh, mọi người thấy, họ sẽ bỏ ta thờ kính Sa-môn làm thầy, không thờ kính ta nữa. ' Tôi

biết trong tâm ông nghĩ như vậy nên tôi đến Uất-đơn-việt lấy gạo lúa chín tự nhiên và ngồi nghỉ ngày bên suối lớn A-nậu." 1 A-nậu đại tuyền 阿耨大泉. Skt. Anavatapta; Pāli: Anottata, một trong 7 hồ lớn trên Đại Tuyết sơn. Cf. Mahāvagga, Vin. i. 28: Phật lên Uttarakuru, khất thực và ăn bên hồ Anottata, rồi nghỉ ngay tại đó.

84

T22. 795b Chương i. Thọ giới

Ca-diếp nghĩ: "Đại Sa-môn nầy thật là kỳ diệu, thật là hy hữu, có đại thần lực, biết những điều trong tâm ta đã nghĩ nên đến Uất-đơnviệt lấy gạo lúa chín tự nhiên và ngồi nghỉ ngày bên suối lớn Anậu. Đại Sa-môn tuy có đại thần túc tự tại. Nhưng ông bằng ta, đắc A-la-hán."

Đức Thế Tôn thọ thực chỗ ông Ca-diếp rồi trở về lại khu rừng cũ. Bấy giờ, đức Thế Tôn nhận được một chiếc y phấn tảo quý giá,1 liền nghĩ: 'Làm sao có nước để giặt chiếc y này?' Khi ấy Thích Đềhoàn Nhân biết đức Phật nghĩ như vậy, liền đến trước Như Lai, dùng ngón tay chỉ xuống đất, một cái ao lớn liền hiện ra, nước rất trong không có bợn nhơ. Thích Đề-hoàn Nhân thưa: "Cúi xin đức Thế Tôn dùng nước này để giặt chiếc y. "

Đức Thế Tôn lại nghĩ: "Nên giặt y [795b] trên cái gì đây?" Thích Đề-hoàn Nhân biết đức Như Lai nghĩ như vậy, liền đến núi Mađầu-cưu-la lấy một hòn đá lớn vuông vức để trước đức Thế Tôn và thưa:

"Cúi xin ngài giặt y trên hòn đá này."

Đức Thế Tôn lại nghĩ: "Giặt rồi lại phơi ở đâu?" Thích Đề-hoàn Nhân lại cũng biết đức Như Lai đang nghĩ như vậy, nên lại đến núi Ma-đầu-cưu-la lấy thêm một hòn đá vuông vức để trước đức Phật và thưa:

"Xin Thế Tôn phơi y trên tảng đá này."

Đức Thế Tôn giặt và phơi y rồi lại nghĩ: "Bây giờ Ta hãy xuống ao Chỉ đất2 này tắm.

" Ngài liền cởi y xuống tắm. Tắm xong đức Thế Tôn nghĩ: "Bây giờ Ta vin cái gì để lên khỏi ao?" Khi ấy, bên bờ 1 Quý giá phấn tảo 貴價糞掃. Y phấn tảo (Pāli: paṃsukūla; Skt. pāṃśukūla) là vải lượm từ các đống rác và trong bãi tha ma. Cf. Vin.i. 28: bhagavato paṃsukūlaṃ uppapannaṃ hoti, "Thế Tôn nhận được một tấm y phấn tảo." Không có từ phẩm định "quý giá."

2 Chỉ địa trì 指地池.

85

795b

ao có một cây ca-hưu

1 lớn, trước đó nó nghiêng mình ra phía ngoài. Nhưng khi đức Thế Tôn nghĩ như vậy rồi, nó liền xoay trở lại, nghiêng mình vào phía trong. Đức Thế Tôn vịn vào nó để lên khỏi ao. Sáng ngày, Ca-diếp đến chỗ đức Thế Tôn thưa: "Giờ đã đến. Xin mời đi ăn cơm.

"

Rồi ông hỏi: "Đại Sa-môn, sao nay có cái ao đẹp thế này, mà trước đây không thấy có?"

Đức Phật nói với Ca-diếp:

"Gần đây tôi nhận được một chiếc y phấn tảo quý giá, liền nghĩ: 'Làm sao có nước để giặt chiếc y này?' Khi ấy Thích Đề-hoàn Nhân biết tôi nghĩ như vậy, liền dùng ngón tay chỉ xuống đất, một cái ao lớn liền hiện ra, nước rất trong không có bợn nhơ, rồi thưa: 'Cúi xin đức Thế Tôn dùng nước này để giặt chiếc y. '

"Ca-diếp nên biết, ao này gọi là 'ao Chỉ đất' , cũng như miễu thần

không khác."

Ca-diếp lại hỏi: "Do đâu mà có hòn đá vuông vức lớn như thế này, trước đây không có?"

Đức Phật nói: "Tôi lại nghĩ: 'Nên giặt y trên cái gì đây?' Thích Đềhoàn Nhân biết Tôi nghĩ như vậy, liền đến núi Ma-đầu-cưu-la lấy một hòn đá lớn vuông vức để trước đức Thế Tôn và thưa: 'Cúi xin ngài giặt y trên hòn đá này.

'"

Ca-diếp lại hỏi:

"Hòn đá thứ hai do đâu mà có, trước đây cũng không thấy?" Đức Phật nói: "Tôi giặt y rồi, nghĩ: 'Giặt rồi lại phơi ở đâu?' Thích Đề-hoàn Nhân lại cũng biết Tôi đang nghĩ như vậy, nên lại đến núi Ma-đầu-cưu-la lấy thêm một hòn đá vuông vức đến thưa với Tôi rằng,

'Xin Thế Tôn phơi y trên tảng đá này. '"

1 Ca-hưu thọ 迦休樹. Ngũ phần 16: kha-hầu thọ 柯睺樹. Pāli: atha kho kakudhe adhivatthā devatā, khi ấy vị thần ngụ trên cây kakudha, cây mồng gà (?). 86

T22. 795c Chương i. Thọ giới

Ca-diếp hỏi tiếp: "Đại thọ trên bờ ao này, trước kia nghiêng xa phía ngoài, tại sao nay lại nghiêng vào phía trong?" Phật nói với Ca-diếp:

"Tôi giặt và phơi y rồi lại nghĩ: 'Bây giờ Ta hãy xuống ao này tắm.

' Tôi liền cởi y xuống tắm. Tắm xong, Tôi nghĩ: 'Bây giờ Ta vin cái gì để lên khỏi ao?' Khi ấy, [795c] cây này nghiêng mình vào phía trong. Tôi vịn vào nó để lên khỏi ao. "

Rồi Ngài nói với Ca-diếp:

"Nên biết, giống như cây thần không khác."

Khi ấy, Ca-diếp nghĩ rằng: "Đại Sa-môn này thật là kỳ diệu! Thật là kỳ diệu! Có đại thần lực nên Thích Đề-hoàn Nhân mới cung cấp những thứ cần dùng và mới khiến các vật vô tình theo ý muốn của Sa-môn.

" Ca-diếp nói, "Đại Sa-môn này thần túc tự tại đã đắc A-lahán. Tuy nhiên không bằng ta đắc A-la-hán." Đức Thế Tôn thọ thực chỗ ông Ca-diếp xong trở về lại khu rừng cũ.

Bấy giờ ông Ca-diếp lại nghĩ: "Nếu có người đến đây ta sẽ mời ăn cơm." Đức Thế Tôn biết ý nghĩ đó, liền hóa năm trăm vị tỳ-kheo, khoác y bưng bát, từ xa đi đến. Ca-diếp từ xa thấy năm trăm vị tỳkheo khoác y bưng bát đi đến, lại nghĩ: "Than ôi, các tỳ-kheo từ đâu đến? Ta làm sao đủ thức ăn để mời." Đức Thế Tôn liền thâu thần túc, khiến năm trăm vị tỳ-kheo này biến mất. Ca-diếp nghĩ: "Đây là do thần lực của Đại Sa-môn biến hiện thế này. " Sau đó Cadiếp lại nghĩ: "Nếu có người đến đây ta sẽ mời cơm." Đức Thế Tôn dùng thần lực hóa thành năm trăm vị phạm-chí bện tóc, tay xách bình nước rửa, từ xa đi đến. Ca-diếp từ xa thấy năm trăm vị phạmchí búi tóc, tay xách bình nước rửa1 đi đến, liền nghĩ: "Than ôi, năm trăm phạm-chí đến, thức ăn ở đâu đủ để mời." Đức Thế Tôn 1 Táo bình 澡瓶. Skt. (Pāli) kamḍalu, bình đựng nước bằng gỗ hay đất của các đạo sĩ ngoại đạo thường mang theo.

87

796a

liền nhiếp thần túc khiến năm trăm vị phạm-chí biến mất. Ca-diếp nghĩ: "Đây là do Đại Sa-môn biến hóa.

" Ca-diếp lại nghĩ: "Nếu có

người đến đây ta sẽ mời cơm." Đức Thế Tôn lại hóa năm trăm vị phạm-chí thờ lửa, cách thạch thất không xa, đều cùng nhau kính lễ thần lửa. Ca-diếp thấy vậy, nghĩ: "Than ôi, họ ở đâu đến? Thức ăn làm sao có đủ để mời." Đức Thế Tôn liền nhiếp thần túc khiến năm trăm vị phạm-chí biến mất. Ca-diếp nghĩ: "Đây là do Đại Sa-môn biến hóa."

Bấy giờ, các phạm-chí đệ tử ông Ca-diếp mỗi ngày ba lần xuống nước để tắm. Nhưng quá lạnh không thể chịu nổi, họ rét run. Bấy giờ đức Phật liền hóa năm trăm lò sưởi mà không có lửa khói và bảo các phạm-chí tự mình sưởi ấm. Các phạm-chí nghĩ: "Đây là do Đại Sa-môn biến hóa.

" Các phạm-chí đều muốn bửa củi mà không

thể bửa được. Các phạm-chí nghĩ: "Đây là do đại lực của Đại Samôn làm nên. " Sau đó họ [796a1] bửa được. Họ lại nghĩ: "Do thần lực của Đại Sa-môn làm nên.

" Họ muốn đưa búa lên, mà không thể

đưa được; họ nghĩ: "Do thần lực của Đại Sa-môn làm nên. " Sau đó

họ lại đưa búa lên được; họ cũng nghĩ, do Đại Sa-môn làm ra. Các phạm-chí muốn hạ búa xuống không thể hạ được, họ nói là do Đại Sa-môn làm nên. Sau đó họ lại hạ búa được, họ cũng nói, do Đại Sa-môn làm nên. Các phạm-chí muốn nhen lửa mà không thể nhen được, nghĩ rằng: do Đại Sa-môn làm nên. Sau đó lại nhen được, họ cũng nói, do Đại Sa-môn làm nên. Họ muốn tắt lửa, không thể tắt được, nói là do Đại Sa-môn làm nên. Sau đó lại tắt được, họ cũng nghĩ là do Đại Sa-môn làm nên. Họ xách bình nước rửa muốn đổ nước ra mà không đổ được, họ nghĩ là do Đại Sa-môn làm ra. Sau đó lại đổ được, họ cũng nghĩ do Đại Sa-môn làm ra. Các phạm-chí muốn thôi không trút nước vào bình nước rửa nữa, vẫn không thôi được, họ nghĩ là do Đại Sa-môn làm nên. Sau đó lại thôi được, họ cũng nghĩ là do Đại Sa-môn làm nên.

Lúc bấy giờ, bốn phía có đám mây đen kéo đến, trời mưa lớn như trút nước xuống, nước lụt lên đến ngang lưng, Ca-diếp nghĩ: "Đại Sa-môn này cực kỳ xinh đẹp, bậc nhất trong loài người này, có lẽ bị 88

T22. 796b Chương i. Thọ giới

nước cuốn mất.

" Ca-diếp liền dẫn đồ chúng đi trên một chiếc thuyền bằng một cây đại thọ, đến để cứu đức Thế Tôn. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn đang kinh hành nơi vùng đất khô ráo bên ngoài, như mấy bữa trước. Ca-diếp thấy đức Phật đi kinh hành nơi vùng đất khô ráo như trước, như trong nhà, bèn nghĩ: "Đại Sa-môn này thật là kỳ diệu, thật là kỳ diệu, nên mới khiến những vật vô tình vẫn xoay theo ý muốn của mình. Đại Sa-môn này thần túc tự tại đã được A-la-hán. Tuy nhiên vẫn không như ta đắc A-la-hán." Qua một ngày khác, ông Ca-diếp lại đến chỗ đức Thế Tôn mời Ngài thọ thực. Phật bảo Ca-diếp về trước, Ngài sẽ đến sau. Sau khi bảo Ca-diếp về, trong khoảnh khắc như lực sĩ co duỗi tay, Ngài biến mất khỏi chỗ đang đi kinh hành, xuyên qua đáy thuyền của Ca-diếp mà xuất hiện. Thấy vậy, Ca-diếp nói:

"Đại Sa-môn này có đại thần đức, bảo ta về trước rồi sẽ đến sau, mà nay lại có mặt nơi thuyền ta trước.

"

Đức Phật nói với Ca-diếp: "Tôi bảo ông về trước, sau đó trong khoảnh khắc như lực sĩ co duỗi tay, tôi biến mất khỏi chỗ đang đi kinh hành, xuyên qua đáy thuyền của ông mà xuất hiện." Ca-diếp nghĩ và nói: "Đại Sa-môn này có đại thần lực nên bảo ta về trước rồi sẽ đến sau, mà rồi chỉ trong khoảnh khắc đã có mặt trên thuyền. Đại Sa-môn này có [796b] đại thần lực, đã đạt A-la-hán. Tuy nhiên không như đạo chân thật1 của ta." Đức Thế Tôn biết trong tâm Ca-diếp nghĩ như vậy, liền nói:

"Ông thường xưng rằng 'Đại Sa-môn tuy đã đạt A-la-hán nhưng không như ta đắc A-la-hán. Nay tôi quán sát, thấy ông chẳng phải là A-la-hán, cũng chẳng phải là hướng A-la-hán đạo." Ca-diếp nghĩ và nói: "Đại Sa-môn này có đại oai thần nên biết điều ta nghĩ trong tâm. Đại Sa-môn này có thần túc lớn tự tại, chứng đắc A-la-hán. Nay ta hãy theo đại Sa-môn để tu phạm hạnh." 1 Nguyên Hán: đạo chân 道真, tức các đoạn trên nói là A-la-hán. 89

796b

Ca-diếp liền đến trước đức Phật thưa:

"Kính bạch đức Thế Tôn, nay con muốn theo đức Như Lai để tu phạm hạnh.

"

Đức Phật nói với ông Ca-diếp: "Ông có năm trăm người đệ tử theo ông học phạm hạnh. Ông nên nói cho họ biết. Nếu họ có ý vui theo thì tùy sở thích mà tu hành."

Ca-diếp liền đến chỗ đệ tử, nói: "Các ngươi biết chăng? Nay thầy muốn theo Sa-môn Cù-đàm để tu phạm hạnh. Nếu tâm các ngươi muốn thì tùy ý các ngươi."

Các người đệ tử thưa: "Từ lâu chúng con đã có lòng tin đối với đại Sa-môn, chỉ chờ đợi ý của thầy mà thôi."

Bấy giờ năm trăm người đệ tử liền đem dụng cụ thờ lửa của bện tóc như tịnh y, bình nước rửa ném xuống dòng nước sông Ni-liênthiền, rồi đến chỗ đức Như Lai, đảnh lễ sát chân Ngài, và ngồi qua một bên.

Bấy giờ đức Thế Tôn vì năm trăm người tuần tự nói pháp tối thắng khiến họ phát tâm hoan hỷ. Ngài nói pháp về bố thí, về trì giới, về sanh thiên. Ngài chê trách dục là bất tịnh, là hữu lậu, là trói buộc. Ngài tán thán tịnh lạc của sự xuất ly. Năm trăm người liền ngay trên chỗ ngồi sạch các trần cấu, được sự thanh tịnh của con mắt pháp, thấy pháp đắc pháp, đạt được quả chứng. Họ đến trước Phật bạch rằng: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn xuất gia tu phạm hạnh trong giáo pháp Như Lai.

"

Phật bảo: "Hãy đến đây, tỳ-kheo! Hãy ở trong pháp của Ta, tự chứng nghiệm, tu phạm hạnh, để đoạn tận nguồn khổ." Đó gọi là thọ giới cụ túc.

Bấy giờ, người em giữa của ông Ca-diếp tên là Na-đề Ca-diếp,1 cư trú bên dưới dòng sông Ni-liên-thiền, có ba trăm đệ tử. Người em "Ca-diếp Sông", vì sống bên bờ sông.

1 Na-đề Ca-diếp 那提迦葉. Nadī-kassapa,

Vin. i. 33.

90

T22. 796c Chương i. Thọ giới

ấy được trong chúng tôn trọng, là bậc thầy của họ. Ngay lúc ấy, trong chúng có một vị đệ tử đến dòng sông Ni-liên-thiền, bỗng thấy trong dòng nước có dụng cụ thờ lửa, tóc bện, bình nước rửa, tịnh y, trôi trên dòng nước. Thấy vậy, người đệ tử vội vã chạy đến chỗ Nađề Ca-diếp báo: "Thưa thầy, hiện trên dòng sông Ni-liên-thiền có dụng cụ thờ lửa, tóc, tịnh y, bình nước rửa, trôi trên dòng nước. Không biết Đại sư ở trên đó có bị kẻ ác hãm hại hay chăng?"

Na-đề Ca-diếp bảo một người đệ tử:

"Ngươi đến gấp núi Tượng đầu báo với Già-da Ca-diếp1 rằng: 'Hiện nay trên dòng sông Ni-liên-thiền có đủ tất cả thứ dụng cụ thờ lửa đang trôi bồng bềnh trên đó. Ông phải đến mau để cùng với anh của ông đến xem có thể đại huynh đã bị kẻ ác hãm hại rồi chăng?" Khi ấy, [796c] Già-da Ca-diếp là người em nhỏ của Uất-tì-la Cadiếp đang cư trú trong núi Tượng đầu, có hai trăm người đệ tử, ông là bậc thầy ở trong chúng.

Người đệ tử vâng lời Na-đề Ca-diếp, liền đến chỗ Tiểu sư Già-da Ca-diếp thưa: "Tiểu sư có biết chăng, thầy của con nói hiện trên dòng sông Ni-liên-thiền có bình nước rửa, tịnh y, tóc, các dụng cụ thờ lửa đang trôi. Tiểu sư phải đến đó để thăm đại huynh phải chăng đã có kẻ ác hãm hại?"

Tiểu sư nghe nói rồi liền dẫn hai trăm đệ tử đến chỗ ở Na-đề Cadiếp. Khi đến nơi, Na-đề Ca-diếp và Già-da Ca-diếp lại nói với một người đệ tử rằng:

"Ngươi phải mau mau đến chỗ đại huynh để thăm, phải chăng đã có kẻ ác hãm hại Đại huynh?"

Bấy giờ người đệ tử vâng lời hai vị thầy liền đến chỗ đại huynh. Khi đến nơi, thưa xong và hỏi:

1 Già-da Ca-diếp 伽耶迦葉. Pāli: Gayā-Kassapa, Vin.i. 34. Về Gayā, xem cht. 23 trước.

91

797a

"Sao, Đại sư theo Đại Sa-môn này tu học phạm hạnh có tốt hơn chăng?"

Ca-diếp trả lời: "Các ngươi nên biết, ta theo đức Thế Tôn xuất gia học đạo, thật là cực kỳ thắng diệu."

Người đệ tử kia trở về chỗ hai vị thầy báo:

"Hai Tôn sư nên biết, Đại sư của con đã dẫn các đệ tử đến chỗ Đại Sa-môn xuất gia tu phạm hạnh rồi!"

Bấy giờ hai vị thầy nghĩ rằng: "Từ bỏ nhà đến chỗ không phải nhà để tu phạm hạnh, điều ấy chắc chắn là không hư dối! Tại sao vậy? Anh của ta thông minh, ít trần cấu, có nhiều trí tuệ mà dẫn các đệ tử đến thọ học nơi kia, chắc chắn có sự suy nghĩ kỹ. Chúng ta không thể không đến đó để thọ học.

"

Bấy giờ Na-đề Ca-diếp và Già-da Ca-diếp đều dẫn các đệ tử đến chỗ đại huynh. Đến nơi, họ thưa hỏi người anh rằng: "Đại huynh, chỗ này tốt đẹp hơn chăng?"

Ông Ca-diếp trả lời với hai người em rằng:

"Nơi đây là chỗ rất tốt. Từ bỏ nhà đến chỗ không phải nhà, theo Đại Sa-môn tu phạm hạnh, thật là cực kỳ thắng diệu." Hai người em thưa với ông anh rằng:

"Chúng em cũng muốn theo Đại Sa-môn tu học phạm hạnh." Bấy giờ, Uất-tì-la Ca-diếp dẫn hai người em và đệ tử của họ gồm năm trăm người đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân Ngài, rồi ngồi qua một bên, Uất-tì-la Ca-diếp đến trước đức Phật thưa: "Kính bạch đức Thế Tôn, con có người em giữa tên là Na-đề Cadiếp, cư trú bên sông Ni-[797a1]liên-thiền, thường giáo thọ ba trăm đệ tử, là vị thầy đứng đầu. Người em thứ ba của con cư trú tại núi Tượng đầu, giáo thọ hai trăm người đệ tử, là vị thầy đứng đầu. Nay hai em của con đều muốn đến cầu tu học phạm hạnh trong giáo pháp của Thế Tôn. Cúi xin đức Thế Tôn cho phép họ xuất gia thọ giới cụ túc, tu phạm hạnh."

92

T22. 797a Chương i. Thọ giới

Đức Thế Tôn nhận lời, và tuần tự vì họ nói pháp tối thắng. Ngài nói pháp về bố thí, về trì giới, về sanh thiên. Ngài chê trách dục là bất tịnh, là hữu lậu, là trói buộc. Ngài tán thán tịnh lạc của sự xuất ly. Họ liền ngay trên chỗ ngồi sạch các trần cấu, được sự thanh tịnh của con mắt pháp, thấy pháp đắc pháp, đạt được quả chứng. Họ đến trước Phật bạch rằng:

"Bạch Thế Tôn, nay con muốn xuất gia tu phạm hạnh trong giáo pháp Như Lai."

Phật bảo:

"Hãy đến đây, tỳ-kheo! Hãy ở trong pháp của Ta, tự chứng nghiệm, tu phạm hạnh, để đoạn tận nguồn khổ." Đó gọi là thọ giới cụ túc. 1.4. Ba thị đạo

Đức Thế Tôn độ một ngàn phạm-chí này thọ giới cụ túc rồi, dẫn đến trong núi Tượng đầu. Ở đây hiện có một ngàn Tăng tỳ-kheo, Ngài dùng ba việc để giáo hóa.1 Một là giáo hóa thần túc, hai là giáo hóa ức niệm, ba là giáo hóa thuyết pháp.

Giáo hóa bằng thần túc2 là một hóa thành vô số, hoặc vô số trở lại thành một; trong ngoài thông suốt, vách đá đều xuyên qua được, như đi giữa hư không, không có gì trở ngại; ngồi kiết già giữa hư không, cũng như con chim bay qua lại khắp nơi; vào đất như xuống nước, chìm nổi tự tại; đi trên nước như đi trên đất mà không bị chìm; thân bốc khói lửa, như vừng lửa lớn; mặt trời, mặt trăng kia có thần đức lớn, không chỗ nào không chiếu soi, mà có thể dùng 1 Xem Trường A-hàm 16, kinh 24 "Kiên cố" (T01, tr.101c8), có ba thần túc: thần túc thần túc, quán sát tha tâm thần túc, giáo giới thần túc. Xem Tập dị môn 6 (T26, tr.389b17), ba thị đạo: thần biến thị đạo, ký tâm thị đạo, giáo giới thị đạo. Cf. Pāli, Saṅgīti, D. iii. 222: tīṇi pāṭihāriyāni, iddhi-pāṭihāriyaṃ, ādesanāpāṭihāriyaṃ, anusāsani-pāṭihāriyaṃ. 2 Thần túc giáo hoá 神足教化; hay thần biến thị đạo, dùng thần thông để dẫn người vào đạo.

93

797b

tay sờ đến; thân cao đến trời Phạm Thiên, tới lui không trở ngại. Đó gọi là đức Thế Tôn dùng thần túc để giáo hoá một ngàn vị tỳ-kheo. Giáo hóa bằng ức niệm1 là nói rằng,

"Ngươi nên2 suy nghĩ điều

này. Ngươi chớ suy nghĩ điều này. Ngươi nên niệm tưởng điều này. Người chớ niệm tưởng điều này. Hãy diệt cái này. Hãy thành tựu cái này.

" Đó gọi là đức Như Lai dùng sự ức niệm để giáo hóa cho một ngàn vị Tỳ-kheo.

Giáo hóa bằng sự thuyết pháp3 là dạy rằng, "Tất cả đang bị bốc cháy. Cái gì mà nói là tất cả đang bị bốc cháy? Mắt đang bị bốc cháy. Sắc đang bị bốc cháy. Thức của mắt đang bị bốc cháy. Xúc của mắt đang bị bốc cháy. Các cảm thọ khổ, lạc, phi khổ phi lạc phát sinh do nhân duyên xúc của mắt, đang bị bốc cháy. "Bị bốc cháy bởi cái gì? Bởi lửa dục, lửa nhuế, lửa si. Sao gọi là đang bốc cháy? Đang bốc cháy vì sanh, già, bệnh, chết, sầu ưu, khổ não đều đang bốc cháy. Ta nói đây là chỗ sanh ra khổ. "Cho đến ý cũng vậy."4

Bấy giờ đức Thế Tôn [797b] bằng ba sự này mà giáo thọ một ngàn Tỳ-kheo. Một ngàn tỳ-kheo nhờ sự giáo thọ bằng ba việc này rồi, liền đạt được tâm vô lậu giải thoát, phát sanh trí vô ngại giải thoát. 1 Ức niệm giáo hoá 憶念教化; hay ký tâm thị đạo, hướng dẫn bằng cách đọc biết tâm ý của người. Truyện kể trên, Phật nhiều lần nói lên ý nghĩ của Ca-diếp, khiến ông cuối cùng quy phục.

2 Hán: nhữ đương… mạc…汝當…莫,

"ngươi nên…chớ…

" Có thể bản Hán hiểu

sai về thị đạo này. Theo đó, các Kinh đã dẫn, ký tâm thị đạo là đọc được ý nghĩ của người khác. Cf. Pāli, Kevaddha-sutta, D. i/ 213: …bhikkhu parasattānam…cittampi ādisati…evampi te mano itthampi te mano itipi te cittaṃ, "Tỳ-kheo nói lên tâm tư của các chúng sinh khác… Như vậy là ý của ngươi, thế này là ý của ngươi, tâm ngươi nghĩ rằng…"

3 Thuyết pháp giáo hoá 說法教化; hay giáo giới thị đạo, hướng dẫn bằng sự khuyên răn dạy bảo.

4 Tĩnh lược: "Tai…, tiếng…, thức của tai…, cho đến ý…, pháp…" 94

T22. 797b Chương i. Thọ giới

1.5. Vua Bình-sa

Đức Thế Tôn sau khi giáo hóa một ngàn vị tỳ-kheo này rồi, liền nghĩ: "Trước đây Ta có nhận lời mời của vua Bình-sa1 và có hứa,

nếu khi thành Phật, đắc nhất thiết trí, thì trước hết Ta sẽ đến thành La-duyệt. Nay Ta hãy đến đó để thăm vua Bình-sa. "

Nghĩ xong, đức Phật liền sửa y phục, dẫn một ngàn vị đại tỳ-kheo, đều là những người trước kia tu học theo phạm-chí bện tóc. Tất cả đều đã đắc định, được điều phục nhu nhuyến, vĩnh viễn được giải thoát.

Từ quốc giới nước Ma-kiệt, đức Phật du hóa lần hồi đến Trượng lâm.2 Nơi đây, đức Thế Tôn nghỉ dưới cây chúa Ni-câu-luật Thiện 3

trụ.

vua Bình-sa nghe đồn rằng, Sa-môn Cù-đàm xuất thân từ dòng họ Thích, xuất gia học đạo, dẫn một ngàn đệ tử du hóa đến nước Ma-kiệt. Họ là những người trước đây tu học theo phạm-chí bện tóc, đã đắc định, được điều phục nhu nhuyến, vĩnh viễn được giải thoát; từ quốc giới nước Ma-kiệt, du hành tuần tự đến Trượng lâm, nghỉ dưới cây chúa Ni-câu-luật Thiện trụ. Sa-môn Cù-đàm có tiếng tăm rất lớn, không ai không nghe biết. Tiếng đồn rằng, Ngài là Như Lai, Chí chân, Đẳng chánh giác, Minh hạnh túc, Thiện Thệ, Thế gian giải, Vô thượng sĩ, Điều ngự trượng phu, Thiên nhân sư, Phật, Thế Tôn. Ở giữa chư thiên và thế gian, giữa các chúng Ma hoặc Thiên ma và Phạm thiên chúng, Sa-môn, Bà-la-môn chúng, Ngài tự mình chứng biết, đắc thần thông trí chứng, tự mình an trú, rồi nói pháp cho người; pháp ấy, khởi đầu, khoảng giữa, và đoạn cuối đều thiện xảo; có nghĩa vị sâu xa, được trình bày đầy đủ, với các phạm hạnh được tu tập. 4 "Tốt đẹp thay, nếu được gặp vị A-la-1 Xem cht. 11 trước. 2 Trượng lâm 杖林. Pāli: laṭṭhivane, trong rừng cây cọ. 3 Thiện trụ Ni-câu-luật thọ vương 善住尼拘律樹王. Pāli: …suppatiṭṭhite cetiye, nghỉ trong miếu Suppatiṭṭhita (Thiện trụ).

4 Pāli: kevala-paripunnaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti, "Ngài thuyết

minh phạm hạnh; phạm hạnh ấy tuyệt đối viên mãn, thanh tịnh." 95

797c

hán như vậy. Nay ta hãy tự thân đến đó để kính thăm Đại Sa-môn Cù-đàm."

Bấy giờ, vua Bình-sa chuẩn bị một vạn hai ngàn cộ xe, dẫn theo tám vạn bốn ngàn người hộ giá trước sau, với oai thế của vương quyền, ra khỏi thành La-duyệt để đến viếng thăm đức Thế Tôn. Vua Bình-sa đến trong Trượng lâm, đến chỗ xe có thể đến, tức thì xuống xe, đi bộ vào rừng. Từ xa trông thấy tướng mạo thù thắng tuyệt diệu của đức Thế Tôn, giống như sắc vàng tía, vua sanh tâm hoan hỷ, đến trước đức Như Lai, đảnh lễ sát chân Ngài rồi ngồi qua một bên.

Bấy giờ, người trong nước Ma-kiệt, hoặc kính lễ sát chân Ngài rồi ngồi, hoặc có người đưa tay lên chào hỏi rồi ngồi, hoặc có người tự xưng danh tánh rồi ngồi, hoặc có người vòng tay, chắp tay hướng về đức Như Lai rồi ngồi, hoặc có người im lặng mà ngồi xuống. Khi ấy, người trong nước Ma-kiệt suy nghĩ, "Không biết Đại Samôn theo Uất-tì-la Ca-diếp [797c]học phạm hạnh, hay là Uất-tì-la Ca-diếp và đệ tử theo đại Sa-môn Cù-đàm học phạm hạnh ?" Bấy giờ đức Thế Tôn biết ý nghĩ người trong nước như vậy, liền dùng bài kệ nói với Uất-tì-la Ca-diếp:

Các ông thấy sự gì,

Mà bỏ việc thờ lửa?

Nay Ta hỏi Ca-diếp:

Sao bỏ đồ thờ lửa?

Ca-diếp lại dùng bài kệ để trả lời đức Thế Tôn: Ẩm thực, các mỹ vị,

Ái dục, nữ, tế tự.

1

Tôi thấy là cấu bẩn;

Nên bỏ đồ thờ lửa.

Đức Thế Tôn lại dùng bài kệ hỏi ông Ca-diếp: 1 Cf. Pāli, Vin.i. 35: rūpe ca sadde ca atho rase ca/ kāmitthiyo cābhivadanti yaññā,

"Các tế tự ca ngợi sắc, thanh, vị, dục và nữ." 96

T22. 797c Chương i. Thọ giới

Ẩm thực, các mỹ vị,

Trong đó không có lạc;

Trên trời và thế gian,

Hãy nói, chỗ nào lạc?

Ca-diếp lại cũng dùng bài kệ để trả lời đức Thế Tôn: Tôi thấy dấu tịch tĩnh,

Ba cõi không trở ngại;1

Không khác không thể khác,

2

Nên không ưa thờ lửa.

Bấy giờ người trong nước Ma-kiệt lại nghĩ: "Đại Sa-môn nói hai bài kệ, Uất-tì-la Ca-diếp cũng nói hai bài kệ. Chúng ta cũng chưa phân biệt được là Đại Sa-môn thọ học nơi Cadiếp hay là Ca-diếp và đệ tử thọ học nơi Đại Sa-môn?" Đức Thế Tôn biết họ nghĩ như vậy, nên bảo ông Ca-diếp: "Ông đứng dậy. Hãy quạt sau lưng Ta!" Ca-diếp vâng lời Phật dạy, liền rời chỗ ngồi đứng dậy bay lên trên hư không rồi hạ xuống, kính lễ sát chân đức Phật, lấy tay xoa bóp chân Như Lai, hôn chân Ngài rồi tự xưng tên họ và nói: "Đức Thế Tôn là Thầy của con. Con là đệ tử." Nói xong, Ca-diếp lấy quạt, đứng phía sau đức Như Lai hầu quạt. Bấy giờ người trong nước Ma-kiệt nói với nhau: "Không phải Đại Sa-môn Cù-đàm đến học phạm hạnh nơi Ca-diếp; mà là Ca-diếp và chúng đệ tử đến học phạm hạnh nơi Đại Sa-môn Cù-đàm."

1 Pāli. ibid.: disvā padaṃ santam anūpadhīkaṃ, akiñcanaṃ kāmabhave assattaṃ, sau khi thấy con đường an tĩnh, không vướng mắc; con đường không vướng gì cả, không tồn tại trong cõi dục. 2 Bất dị, bất khả dị 不異不可異. Pāli: anaññathābhāvim anaññaneyyaṃ, (con đường) không đổi khác, không lạc hướng. 97

798a

Đức Thế Tôn biết người trong nước Ma-kiệt không còn nghi ngờ nữa, bèn tuần tự vì họ nói pháp, khuyến khích, khiến cho họ phát tâm hoan hỷ. Ngài nói pháp về bố thí, về trì giới, về sanh thiên. Ngài chê trách dục là bất tịnh, là hữu lậu, là trói buộc. Ngài tán thán tịnh lạc của sự xuất ly. Bấy giờ người trong nước Ma-kiệt, vua Bình-sa đứng đầu, gồm tám vạn bốn ngàn người, mười hai na-dotha loài trời đều dứt sạch các trần cấu, được sự thanh tịnh của con mắt pháp, [798a1] thấy pháp đắc pháp, đạt được quả chứng. Họ đến trước Phật bạch rằng:

"Chúng con từ nay về sau, xin quy y Phật, Pháp, Tăng. Cúi xin đức Thế Tôn nhận chúng con làm người ưu-bà-tắc, trọn đời không sát sanh, cho đến không uống rượu.

"

Vua Bình-sa thấy pháp, đắc pháp, đến trước đức Phật bạch: "Kính bạch đức Thế Tôn, xưa kia khi còn là Thái tử, trong lòng con có sáu ước nguyện:1 1. Khi thân phụ mãn phần, con lên ngôi làm vua. 2. Khi con đang trị nước, nguyện Phật ra đời. 3. Cho con được gặp đức Thế Tôn. 4. Được thấy đức Như Lai rồi, sanh tâm hoan hỷ đối với đức Như Lai. 5. Phát tâm hoan hỷ rồi được nghe chánh pháp. 6. Nghe pháp rồi tức thì được sự tín giải. "Nay phụ vương của con đã mạng chung. Con được lên ngôi vua, đang trị vì mà gặp Phật ra đời, chính mình thấy được Phật. Thấy Phật rồi phát tâm hoan hỷ, ở chỗ đức Phật đã phát tâm hoan hỷ rồi liền được nghe pháp. Nghe pháp rồi liền được tín giải. Kính bạch đức Thế Tôn, nay chính là lúc, cúi xin cung thỉnh Thế Tôn vào thành La-duyệt."

Đức Thế Tôn im lặng nhận lời thỉnh của vua Bình-sa. Rồi đức Thế Tôn liền rời chỗ ngồi đứng dậy, khoác y, dùng oai thần của mình dẫn một ngàn tỳ-kheo là cựu học phạm-chí bện tóc, đã đạt được định, đã được điều phục nhu nhuyến, vĩnh viễn được giải thoát; cùng với một vạn hai ngàn chiếc xe, tám vạn bốn ngàn dân chúng 1 Pāli: năm ước nguyện. Không có nguyện thứ 4 của bản Hán. 98

T22. 798b Chương i. Thọ giới

trước sau hộ giá; thảy đều nương oai thần của Phật mà vào thành La-duyệt. Vào lúc ấy, gặp khi trời mưa, nhưng phía trước, phía sau và ngay chỗ đức Thế Tôn đi thì vòm trời trong sáng, bên trên có mây che. Đức Thế Tôn hiện sự biến hóa này để vào thành Laduyệt. Bấy giờ, Thích Đề-hoàn Nhân hóa làm một người bà-la-môn tay cầm gậy bằng vàng, bình nước rửa bằng vàng, cây quạt cán bằng vàng, thân tại không trung, cách mặt đất bốn ngón tay, dẫn đường đi trước đức Như Lai, và dùng vô số phương tiện tán thán Phật, Pháp, Tăng.

Bấy giờ, người trong nước Ma-kiệt đều nghĩ, "Đây là oai thần của ai mà hóa làm người bà-la-môn cầm gậy vàng, bình nước rửa bằng vàng, cây quạt cán bằng vàng, thân ở không trung, cách đất bốn ngón tay, đi trước đức Như Lai để dẫn đường và dẹp đường, lại dùng vô số phương tiện tán thán Phật, Pháp, Tăng?" Nhân dân nước Ma-kiệt nói với Thích Đề-hoàn Nhân bằng bài tụng: Ai hóa làm phạm-chí,

Hiện ở trước chúng Tăng;

Khen tụng công đức Phật,

Ông đang thừa sự ai?

Thích Đề-hoàn Nhân dùng kệ trả lời cho nhân dân nước Ma-kiệt: Đấng dõng mãnh, toàn tri1

Ái dục và ẩm thực;

[798b] Hổ thẹn, niệm, biết đủ.

Tôi đệ tử vị ấy.

Trong đời không ai bằng,

Không thấy ai như vậy;

1 Nhất thiết giải 一切解, theo nghĩa là "thấu hiểu tất cả. " Tham chiếu Pāli:

sabbadhi danto, được chế ngự trong mọi trường hợp; tức các căn hoàn toàn được nhiếp phục. Trong bản Hán, sabbadhi (mọi trường hợp) được đọc là sabbadhī: thấu hiểu tất cả.

99

798b

Chí chân, Phật Như Lai, Tôi hầu hạ vị ấy. Diệt dục và sân nhuế, Vô minh đã dứt sạch; A-la-hán lậu tận, Tôi hầu hạ vị ấy. Như người vớt kẻ trôi, Cù-đàm là thuyền pháp; Chiến thắng, qua bờ kia, Tôi hầu hạ vị ấy. Đã vượt bốn dòng thác, 1

Hay nói pháp bất tử; Pháp tối thắng vô ngại, Tôi hầu hạ vị ấy. Bấy giờ vua Bình-sa nước Ma-kiệt lại nghĩ: "Nếu đức Thế Tôn dẫn các đệ tử vào thành La-duyệt, Ngài vào vườn nào trước, ta sẽ đem khu vườn này dâng cúng để lập tịnh xá. " Bấy giờ, trong số các khu vườn trong thành La-duyệt chỉ có Trúc viên khu Ca-lan-đà2 là hơn hết. Đức Thế Tôn biết trong tâm của vua Ma-kiệt nghĩ như vậy. Ngài liền dẫn đại chúng đến Trúc viên. Vua liền xuống voi, tự tay xếp yên voi thành bốn lớp, trải trên mặt đất, mời Phật an toạ. Đức Thế Tôn liền đến ngồi. Vua Bình-sa bưng bình nước rửa bằng vàng đựng nước dâng đức Như Lai để Ngài rửa sạch3 và bạch Phật rằng: "Trong số các khu vườn trong thành La-duyệt này, Trúc viên này là hơn hết. Nay con xin dâng cúng đức Như Lai. Mong Thế Tôn thọ nhận cho.

"

1 Chỉ bốn bộc lưu: dục, hữu, kiến và vô minh. Xem Tập dị 8 (T26, tr. 399b29) 2 Ca-lan-đà Trúc viên 迦蘭陀竹園. Pāli: Kalandakanivāpa-Veḷuvana, chỗ nuôi sóc trong khu rừng Trúc. Trúc lâm, hay rừng Trúc (Veḷuvana) là lạc viên (uyyāna) của vua Bimbisāra. Kalandaka, hay Ca-lan-đà, là một khu trong rừng Trúc; không phải là vườn Trúc có tên là Ca-lan-đa như thường hiểu theo văn Hán.

3 Nghi lễ tiếp nhận khu Rừng. 100

T22. 798c Chương i. Thọ giới Đức Phật bảo nhà vua: "Nay vua nên đem Trúc viên này dâng cúng cho Phật và Tăng bốn phương.1 Tại sao vậy? Vì nếu Như Lai có riêng vườn và sản vật của vườn; phòng xá và vật dụng trong phòng xá; y bát, ni-sư-đàn, ống đựng kim, thì chư thiên, người đời, Ma hoặc Ma thiên, sa-môn, bà-la-môn không thể sử dụng được." Vua thưa:

"Nay con xin đem Trúc viên này dâng cúng cho Phật và Tăng bốn phương.

"

Bấy giờ, đức Thế Tôn rủ lòng thương xót thọ nhận Trúc viên, rồi nói lời chú nguyện:

Gieo trồng các cây vườn, Làm cầu, thuyền qua sông, Quả vườn, các ao tắm, Và chỗ ở cho người:

Những người làm việc ấy, Ngày đêm phước thêm lớn. Trì giới, theo chánh pháp; Người kia được sanh thiên. Bấy giờ, vua Bình-sa kính lễ sát chân Phật rồi lấy một chiếc ghế nhỏ2 [798c] ngồi phía trước Ngài để nghe pháp. Đức Thế Tôn tuần tự vì vua nói pháp, khuyến khích khiến tâm được hoan hỷ. Phát tâm hoan hỷ rồi, vua liền rời chỗ ngồi đứng dậy kính lễ đức Phật và cáo lui.

1.6. Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên Khi đức Thế Tôn ở tại thành La-duyệt, trong thành này có một 1 Tứ phương Tăng 四方僧, cũng thường gọi là chiêu-đề Tăng, chỉ cộng đồng tỳkheo sống cố định một nơi. Ngũ phần 16 (tr. 110b): "Hãy chỉ cúng dường cho Tăng, trong đó có Ta." 2 Nguyên Hán: tiểu sàng 小床, cái giường nhỏ. 101

798c

phạm-chí tên là San-nhã1

với hai trăm năm mươi người đệ tử, mà

Ưu-bà-đề-xá Câu-luật-đà2 là bậc thượng thủ. Bấy giờ Tôn giả Athấp-ti3 hầu đức Như Lai. Đến giờ, Tôn giả khoác y bưng bát vào thành khất thực, nhan sắc an lạc, các căn tịch định, y phục tề chỉnh, bước đi khoan thai, không nhìn ngó hai bên, oai nghi đĩnh đạc. Khi ấy Ưu-bà-đề-xá đi đến công viên để dạo, thấy oai nghi của Tôn giả A-thấp-ti như vậy bèn khởi lên ý nghĩ: "Tỳ-kheo này oai nghi đầy đủ, ta hãy đến hỏi đạo lý.

" Nhưng rồi lại nghĩ: "Tỳ-kheo này đang

đi khất thực. Không phải giờ để ta hỏi đạo lý. Ta nên đợi vị này khất thực xong rồi sẽ hỏi." Ưu-bà-đề-xá đi theo sau để chờ. Tỳkheo A-thấp-ti vào thành La-duyệt khất thực rồi, để bình bát xuống đất, xếp y tăng-già-lê. Ưu-bà-đề-xá nghĩ rằng: "Tỳ-kheo này khất thực đã xong. Nay chính là lúc ta có thể hỏi được. " Nghĩ như vậy

xong, ông liền đến hỏi:

"Ông là ai ? Ai là thầy của ông? Ông học pháp gì?" Tôn giả trả lời: "Thầy tôi là Đại Sa-môn. Ngài là Thế Tôn của tôi. Tôi theo học nơi Ngài."

Ưu-bà-đề-xá lại hỏi:

"Thầy Đại Sa-môn của ông nói những pháp gì?" Tôn giả trả lời:

"Tôi tuổi đạo còn non trẻ,

4 mới xuất gia, chưa có thể trình bày được những nghĩa lý sâu xa. Nay tôi chỉ lược nói những nghĩa thiết yếu. "

1 San-nhã phạm chí 刪若梵志. Pāli (Vin. i.39): Sañco paribbājako; thường được đồng nhất với Sañjaya-Belaṭṭhiputta, một trong sáu tôn sư ngoại đạo đương thời Phật. Ngũ phần 16: phạm chí Sa-nhiên 沙然 ở Na-la-đà 那羅陀. 2 Ưu-bà-đề-xá Câu-luật-đà 優波提舍拘律陀. Ưu-ba-đề-xá (Pāli: Upatissa) là tên khác của Xá-lợi-phất (Sāriputta). Câu-luật-đà (Pāli: Kolita) là tên khác của Mụckiền-liên (Moggallāna). 3 A-thấp-ti 阿濕卑. Pāli: Assaji, một trong năm tỳ-kheo đầu tiên. Ngũ phần 16: Át-tì 頞鞞.

4 Niên ấu trĩ 年幼稚. Hán nói theo sáo ngữ; hoặc nuốn nói tuổi đạo còn non trẻ. Pāli: …navo acirapabbajito, người mới (thọ tỳ-kheo), xuất gia chưa bao lâu. 102

T22. 799a Chương i. Thọ giới

Ưu-ba-đề-xá nói:

"Tôi chỉ thích nghe điều thiết yếu, khỏi phiền nói rộng." Tôn giả A-thấp-ti nói:

"Ông nên biết, đức Như Lai nói về nhân duyên các pháp sanh, cũng nói nhân duyên pháp diệt. Nếu pháp do nhân nào mà sanh, đức Như Lai nói nhân đó. Nếu pháp do nhân nào diệt, Đại Sa-môn cũng nói nghĩa này. Đây là những lời dạy của Thầy tôi.1" Ưu-ba-đề-xá nghe rồi liền sạch hết các trần cấu, đạt được sự trong sạch của con mắt pháp. Ưu-ba-đề-xá nghĩ rằng: "Chỉ chừng ấy pháp cũng đã đưa đến chỗ vô ưu, mà vô số ức trăm ngàn na-do-tha kiếp vốn chưa từng được thấy."

Ưu-ba-đề-xá với Câu-luật-đà trước đây có lời cam kết: "Nếu ai được pháp mầu trước sẽ nói cho nhau. " Bấy giờ Ưu-ba-đề-xá liền

đến chỗ Câu-luật-đà. Câu-luật-đà thấy Ưu-ba-đề-xá đến bèn nói như vầy:

"Nay nhan sắc của bạn an lạc, các căn tịch định, [799a1] như có sở đắc cái gì. Bạn thấy được pháp chăng?" Ưu-ba-đề-xá trả lời:

"Đúng như lời của bạn nói."

Câu-luật-đà nói: "Bạn được những pháp gì?" Ưu-ba-đề-xá nói:

"Đức Như Lai kia nói về nhân duyên pháp sanh; cũng nói về nhân duyên pháp diệt. Nếu pháp sanh do bởi nhân gì, đức Như Lai nói nhân. Nếu pháp diệt do bởi nhân gì, Đại Sa-môn cũng nói nghĩa ấy."

1 Pāli (Vin.i. 40): ye dhammā hetuppabhavā, tesaṃ hetuṃ tathāgato āha/ tesañca yo nirodho, evaṃvādi mahāsamaṇo, "Những pháp gì sinh khởi do nhân, Như Lai nói nhân của các pháp đó, và cũng nói sự diệt tận của chúng. Đó là lời dạy của Đại Sa-môn."

103

799a

Khi Câu-luật-đà nghe nói như vậy rồi liền dứt sạch các trần cấu, đặng con mắt pháp trong sạch. Câu-luật-đà nghĩ: "Chỉ bằng chừng ấy pháp đã đưa đến chỗ vô ưu, mà vô số ức ngàn na-do-tha kiếp chưa hề được thấy."

Câu-luật-đà hỏi: "Không biết hiện nay đức Thế Tôn ở chỗ nào?" Ưu-ba-đề-xá nói: "Như Lai hiện ở tại Ca-lan-đà trong Trúc viên." Câu-luật-đà nói với Ưu-ba-đề-xá rằng: "Hôm nay chúng ta có thể cùng đến chỗ đức Như Lai kính lễ, hỏi chào và nói rằng, Ngài là thầy của chúng ta."

Ưu-ba-đề-xá nói: "Trước chúng ta có hai trăm năm mươi đệ tử theo ta tu phạm hạnh. Ta nên cho họ biết việc này rồi tùy ý họ muốn." Bấy giờ, Ưu-ba-đề-xá cùng Câu-luật-đà đến chỗ các đệ tử nói: "Các ngươi nên biết, hai người chúng tôi muốn theo Đại Sa-môn học phạm hạnh. Tùy ý các ngươi muốn thế nào thì muốn. "

Các đệ tử đều nói: "Bọn chúng con từ trước theo Thầy thọ học. Nay đại sư còn theo Đại Sa-môn cầu học, huống là chúng con đâu không theo học. Những gì Thầy đã chứng đắc, chúng con cũng sẽ chứng đắc."

Bấy giờ, Ưu-ba-đề-xá và Câu-luật-đà cùng các đệ tử dẫn nhau đến Trúc viên. Vào lúc ấy, đức Thế Tôn đang vì vô số trăm ngàn chúng nói pháp. Từ xa thấy Ưu-ba-đề-xá và Câu-luật-đà cùng các đệ tử đến, Ngài bảo các tỳ-kheo: "Hai người đang đến từ xa ấy, một người tên là Ưu-ba-đề-xá, người thứ hai tên là Câu-luật-đà. Trong hàng đệ tử của Ta, hai người này là bậc tối thượng thủ, trí tuệ vô lượng, vô thượng, sẽ đạt được hai giải thoát."1 Trước khi chưa đến Trúc viên, hai người cùng là bạn đã được Như Lai thọ ký. 1 Hán: Đắc nhị giải thoát 得二解脫. Có lẽ văn cú đảo trang; ý muốn nói: "cả hai đều trí tuệ vô lượng, vô thượng, đạt được giải thoát. " Không nhất thiết chi câu

phần giải thoát của A-la-hán. Pāli, Vin.i. 42: sāvakayugam... aggaṃ bhaddayugaṃ, một đôi thượng túc đệ tử; một đôi hiền triết. 104

T22. 799b Chương i. Thọ giới

Hai người cùng các đệ tử đến chỗ đức Như Lai đảnh lễ sát chân Ngài, ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn tuần tự nói thắng pháp khiến họ phát tâm hoan hỷ. Ngài nói pháp về bố thí, về trì giới, về sanh thiên. Ngài chê trách dục là bất tịnh, là hữu lậu, là trói buộc. Ngài tán thán tịnh lạc của sự xuất ly. Họ liền ngay trên chỗ ngồi, sạch các trần cấu, được sự thanh tịnh của con mắt pháp, thấy pháp đắc pháp, đạt được quả chứng; rồi đến trước bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn, nay con muốn xuất gia tu phạm hạnh [799b] trong giáo pháp Như Lai."

Phật bảo:

"Hãy đến đây, tỳ-kheo! Hãy ở trong pháp của Ta, tự chứng nghiệm, tu phạm hạnh, để đoạn tận nguồn khổ." Đó gọi là thọ giới cụ túc. Bấy giờ Thế Tôn đang dừng chân tại thành La-duyệt. Khi ấy Tôn giả Uất-tì-la Ca-diếp cùng các đệ tử xuất gia học đạo, lại có hai trăm năm mươi phạm-chí từ San-nhã cũng xuất gia học đạo. Các con nhà hào quý tộc tánh trong thành La-duyệt cũng xuất gia học đạo. Bấy giờ, các trưởng giả trong thành La-duyệt tự cảnh giác với nhau rằng:

"Các người có con nên tự giữ gìn cẩn thận. Vợ thì có phu chủ cũng phải giữ gìn cẩn thận. Hiện nay, có Đại Sa-môn, từ quốc giới nước Ma-kiệt đã độ các phạm-chí. Rồi họ đi theo, nay đã đến đây. Coi chừng họ sẽ dẫn người ở đây đi nữa.

" Các tỳ-kheo khất thực nghe

người ta nói:

"Đại Sa-môn này dẫn các phạm-chí tự nguyện đi theo đến đây. Nay lại dẫn người ở đây đi nữa.

" Các tỳ-kheo nghe đều ôm lòng hổ

thẹn, đến chỗ đức Thế Tôn, đem nhân duyên này trình bày đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo:

"Khi các ông vào trong thành La-duyệt khất thực, nghe các trưởng giả nói rằng, 'Đại Sa-môn, từ quốc giới nước Ma-kiệt đã độ các phạm-chí, rồi dẫn họ theo. Nay họ sẽ độ những người ở đây dẫn đi nữa', các ông nên dùng bài kệ này trả lời với họ:

105

799c

"Như Lai đại thế lực,

Dẫn đi bằng chánh pháp.

Được dẫn bằng chánh pháp,

Các người lo sợ gì?"

Các tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, vào thành La-duyệt khất thực, nghe các ông trưởng giả nói như vậy, liền dùng kệ này trả lời: Như Lai đại thế lực,

Dẫn đi bằng chánh pháp.

Được dẫn bằng chánh pháp,

Các người lo sợ gì?

Các ông trưởng giả nghĩ: "Như chúng ta nghe, đại Sa-môn dẫn người đi bằng Chánh pháp, đâu phải là bằng phi pháp." 2. Hòa thượng pháp

2.1. Hoà thượng truyền giới

Bấy giờ Tôn giả Uất-tì-la Ca-diếp dẫn các đệ tử xuất gia học đạo. Đệ tử1 của San-nhã phạm-chí dẫn hai trăm năm mươi đệ tử xuất gia học đạo. Con các hào tộc trong thành La-duyệt cũng xuất gia học đạo. Đại chúng tập trung và sống nơi thành La-duyệt. Bấy giờ những người chưa được giáo giới không xét biết oai nghi của mình, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh.2 [799c] Lúc tiểu thực, đại thực lớn tiếng kêu la, như pháp bà-la-môn nhóm họp. Bấy giờ có một tỳ-kheo bệnh, không có đệ tử, không ai chăm sóc, phải mạng chung. Các tỳ-kheo đem nhân duyên này đến bạch lên đức Thế Tôn, đức Thế Tôn dạy:

1 Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên nguyên là đệ tử của San-nhã. Xem đoạn kể trên. 2 Bất tịnh thực 不淨食 và bất tịnh bát 不淨缽, nhận thức ăn không như pháp, và dùng bình bát không đúng quy định. Tham chiếu Pāli, Vin. i. 44: khi mọi người đang ăn, họ đưa bát ngay trên thức ăn, trên gia vị, trên thức uống để nhận phần dư.

106

T22. 799c Chương i. Thọ giới "Từ nay về sau cho phép cầu thỉnh Hòa thượng.1 Hòa thượng chăm sóc đệ tử2

với tâm ý đó là con. Đệ tử chăm sóc Hòa thượng với tâm ý đó là cha.3 Trên dưới kính trọng lẫn nhau, chăm sóc cho nhau. Có như vậy chánh pháp mới được lâu dài, mới được lợi ích rộng lớn. "

Pháp thỉnh Hòa thượng như sau: Hãy dạy để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa: "Con tên là..., nay thỉnh Đại đức làm Hòa thượng. Cúi xin Đại đức vì con làm Hòa thượng. Con nương theo Đại đức được thọ giới cụ túc.

"

Lần thứ hai, thứ ba cũng thưa như vậy. Hòa thượng nên trả lời, "Được. " Hoặc nói,

"Như vậy.

" Hoặc nói,

"Tôi sẽ dạy bảo ngươi. " Hoặc nói,

"Thanh tịnh chớ buông lung. "

Phật dạy:

"Từ nay về sau nên bỏ pháp thọ giới cụ túc bằng tam ngữ. Từ nay về sau cho phép phải đủ mười vị mới trao cho giới cụ túc bằng pháp bạch tứ yết-ma.

"

Phép thọ cụ túc như sau: Người muốn thọ giới cụ túc phải đến giữa Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Con tên là..., theo tỳ-kheo tên là..., cầu thọ giới cụ túc. Con tên... nay đến giữa Tăng 1 Hoà thượng 和尚. Pāli (Vin. i. 45): upajjhāya (Skt. upādhyāya), hoặc âm là Ôba-đà-da 鄔波馱耶; dịch là thân giáo sư 親教師. Ngũ phần 16, tr.110c11. Thập tụng 21, tr. 148b.

2 Đệ tử 弟子. Pāli: saddhivihārika, chỉ đệ tử là người đang sống chung trong cùng một trú xứ. Phân biệt với đệ tử thị giả, luôn luôn đi theo hầu thầy, Pāli gọi là antevāsika (Skt. antevāsa). Và đệ tử chỉ đến thọ giáo thôi, gọi là sāvaka (Skt. śrāvaka; dịch là Thanh văn). 3 Hán: nhi ý 兒意, và phụ ý 父意. Pāli: puttacitta (tâm của người con), pitucitta (tâm của người cha).

107

800a

cầu thọ giới cụ túc, tỳ-kheo tên... làm Hòa thượng. Cúi xin Tăng vì lòng thương tưởng tế độ con.

"

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng thưa như vậy. Trong chúng nên sai một người có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Người này tên là..., theo tỳkheo tên là... cầu thọ giới cụ túc. Người có tên... này, nay đến giữa Tăng cầu xin thọ giới cụ túc, tỳ-kheo tên... làm Hòa thượng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp nhận cho phép người có tên... thọ giới cụ túc, tỳ-kheo tên... làm Hòa thượng. Đây là lời tác bạch. "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Người này tên ..., theo tỳkheo tên ... cầu thọ giới cụ túc. Nay người có tên... đến giữa Tăng cầu xin thọ giới cụ túc, tỳ-kheo tên... làm Hòa thượng. Vậy, trưởng lão nào chấp thuận, Tăng cho phép người có tên... thọ giới cụ túc, tỳ-kheo tên... làm Hòa thượng, thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. Đây là yết-ma lần thứ nhất.

"

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy. "Tăng đã đồng ý cho người có tên... thọ giới cụ túc, tỳ-kheo tên... làm Hòa thượng rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi nhi nhận như vậy."

2.2. Tuổi hạ của Hoà thượng

[800a1] Bấy giờ các tỳ-kheo biết đức Thế Tôn chế giới cho phép trao giới cụ túc cho người. Tỳ-kheo mới thọ giới vội trao giới cụ túc cho người, mà không đủ khả năng giáo thọ. Vì không đủ khả năng giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; lúc tiểu thực, đại thực lớn tiếng kêu la như bà-la-môn nhóm họp.

Các tỳ-kheo nghe, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu108

T22. 800a Chương i. Thọ giới

đà, ưa học giới, biết hổ thẹn hiềm trách tỳ-kheo kia: "Đức Thế Tôn chế giới, cho phép trao giới cụ túc cho người. Nhưng các ông mới thọ giới tỳ-kheo, sao lại vội trao giới cụ túc cho người để rồi không thể giáo thọ cho họ được. Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; lúc tiểu thực, đại thực lớn tiếng kêu la như bà-la-môn nhóm họp."

Bấy giờ Tôn giả Hòa-tiên1 mới hai tuổi mà dẫn đệ tử một tuổi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi:

"Đây là tỳ-kheo nào?"

Tôn giả thưa: "Đó là đệ tử của con."

Đức Phật hỏi: "Nay ông bao nhiêu tuổi?"

Tôn giả thưa: "Bạch Thế Tôn, con hai tuổi."

Đức Phật lại hỏi: "Đệ tử của ông mấy tuổi?"

Tôn giả thưa: "Một tuổi."

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách:

"Ông làm việc chẳng phải pháp, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Hòa-tiên, ngươi tự thân chưa hết bú sữa mà đã nhận giáo thọ người; làm sao giáo thọ cho người được?" Vào lúc đó có các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân Ngài rồi ngồi qua một bên, cũng đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn nói: "Vừa rồi có tỳ-kheo Hòa-tiên mới hai tuổi mà dẫn đệ tử một tuổi đến Ta, đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên. Ta biết mà vẫn cố hỏi: 'Tỳ-kheo này là 1 Tống-Nguyên-Minh: Hòa-tiên 和先; bản Cao Ly: Bà-tiên 婆先. Pāli (Vin.i. 59): Upasena (Vaṅgataputta); được cho là em ngài Xá-lợi-phất. Ngũ phần 17, tr.114a13: Ưu-ba-tư-na 優波斯那. Cf. Thập tụng 21, tr.148c. 109

800b

ai?' Hòa-tiên nói, 'Đệ tử của con.

' Ta hỏi,

'Ông bao nhiêu tuổi?'

Hòa-tiên thưa,

'Con hai tuổi.

' Ta hỏi, 'Đệ tử của ông mấy tuổi?'

Hòa-tiên thưa, 'Một tuổi.

' Ta liền dùng vô số phương tiện quở

trách: 'Ông làm việc chẳng phải pháp, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Hòa-tiên, ngươi tự thân chưa hết bú sữa mà đã nhận giáo thọ người, làm sao giáo thọ cho người được?' Phật đã cho phép trao giới cụ túc cho người, nhưng ngươi mới thọ giới tỳ-kheo lại vội trao [800b] giới cụ túc cho người, nên không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; lúc tiểu thực đại thực lớn tiếng kêu la như bà-la-môn nhóm họp. "

Bấy giờ Phật dùng vô số phương tiện quở trách, rồi bảo các tỳkheo: "Từ nay về sau cho phép tỳ-kheo mười tuổi mới được trao giới cụ túc cho người."

Bấy giờ các tỳ-kheo nghe đức Thế Tôn chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi mới được trao giới cụ túc cho người. Có tỳ-kheo mười tuổi mà ngu si, vội trao giới cụ túc cho người, nên không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ không biết xét oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; lúc tiểu thực đại thực lớn tiếng kêu la như pháp nhóm họp của bà-la-môn. Các tỳ-kheo, nghe trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu đà, ưa học giới, biết tàm quý, quở trách tỳ-kheo này rằng: "Đức Thế Tôn chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi được trao giới cụ túc cho người. Thầy dù là tỳ-kheo mười tuổi nhưng ngu si sao lại vội trao giới cụ túc cho người, nên không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ không biết xét oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; lúc tiểu thực đại thực lớn tiếng kêu la như bà-la-môn nhóm họp."

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân Phật rồi ngồi110

T22. 800c Chương i. Thọ giới

qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách tỳ-kheo kia:

"Ông làm điều sai trái, chẳng phải oai nghi, chẳng phải sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Như Lai chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi có trí tuệ được trao giới cụ túc cho người. Ông dù là tỳ-kheo mười tuổi nhưng ngu si, sao lại vội trao giới cụ túc cho người, không biết giáo thọ? Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; lúc tiểu thực đại thực lớn tiếng kêu la như pháp nhóm họp của bà-la-môn." Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các tỳkheo: "Từ nay về sau cho phép tỳ-kheo mười tuổi có trí tuệ mới trao giới cụ túc cho người."

[800c] Các tỳ-kheo khi nghe đức Thế Tôn chế giới cho phép tỳkheo mười tuổi có trí tuệ mới được trao giới cụ túc cho người, bèn tự nói là: "Tôi đủ mười tuổi, có trí tuệ, được phép trao giới cụ túc cho người.

" Rồi vội trao giới cụ túc cho người mà không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; lúc tiểu thực đại thực lớn tiếng kêu la như bà-la-môn nhóm họp. Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học giới, biết hổ thẹn quở trách tỳ-kheo kia, nói: "Đức Thế Tôn chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi có trí tuệ mới được trao giới cụ túc cho người. Tại sao thầy lại tự nói là có trí tuệ, vội trao giới cụ túc cho người mà không giáo thọ? Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; lúc tiểu thực đại thực lớn tiếng kêu la như bà-la-môn nhóm họp."

111

801a

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách tỳ-kheo kia:

"Ông làm điều sai trái, chẳng phải oai nghi, chẳng phải sa môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Như Lai chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi có trí tuệ được trao giới cụ túc cho người. Tại sao các thầy tự nói mình có trí tuệ, để rồi trao giới cụ túc cho người mà không giáo thọ được? Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận thức ăn bất tịnh chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; lúc tiểu thực đại thực lớn tiếng kêu la như bà-la-môn nhóm họp."

2.3. Phận sự của Hoà thượng

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách, rồi bảo các tỳkheo: Từ nay về sau phải chế pháp tắc của Hòa thượng, bắt buộc phải làm theo pháp Hòa thượng. Hòa thượng đối với đệ tử phải có phận sự như vầy, nên thực hành pháp như vầy:

Nếu đệ tử bị chúng Tăng tác pháp yết-ma, tác pháp ha trách, tác pháp tẫn xuất, tác pháp y chỉ, [801a1] tác pháp ngăn không cho đến nhà bạch y, tác pháp cử tội; thì Hòa thượng nên như pháp liệu lý, khiến cho Tăng đối với đệ tử ấy không tác pháp yết-ma. Nếu trường hợp phải tác pháp, thì khiến cho đúng pháp. Nếu Tăng đối với đệ tử ấy tác pháp yết-ma, tác pháp ha trách, tác pháp tẫn xuất, tác pháp y chỉ, tác pháp ngăn không cho đến nhà bạch y, tác pháp cử tội; thì Hòa thượng nên liệu lý như pháp, khiến đệ tử thuận tùng Tăng không trái nghịch, cần cầu, trừ bỏ tội lỗi, khiến cho Tăng sớm vì đệ tử giải pháp yết-ma.

Trường hợp đệ tử phạm Tăng tàn, Hòa thượng nên liệu lý như pháp. Cần cho ba-lợi-bà-sa thì cho ba-lợi-bà-sa. Cần cho bổn nhật trị thì cho bổn nhật trị. Cần cho ma-na-đỏa thì cho ma-na-đỏa. Cần xuất tội thì nên xuất tội.

112

T22. 801a Chương i. Thọ giới

Nếu đệ tử bị bệnh, Hòa thượng nên chăm sóc, hoặc nhờ người khác chăm sóc cho đến khi lành hay mạng chung. Nếu đệ tử không thích sống nơi trú xứ này, nên tự mình đưa đi hay nhờ người đưa đi đến trú xứ khác.

Nếu đệ tử có điều nghi, nên đem pháp, đem luật, đem lời Phật dạy giáo dục đúng như pháp để trừ nghi. Nếu đệ tử sanh ác kiến, nên giáo thọ khiến cho bỏ ác kiến, an trụ nơi thiện kiến. Nên dùng hai pháp để nhiếp hộ, tức là pháp và y thực. Dùng pháp nhiếp hộ là dạy tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng huệ, dạy học vấn, tụng kinh. Dùng y thực nhiếp hộ là cho y thực, giường, ngọa cụ, thuốc chữa bệnh theo khả năng có thể.

"Từ nay về sau chế pháp tắc cho Hòa thượng như vậy. Hòa thượng nên làm như vậy. Nếu Hòa thượng không làm thì như pháp trị." 2.4. Phận sự của đệ tử

Bấy giờ có Hòa thượng đối với đệ tử thì thi hành đúng pháp của Hòa thượng, mà đệ tử đối với Hòa thượng không phụng hành đúng pháp của đệ tử. Họ không bạch với Hòa thượng1 khi vào thôn, đến nhà bạch y; hoặc đi theo các tỳ-kheo khác, hoặc làm bạn với các tỳkheo khác, hoặc cho, hoặc nhận, hoặc giúp đỡ các việc, hoặc nhận sự giúp đỡ của người khác, hoặc cạo đầu cho người, hoặc nhờ người khác cạo đầu. Không bạch với Hòa thượng mà vào phòng tắm; hoặc xoa kỳ thân cho người, hoặc nhờ người xoa kỳ thân mình. Hoặc không bạch với Hòa thượng mà ban ngày đến các phòng khác trong trú xứ, hoặc đến nơi gò mả, hoặc ra ngoài giới, hoặc đến phương khác.

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách các tỳ-kheo kia, nói: "Tại sao Hòa thượng đối với đệ tử thi hành đúng pháp của Hòa thượng, mà để đệ tử đối với Hòa thượng lại không phụng hành pháp của đệ tử? 1 Từ "không bạch Hoà thượng" này đọc thông xuống các đoạn dưới. Nghĩa là, đệ tử không hỏi xin phép Hoà thượng, mà tự ý làm.

113

801b

Không bạch với Hòa thượng mà vào thôn, đến nhà bạch y, cho đến, (không bạch mà) đến phương khác?"

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân, ngồi qua một bên đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn do [801b] nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo quở trách tỳ-kheo kia: "Ông làm điều sai trái, chẳng phải oai nghi, chẳng phải sa môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Tại sao Hòa thượng đối với đệ tử thi hành đúng pháp của Hòa thượng, mà để đệ tử đối với Hòa thượng lại không phụng hành pháp của đệ tử? Không bạch với Hòa thượng mà vào thôn, đến nhà bạch y, cho đến, (không bạch mà) đến phương khác?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách tỳ-kheo kia rồi, bảo các tỳ-kheo: "Từ nay về sau nên chế pháp của đệ tử. Đệ tử phụng hành pháp gì, khiến cho đệ tử đối với Hòa thượng phải phụng hành pháp đệ tử. Pháp của đệ tử là: Nếu Hòa thượng bị chúng Tăng tác pháp yết-ma, tác pháp ha trách, tác pháp tẫn xuất, tác pháp y chỉ, tác pháp ngăn không cho đến nhà bạch y, tác pháp cử tội, thì đệ tử phải nên như pháp liệu lý, khiến cho Tăng không tác pháp yết-ma đối với Hòa thượng. Nếu phải tác pháp thì khiến cho nhẹ bớt. Nếu Tăng tác pháp yết-ma đối với Hòa thượng, tác pháp ha trách, tác pháp tẫn xuất, tác pháp y chỉ, tác pháp ngăn không cho đến nhà bạch y, tác pháp cử tội, thì đệ tử nên liệu lý như pháp, khiến Hòa thượng thuận tùng Tăng, không trái nghịch. Cần cầu, trừ tội, khiến Tăng mau giải yết-ma.

Trường hợp Hòa thượng phạm Tăng tàn, đệ tử nên liệu lý như pháp. Cần hành ba-lợi-bà-sa thì cho ba-lợi-bà-sa. Cần trao bổn nhật trị thì trao bổn nhật trị. Cần trao ma-na-đỏa thì trao ma-na-đỏa. Cần xuất tội thì nên xuất tội.

Nếu Hòa thượng bị bệnh, đệ tử phải chăm sóc hoặc nhờ người chăm sóc cho đến khi mạnh khoẻ hay mạng chung. Nếu ý của Hòa thượng không muốn ở trú xứ này thì nên tự dời hay nhờ người khác dời.114

T22. 801c Chương i. Thọ giới

Nếu Hòa thượng có điều gì nghi ngờ thì nên đem pháp, đem luật, đem lời Phật dạy giải quyết như pháp. Nếu Hòa thượng sanh ác kiến thì khuyên khiến cho bỏ ác kiến, trụ nơi thiện kiến. Nên dùng hai việc để nhiếp hộ, tức là pháp và y thực. Dùng pháp nhiếp hộ: là khuyên khiến cho tăng giới, tăng tâm, tăng huệ, học vấn, tụng kinh. Y thực nhiếp hộ: là phải cúng dường y thực, giường nệm, ngọa cụ, thuốc chữa bệnh, vật cần dùng theo khả năng của mình có thể. 1

"Từ nay về sau nên chế pháp cho đệ tử. Pháp của đệ tử là như vậy, nên phụng hành, nếu không phụng hành thì như pháp trị. "

Đệ tử đối với Hòa thượng không phụng hành pháp của đệ tử. 2 Đệ

tử không thưa với Hòa thượng thì không được vào thôn, không được đến nhà người, không được theo các tỳ-kheo khác, hoặc làm bạn với các tỳ-kheo khác; không được cho, [801c] không được nhận, không được giúp đỡ các việc, không được cạo đầu cho người khác, không được nhờ người khác cạo đầu, không được vào nhà tắm để tắm, không được xoa kỳ thân cho người, không được nhờ người xoa kỳ thân, không được ban ngày đến phòng (khác) của trú xứ, không được đến nơi gò mả, không được ra ngoài giới, không được đến phương khác.

Đệ tử nên mỗi sáng sớm vào phòng Hòa thượng thọ pháp, tụng kinh hỏi nghĩa; nên đem đổ đồ tiểu tiện, nên bạch giờ cơm; cung cấp tháo đậu hoặc phân bò, tro để rửa tay.

Nếu có thức ăn gì thì nên nhận phần của Hòa thượng. Nếu trong Tăng có lợi dưỡng, nên nhận cho Hòa thượng. Nên đem tháo đậu, tăm xỉa răng trao cho Hòa thượng để Hòa thượng rửa tay, súc miệng. Có thức ăn dâng cho Hòa thượng. Trong Tăng có lợi dưỡng nên bạch với Hòa thượng: 'Có phẩm vật như vậy là phần của Hòa thượng.

'

1 Đoạn văn này, bản Hán theo quán tính nên sao nguyên pháp Hoà thượng vào pháp đệ tử.

2 Trong bản Hán, nguyên câu này nên xem là dư. 115

802a

Đệ tử muốn xin phép Hòa thượng vào thôn, nói: 'Con xin phép vào thôn, bạch Hòa thượng, được không?' Nếu Hòa thượng nói: 'Không được vào', thì hỏi: 'Vậy lấy thức ăn ở đâu?' Nếu Hòa

thượng nói: 'Lấy thức ăn tại chỗ nào đó', thì nên như lời dạy, đến

đó để lấy. Nếu Hòa thượng trả lời: 'Tôi vào thôn' , đệ tử nên rửa

tay, nhẹ nhàng lấy y từ trên giá, đừng cho nhầm lộn; lấy an-đà-hội trương ra đập giũ, xem xét có các loài ác trùng như rắn, ong không; kế đó lấy dây buộc, lấy tăng-kỳ-chi,1

uất-đa-la-tăng trương ra đập

giũ, xem xét có các loài ác trùng như rắn, bọ cạp, ong không, trao cho Hòa thượng. Nên xếp tăng-già-lê đội trên đầu hay trên vai. Kế đó lấy bình bát, dùng tháo đậu, tro, phân bò, rửa cho sạch, đựng vào trong đãy lưới, hoặc lấy khăn tay gói lại, hoặc để trong đãy đựng bát, rồi mang đi. Nên lấy áo lót cho Hòa thượng. Lại lấy những vật rửa chân, tấm giạ để nằm, chăn, trao cho Hòa thượng. Khi Hòa thượng xuất hành, nên lấy đôi guốc đi đường của Hòa thượng ra ngoài phòng. Khi ra khỏi phòng xá nên xem lại cửa, lấy tay xô thử cánh cửa có chắc hay không. Nếu không chắc, phải đóng lại. Nếu chắc rồi thì bỏ sợi dây vào trong. Xem khắp bốn bên, cất chìa khóa chỗ kín. Nếu sợ người thấy hay sợ không chắc, bị người thấy, thì nên đem theo, hoặc dời chỗ khác kín và chắc. Mời Hòa thượng đi trước. Trên đường đi gặp người quen biết, nên khéo lời chào hỏi với thiện tâm ghi nhớ. Khi đi, nên tránh người đi đường. Khi thầy muốn vào thôn, [802a1] nên tạm dừng lại bên đường, để bát xuống một bên, lấy y tăng-già-lê từ trên đầu hay trên vai xuống, trương ra xem coi có rắn, bọ cạp, loài ác trùng hay không, rồi mới trao cho Hòa thượng. Nếu bên ngoài thôn có khách xá hay quán bán hàng hay phường hội, thì nên đem đôi guốc đi đường gởi trong đó, rồi hỏi Hòa thượng: 'Thưa thầy, con có đi theo hay không?' 1 Tăng-kỳ-chi 僧祇支, yếm của tỳ-kheo-ni. Xem Phần II, Ni luật, Ba-đạt-đề 160 & cht. 360. Trong đoạn văn này, tăng-kỳ-chi hiểu là phú kiên y, tức y để trùm vai. Pāli: saṃkacchika.

116

T22. 802a Chương i. Thọ giới

Nếu thầy bảo đi thì đi. Nếu nói không cần đi, thầy bảo chờ chỗ nào đó, thì chờ.

Nếu Hòa thượng vào thôn mà trở ra không đúng giờ, thì nên nghĩ như sau,

'Vào thôn khất thực, đây là phần dành Hòa thượng, đây là phần thuộc về mình.

'

Khi thầy ra khỏi thôn, nên đến chỗ gởi đôi guốc đi đường lấy lại, rồi ghé bên đường, để bình bát xuống đất, xếp tăng-già-lê, đội lại trên đầu hay trên vai. Giữa đường gặp người quen biết nên với thiện ý hỏi chào. Nếu Hòa thượng dùng cơm chỗ nào thì nên quét dọn cho sạch, trải tọa cụ, bình nước sạch đầy đủ, đồ tắm rửa, đồ đựng thức ăn. Nên trao cho Hòa thượng ghế ngồi tắm, hòn đá rửa chân, khăn lau chân.

Từ xa thấy Hòa thượng đến, liền đứng dậy nghinh đón, rước bình bát nơi tay, đặt trên đế để bát1 hay trên dàn để bát,2 hoặc treo nơi đầu võng; lấy tăng-già-lê từ trên đầu hay trên vai, trương ra xem có mồ hôi, đất bẩn hay không, hoặc bị bùn nhơ hay phân chim v.v... Nếu có các thứ bẩn ấy thì đem giặt cho sạch, vắt ráo nước, trương ra phơi trên giường cây hay giường dây. Lại nên trải chỗ ngồi cho Hòa thượng; mang guốc dép, đá rửa chân, khăn lau chân, đồ đựng nước cho Hòa thượng. Đập đôi guốc rồi nên để bên tả, chỗ đất không ẩm thấp. Nếu chỗ đất bị ẩm thấp thì nên dời chỗ khác. Hòa thượng rửa chân rồi nên đổ nước, đem hòn đá rửa chân, khăn lau chân để lại chỗ cũ, rồi rửa tay mình cho sạch, trao nước sạch cho Hòa thượng rửa tay.

Mình có thức ăn gì nên đem dâng lên Hòa thượng và thưa: 'Đây là phần ăn của con, mời Hòa thượng dùng.

' Nếu Hòa thượng dùng thì

phải đứng hầu, cung cấp các thứ cần dùng. Sau bữa ăn, có sữa, nước nấu cao, nước muối chua, nước đại mạch, rau hay củ, nên dâng cho thầy. Nếu nóng thì quậy cho nguội, cần nước thì dâng 1 Bát chi 缽榰 (Tống-Nguyên-Minh 枝).

2 Bát sàng 缽床.

117

802b

nước. Nếu gần quá nửa ngày thì nên cùng thầy đồng ăn. Hòa thượng dùng rồi nên rước bình bát từ nơi tay đem rửa. [802b] Mình ăn rồi, còn thức ăn dư, nên cho người hoặc phi nhân, hay đổ nơi chỗ đất sạch không có cỏ, hoặc chỗ nước sạch không có quăng. Lấy đồ đựng thức ăn rửa sạch để lại chỗ cũ. Lấy tọa cụ, đồ rửa chân, bình tịnh thủy, bình súc miệng để trở lại chỗ cũ; đem dẹp sạch sẽ chỗ ăn."

Có người dùng bình bát đựng thức ăn dư đem đổ. Các tỳ-kheo thấy đều nhờm gớm.

Đức Phật dạy:

"Từ nay về sau không được dùng bình bát đựng thức ăn dư đem đổ; mà nên dùng đồ để đựng thức ăn dư riêng, như đồ bể hay đồ cũ, sọt bằng tre, hoặc dùng chổi quét cho sạch. Bình bát dùng để ăn phải là thứ tốt và tinh-khiết mới thọ trì.

Khi vào phòng Hòa thượng, nên để ý xem có bụi đất hay không; nếu có phải lau quét. Giường dây, giường cây, tọa cụ, nệm lớn nệm nhỏ, gối, chăn, mền, chân giường,1 đồ trải dưới đất, nên ghi nhớ chỗ để của nó, rồi đem ra ngoài hong phơi. Khi lau quét, dọn dẹp trong phòng nên để ý, nếu có ống đựng kim chỉ, dao, hoặc vải y rách cũ, cho đến một vài viên thuốc cũng phải để chỗ dễ thấy, để người chủ thấy mà lấy.

Nên lau quét trên các cây móc y, trên cọc, hoặc trên móc ngà voi,2

v.v… Nếu trong phòng bị hư mục, hay bị chuột làm ổ, thì phải tu bổ sửa sang lại; cần trét thì trét, cần nện thì nện, cần làm cho bằng thì làm cho bằng, cần dùng nước bùn rưới lên trên cho sạch sẽ thì nên dùng nước bùn rưới lên cho sạch, nên dùng đất trải lên trên cho khô ráo thì làm cho khô ráo. Trong phòng, thảm ngồi nếu 1 Sàng chi 床榰 (Tống-Nguyên-Minh: 支).

2 Long nha 龍牙, răng rồng hay ngà voi, hay các vật tương tự dùng làm đinh móc đóng trên vách tường để máng áo chăn các thứ; một loại gạc nai. Pāli: nāgadantaka; cf. Vin.ii. 152

118

T22. 802c Chương i. Thọ giới

không được trải ngay thẳng thì sửa lại cho ngay thẳng. Nếu đã ngay thẳng rồi thì phải để như cũ. Trước hết lau chân giường, xếp giường dây, chân giường dây đem để trong phòng. Trên giường, lấy nệm lớn nệm nhỏ, gối, chăn, y để trong phòng. Trải nệm lớn trước, trải nệm nhỏ sau, chăn gối để ngay bên trên. Có người lấy y thường mặc và y không thường mặc để chung một chỗ, bấy giờ bị lẫn lộn. Phật dạy:

"Từ nay về sau không nên đem y thường mặc để chung một chỗ với y không thường mặc. Mỗi thứ nên để riêng một chỗ." Có người lấy đãy đựng bình bát, đãy đựng giày guốc, ống đựng kim, đồ đựng dầu để chung một chỗ. Các tỳ-kheo thấy nhờm gớm. Đức Phật dạy: "Không được làm như vậy. Từ nay về sau, đãy dựng bình bát, ống đựng kim để một chỗ; đãy đựng guốc dép, đồ đựng dầu để một chỗ.

Nên ở trong phòng mà đặt cây gài cửa cẩn thận, đừng cao quá, thấp quá. Ra ngoài phòng, cần xem lại [802c] cửa. Xem trong sân có đất bụi, đồ bất tịnh hay không. Nếu có, phải quét cho sạch. Nên lấy bình nước sạch rửa cho sạch, rồi lấy đầy bình nước để lại chỗ cũ. Lại nên trao cho Hòa thượng đầy đủ bình nước, bình nước tắm, đồ đựng cơm nước.

Đến giờ tắm, nên đến thưa với Hòa thượng xem ngài có muốn tắm không. Nếu ngài cần tắm nên vào trong nhà tắm trước, xem dưới đất có bẩn thì phải quét dọn cho sạch. Cần rưới nước thì rưới nước. Cần quét thì quét. Có nước không sạch, cần đổ thì đổ. Cần đem nước vào thì đem. Cần đem củi vào thì đem. Cần bửa củi thì bửa. Cần đem bếp vào thì đem vào. Nên trao cho Hòa thượng đầy đủ phương tiện nơi nhà tắm,1 như bình và ghế nhỏ ngồi, dụng cụ cạo đất, đồ đựng nước, đồ đựng bùn đất, tháo đậu, các dụng cụ tắm rửa. Vị ấy nên thưa với Hoà thượng trước khi nhen lửa. Nhen lửa rồi 1 Hán: ôn thất 溫室; nhà ấm; tức nhà tắm có nước nóng. Thường chỉ chung nhà tắm. Pāli: jantāghara.

119

803a

phải thưa thầy biết để thầy vào tắm. Nếu Hòa thượng bệnh yếu hay quá già, mình nên dìu Hòa thượng vào, hay mời Hòa thượng ngồi trên giường cây, giường dây, hay dùng y khiêng Hòa thượng vào. Khi vào trong nhà tắm, nên rước y nơi tay Hòa thượng. Trong nhà tắm có móc áo, hoặc móc ngà voi, hay giá y thì đem y máng nơi đó. Nếu có dầu thì đem dầu thoa mình Hòa thượng. Đồ đựng dầu nên để dưới đất, lấy sợi dây cột lên cây trụ hay móc long nha. Nếu Hòa thượng già yếu bệnh hoạn, nên dìu Hoà thượng vào nhà tắm. Khi đến, nên lấy ghế ngồi tắm, bình nước rửa, dao cạo mồ hôi, đồ đựng nước, đồ đựng bùn, tháo đậu, các dụng cụ để tắm. Nếu có khói xông vào mặt Hòa thượng, phải lấy khăn ngăn khói. Nếu đầu và lưng Hòa thượng bị nóng thì lấy khăn che lại.

Vị ấy nên bạch với Hòa thượng, sau mới vào nhà tắm. Nếu Hòa thượng đã vào trước, sợ trong nhà tắm ồn không dám vào nên khởi ý nghĩ: 'Nay ta không vì mình, mà vào để tắm rửa cho Hòa thượng.

' Có thể nghĩ như thế rồi vào. Vào rồi, nên xoa chà thân thể cho Hòa thượng. Nên đứng sau Hòa thượng. Nếu muốn xoa chà thân thể người khác hay nhờ người khác xoa chà thân thể thì nên bạch với Hòa thượng, sau đó mới xoa chà hay nhờ xoa chà. Vị ấy nên rửa cho Hòa thượng rồi mới rửa cho mình. Nếu Hòa thượng quá già bệnh hoạn, ốm yếu thì nên dìu Hòa thượng ra khỏi phòng tắm, lấy ghế mời Hòa thượng ngồi, lấy khăn lau thân thể, lấy khăn lau mặt, lấy khăn lau mắt trao cho Hòa thượng rồi nên để cục đá rửa chân, lấy nước rửa chân, lấy [803a1] khăn lau chân, trao xong nên lấy nước rửa chân, đập giũ hay lau guốc dép trao cho Hòa thượng. Kế đến lấy y trương ra xem, đập giũ trao cho Hòa thượng. Nếu có thuốc nhỏ con mắt hoặc bột thơm, trao cho Hòa thượng. Hoặc có nước cam, nước mật, rửa tay rồi trao cho Hòa thượng. Nếu Hòa thượng già yếu bị bệnh gầy ốm, thì nên lấy giường dây, giường cây mời Hòa thượng ngồi lên trên, hoặc dùng y khiêng Hòa thượng trở vào trong phòng. Khi vào trong phòng rồi, lấy tay sửa soạn chỗ nằm, xem xét trải ngọa cụ, mời Hòa thượng nằm. Trước hết trao áo lót cho Hòa thượng, sau đó lấy y hay chăn phủ lên mình Hòa thượng. Khi ra khỏi phòng, nhớ đóng cửa phòng, rồi đến nhà120

T22. 803b Chương i. Thọ giới

tắm xem xét lại bình nước, bình nước tắm, dao cạo mồ hôi, ghế ngồi tắm, bình đựng nước, đồ đựng bùn đất, thuốc bột, tháo đậu, các vật dùng để tắm, phải để lại vị trí cũ của nó. Nếu trong nhà tắm có chứa nước không sạch, phải đổ đi. Nên tắt lửa thì tắt, nên vùi lửa thì vùi, nên đóng cửa thì đóng, nên đem khóa cửa đi thì đem đi. Đệ tử mỗi ngày ba lần nên đến thăm hỏi Hòa thượng. Đệ tử nên vì Hòa thượng làm hai việc nhọc nhằn không được từ khước: một là sửa soạn phòng xá, hai là may vá và giặt y phục. Hòa thượng như pháp dạy bảo điều gì, đệ tử phải phụng hành. Nếu Hòa thượng sai đi đâu, làm việc gì thì không được từ nan, viện cớ không đi. Nếu từ nan thì sẽ như pháp trị. Từ nay về sau quy định người đệ tử tu theo pháp của đệ tử đối với Hòa thượng. Nếu đệ tử không phụng hành pháp của đệ tử sẽ như pháp trị."1

2.5. A-xà-lê

Bấy giờ các tỳ-kheo mới thọ giới, Hòa thượng mạng chung, không biết ai giáo thọ. Do không được giáo thọ nên không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận bất tịnh thực chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; [803b] trong bữa đại thực, tiểu thực, lớn tiếng kêu la như bà-lamôn nhóm họp không khác. Các tỳ-kheo đến bạch lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy:

"Từ nay về sau cho phép có pháp của A-xà-lê2

và pháp của đệ tử.

3

A-xà-lê đối với đệ tử như con, đệ tử đối với A-xà-lê tưởng như cha, trên dưới dạy bảo nhau, trên dưới phụng sự nhau. Có như vậy ở trong Phật pháp mới thêm sự lợi ích, mới lưu truyền rộng rãi. "

Pháp thức thỉnh A-xà-lê như sau: người thỉnh để trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa: 1 Bản Hán, hết quyển 33.

2 A-xà-lê 阿闍梨, giáo sư, quỹ phạm sư. Pāli (Vin.i. 60): ācariya (Skt. ācārya). Ngũ phần 16, tr. 112c29.

3 Đệ tử, ở đây Pāli: antevāsika; xem cht. 168 trước. 121

803b

"Đại đức một lòng thương tưởng, con tên là..., nay cầu Đại đức làm vị y chỉ, nguyện Đại đức vì con làm y chỉ, con y chỉ nơi Đại đức mà an trú.

"

Lần thứ hai, thứ ba cũng nói như vậy.

Vị Đại đức nên nói:

"Được, tôi cho ông y chỉ. Ông chớ buông lung." Các tỳ-kheo nghe đức Thế Tôn chế giới cho phép tác pháp y chỉ. Tỳ-kheo mới thọ giới mà cho người y chỉ, không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên người ấy không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận bất tịnh thực chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; trong bữa ăn chính ăn phụ lớn tiếng kêu la như bà-la-môn nhóm họp. Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh ưa học giới, biết hổ thẹn quở trách tỳ-kheo kia: "Đức Thế Tôn chế giới cho phép nhận người y chỉ, mà các thầy là tỳ-kheo mới thọ giới tại sao lại nhận người y chỉ để không biết giáo thọ? Vì không được giáo thọ nên không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận bất tịnh thực chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh, trong bữa đại thực, tiểu thực, lớn tiếng kêu la, như bà-la-môn nhóm họp."

Các tỳ-kheo quở trách rồi, họ đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân Phật rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳkheo, quở trách tỳ-kheo kia: "Ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp samôn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều chẳng nên làm. Này tỳ-kheo, tại sao đức Thế Tôn chế giới cho phép nhận người y chỉ mà các ông là tỳ-kheo mới thọ giới, lại nhận người khác y chỉ, không biết giáo thọ? Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận bất tịnh thực chỗ này chỗ kia, hoặc nhận 122

T22. 803c Chương i. Thọ giới

thức ăn với bát bất tịnh; trong bữa đại thực, tiểu thực, [803c] kêu la lớn tiếng như pháp của bà-la-môn nhóm họp."

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các tỳkheo: "Từ nay về sau, cho phép tỳ-kheo mười tuổi cho người y chỉ."

Khi các tỳ-kheo kia nghe đức Thế Tôn chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi cho người y chỉ, thì có tỳ-kheo mười tuổi kia ngu si, không trí tuệ, cho người y chỉ, không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận bất tịnh thực chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; trong bữa đại thực, tiểu thực, kêu la lớn tiếng như pháp của bà-la-môn nhóm họp.

Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách tỳ-kheo kia: "Thế Tôn chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi được cho người y chỉ. Mà các thầy tuy mười tuổi, nhưng ngu si, lại cho người y chỉ, không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận bất tịnh thực chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; trong bữa đại thực, tiểu thực, kêu la lớn tiếng như pháp của bà-la-môn nhóm họp. "

Tỳ-kheo quở trách rồi, đến bạch lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách tỳ-kheo kia: "Các ông làm điều sai trái, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc chẳng nên làm. Ta chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi được cho người y chỉ. Các ông tuy mười tuổi mà ngu si lại cho người y chỉ, để rồi không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh... cho đến như pháp của bà-la-môn nhóm họp."

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các tỳkheo: "Từ nay về sau cho phép tỳ-kheo mười tuổi có trí tuệ cho người y chỉ."

123

804a

Khi các tỳ-kheo nghe đức Thế Tôn chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi có trí tuệ cho người y chỉ. Có tỳ-kheo kia tự xưng rằng, tôi mười tuổi có trí tuệ, bèn cho người y chỉ. Song vị kia cho người y chỉ rồi không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận bất tịnh thực chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; trong bữa đại thực, tiểu thực, kêu la lớn tiếng như pháp của bà-la-môn nhóm họp. Các tỳ-kheo nghe, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống khổ hạnh, ưa học [804a1] giới, biết hổ thẹn, quở trách tỳ-kheo kia: "Thế Tôn chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi có trí tuệ cho người y chỉ. Mà thầy tự nói, tôi có trí tuệ, bèn cho người y chỉ. Cho rồi mà không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận bất tịnh thực chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; trong bữa đại thực, tiểu thực, lớn tiếng kêu la như bà-la-môn nhóm họp." Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách tỳ-kheo kia:

"Các ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Ta chế giới cho phép tỳ-kheo mười tuổi có trí tuệ cho người y chỉ. Mà ông tự nói có trí tuệ, để cho người y chỉ, cho y chỉ rồi, không biết giáo thọ. Vì không được giáo thọ nên họ không xét biết oai nghi, khoác y không tề chỉnh, khất thực không như pháp, nhận bất tịnh thực chỗ này chỗ kia, hoặc nhận thức ăn với bát bất tịnh; trong đại thực, tiểu thực, kêu la lớn tiếng như pháp của bàla-môn nhóm họp?" Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các tỳkheo: Từ nay về sau nên chế pháp A-xà-lê, khiến cho hành pháp A-xà-lê. A-xà-lê đối với đệ tử nên tác pháp như vầy, nên phụng hành pháp 124

T22. 804b Chương i. Thọ giới như vầy: (A-Xà-lê đối với đệ tử phải làm như thế nào, tất cả đều giống như pháp của Hòa thượng đối với đệ tử. Đệ tử đối với A-xàlê phải làm như thế nào, tất cả đều giống như pháp của đệ tử đối với Hòa thượng. Văn đồng nên không chép ra).1 2.6. Y chỉ và dứt y chỉ Bấy giờ các đệ tử không thừa sự cung kính Hòa thượng, cũng không thuận pháp của đệ tử. Các tỳ-kheo đến bạch với đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dạy: "Từ nay về sau nên cho tác pháp khiển trách.2" Các tỳ-kheo không biết khiển trách như thế nào. Đức Phật dạy:

Cho phép khiển trách bằng năm cách. Hòa thượng nói như sau: "Nay ta quở trách ngươi: 'Ngươi đi đi!' ,

'Ngươi đừng vào phòng ta.

',

'Ngươi đừng làm việc gì cho ta. ',

'Ngươi cũng

đừng đến chỗ ta. ',

'Ta không nói chuyện với ngươi. '" Đó

gọi là năm việc Hòa thượng quở trách đệ tử. A-xà-lê quở trách đệ tử cũng có năm cách, nói: "Nay ta quở trách ngươi: 'Ngươi đi đi!' ,

'Ngươi đừng vào phòng ta.

',

'Ngươi đừng làm việc gì cho ta. ', [804b]'Ngươi

cũng đừng đến chỗ ta. ',

'Ta không nói chuyện với ngươi.

'"3 Đó gọi là năm việc A-xà-lê quở trách đệ tử. Đức Thế Tôn cho phép khiển trách. Các tỳ-kheo không biết nên khiển trách vì chuyện gì. Các tỳ-kheo đến bạch với đức Phật. Đức Phật dạy:

1 Tiểu chú trong nguyên bản. 2 Ha trách 呵責. Cảnh cáo hay đuổi cảnh cáo. Đây muốn nói là dứt y chỉ. Pāli (Vin.i. 53): paṇāmita: đuổi (đệ tử). 3 Ngũ phần 17, tr.113c3, năm pháp bất cộng ngữ: 1. "Ngươi đừng nói với ta. " 2.

"Ngươi làm gì cũng đừng thưa gởi với ta. " 3.

"Ngươi chớ vào phòng ta. " 4.

"Ngươi chớ cầm y bát của ta; chớ giúp ta làm việc của chúng." 125

804b

Đệ tử có năm việc, Hòa thượng, A-xà-lê nên khiển trách đệ tử: không biết xấu, không biết hổ, không nghe lời dạy, làm điều phi oai nghi, không cung kính. Đệ tử có năm việc như vậy Hòa thượng, Axà-lê cần phải quở trách. Lại có năm việc: không biết xấu, không biết hổ, khó dạy, làm bạn cùng kẻ ác, ưa đến nhà dâm nữ.

Lại có năm việc: không biết xấu, không biết hổ, khó dạy, cùng người ác làm bạn, ưa đến nhà phụ nữ.

1

Lại có năm việc: không biết xấu, không biết hổ, khó dạy, làm bạn cùng kẻ ác, ưa đến nhà đồng nữ lớn.2

Lại có năm việc: không biết xấu, không biết hổ, khó dạy, làm bạn cùng kẻ ác, ưa đến nhà huỳnh môn.

Lại có năm việc: không biết xấu, không biết hổ, khó dạy, làm bạn cùng kẻ ác, ưa đến tinh xá của tỳ-kheo-ni. Lại có năm việc: không biết xấu, không biết hổ, khó dạy, cùng người ác làm bạn, ưa đến tinh xá của thức-xoa-ma-na, sa-di-ni. Lại có năm việc: không biết xấu, không biết hổ, khó dạy, làm bạn cùng kẻ ác, ưa xem bắt ba ba, rùa.

Đệ tử có năm việc như vậy thì Hòa thượng, A-xà-lê nên tác pháp quở trách.

Đức Thế Tôn cho phép khiển trách đệ tử. Các tỳ-kheo lại khiển trách suốt đời.

Đức Phật dạy: "Không được khiển trách suốt đời." Vị ấy khiển trách suốt mùa an cư.

Đức Phật dạy: "Không được như vậy."

Vị kia khiển trách người bệnh. Trong khi Hòa thượng, A-xà-lê không trông nom người bệnh, tỳ-kheo khác cũng không trông nom 1 Phụ nữ 婦女; đây chỉ đàn bà đã có chồng. 2 Đại đồng nữ 大童女; con gái lớn tuổi nhưng chưa chồng. 126

T22. 804c Chương i. Thọ giới

khiến cho người bệnh khốn đốn.

Đức Phật dạy: "Không được khiển trách người bệnh." Vị kia khiển trách người vắng mặt. Các tỳ-kheo nói: "Ngươi bị khiển trách." Đương sự nói: "Con không bị khiển trách." Đức Phật dạy: "Không nên quở trách người vắng mặt." Vị kia không nói rõ tội lỗi mà quở trách, các đệ tử nói: "Con phạm tội gì mà bị quở trách?"

Đức Phật dạy: "Không nên không nói rõ tội trạng mà khiển trách. Nên nói rõ tội trạng như vầy: 'Ngươi phạm tội như vậy, như vậy. '"

Người bị khiển trách rồi lại cung cấp vật dụng và chịu sai khiến. Đức Phật dạy: "Không nên như vậy."

Vị kia đã tác pháp quở trách rồi vẫn nhận sự cung cấp và sai khiến người ấy.

Đức Phật dạy: "Không nên như vậy."

Ngưòi khiển trách rồi mà vẫn ở đó y chỉ. Đức Phật dạy: "Không được như vậy."

Vị kia đã [804c] tác pháp khiển trách rồi mà vẫn cho người ấy y chỉ.

Đức Phật dạy: "Không được như vậy."

Người bị quở trách rồi không sám hối Hòa thượng, A-xà-lê, bèn đi. Đức Phật dạy: "Không nên như vậy."

Người bị quở trách rồi bèn ở bên các tỳ-kheo khác, không chấp sự cho Hòa thượng, A-xà-lê, mà cũng không chấp sự các tỳ-kheo khác.

Đức Phật dạy: "Không nên như vậy."

Người bị quở trách rồi không có người hướng dẫn việc tùy thuận nên bỏ đi xa hoặc thôi tu, hoặc không tin ưa Phật pháp. Đức Phật dạy: "Những vị khác nên với ý nghĩ vì Hòa thượng, A-127

804c

xà-lê của vị ấy khuyên họ sám hối để thầy trò hòa hợp." Bấy giờ nhóm sáu tỳ-kheo dụ dẫn đệ tử người khác đi. Các tỳ-kheo đến bạch đức Phật.

Đức Phật dạy: "Không được dụ dẫn đệ tử người khác đi. Nếu dụ dẫn đi thì nên như pháp trị."

Vị Hòa thượng, A-xà-lê kia hoặc phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hoặc bị cử, hoặc diệt tẫn, hoặc đáng diệt tẫn, đối với pháp sa-môn không lợi ích. Các tỳ-kheo đến bạch Phật.

Phật dạy: "Cho phép dụ dẫn đi, với ý nghĩ khuyên bảo để cho vị ấy được thêm lớn sự lợi ích đối với pháp sa-môn. "

Người bị quở trách rồi, không chịu đến Hòa thượng, A-xà-lê để sám hối. Đức Phật dạy: "Bị quở trách rồi, nên đến Hòa thượng, Axà-lê sám hối. " Pháp thức sám hối: người sám trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa: "Bạch Đại đức! Nay con xin sám hối. Con không dám tái phạm."

Nếu thầy cho phép sám hối thì tốt, bằng không cho phép thì mỗi ngày ba lần, sáng, trưa, chiều xin được sám hối. Nếu thầy cho phép sám hối thì tốt, bằng không thì phải hạ ý tùy thuận,1 cầu phương tiện để giải bày tội phạm kia. Người ấy hạ ý tùy thuận không trái nghịch, cầu giải bày tội lỗi thì vị thầy nên nhận sự sám hối. Nếu không nhận sự sám hối sẽ như pháp trị.

Bấy giờ, có tỳ-kheo mới thọ giới, ưa nhàn tịnh, nhưng còn cần y chỉ. Quan sát phòng xá, thấy chỗ a-lan-nhã có một cái hang, liền có ý nghĩ: "Nếu được sự y chỉ, ta sẽ ở nơi đây.

" Vị ấy đem việc này

nói với các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo đến bạch Phật. Đức Phật dạy: "Từ nay về sau, tỳ-kheo mới thọ giới, ưa nhàn tịnh, nhưng còn cần phải y chỉ cho phép y chỉ chỗ khác, nếu nội trong ngày trở về lại 1 Thuận ý Thầy, để cho bị đuổi.

128

T22. 805a Chương i. Thọ giới

được. Nếu không được, thì tỳ-kheo mới thọ giới mà ưa ở chỗ nhàn tịnh, được cho phép sống không y chỉ."

Bấy giờ tỳ-kheo cựu trú1 mới thọ giới cần y chỉ, nghĩ rằng: "Đức Thế Tôn chế giới không được sống không y chỉ." [805a1] Vị kia bèn bỏ trú xứ đi,2 trú xứ bị hư hoại.3 Các tỳ-kheo đem vấn đề này đến bạch Phật. Đức Phật dạy: "Từ nay về sau, trường hợp tỳ-kheo cựu trú mà mới thọ giới cần y chỉ, cho phép sống không y chỉ. Vì thủ hộ trú xứ.

"

Có tỳ-kheo nghĩ quyết định ra ngoài giới rồi đi luôn. Nhưng khi ra ngoài giới, trong ngày ấy lại trở về. Các tỳ-kheo bạch Phật, trường hợp như vậy có mất y chỉ hay không? Đức Phật dạy: "Trường hợp đó mất y chỉ."

Hòa thượng, A-xà-lê có ý nghĩ quyết định ra ngoài giới và đi luôn, không trở lại. Nhưng trong ngày lại trở lại. Các tỳ-kheo bạch Phật trường hợp này có mất y chỉ hay không? Đức Phật dạy: "Mất y chỉ."

Có tỳ-kheo bạch với Hòa thượng, A-xà-lê, tạm thời ra ngoài giới. Sau khi ra ngoài giới, trong ngày trở về lại. Các tỳ-kheo bạch Phật có mất y chỉ hay không? Đức Phật dạy:

"Không mất y chỉ."

Có Hòa thượng, A-xà-lê, nghĩ rằng tạm thời ta ra ngoài giới, trong ngày, vị ấy trở về. Các tỳ-kheo bạch Phật có mất y chỉ hay không? Đức Phật dạy:

"Không mất y chỉ. "

Có các tỳ-kheo dẫn người thọ giới ra ngoài giới, mời nhóm sáu tỳkheo đến trao giới cho họ. Nhóm sáu tỳ-kheo không đến nên không được thọ giới. Các tỳ-kheo đem vấn đề này bạch Phật. Đức Phật 1 Cựu trú 舊住; thường trú tại một trú xứ.

2 Vì chỗ cũ không có thầy để y chỉ.

3 Không có người thường trú coi, nên chùa bị sập. 129

805b

dạy: "Từ nay về sau, nếu người tác pháp ba-lợi-bà-sa, bổn nhật trị, ma-na-đỏa, a-phù-ha-na, tác yết-ma, hoặc lập chế, hoặc thọ giới, hoặc người được chúng sai, hoặc có việc cần giải bày, những việc như vậy, kêu đến mà không đến thì phải như pháp trị. "

Các tỳ-kheo dẫn người muốn thọ giới ra ngoài giới, thưa với Thượng tọa, tác yết-ma. Thượng tọa nói: "Tôi không tụng. " Tỳkheo lại thưa với Trung tọa, Hạ tọa tác bạch, các vị cũng lại nói: "Tôi không tụng.

" Vì vậy bị trở ngại, không được thọ giới. Các tỳkheo đem nhân duyên này bạch Phật. Phật dạy: "Từ nay về sau, tỳ-kheo năm tuổi phải tụng bạch yết-ma. Nếu không sẽ như pháp trị."

Có tỳ-kheo dẫn người muốn thọ giới, ra ngoài giới, thưa với Thượng tọa, tác bạch. Thượng tọa nói: 'Tôi từng tụng; nhưng nay không thuộc.

' Tỳ-kheo lại thưa với Trung tọa, Hạ tọa tác bạch, quý vị cũng nói: 'Tôi từng tụng; nhưng nay không thuộc. ' Vì vậy người

đó không được thọ giới. Các tỳ-kheo đem việc này bạch lên đức Thế Tôn, đức Thế Tôn dạy:

"Từ nay về sau, cho phép tỳ-kheo năm tuổi phải bạch yết-ma cho thuộc lòng. Nếu không thuộc sẽ như pháp [805b] trị." Có tỳ-kheo dẫn người muốn thọ giới ra ngoài giới, nghe có giặc đến; tất cả đều sợ sệt, rời chỗ ngồi đứng dậy bỏ đi, không được thọ giới. Các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch Phật, Phật dạy: "Từ nay về sau, có tám việc nạn và các duyên khác cho phép một lần tác pháp yết-ma cho hai, ba người; chứ không được quá. "

Nạn xứ là: một, nạn vua; hai, nạn giặc cướp; ba, nạn nước; bốn, nạn lửa; năm, bệnh; sáu, nhân sự; bảy, phi nhân; tám, sâu thất-lêsa.1 Các nhân duyên khác là: chúng họp nhiều, tọa cụ ít, hoặc nhiều người bệnh; cho phép một lần tác pháp yết-ma cho hai, ba người. 1 Thất-lê-sa trùng 失梨[沙/虫]虫. Pāli (Cf. Mahāvagga ii, Vin.i. 113): sirīsapa, loài bò sát (rắn, rết các thứ).

130

T22. 805b Chương i. Thọ giới

Hoặc chúng tập đông mà phòng xá ít; hoặc trời mưa dột, thì cho phép một lần tác pháp yết-ma cho hai, ba vị.

Bấy giờ Tôn giả Ưu-ba-ly liền rời chỗ ngồi đứng dậy, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch Phật: "Nếu có các việc quan trọng, có được phép một lần có thể tác pháp yết-ma cho hơn hai, ba vị hay không?"

Đức Phật dạy: "Không được quá."

Có vị nhờ người nhận y chỉ thay. Phật dạy:

"Không được làm như vậy."

Có vị nhờ người trao y chỉ thay, Phật dạy:

"Không được làm như vậy."

Hòa thượng, A-xà-lê đi ra ngoài giới, đệ tử nghĩ rằng: "Hòa thượng, A-xà-lê đi không lâu sẽ trở về, ta vẫn sống theo y chỉ cũ." Do đó, hiện sống mà không có y chỉ. Các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch Phật, Phật dạy: "Từ nay về sau cho phép, khi Hòa thượng, A-xà-lê đi ra ngoài giới, ngay trong ngày đó phải xin y chỉ khác, nếu không nhận sẽ như pháp trị."

Các đệ tử đi xa ra ngoài giới, nghĩ rằng chúng ta đi không lâu sẽ trở về, nên vẫn sống với y chỉ nơi Hòa thượng, A-xà-lê như cũ; cho nên, trong thời gian đó, sống không có y chỉ. Các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch Phật, Phật dạy: "Từ nay về sau cho phép tỳkheo khách mới thọ giới phải xin y chỉ. Nhưng không được rửa chân trước, không được uống nước trước, trước khi cầu y chỉ." Tỳ-kheo khách mới thọ giới phải y chỉ, các vị ấy nghĩ: "Đức Thế Tôn chế giới, tỳ-kheo khách mới thọ giới phải y chỉ; không được rửa chân trước, không được uống nước trước, trước hết phải thọ y chỉ đã.

" Vì mệt mỏi nên ngay khi thọ y chỉ, bị té xỉu, bị bất tỉnh, khiến ngã bệnh. Các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch đức Thế Tôn. Thế Tôn dạy: "Từ nay về sau, cho phép tỳ-kheo khách mới thọ giới phải xin y chỉ, rửa chân trước, uống nước trước, nghỉ khỏe một chút rồi mới cầu thọ y chỉ."

131

805c

Có vị không lựa [805c] chọn người để nhận y chỉ, trúng ông thầy phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hoặc bị tác pháp quở trách, đã tác pháp y chỉ, bị tác pháp tẫn, bị tác pháp ngăn không cho đến nhà bạch y, hoặc bị cử tội, không có điều lợi ích đối với hạnh của samôn. Đức Phật dạy: "Từ nay về sau, không được không lựa chọn vị thầy để nhận y chỉ." Có thầy không lựa chọn người mà cho y chỉ, trúng người đệ tử phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hoặc bị tác pháp quở trách, hoặc bị tẫn, đã tác y chỉ, bị tác pháp ngăn không cho đến nhà bạch y, bị tác pháp cử tội. Đức Phật dạy:

"Không được không lựa chọn người mà cho y chỉ." Bấy giờ có tỳ-kheo mới thọ giới, cần phải y chỉ, nhưng bị bệnh nên có ý nghĩ,

"Thế Tôn chế giới, không được sống với sự không có y chỉ.

" Vì vậy, vị ấy liền bỏ trú xứ đi, nên bệnh tình trầm trọng. Các tỳ-kheo đem việc này bạch Phật. Phật dạy:

"Từ nay về sau, tỳ-kheo mới thọ giới cần phải y chỉ. Nếu bị bệnh, được phép sống không y chỉ."

Có tỳ-kheo mới thọ giới cần y chỉ. Nhưng vì nuôi bệnh, nên có ý nghĩ,

"Thế Tôn chế giới, không được sống với sự không có y chỉ." Vị kia liền bỏ người bệnh đi. Người bệnh phải mạng chung. Các tỳkheo đến bạch Phật, Phật dạy: "Từ nay về sau, cho phép tỳ-kheo mới thọ giới nếu nuôi bệnh được sống không y chỉ."

Hòa thượng, A-xà-lê của các tỳ-kheo bị chúng Tăng trao pháp tác yết-ma, trao pháp ha trách, trao pháp tẫn, tác y chỉ, tác pháp ngăn không cho đến nhà bạch y, tác pháp cử tội. Các tỳ-kheo nghĩ như vậy có mất y chỉ hay không? Đức Phật dạy: "Không mất y chỉ." Các đệ tử kia bị chúng Tăng trao cho tác pháp yết-ma, tác pháp ha trách, cho đến tác pháp ngăn không cho đến nhà bạch y, tác pháp cử yết-ma. Các tỳ-kheo nghĩ như vậy có mất pháp y chỉ không? Đức Phật dạy: "Không mất y chỉ."

132

T22. 806a Chương i. Thọ giới

Hòa thượng, A-xà-lê bị chúng Tăng tác yết-ma diệt tẫn. Các tỳkheo nghĩ như vậy có mất pháp y chỉ không? Đức Phật dạy: "Mất y chỉ."

Các đệ tử kia bị chúng Tăng tác pháp yết-ma diệt tẫn. Các tỳ-kheo nghĩ như vậy có mất pháp y chỉ không? Đức Phật dạy: "Mất y chỉ." Thế Tôn du hóa đến thành La-duyệt. Bấy giờ, Uất-tì-la Ca-diếp dẫn các đồ chúng bỏ nhà học đạo. Đệ tử của San-nhã dẫn hai trăm năm mươi đệ tử bỏ nhà học đạo. Con của đại phú hào quý trong thành La-duyệt, cũng xuất gia học đạo. Đại chúng đông như vậy đang trụ tại thành La-duyệt. Các đại thần nói với nhau rằng: "Nay các ngoại đạo xuất gia học đạo, xuân-thu-đông-hạ thường du hành trong nhân gian. [806a1] Sa-môn Thích tử này tập trung ở nơi đây, không du hành nơi khác. Có lẽ vì nơi đây là tối thắng vậy. " Các tỳ-kheo

nghe, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn, đức Thế Tôn bảo ông A-Nan: "Ông đến từng phòng, rao nói với các tỳ-kheo rằng: 'Nay đức Thế Tôn muốn đến phương nam du hóa trong nhân gian. Vị nào muốn tùy tùng thì tùy ý.

'"

Tôn giả A-nan vâng lời dạy đức Phật, đến từng phòng nói với các tỳ-kheo: 'Nay đức Thế Tôn muốn du hóa phương nam. Các tỳ-kheo nào muốn tháp tùng thì tùy ý.'

Bấy giờ các vị tân tỳ-kheo với lòng tin sâu đậm, thưa Tôn giả Anan rằng: "Nếu Hòa thượng, A-xà-lê của chúng con đi thì chúng con sẽ đi. Nếu quý ngài không đi thì chúng con cũng không đi. Tại sao vậy? Chúng con là tỳ-kheo mới thọ giới, đi thì cần phải cầu y chỉ khác, khi trở về phải thọ lại. Người ta sẽ bảo là chúng con bộp chộp không có quyết chí."

Bấy giờ, đức Thế Tôn dẫn một số ít tỳ-kheo du hành phương nam. Sau khi trở về thành Vương xá, đức Thế Tôn quan sát số tỳ-kheo du hành ít, biết mà Ngài vẫn hỏi Tôn giả A-nan: "Vì lý do gì các tỳ-kheo đi ít như vậy?"

Tôn giả A-nan trình bày đầy sự việc lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo và bảo rằng: 133

806b

"Từ nay về sau cho phép tỳ-kheo năm tuổi có trí tuệ đối với tỳkheo mười tuổi có trí tuệ; tỳ-kheo năm tuổi nên thọ y chỉ với tỳkheo mười tuổi. Nếu ngu si không có trí tuệ thì phải y chỉ trọn đời. "

Có năm pháp bị mất y chỉ:1 1. Thầy khiển trách. 2. Bỏ đi. 3. Thôi tu. 4. Không cùng ở với vị y chỉ. 5. Vào trong giới trường. Lại có năm pháp: 1. Chết. 2. Bỏ đi. 3. Thôi tu. 4. Không cùng ở với vị y chỉ. 5. Năm tuổi hay quá năm tuổi.

Lại có năm pháp: hoặc chết, bỏ đi, thôi tu, không cùng ở với vị y chỉ , hoặc gặp Hòa thượng cũ.

Lại có năm pháp: chết, bỏ đi, thôi tu, không cùng ở với vị y chỉ, gặp Hòa thượng, A-xà-lê thôi tu.

Lại có năm pháp: chết, bỏ đi, thôi tu, không cùng ở với vị y chỉ, hoặc đệ tử thôi tu.

Lại có năm pháp: hoặc chết, bỏ đi, thôi tu, không cùng ở với vị y chỉ, hoặc Hòa thượng, A-xà-lê mạng chung.

Lại có năm pháp: chết, bỏ đi, thôi tu, không cùng ở với vị y chỉ, hoặc đệ tử mạng chung.

Lại có năm pháp: chết, bỏ đi, thôi tu, không cùng ở với vị y chỉ, trở lại ở ngay chỗ Hòa thượng. [806b] Đó gọi là năm pháp mất y chỉ. 2.7. Phẩm chất Hoà thượng

Có năm pháp không thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người: giới không thành tựu, định không thành tựu, trí tuệ không thành tựu, giải thoát không thành tựu, giải thoát tri kiến không thành tựu. Năm pháp này không thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người.

Nếu thành tựu năm pháp này thì được trao giới cụ túc cho người (ngược lại với nghĩa trên).

1 Cf. Mahāvagga, Vin.i. 61, nissayapaṭippassadhika. 134

T22. 806b Chương i. Thọ giới

Lại có năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người: Tự thân giới không thành tựu, không thể dạy người kiên trụ nơi giới. Tự thân định, trí tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến không thành tựu, không thể dạy người kiên trụ đối với định, trí tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến. Nếu năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc.

Ngược lại với sự thành tựu năm pháp trên thì được trao giới cụ túc cho người.

Lại nữa, nếu năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người: không tín, không tàm, không quí, biếng nhác, quên nhiều. Năm pháp trên thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người.

Ngược lại, với sự thành tựu năm pháp trên thì được trao giới cụ túc cho người.

Lại nữa, có năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người: phá tăng thượng giới, phá tăng thượng kiến, phá tăng thượng oai nghi, ít học, không trí tuệ. Năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người. Ngược lại với sự thành tựu năm pháp trên thì được trao giới cụ túc cho người. Lại có năm pháp này nếu thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người: không chăm sóc bệnh cho đệ tử, không thể nhờ người chăm sóc cho đến khi lành hay qua đời; đệ tử không thích sống trú xứ này mà không thể phương tiện gởi đi chỗ khác; đệ tử có điều nghi không thể giải quyết được như pháp, như luật, như lời Phật dạy; không thể giáo thọ để bỏ ác kiến, trụ nơi thiện kiến; hoặc dưới mười tuổi. Năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người. Ngược lại với sự thành tựu năm pháp trên thì được trao giới cụ túc cho người.

"Lại có năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người: không biết điều gì phạm, không biết điều gì không phạm, không biết điều gì khinh, không biết điều gì trọng, dưới mười tuổi hạ. Năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ 135

806c

túc cho người. Ngược lại với sự thành tựu năm pháp trên thì được trao giới cụ túc cho người.

Lại có năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người: không biết giáo thọ đệ tử tăng thượng oai nghi,1 tăng thượng tịnh hạnh,2 tăng thượng [806c] Ba-la-đề-mộc-xoa, bạch và yết-ma.3 Năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người. Ngược lại với sự thành tựu năm pháp trên thì được trao giới cụ túc cho người.

Lại có năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người: không biết tăng giới, tăng tâm, tăng trí tuệ, không biết bạch, không biết yết-ma. Năm pháp này thành tựu thì không được trao giới cụ túc cho người.

Năm pháp sau đây nếu thành tựu thì được trao giới cụ túc cho người: biết tăng giới, tăng tâm, tăng trí tuệ, biết bạch, biết yết-ma. Năm pháp này nếu thành tựu thì được phép trao giới cụ túc cho người.

Cũng như vậy không được cho y chỉ và được phép cho y chỉ, không được nuôi sa-di và được phép nuôi sa-di, đều như trên. 2.8. Ngoại đạo xuất gia

Khi đức Phật ở tại thành La-duyệt, thì bấy giờ trong thành có lõa thể ngoại đạo tên là Bố-tát,4 có khả năng luận nghị, thường tự tuyên bố: "Tại đây có sa-môn Thích tử nào có thể cùng ta biện luận thì mời đến.

" Tôn giả Xá-lợi-phất nói:

1 Tăng thượng oai nghi 增上威儀. Pāli (Vin. i. 64): abisamācārikā, tăng thượng hành nghi, oai nghi tế hạnh, oai nghi lễ tiết.

2 Tăng thượng tịnh hạnh 增上淨行. Pāli, ibid., ādibrahma- cāriyikā, căn bản phạm hạnh, những nguyên tắc căn bản cho đời sống tịnh tu. Bản Hán đọc adhi-(tăng thượng), thay vì ādi- (tối sơ, căn bản). 3 Đọc bạch và yết-ma riêng cho đủ năm pháp.

4 Bố-tát 布薩. Pāli (Vin. i. 69): yo so aññatitthiyapubbo, một người nguyên trước kia là ngoại đạo.

136

T22. 807a Chương i. Thọ giới

"Tôi có thể cùng ông biện luận.

"

Các tỳ-kheo đem việc này bạch đến đức Phật. Phật dạy: "Luận có bốn loại: Nghĩa rốt ráo, văn không rốt ráo. Văn rốt ráo, nghĩa không rốt ráo. Văn, nghĩa đều rốt ráo. Văn, nghĩa đều không rốt ráo.

Biện có bốn:1 pháp biện, nghĩa biện, liễu liễu biện và từ biện. Nếu luận sư có bốn biện tài này mà nói văn nghĩa đều bị cụt, điều này không xảy ra. Nay, Xá-lợi-phất thành tựu bốn món biện tài này, mà nói văn nghĩa đều bị cụt; điều này không thể có. Lõa hình kia liền vấn nghĩa Xá-lợi-phất. Xá-lợi-phất trả lời lại. Lõa hình liền dùng năm trăm bức nạn để nạn vấn Xá-lợi-phất. Xá-lợiphất liền tương ứng với năm trăm bức nạn để trả lời, rồi dùng nghĩa sâu sắc để nạn vấn lại. Lõa hình bị nạn vấn không thể giải thích được, Lõa hình kia liền khởi lên ý nghĩ:

"Thật là kỳ diệu! Thật là hy hữu! Sa-môn Thích tử trí tuệ thông minh. Nay ta hãy theo xuất gia học đạo.

"

Ông đến trong Tăng-già-lam. Từ xa trông thấy Bạt-nan-đà Thích tử, liền nghĩ: "Sa-môn Thích tử, ít người biết đến mà còn có trí tuệ như vậy, huống là người được biết đến nhiều, đâu có thể không giỏi hơn.

" Lõa hình đến chỗ Bạt-nan-đà thưa:

"Tôi muốn xuất gia học đạo.

" Bạt-nan-đà liền độ cho làm đệ tử,

trao giới cụ túc. Sau đó, lõa hình hỏi Bạt-nan-đà về nghĩa lý, Bạtnan-đà không thể trả lời được. Lõa hình lại sanh [807a1] ý nghĩ này:

"Sa môn Thích tử ngu ám. Không hiểu biết gì. Ta hãy thôi tu. " Lõa

hình liền khoác áo ca-sa mà qua chúng ngoại đạo. Các tỳ-kheo đem nhân duyên này đến bạch Phật. Đức Phật dạy: "Từ nay về sau, cho 1 Tứ biện 四辯, 法辯義辯了了辯辭辯. Xem Câu-xá 27 (T29, tr.142a22), có 4 vô ngại giải Skt. catasraḥ pratisaṃvidaḥ; Pāli: catasso paṭisambhidā): pháp (Skt. dharma), nghĩa (Skt. artha), từ (Skt. nirukti), biện (Skt. pratibhāna). 137

807a

phép ngoại đạo có bốn tháng cộng trú1 ở trong Tăng, bằng pháp bạch nhị yết-ma.

" Nên tác pháp cho như vầy: Trước hết cho họ cạo tóc, mặc áo ca-sa, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay, dạy tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Con vốn là ngoại đạo, tên … quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng. Con cầu xuất gia hành đạo trong giáo pháp đức Thế Tôn. Như Lai, Chí nhân, Đẳng chánh giác là Thế Tôn là của con. "

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng thưa như vậy. "Con vốn là ngoại đạo, tên ... , đã quy y Phật, Pháp, Tăng rồi. Con xin theo đức Như Lai xuất gia học đạo. Như Lai, Chí nhân, Đẳng chánh giác là Thế Tôn là của con. "

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy. Nên dạy thọ giới: trọn đời không sát sanh là giới của sa-di, cho đến trọn đời không chứa vàng bạc vật báu là giới của sa-di. Mười giới sa-di này trọn đời không được phạm. Ngoại đạo kia trước hết nên đến trong chúng Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, kính lễ sát chân Tăng, đầu gối bên hữu chấm đất, chắp tay, dạy ngoại đạo ấy thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Con vốn là ngoại đạo, tên ..., theo chúng Tăng xin bốn tháng cộng trú. Nguyện chúng Tăng rủ lòng thương cho con bốn tháng cộng trú. "

Lần thứ hai, lần thứ ba thưa như vậy.

Rồi bảo ngoại đạo kia đứng chỗ mắt thấy mà tai không nghe. Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

1 Cộng trú 共住. Pāli (Vin. i. 67): parivāsa; từ này cũng dùng trong tăng-già-bàthi-sa; nhưng phiên âm là ba-lợi-bà-sa, hoặc dịch là biệt trú. Ngũ phần 17, tr.115a1.

138

T22. 807b Chương i. Thọ giới

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Người vốn là ngoại đạo tên là... kia, nay đến xin chúng Tăng bốn tháng cộng trú. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận cho ngoại đạo tên... kia bốn tháng cộng trú. Đây là lời tác bạch. "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Người vốn là ngoại đạo tên là... kia theo chúng Tăng xin bốn tháng cộng trú. Nay Tăng cho ngoại đạo kia bốn tháng cộng trú. Trưởng lão nào chấp nhận cho người ấy bốn tháng cộng trú thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Chúng Tăng đã chấp thuận cho ngoại đạo kia bốn tháng cộng trú rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Ngoại đạo kia hành pháp cộng trú rồi, khiến tâm các tỳ-kheo vui vẻ, sau đó mới đến trong Tăng thọ giới cụ túc bằng pháp bạch tứ yết-ma.

Thế nào gọi là ngoại đạo không thể khiến cho tâm các tỳ-kheo hoan hỷ? Ngoại đạo kia tâm cố chấp trì theo pháp của ngoại đạo bạch y, không gần gũi tỳ-kheo mà gần gũi ngoại đạo, [807b] không tùy thuận tỳ-kheo mà lại tập tụng dị luận; hoặc khi nghe người nói việc không tốt của ngoại đạo, bèn giận dữ, hoặc nghe người chê bai thầy dạy, ngoại đạo cũng sanh lòng giận dữ; nghe nói việc phi pháp của Phật, Pháp, Tăng thì vui mừmg hớn hở. Hoặc có ngoại đạo khác đến khen ngợi việc tốt của ngoại đạo thì vui mừng hớn hở; hoặc có thầy của ngoại đạo đến nghe khen ngợi việc của ngoại đạo cũng vui mừng hớn hở; hay nghe nói việc phi pháp của Phật, Pháp,Tăng cũng vui mừng hớn hở. Đó gọi là ngoại đạo không thể khiến cho các tỳ-kheo hoan hỷ.

Thế nào gọi là ngoại đạo khiến cho các tỳ-kheo hoan hỷ? Nghĩa là ngược lại với các điều trên. Đó gọi là ngoại đạo cộng trú tâm ý điều hòa khiến các tỳ-kheo hoan hỷ.

Bấy giờ có một ngoại đạo, chúng Tăng cho bốn tháng cộng trú. Khi cộng trú thì có tâm chánh quyết định. Các tỳ-kheo đem nhân duyên 139

807c

này bạch lên đức Phật. Đức Phật dạy: "Nếu đã có tâm chánh quyết định chánh thì nên bạch tứ yết-ma cho thọ giới cụ túc."1 2.9. Các già nạn (1)

1. Bấy giờ, lõa hình Bố-tát nghe những lời này liền nghĩ, "Sa-môn

Thích tử trí tuệ thông minh. Nay ta nên trở lại xuất gia học đạo." Bố-tát liền đến trong Tăng-già-lam thưa với các tỳ-kheo: "Tôi muốn xuất gia học đạo.

" Các tỳ-kheo đem việc này bạch lên đức

Phật, Phật dạy: "Đây là kẻ phá hoại nội ngoại đạo, ở trong pháp của Ta không thể trưởng ích. Nếu chưa thọ giới cụ túc thì không nên cho thọ giới cụ túc. Đã thọ giới cụ túc thì nên diệt tẫn." 2. Thế Tôn du hóa tại thành La-duyệt. Bấy giờ vua Bình-sa nước Ma-kiệt bảo người trong nước rằng: "Ai muốn xuất gia học đạo trong sa-môn Thích tử thì được phép ở trong pháp của Như Lai để tu phạm hạnh, để diệt tận gốc khổ.

"

Bấy giờ có một người đầy tớ đến trong Tăng-già-lam thưa với các tỳ-kheo: "Con muốn xuất gia làm tỳ-kheo.

" Các tỳ-kheo liền cho

xuất gia làm đạo. Sau đó người ấy lần lượt đi khất thực trong nhân gian, bị người chủ cũ bắt. Vị này kêu la:

"Đừng bắt tôi! Đừng bắt tôi!"

Các cư sĩ ở gần hỏi: "Tại sao ngươi kêu la lớn tiếng như vậy?" Đáp: "Người này bắt tôi."

Các cư sĩ hỏi người kia: "Tại sao bắt người ta?" Người kia nói: "Người ấy là gia nô của tôi." Cư sĩ nói: "Ông nên thả ra, chứ không được bắt. Người không thể nào bắt được đâu; có thể sẽ bị nhà quan phạt. Tại sao vậy? Ông nên biết, vua Bình-sa nước Ma-kiệt trước đây có ra lệnh, bất cứ ai có thể ở trong hàng sa-môn Thích tử [807c] xuất gia học đạo, đều 1 Pāli (Vin.i. 71), có hai trường hợp vốn ngoại đạo nhưng không cần bốn tháng cộng trú: 1. Các nhà khổ hạnh bện tóc thờ lửa; 2. Những người gốc họ Thích-ca. 140

T22. 807c Chương i. Thọ giới

được phép ở trong giáo pháp của đức Như Lai khéo tu phạm hạnh, để diệt tận gốc khổ. Vì vậy ông đừng nên gây trở ngại. "

Người chủ kia liền thả tỳ-kheo ấy ra. Nhưng giận dữ, la lớn: "Thật là tai họa! Đầy tớ của tôi mà tôi không được tự do bắt. Xem thế thì sa-môn Thích tử đều là bọn đầy tớ tụ họp." Bấy giờ, các tỳ-kheo đem việc này đến bạch lên đức Phật. Phật bảo: "Từ nay về sau không được độ đầy tớ. Nếu độ sẽ như pháp trị."

3. Bấy giờ có một tên giặc cướp ở tù vượt ngục, chạy đến trong vườn Tăng, thưa với các tỳ-kheo rằng: "Con muốn xuất gia học đạo.

" Các tỳ-kheo liền độ cho xuất gia thọ giới cụ túc. Quan giám ngục kiểm tra danh bộ tù nhân, hỏi người coi tù: "Kẻ trộm ở tù tên này nay ở đâu?"

Người coi tù trả lời: "Kẻ trộm ở tù, tên này vượt ngục; theo sa-môn Thích tử xin xuất gia rồi."

Quan giám ngục cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử không biết hổ thẹn. Bên ngoài tự xưng là tôi biết chánh pháp. Nhưng như vậy, có gì là chánh pháp? Xem thế thì sa-môn Thích tử đều là bọn giặc tập trung."

Các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch lên đức Phật. Đức Phật dạy: "Từ nay về sau không được độ kẻ giặc. Nếu độ sẽ như pháp trị." 4. Bấy giờ có người mắc nợ, trốn tránh chủ nợ, đến trong vườn1 thưa với các tỳ-kheo: "Xin quý thầy độ con xuất gia làm đạo. "

Các tỳ-kheo liền cho xuất gia thọ giới cụ túc. Vị ấy khất thực trong nhân gian, bị người chủ nợ bắt, liền lớn tiếng kêu: "Đừng bắt tôi! Đừng bắt tôi!"

Các cư sĩ ở gần nghe liền hỏi: "Tại sao thầy kêu la lớn tiếng vậy?" 1 Hán: viên 園, chỉ Tăng viên, hay Tăng-già-lam. 141

808a

Vị này nói: "Người này bắt tôi."

Các cư sĩ hỏi người kia: "Tại sao ông bắt người này?" Người kia trả lời: "Người này mắc nợ tôi."

Các cư sĩ nói với người kia rằng:

"Ông nên thả chứ không được bắt. Có thể ông bắt, không đòi được nợ mà lại bị quan phạt. Tại sao vậy? Vì vua Bình-sa nước Ma-kiệt trước đây có ra lệnh 'Nếu ai có khả năng có thể xuất gia học đạo thì được phép theo ý muốn tu phạm hạnh, để dứt sạch nguồn gốc khổ.' Vì vậy ông đừng nên gây trở ngại."

Người chủ nợ nghe xong liền thả vị tỳ-kheo và giận dữ nói: "Mắc nợ tôi mà tôi không được quyền đòi! Cứ theo việc này suy ra thì sa-môn Thích tử đều là bọn trốn nợ."

Các tỳ-kheo đem việc này bạch lên đức Thế Tôn, đức Thế Tôn dạy: "Từ nay về sau không được độ người mắc nợ. Nếu độ sẽ như pháp trị."

5. Một thời đức Phật du hóa tại Ca-lan-đà Trúc viên thành Laduyệt. Bấy giờ có mười bảy cậu bé là bạn quen thân với nhau. 1

[808a1] Lớn nhất là mười bảy tuổi, nhỏ nhất là mười hai tuổi. Giàu nhất là tám trăm ngàn, nghèo nhất là tám mươi ngàn. Trong đó có một cậu tên là Ưu-ba-ly,

2 cha mẹ chỉ có một đứa con nên rất

thương yêu, chưa bao giờ xa cách, dù chỉ trong khoảnh khắc. Cha mẹ nghĩ rằng: "Ta nên cho con ta học nghề gì để sau khi ta qua đời, nó có thể sống được thoải mái, không bị thiếu thốn?" Hai ông bà tự nghĩ và nói: "Ta nên cho nó học viết chữ.

3 Sau khi ta qua đời nó sẽ

có thể sống thoải mái, không thiếu thốn, khỏi phải vất vả thân xác." Hai ông bà lại nghĩ: "Nếu cho nó học viết chữ thì cũng vất vả thân 1 Thập thất quần đồng tử 十七群童子. Xem Phần I, Ch. v. Ba-dật-đề 65. 2 Ưu-ba-li 優波離. Pāli (Vin.i. 77): Upāli.

3 Pāli: lekhaṃ sikhassati.

142

T22. 808b Chương i. Thọ giới

xác.1 Vậy nên cho học nghề gì để sau khi ta qua đời, nó có thể sống được thoải mái, không bị thiếu thốn?" Nghĩ như vậy xong, hai ông bà nói: "Nên cho nó học toán số, sau khi ta qua đời nó sẽ có thể sống thoải mái, không thiếu thốn, khỏi phải vất vả thân xác. " Rồi

lại nghĩ: "Học toán cũng vất vả thân xác. Vậy nên cho học nghề gì để sau khi ta qua đời, nó có thể sống được thoải mái, không bị thiếu thốn? Ta nên cho nó học nghề họa tượng, sau khi ta qua đời nó sẽ có thể sống thoải mái, không thiếu thốn, khỏi phải vất vả thân xác." Rồi lại nghĩ: "Nghề họa tượng sợ mệt nhọc con mắt của con ta. Vậy nên cho học nghề gì để sau khi ta qua đời, nó có thể sống được thoải mái, không bị thiếu thốn, không mệt nhọc con mắt?" Rồi lại nghĩ: "Sa-môn Thích tử khéo tự nuôi thân, an lạc, không hề có các khổ não. Ta nên cho con ta xuất gia hành đạo trong pháp của samôn Thích tử, sau khi ta qua đời nó sẽ có thể sống thoải mái, không thiếu thốn, khỏi phải vất vả thân xác.

" Một thời gian sau, nhóm

đồng tử mười bảy người nói với cậu Ưu-ba-ly rằng: "Bạn có thể cùng chúng tôi xuất gia làm đạo?" Ưu-ba-ly nói: "Tôi đâu xuất gia làm gì? Các bạn tự mình xuất gia đi."

Nhóm các cậu mười bảy người, lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy với Ưu-ba-ly rằng: "Bạn có thể cùng chúng tôi xuất gia làm đạo. Tại sao vậy? Nay chúng ta cùng nhau vui đùa, khi đến đó chúng ta cũng đùa giỡn vui chơi với nhau.

"

Ưu-ba-ly nói với các cậu bé rằng: "Các bạn chờ tôi một chút. Tôi phải xin phép cha mẹ tôi đã."

Ưu-ba-ly liền đến chỗ cha mẹ thưa: "Thưa ba má, nay con muốn xuất gia làm đạo. Ba má cho phép con.

"

Cha mẹ Ưu-ba-ly trả lời [808b] rằng: "Ba má chỉ có một mình con là con, lòng ba má luôn rất thương yêu, cho đến dù khi chết cũng không muốn xa nhau, huống là còn sống mà phải cách biệt!" 1 Pāli: học viết thì đau ngón tay.

143

808b

Ưu-ba-ly thưa như vậy ba lần để xin cha mẹ được xuất gia. Hai ông bà cũng trả lời:

"Ba má chỉ có một mình con là con, lòng ba má luôn rất thương yêu, cho đến dù khi chết cũng không muốn xa nhau, huống là còn sống mà phải cách biệt!"

Lúc bấy giờ hai ông bà được Ưu-ba-ly ba lần ân cần thưa xin, bèn nhớ lại,

"Trước đây chúng ta có ý này: Chúng ta nên cho con mình học nghề gì để sau khi ta qua đời nó sẽ có thể sống thoải mái, không thiếu thốn, khỏi phải vất vả thân xác. Sau đó chúng ta định cho con mình học kinh thơ, cho đến họa tượng, để sau khi chúng ta qua đời, con của chúng ta có nó sẽ có thể sống thoải mái, không thiếu thốn, khỏi phải vất vả thân xác. Nhưng rồi chúng ta vẫn lo sợ nhãn lực của con chúng ta bị lao nhọc. Cuối cùng chúng ta suy nghĩ: Duy chỉ có sa-môn Thích tử là khéo tự nuôi thân, không có các khổ não. Nếu như con của chúng ta xuất gia trong đó chắc chắn có thể sống thoải mái, không có các khổ não."

Bấy giờ hai ông bà nói với Ưu-ba-ly: "Nay thật đúng lúc ba má cho con xuất gia.

"

Bấy giờ Ưu-ba-ly đến chỗ nhóm các cậu mười bảy người nói: "Ba má tôi đã cho tôi xuất gia. Các bạn muốn xuất gia thì nay là đúng lúc.

"

Các cậu liền đến trong Tăng-già-lam thưa với các tỳ-kheo: "Bạch Đại đức, chúng con muốn xuất gia học đạo. Xin các Đại đức cho phép chúng con xuất gia làm đạo."

Các tỳ-kheo liền cho xuất gia thọ giới cụ túc. Các cậu còn nhỏ, mới đây đã quen sống vui đùa, ăn một bữa không chịu nổi, nên đến giữa đêm bị đói, lớn tiếng đòi ăn, kêu la:

"Cho tôi ăn! Cho tôi ăn!"

Các tỳ-kheo nói: "Các ngươi chờ một chút. Đợi sáng, chúng Tăng có thức ăn gì sẽ cho các ngươi ăn. Nếu không có sẽ cùng các ngươi khất thực. Tại sao vậy? Vì trong đây không có chỗ để nấu ăn."144

T22. 808c Chương i. Thọ giới

Bấy giờ đức Thế Tôn trong đêm tư duy nơi yên tịnh nghe tiếng trẻ khóc la, biết mà vẫn cố hỏi Tôn giả A-nan:

"Tại sao trong đêm có tiếng khóc la của trẻ nhỏ?" Tôn giả A-nan đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Phật, đức Phật bảo Tôn giả A-nan:

"Không được trao giới cụ túc cho người chưa đủ tuổi hai mươi. Tại sao vậy? Tuổi chưa đủ hai mươi không thể nhẫn chịu được các thứ lạnh nóng, đói khát, gió mưa, muỗi mòng, độc trùng; không nhẫn nhịn được tiếng hung dữ; hoặc trong thân có các khổ thống không thể chịu đựng được; lại không thể giữ được giới một ngày ăn một bữa. Nếu ai độ cho xuất gia thọ giới cụ túc, [808c] thì sẽ như pháp trị."

Phật bảo: "A-nan nên biết, người đủ hai mươi tuổi mới kham nhẫn được các việc như trên."

6. Lúc bấy giờ, trong cương giới nước Ma-kiệt xuất hiện năm loại bệnh: một là bệnh hủi, hai là bệnh ung thư, ba là bệnh hủi trắng, bốn là bệnh can tiêu,

1 năm là bệnh điên cuồng.2 Người trong nước

kia bị các chứng bệnh này, bèn đến nơi Kỳ-bà Đồng tử3 nói: "Yêu cầu ông chữa bệnh cho chúng tôi, tôi sẽ tặng ông tài vật như vậy... như vậy..."

Kỳ-bà Đồng tử nói: "Tôi không thể trị bệnh cho các người được." Các người bệnh lại nói: "Xin ông cứu giúp cho. Chúng tôi sẽ đem tất cả gia tài sự nghiệp và vợ con để cung cấp cho ông sai khiến." 1 Can tiêu 乾痟; không rõ bệnh gì. Từ nguyên nói: tiêu, bệnh đầu thống. Có lẽ là bệnh lao. Xem cht. 207 dưới.

2 Lại 癩, ung 癰, bạch lại 白癩, can tiêu 乾痟, điên cuồng 顛狂. Pāli, Vin. i. 72, năm chứng bệnh: kuṭṭhaṃ (phong hủi), gaṇḍo (ung nhọt), kilāso (chàm vảy), soso (lao phổi), apamāro (động kinh).

3 Kỳ-bà Đồng tử 童子. Pāli, Jīvaka-komārabhacca, vị y sỹ trị bệnh nhi đồng tên là Jīvaka. Bản Hán đọc là -kumāra: đồng tử hay vương tử, thay vì komārabhacca: y sĩ nhi đồng, hay y sĩ của vương tử. 145

808c

Kỳ-bà Đồng tử trả lời: "Tôi không thể chữa bệnh cho các người được."

Các bệnh nhân nói với nhau rằng:

"Chủ ý của người này không chịu chữa bệnh cho chúng ta. Chúng ta nên đến chỗ chữa bệnh kia.

"

Bấy giờ các người bệnh đến trong Tăng-già-lam thưa với các tỳkheo: "Chúng con muốn xuất gia học đạo."

Các tỳ-kheo liền độ cho xuất gia. Kỳ-bà Đồng tử chữa bệnh cho Phật và Tăng tỳ-kheo, cung cấp thuốc tiêu xổ, hoặc cần canh thì cấp canh, thứ nào cần kiêng cử thì kiêng cử. Hoặc cung cấp loại canh bằng thịt chim đồng, tùy theo bệnh mà cung cấp thực đơn để cho căn bệnh được lành. Lành rồi họ không tu nữa. Kỳ-bà Đồng tử trên đường đi gặp họ, hỏi:

"Hình như ông trước đây có xuất gia phải không?" Họ trả lời: "Tôi đã từng xuất gia."

Kỳ-bà Đồng tử hỏi:

"Tại sao ông thôi tu?"

Họ trả lời: "Trước đây tôi mắc bệnh đến nhờ ông chữa, tôi nói: 'Ông chữa, tôi sẽ đem tài vật như vậy, như vậy để trả ơn cho ông.' Ông nói: 'Tôi không thể chữa.

' Tôi yêu cầu lần thứ hai, tôi nói:

'Tôi sẽ đem hết gia tài sự nghiệp và bản thân tôi như vợ con tôi cung cấp cho ông sai sử,

' ông cũng vẫn không chịu chữa. Chúng tôi tự nói với nhau rằng: 'Chủ ý của người này không chịu chữa bệnh cho chúng ta. Chúng ta nên đến nơi phòng chữa bệnh kia để chữa. Nơi đó người này sẽ vì ta mà chữa.

' Chúng tôi vì chữa bệnh nên

đến trong Tăng-già-lam quyền biến thưa xin xuất gia để chữa bệnh chứ bản thân chúng tôi không có lòng tin đối với Phật pháp và chúng Tăng mà xuất gia."

Kỳ-bà Đồng tử nghe như vậy rồi, không vui, liền đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ sát chân rồi ngồi qua một bên, bạch với đức Thế Tôn:146

T22. 809a Chương i. Thọ giới

"Trước kia con vì chữa bệnh cho chúng Tăng nên bỏ việc vua, mà các tỳ-kheo độ những người có năm chứng bệnh như hủi, ung thư, hủi trắng, can tiêu và điên cuồng. Cúi xin [809a1] đức Thế Tôn rủ lòng thương ra lệnh các tỳ-kheo từ nay về sau đừng độ những người có năm chứng bệnh này xuất gia làm đạo nữa." Đức Thế Tôn nhận lời bằng cách im lặng. Kỳ-bà Đồng tử biết đức Thế Tôn nhận lời rồi, liền rời chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân, đi quanh ba vòng rồi cáo lui. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, bảo các tỳ-kheo:

"Các ông nên biết, Kỳ-bà Đồng tử trước kia vì chữa bệnh cho chúng Tăng nên bỏ công việc của vua, mà các tỳ-kheo lại độ những người có năm chứng bệnh như vậy. Từ nay về sau không được độ những người có năm chứng bệnh như vậy mà trao giới cụ túc. Nếu ai độ, sẽ như pháp trị."

2.10. Dữ học giới

Một thời, đức Phật ở tại thành La-duyệt. Trong thành này có một tỳ-kheo tự là Nan-đề,

1 thường ưa tọa thiền, được định của thế tục,

tâm giải thoát.