Tứ Phần Luật, quyển 1

không trả lại, mà các tỳ-kheo khác không nói thì mình nên tự đến nói với họ rằng: "Đức Phật dạy, vì muốn tịnh nên trao cho ông. Nay ông nên trao cho Tăng, cho tháp, cho Hòa thượng, cho đồng Hòa thượng, cho A-xà-lê, cho đồng A-xà-lê, cho các cựu tri thức, hoặc hoàn lại nơi người chủ kia.

" Nếu không nói với người kia:

"Hãy biết cái này. Hãy nhìn cái này";1 phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu có nói "Hãy biết cái này. Hãy nhìn cái này." Hoặc có người giữ vườn, hay ưu-bà-tắc có tín tâm, nói với họ: "Vật này không thích hợp; tôi không nên nhận. Ông nên biết cho." Người kia nhận rồi, hoàn lại cho tỳ-kheo. Tỳ-kheo nên vì thí chủ nhận, rồi trao cho tịnh nhân cất. Sau, nếu cần được y, bát tịnh, ống đựng kim, ni-sư-đàn, thì đem trao đổi để thọ trì. Nếu người kia lấy rồi, trao cho y bát tịnh, hoặc tọa cụ, hoặc ống đựng kim, thì nên nhận để thọ trì. Nếu người kia không chịu trao cho y thì nên nhờ các tỳ-kheo khác nói với họ rằng: "Đức Phật dạy, vì muốn tịnh nên trao cho ông. Ông nên trao vật ấy lại cho tỳ-kheo kia. " Nếu người

1 Hán: tri thị khán thị 知是看是; tương tự Pāli: āvuso, imaṃ jānāhi, "Này ông,

hãy nhận biết cái này.

" Khi xả vật phạm, nếu có tịnh nhân hay cư sĩ đi đến, tỳkheo nói như vầy, tức là nhắc người ấy cất số tiền để ở đó mà tỳ-kheo không được phép cầm nắm. Cũng không được sai khiến người ấy nhận và cất giữ hộ. 284

T22. 620a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

kia lấy rồi không trả lại, mà các tỳ-kheo khác không nói thì mình nên tự đến nói với họ rằng: "Đức Phật dạy, vì muốn tịnh nên trao cho ông. Nay ông nên trao cho Tăng, cho tháp, cho Hòa thượng, cho đồng Hòa thượng, cho A-xà-lê, cho đồng A-xà-lê, cho các cựu tri thức, hoặc hoàn lại nơi người chủ kia.

" Không nên để mất phẩm

vật của tín thí. Tất cả như vậy thì không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XIX. KINH DOANH TÀI BẢO1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Thế Tôn ở trong núi Kỳ-xà-quật, tại La-duyệt-kỳ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà đến hiệu buôn, dùng tiền đổi tiền, rồi mang đi. Các cư sĩ thấy vậy đều cơ hiềm rằng: "Sa-môn Thích tử dùng tiền đổi tiền, rành nghề mua bán."

Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục, tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, [620a1] biết tàm quý hiềm trách Bạt-nan-đà rằng: "Sao lại đem tiền đổi tiền, rồi mang đi?" Chư tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách Bạt-nan-đà rằng: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại dùng tiền để đổi tiền?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách, rồi bảo các tỳkheo: 1 Pāli: Nissaggiya 19: rūpiyasaṃvohāra. Ngũ phần 5 (tr.36c21), ni-tát-kỳ 29. Tăng kỳ (tr.312c03), ni-tát-kỳ 20. Căn bản 22 (tr.741c21): "Xuất nạp cầu lợi." 285

620a

"Đây là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, kinh doanh tiền tài bảo vật, dưới mọi hình thức, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Kinh doanh dưới mọi hình thức:

1 dùng vàng thành2 đổi vàng thành;

vàng chưa thành đổi vàng đã thành; vàng chưa thành đổi bạc thành; bạc chưa thành, đổi bạc đã thành; chưa thành; bạc nửa chưa thành đổi lấy tiền. Dùng vàng chưa thành đổi vàng thành; đổi vàng chưa thành, đổi vàng đã thành chưa thành; đổi bạc thành, đổi bạc chưa thành; đổi bạc đã thành và chưa thành, đổi tiền. Dùng vàng đã thành chưa thành đổi vàng thành; đổi vàng chưa thành, đổi vàng đã thành chưa thành; đổi bạc thành, đổi bạc chưa thành; đổi bạc đã thành và chưa thành, đổi tiền. Dùng bạc đã thành, đổi vàng, cho đến đổi tiền cũng như vậy. Dùng bạc chưa thành đổi vàng, cho đến đổi tiền cũng như vậy. Dùng bạc chưa thành đổi vàng, cho đến đổi tiền cũng như vậy. Dùng bạc đã thành chưa thành đổi vàng, cho đến đổi tiền cũng như vậy. Dùng tiền đổi vàng, cho đến đổi tiền cũng như vậy.

1 Hán: chủng chủng mãi mại 種種買賣. Thập tụng (tr.51c13): chủng chủng dụng bảo 種種用寶, chỉ các hình thức buôn bán đổi chác. Căn bản: chủng chủng xuất nạp cầu lợi 種種出納求利, các hình thức trao đổi để kiếm lời. Pāli (Vin.iii.239): nānappakārakaṃ, giải thích: katampi akatampa katākatampi, đã được chế biến thành các thứ trang sức, hoặc chưa được chế biến, hoặc nửa chế biến nửa chưa chế biến.

2 Vàng thành và vàng chưa thành, Hán: thành kim, vị thành kim 成金,未成金; Thập tụng: tác bất tác 作不作. Pāli, nt.: katam, akatam: đã được chế biến thành nữ trang và chưa được chế biến.

286

T22. 620b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Tiền

1: có tám loại: tiền vàng, tiền bạc, tiền thiếc, tiền đồng, tiền bạch lạp, tiền chì thiếc, tiền cây, tiền hồ giao. Nếu tỳ-kheo nào, kinh doanh các loại bảo vật dưới mọi hình thức, dùng vàng thành đổi vàng thành, cho đến đổi tiền, ni-tát-kỳ ba-dậtđề. Vật này phải xả. Phương thức xả: Nếu người giữ vườn, hoặc ưu-bà-tắc có tín tâm, nên nói với họ rằng: "Vật này không thích hợp với tôi. Ông biết cho!" Nếu người kia nhận rồi hoàn lại cho tỳ-kheo thì tỳ-kheo nên nhận như là của người khác, rồi bảo tịnh nhân cất. Sau đó, nếu cần tịnh y, bát, tọa cụ, ống đựng kim thì đem đổi để thọ trì. Nếu người kia nhận rồi, trao cho tỳ-kheo y bát tịnh, tọa cụ, ống đựng kim, thì nên thọ trì. Nếu người kia nhận rồi mà không trả lại cho tỳ-kheo [620b] thì nên nhờ các tỳ-kheo khác nói với họ rằng: "Đức Phật dạy, vì muốn tịnh nên trao cho người. Người nên hoàn vật ấy lại cho tỳ-kheo kia.

" Nếu tỳ-kheo khác nói mà họ vẫn không trả thì

mình tự đến nói: "Đức Phật dạy, vì muốn tịnh nên trao cho người. Nay người nên trao cho Tăng, cho tháp, cho Hòa thượng, cho đồng Hòa thượng, cho A-xà-lê, cho đồng A-xà-lê, cho cựu tri thức thân, hoặc hoàn lại cho người chủ cũ.

" Tại sao vậy? Vì không muốn mất

phẩm vật của thí chủ. Nếu tỳ-kheo không nói với người kia rằng: "Hãy xem cái này! Hãy nhận biết cái này!" phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu nói với người: "Hãy biết cái này! Hãy nhìn cái này!" Hoặc có nói với người giữ vườn, hay nói ưu-bà-tắc tín tâm rằng: "Vật này không thích hợp với tôi. Ông biết cho!" Nếu người kia nhận rồi hoàn lại cho tỳ-kheo thì tỳ-kheo nên nhận như là của người khác, rồi bảo tịnh nhân cất. Sau đó, nếu cần tịnh y, bát, tọa 1 Pāli: rūpiya, chỉ chung vàng và bạc; giải thích: satthuvaṇṇo (vàng ròng), kahāpaṇo (tiền vàng), lohamasako (tiền đồng), dārumasako (tiền gỗ), jatumasako (tiền hồ giao).

287

620c

cụ, ống đựng kim thì đem đổi để thọ trì. Nếu người kia nhận rồi, trao cho tỳ-kheo y bát tịnh, tọa cụ, ống đựng kim, thì nên thọ trì. Nếu người kia nhận rồi mà không trả lại cho tỳ-kheo thì nên nhờ các tỳ-kheo khác nói với họ rằng: "Đức Phật dạy, vì muốn tịnh nên trao cho người. Người nên hoàn vật ấy lại cho tỳ-kheo kia. " Nếu tỳkheo khác nói mà họ vẫn không trả thì mình tự đến nói: "Đức Phật dạy, vì muốn tịnh nên trao cho người. Nay người nên trao cho Tăng, cho Tháp, cho Hòa thượng, cho đồng Hòa thượng, cho A-xàlê, cho đồng A-xà-lê, cho cựu tri thức thân, hoặc hoàn lại cho người chủ cũ.

" Tại sao vậy? Vì không muốn mất phẩm vật của thí chủ. Nếu dùng tiền đổi dụng cụ anh lạc vì Phật, Pháp, Tăng; hoặc dùng đồ anh lạc đổi tiền vì Phật, Pháp, Tăng, thì không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XX. BUÔN BÁN1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Thế Tôn ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại Xá-vệ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử, tại nước Câu-tát-la, trên đường đi đến một thôn không có trú xứ.

2 Khi đến trong thôn, đem

gừng sống đổi thức ăn. Ăn xong rồi đi.

Bấy giờ, Tôn giả Xá-lợi-phất cũng đang tại Câu-tát-la du hành trong nhân gian, rồi đến trong thôn không trú xứ đó. Đến giờ, đắp y, bưng bát, vào thôn khất thực, tuần tự tới nơi nhà bán cơm, đứng im lặng. Người bán cơm thấy vậy bảo rằng:

"Đại đức, [620c] ông cần cái gì?"

Tôn giả trả lời: "Cư sĩ, tôi cần thức ăn."

1 Pāli (Vin.iii.242): Nissaggiya 20, kayavikkaya. Ngũ phần, ni-tát-kỳ 28. Tăng kỳ, ni-tát-kỳ 19.

2 Hán: (nhất) vô trú xứ thôn 一無住處村; chỉ thôn không có chùa của Tăng. Không rõ là từ chung hay tên thôn. Các bản không có chi tiết này. 288

T22. 620c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề Người kia nói: "Đưa vật có giá ra đây." Tôn giả ngạc nhiên nói:

"Đừng nói như vậy. Điều đó chúng tôi không nên làm." Người bán cơm nói:

"Vừa rồi Bạt-nan-đà dùng gừng sống đổi thức ăn. Ăn rồi đi. Sao Đại đức nói không làm việc ấy?"

Tôn giả Xá-lợi-phất nghe nói như vậy lấy làm xấu hổ, không nói gì. Khất thực xong, về đến trong Tăng-già-lam, đem nhân duyên này nói với các tỳ-kheo.

Trong lúc ấy, trong thành Xá-vệ có một ngoại đạo, được một chiếc y quý giá, lòng tự nghĩ: "Ta cần gì cái y quý giá này? Nay ta nên đổi y khác."

Lại nghĩ tiếp, "Nơi nào ta có thể đối y? Chỉ có sa-môn Thích tử ưa mặc y đẹp. Chắc họ có thể đổi.

" Nghĩ xong liền đem chiếc y đến

trong Tăng-già-lam, nói với các tỳ-kheo rằng: "Tôi muốn đổi y này. Vị nào muốn đổi thì đổi." Bạt-nan-đà nghe vậy liền nói:

"Sáng mai đem đến đây! Tôi sẽ trao đổi y với ông." Bạt-nan-đà là người rất khéo tay về may sửa y. Ngay đêm ấy, đem y cũ giặt, nhuộm, ủi, làm cho y sáng sủa như mới. Sáng ngày, ngoại đạo đem y đến trong Tăng-già-lam, nói với các tỳ-kheo: "Vị nào muốn đổi y thì đổi."

Bấy giờ, Bạt-nan-đà liền đem y của mình ra giới thiệu nói với ngoại đạo:

"Tôi dùng y này đổi cho ông, ông đưa y của ông cho tôi được không?"

Ngoại đạo trả lời: "Được."

Hai bên trao đổi. Ngoại đạo nhận được y đem về trong vườn nơi cư trú của mình, đưa cho các ngoại đạo xem và nói: 289

621a

"Các bạn nên biết, tôi đem chiếc y đang mặc đổi lấy y này đây." Trong số ngoại đạo, có người có trí tuệ nói rằng: "Bạn bị người ta lừa rồi. Tại sao vậy? Y của bạn đang mặc tốt, rộng, dài, bền chắc. Còn y này là y cũ; vì khéo ủi, sửa soạn, nên trông qua thấy sáng sủa, in như y mới thế thôi." Ngoại đạo ấy nghe xong, liền đem chiếc y vừa đổi, vào trong Tănggià-lam, nói với Bạt-nan-đà rằng: "Tôi trả lại y ông. Ông trả lại y tôi."

Bạt-nan-đà nói:

"Đã đổi rồi thì thôi, không được hoàn trả lại." Ngoại đạo nói:

"Y của tôi mới và tốt, rộng, dài, bền chắc; còn y của ông cũ và xấu được ủi sửa soạn như y mới mà thôi."

Bạt-nan-đà nói:

"Đã đổi rồi dứt khoát tôi không hoàn lại."

Ngoại đạo kia cơ hiềm:

"Y của tôi mà tôi đòi lại không được hay sao? Y của tôi mới, tốt, rộng, dài, bền chắc. Y của ông cũ, xấu. Tại sao cùng là người xuất gia với nhau, đổi y cho nhau mà hoàn lại không được?" Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quí, [621a1] hiềm trách Bạt-nan-đà rằng: "Sao lại dùng gừng sống để đổi thức ăn để ăn? Sao lại cùng với ngoại đạo đổi y mà không cho hoàn lại?"

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp các tỳ-kheo, quở trách Bạt-nan-đà: "Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại lấy gừng đổi thức ăn để ăn; lại cùng ngoại đạo đổi y mà không cho hoàn lại?"290

T22. 621a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách, rồi bảo các tỳkheo: "Từ này về sau, cho phép năm chúng xuất gia trao đổi qua lại. Khi đổi thẩm định, không nên quá cao thấp với nhau như phép ngoài chợ búa. Không được cùng người khác đổi chác, mà nên khiến tịnh nhân làm việc ấy. Nếu họ cần đổi lại, nên hoàn lại cho họ. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

1

Tỳ-kheo nào, kinh doanh mậu dịch dưới mọi hình thức, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Kinh doanh mậu dịch dưới mọi hình thức: dùng thời dược đổi thời dược, dùng [thuốc] có thời hạn đổi [thuốc] phi thời hạn, dùng [thuốc] có thời hạn đổi [thuốc] bảy ngày, dùng [thuốc] có thời hạn đổi [thuốc] suốt đời, dùng [thuốc] có thời hạn đổi ba-lợi-ca-la. Dùng [thuốc] phi thời hạn đổi [thuốc] phi thời hạn, dùng [thuốc] phi thời hạn đổi thất nhật dược, dùng [thuốc] phi thời hạn đổi [thuốc] suốt đời, dùng [thuốc] phi thời hạn đổi ba-lợi-ca-la, dùng [thuốc] phi thời hạn đổi [thuốc] có thời hạn. Dùng [thuốc] bảy ngày đổi [thuốc] bảy ngày, dùng [thuốc] bảy ngày... cho đến [thuốc] phi thời hạn cũng như vậy. Dùng [thuốc] suốt đời đổi [thuốc] suốt đời, cho đến đổi [thuốc] bảy ngày cũng như vậy.

Dùng ba-lợi-ca-la đổi ba-lợi-ca-la cho đến đổi (thuốc) suốt đời cũng như vậy.

- Bán: trị giá một tiền, nhiều lần (trả giá) lên hay xuống. 1 Ngũ phần: chủng chủng bản mại cầu lợi 種種販賣求利. Tăng kỳ: chủng chủng mãi mại 種種買賣.

291

621b

- Bán lên giá: trị giá một tiền, nói giá ba tiền. - Bán tăng gấp giá: trị giá một tiền, nói giá năm tiền. Mua cũng như vậy.

Nếu tỳ-kheo kinh doanh mậu dịch, dưới mọi hình thức mà nhận được lời, ni-tát-kỳ ba-dật-đề; không nhận được lời, đột-kiết-la. Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, đột-kiết-la. Khi xả, đương sự phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ quỳ gối bên hữu chấm đất, chấp tay bạch như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., đã kinh doanh mọi thứ, được tài vật, phạm xả đọa, [621b] nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Trước hết, vị nhận sám hối phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã kinh doanh mọi thứ, được tài vật, phạm xả đọa; nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên... này. Đây là lời tác bạch."

Tác bạch rồi, sau đó mới nhận sám hối. Khi nhận sám phải bảo phạm nhân:

"Hãy tự trách tâm ngươi!"

Tỳ-kheo phạm tội thưa:

"Xin vâng!"

Tăng nên hoàn lại vật đó cho tỳ-kheo này bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Tăng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã kinh doanh mọi thứ, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trả lại vật cho tỳ-kheo có tên này. Đây là lời tác bạch." 292

T22. 621c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Đại đức Tăng xin lắng! Tỳ-kheo này tên là..., đã kinh doanh mọi thứ, được tài vật, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay, Tăng đem vật này trả lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào đồng ý, Tăng đem vật này trả lại cho tỳkheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói." "Tăng đã chấp thuận trả vật lại cho tỳ-kheo này rồi. Tăng đồng tâm ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Đương sự đã xả giữa Tăng rồi, Tăng không hoàn lại, đột-kiết-la. Khi trả có người bảo "đừng trả", người ấy phạm đột-kiết-la. Nếu

chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc cố làm cho hư hoại, hoặc dùng mãi, hoặc dùng vào việc khác, tất cả đều phạm đột-kiếtla. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: cùng năm chúng xuất gia trao đổi, tự mình xét định không quá chênh lệch như bọn nhà buôn. Không cùng người khác đổi chác, hoặc sai tịnh nhân đổi chác, hoặc họ hối, cho họ đổi lại. Hoặc dùng sữa đổi dầu, dùng dầu đổi sữa. Tất cả không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

1

XXI. CHỨA BÁT DƯ 2

A. DUYÊN KHỞI

[621c7] Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳđà, tại nước Xá- vệ. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo chứa bát. Cái nào tốt thì họ trì, cái nào không tốt thì để đó. Thường sưu tầm bát tốt như vậy cất chứa thành nhiều.

1 Bản Hán, hết quyển 8.

2 Pāli, Nissaggiya 21, atirekapatta, Vin. iii. 240. Ngũ phần (tr.34b23), ni-tát-kỳ 20.

293

621c

Bấy giờ, có các cư sĩ đến tham quan các phòng. Thấy nhóm sáu tỳkheo1 chứa cất nhiều bát. Thấy vậy họ đều cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử mong cầu không nhàm chán, không biết tàm quý. Bên ngoài tự xưng rằng, ta biết chánh pháp. Như vậy thì có gì là chánh pháp? Cất chứa nhiều bát như nơi cửa hàng của thợ đồ gốm." Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Sao chứa bát, cái tốt thì thọ trì, cái xấu để đó, thường sưu tầm bát mới chứa cất thành nhiều?"

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo quở trách Bạt-nan-đà rằng: "Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại chứa bát, cái tốt thì thọ trì, cái xấu để đó, thường tìm cầu bát mới chứa cất thành nhiều?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách, rồi bảo các tỳkheo: "Bạt-nan-đà là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

" Muốn nói giới nên nó như vầy:

Tỳ-kheo nào, chứa bát dư, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, bấy giờ, Tôn giả A-nan nhận được chiếc bát quý giá của nước Tô-ma,2 ý muốn 1 Đoạn sau, nói là Bạt-nan-đà.

2 Tô-ma quốc 蘇摩國. Một trong 16 đại quốc thời Phật, theo liệt kê của Trung Ahàm 55 (T1n26, tr.772b17). Liệt kê này không đồng nhất với Trường A-hàm 5 (Kinh Xà-ni-sa), và các bản Pāli (A.vii.43 v.v.). Phiên Phạn ngữ 8 (T54n2130, tr.1035a18): Tô-ma, dịch là Nguyệt 月. Bát sản xuất tại nước Tô-ma được xem là 1 trong 6 loại bát hợp pháp. Xem Ngũ phần 26, tr.169c14. 294

T22. 622a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

dâng cúng cho Đại Ca-diếp vì Đại Ca-diếp thường dùng loại bát của nước này.

Khi ấy, Đại Ca-diếp không ở đó. Tôn giả nghĩ: "Đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới, 'Tỳ-kheo nào chứa bát dư, ni-tát-kỳ ba-dậtđề. ' Nay ta nhận được chiếc bát quý giá của nước Tô-ma, [622a1] muốn dâng cúng cho ngài Đại Ca- diếp, song ngài không có ở đây. Không biết làm thế nào.

" Tôn giả A-nan đến chỗ đức Thế Tôn,

đảnh lễ dưới chân Phật, rồi đứng qua một bên, bạch đức Thế Tôn: "Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã vì tỳ-kheo kết giới: 'Tỳ-kheo nào chứa bát dư, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

' Mà nay con vừa nhận được chiếc bát

quý giá của nước Tô-ma, muốn dâng cúng cho Đại Ca-diếp, song Đại Ca-diếp không có ở đây, con không biết làm thế nào. "

Đức Thế Tôn hỏi Tôn giả A-nan: "Đại Ca-diếp bao lâu sẽ về?" Tôn giả A-nan bạch Phật: "Sau mười ngày, Đại Ca-diếp sẽ về." Bấy giờ, đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện tùy thuận nói pháp, khen ngợi hạnh đầu-đà nghiêm chỉnh, thiểu dục tri túc và những vị ưa xuất ly, bảo các tỳkheo: "Từ nay về sau cho phép các Tỳ-kheo chứa bát dư cho đến mười ngày.

"

Nên nói giới như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, chứa bát dư, không tịnh thí,1 được phép chứa trong hạn mười ngày. Quá hạn, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Bát: Có sáu loại: bát thiếc, bát nước Tô-ma, bát nước Ô-già-la,2 bát 1 Căn bản 22: không phân biệt. Xem cht. Ch Ni-tát-kỳ 1. Pāli không có chi tiết này.

2 Ô-già-la quốc 烏伽羅國, địa danh sản xuất bát. Pāli không đề cập. Có thể Pāli 295

622a

nước Ưu-già-xa,1 bát đen, bát đỏ.

2 Đại thể có hai loại: bát bằng

thiếc và bát bằng đất.3 Bát lớn chứa ba đấu, bát nhỏ chứa một đấu rưỡi.4 Đây là dung lượng của bát, nên thọ trì như vậy, nên tịnh thí. Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, cho đến ngày thứ mười nhận được bát, chứa đến ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong mười ngày đều thành ni-tát-kỳ ba-dậtđề. Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát. Ngày thứ hai không nhận được. Ngày thứ ba nhận được, ngày thứ tư nhận được, như vậy cho đến ngày thứ mười nhận được bát, đến ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong chín ngày đều nitát-kỳ ba-dật-đề. Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, ngày thứ hai nhận được, ngày thứ ba không nhận được (như vậy chuyển lần xuống đến ngày thứ mười không nhận được bát, đặt câu văn cũng như trên5). Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát. Ngày thứ hai, ngày thứ ba không nhận được. Ngày thứ tư nhận được, cho đến ngày thứ mười nhận được bát, đến ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong tám ngày đều ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, ngày thứ hai nhận được bát. Ngày thứ ba, ngày thứ tư không nhận được. Ngày thứ năm nhận được (như vậy chuyển lần xuống cho đến ngày thứ chín, ngày thứ mười không nhận được bát, đặt câu văn cũng như vậy*). là Ugga-nigama, một thị trấn trong Vương quốc Kosala. 1 Ưu-già-xa quốc 憂伽賒國; địa danh chưa rõ.

2 Pāli: bát có hai loại, ba cỡ, như bản Hán, nhưng không nói xuất xứ của bát. Các bộ khác cũng không nói xuất xứ như Tứ phần.

3 Thiết bát, nê bát 鐵缽泥缽. Pāli: ayopatta, mattikapatta. 4 Pāli, Vin.iii. 243, bát có ba cỡ. Lớn, lượng một āḷhaka cơm; trung, một nāḷika cơm; nhỏ, một pattha. Thập tụng 7 (T.1435, tr. 53b): cỡ lớn, ba bát-tha cơm; cỡ nhỏ, một bát-tha.

5 Tiểu chú trong bản Hán.

296

T22. 622b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư không nhận được bát; ngày thứ năm nhận được bát, cho đến ngày thứ mười nhận được bát, đến ngày thứ mười một khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong bảy ngày đều ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, ngày thứ hai nhận được bát. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm không nhận được bát (như vậy chuyển xuống cho đến ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không nhận được bát, đặt [622b]câu văn cũng như trên*).

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm không nhận được bát. Ngày thứ sáu nhận được bát, cho đến ngày thứ mười nhận được bát, ngày thứ mười một khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong sáu ngày đều ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, ngày thứ hai nhận được, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm. Ngày thứ sáu không nhận được (như vậy chuyển xuống cho đến ngày thứ bảy, ngày thứ tám ngày thứ chín, ngày thứ mười không nhận được bát, đặt câu văn cũng như trên*).

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu không nhận được bát. Ngày thứ bảy nhận được bát, cho đến ngày thứ mười nhận được bát, đến ngày thứ mười một khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong năm ngày đều ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, ngày thứ hai nhận được. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy không nhận được bát. Ngày thứ tám nhận được bát (như vậy chuyển xuống cho đến ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không nhận được bát, đặt câu văn cũng như trên*).

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát. Ngày thứ hai, ngày thứ 297

622b

ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy không nhận được bát. Ngày thứ tám nhận được bát, cho đến ngày thứ mười nhận được bát, đến ngày thứ mười một khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong bốn ngày đều ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, ngày thứ hai nhận được. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám không nhận được bát (như vậy chuyển xuống cho đến ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không nhận được bát, đặt câu văn cũng như trên*).

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám không nhận được bát. Ngày thứ chín, ngày thứ mười nhận được bát, số bát nhận được trong ba ngày đến ngày mười một khi bình minh xuất hiện đều ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, ngày thứ hai nhận được. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, không nhận được bát (như vậy chuyển xuống cho đến ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không nhận được bát, đặt câu văn cũng như trên).

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín không nhận được bát. Ngày thứ mười nhận được bát, ngày thứ mười một khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong hai ngày đều ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, ngày thứ hai nhận được. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không nhận được bát (như vậy chuyển xuống cho đến ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không nhận được bát, đặt câu văn cũng như trên). 298

T22. 622c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Nếu Tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không nhận được bát, ngày thứ mười một khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong một ngày, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát không tịnh thí. Ngày thứ hai được bát tịnh thí. Ngày thứ ba [622c] được bát, cho đến ngày thứ mười được bát không tịnh thí, đến ngày thứ mười một khi bình minh xuất hiện, số bát nhận được trong chín ngày đều ni-tát-kỳ badật-đề. Nếu tỳ-kheo ngày thứ nhất nhận được bát, ngày thứ hai nhận được bát không tịnh thí. Ngày thứ ba được bát tịnh thí. Ngày thứ tư được bát không tịnh thí (như vậy chuyển xuống cho đến ngày thứ mười được bát không tịnh thí, và tịnh thí, đặt câu văn cũng như trên*). Sai cho người (đặt câu văn cũng như vậy). Hoặc mất (câu văn cũng như trên*).

Hoặc cố làm cho hư hoại (câu văn cũng như vậy*). Hoặc làm phi bát (câu văn cũng như vậy*).

Hoặc khởi ý thân hữu lấy (câu văn cũng như trên*). Hoặc quên đi (câu văn cũng như trên*).

Tất cả đều ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu bát phạm ni-tát-kỳ mà không xả, lại đổi bát khác thì phạm một ni-tát-kỳ và một đột-kiết-la.

Bát phạm ni-tát-kỳ này phải xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả phạm đột-kiết-la.

Khi xả, phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng lên Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., đã chứa bát dư, quá mười ngày, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

299

623a

Xả bát rồi phải sám hối, vị nhận sám trước hết phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã chứa bát dư quá mười ngày, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên... này. Đây là lời tác bạch."

Tác bạch như vậy rồi mới nhận sự sám hối của vị kia. Nên nói với tỳ-kheo kia rằng: "Hãy tự trách tâm mình!" Vị ấy thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên hoàn bát lại cho tỳ-kheo này bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã chứa bát dư quá mười ngày, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trả bát lại cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch." "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã chứa bát dư quá mười ngày, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả bát lại cho tỳ-kheo này, các trưởng lão nào chấp thuận Tăng trả bát lại cho tỳ-kheo có tên... này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói." "Tăng đã chấp thuận trả lại bát cho tỳ-kheo có tên... này rồi, Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Nếu đã xả bát trong Tăng rồi, Tăng không trả lại, phạm đột-kiết-la. Nếu có người bảo "đừng trả", vị ấy phạm đột-kiết-la. Nếu chuyển tịnh thí hoặc sai cho người, hoặc cố làm cho hư, hoặc làm phi bát, hoặc [623a1] dùng thường xuyên,1 tất cả đều phạm đột-kiết-la.

1 Cho chóng hư. Xem Ni-tát-kỳ 1.

300

T22. 623a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: trong mười ngày. Hoặc tịnh thí. Hoặc sai cho người. Hoặc tưởng bị cướp đoạt, bị mất, bị phá hư, bị nước cuốn trôi thì không phạm. Nếu bát bị đoạt, bị mất, bị cháy, bị nước cuốn trôi nên lấy dùng, hoặc người khác cho dùng. Hoặc tỳ-kheo nhận gởi bát qua đời, hoặc đi xa, hoặc thôi tu, hoặc bị giặc cướp, hoặc gặp ác thú hại, hoặc bị nước cuốn trôi, không sai cho người. Tất cả không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XXII. ĐỔI BÁT MỚI1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Thế Tôn ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại Xá-vệ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử bát bị vỡ, nên vào thành Xá-vệ nói với một cư sĩ rằng:

"Ông biết cho. Bát tôi bị vỡ. Ông hãy giúp tôi." Bấy giờ, có cư sĩ nọ liền vào trong chợ mua cái bát cúng cho. Bạtnan-đà lại đến nhà cư sĩ khác cũng nói rằng: "Bát tôi bị vỡ. Ông hãy giúp tôi."

Các cư sĩ kia cũng liền đến chợ mua bát cúng dường. Bạt-nan-đà bị vỡ một cái bát mà cầu tìm nhiều bát để chứa cất. Sau đó, một thời gian các cư sĩ có cơ hội gặp nhau. Có một cư sĩ nói với các cư sĩ khác rằng: "Tôi được phước vô lượng." Các cư sĩ hỏi: "Nhờ việc gì mà bạn được phước vô lượng?" Đáp rằng: "Tôn giả Bạt-nan-đà bị vỡ cái bát. Tôi mua cái bát cúng cho, nên được phước vô lượng."

1 Pāli, Nissaggiya 22, ūnapañcabandhana. Ngũ phần (tr.34a22), ni-tát-kỳ 19. 301

623b

Các cư sĩ mỗi người đều tự nói:

"Chúng tôi cũng được phước vô lượng."

Các cư sĩ khác hỏi rằng:

"Do nhân duyên gì quý vị đều được phước vô lượng?" Các cư sĩ trả lời rằng:

"Bạt-nan-đà bị vỡ cái bát, chúng tôi đều ra chợ mua bát cúng cho Bạt-nan-đà."

Các cư sĩ cơ hiềm nói:

"Sa-môn Thích tử không biết tàm quý, mong cầu không nhàm chán, không biết đủ. Bên ngoài tự xưng rằng, 'Ta biết chánh pháp.'

Như vậy thì có chánh pháp gì? Bị vỡ một cái bát mà tìm cầu nhiều bát để chứa cất. Đàn-việt tuy cúng dường không nhàm chán mà người thọ nhận phải biết đủ chứ!"

Trong số các Tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà Thích tử rằng: "Sao thầy bị vỡ một cái bát lại tìm cầu nhiều bát để chứa cất?" Các Tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đầu mặt lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn tập hợp các tỳ-kheo, quở trách Bạt-nan-đà Thích tử: "Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, [623b] chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại bể một cái bát mà tìm cầu nhiều bát để chứa cất?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách, rồi bảo các Tỳkheo: "Bạt-nan-đà này là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:302

T22. 623b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, chứa bát trám dưới năm chỗ không chảy rỉ, mà tìm xin bát mới, vì muốn đẹp, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo kia nên đến trong Tăng để xả, lần lượt cho đến lấy cái bát tối hạ

1 trao cho, khiến thọ trì cho đến khi vỡ; đó là điều hợp thức.

2

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Năm chỗ trám: khoảng cách giữa hai chỗ trám bằng hai ngón tay. Tỳ-kheo nào bát bị bể dưới năm chỗ trám3 mà không chảy rỉ, lại tìm cầu bát mới, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Nếu trám đủ năm chỗ mà không rỉ chảy lại tìm cầu bát mới, độtkiết-la. Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng trong trú xứ đó. Nên đến giữa Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., bát đã bị bể, dưới năm chỗ trám chưa rỉ chảy, lại xin bát mới, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., bát đã bị bể dưới năm chỗ trám chưa rỉ chảy, lại xin bát mới, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối 1 Pāli: yo ca tassā bhikkhuparisāya pattapariyanto, tối hạ bát của chúng tỳ-kheo đó. Ngũ phần 5 (T22n1421, tr.34a), Thập tụng 8 (T23n1435, tr.54b), Căn bản 22 (T23n1442, tr.745c): chúng trung tối hạ bát. 2 Nguyên Hán: thử thị thời 此是時. Ngũ phần, Thập tụng: thị pháp ưng nhĩ. Căn bản: thử thị kỳ pháp. Pāli: ayaṃ tattha sāmīcī, đó là tiến trình hợp thức; giải thích: ayaṃ tattha anudhammatā, điều đó là sự tuỳ thuận pháp tánh trong đây. 3 Hán: giảm ngũ xuyết 減五綴. Pāli: ūnapañcabandhanena, dưới năm chỗ vá. 303

623c

với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳkheo có tên... này. Đây là lời tác bạch." Tác bạch rồi, sau đó mới nhận sám. Khi nhận sám nên nói với người kia rằng:

"Hãy tự trách tâm mình!"

Tỳ-kheo kia thưa: "Xin vâng!"

Bát của vị tỳ-kheo này nếu là loại bát quý giá tốt thì nên cất lại, và lấy cái bát kém nhất trao cho vị ấy, bằng bạch nhị yết-ma, nên trao như vầy: Trong Tăng sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:1

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., bát đã bị bể dưới năm chỗ trám không rỉ chảy, lại xin bát mới, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trao bát cho tỳ-kheo có tên này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., bát đã bị bể dưới năm chỗ trám không rỉ chảy, lại xin bát mới, phạm xả đọa, đã xả cho Tăng. Nay Tăng trao bát lại cho tỳkheo có tên... này. [623c] Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng trao bát lại cho tỳ-kheo có tên là... này thì im lặng. Vị nào không đồng ý, xin hãy nói."

"Tăng đã đồng ý trao bát lại cho tỳ-kheo có tên... này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

1 Thập tụng, nt., gọi là yết-ma Tăng sai "hành mãn thủy bát nhân" , người thực

hiện nghi thức bát đầy nước. Tức Tăng sai tỳ-kheo đổi bát. Đưa bát phạm xả, vì là tốt nhất, cho Thượng tọa lớn nhất. Nếu Thượng tọa nhận bát mới này, lấy bát cũ của Thượng tọa trao cho vị Thượng tọa kế. Lần lượt xuống đến tối hạ tọa. Cho đến khi, trong chúng không ai muốn đổi nữa, thì lấy bát được đổi cuối cùng trao cho tỳ-kheo phạm xả. Pāli gọi đây là yết-ma Tăng sai người nhận bát để đổi (bhikkhu pattagāhāpako).

304

T22. 623c vầy:

Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Bát của tỳ-kheo kia nên đem tác bạch rồi hỏi Tăng, tác bạch như "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, đem bát này theo thứ tự hỏi Thượng tọa. Đây là lời tác bạch."

Bạch như vậy rồi nên đem bát trao cho Thượng tọa. Nếu Thượng tọa muốn nhận bát (mới) này thì trao cho, rồi lấy bát (cũ) của Thượng tọa trao cho vị kế. Nếu trao cho tỳ-kheo kia thì tỳ-kheo kia nên nhận. Không nên vì hộ trì chúng Tăng mà không nhận. Cũng không nên vì nhân duyên này mà thọ trì bát tối hạ; nếu thọ trì thì phạm đột-kiết-la.1 Nếu vị Thượng tọa thứ hai lấy chiếc bát này thì nên lấy chiếc bát của vị Thượng tọa thứ hai trao cho vị Thượng tọa thứ ba. Nếu trao cho tỳ-kheo kia thì tỳ-kheo kia nên nhận, không nên vì hộ trì chúng Tăng mà không nhận, và không nên vì nhân duyên này mà thọ trì bát xấu nhất; nếu thọ trì thì phạm đột-kiết-la. Như vậy lần lượt cho đến vị hạ tọa. Hoặc đem bát của tỳ-kheo này trả lại cho tỳ-kheo này; hoặc đem bát vị tối hạ trao cho. Khi trao, nên bạch nhị yết-ma để trao. Trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên, tác bạch như vầy: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng đem bát của vị tối hạ này trao cho tỳ-kheo có tên... thọ trì cho đến khi vỡ. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Nay Tăng đem cái bát của vị tối hạ này trao cho tỳ-kheo có tên... thọ trì cho đến khi vỡ. 1 Văn hơi tối. Tham khảo Pāli: na ca tassa anuddayatāya na gahetabbo. yo na gaṇheyya, āpatti dukkaṭassa,

"(vị kế tiếp) không nên vì sự thương tưởng vị ấy (?) mà không nhận. Ai không nhận, phạm đột-kiết-la. " Câu văn Pāli cũng không

rõ, vì đại từ tassa có thể chỉ tỳ-kheo phạm xả, cũng có thể chỉ cho vị Thượng tọa vừa đổi bát. Bản dịch Anh hiểu nghĩa thứ hai. Nhưng hiểu nghĩa thứ nhất, thì tỳkheo này không nhận bát, để cuối cùng tỳ-kheo phạm xả vẫn nhận được bát tốt như ý muốn. Vì vậy, tỳ-kheo nào không nhận vì lý do này phạm đột-kiết-la. 305

624a

Các trưởng lão nào đồng ý Tăng trao bát cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã đồng tâm ý trao bát cho tỳ-kheo này rồi. Tăng đồng tâm ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Tỳ-kheo kia nên giữ gìn bát này không được để chỗ đá gạch có thể rơi, không được để dưới cây gậy dựng đứng và dưới con dao dựng đứng, không được để dưới vật treo, không được để giữa đường đi, không được để trên hòn đá, không được để dưới gốc cây có trái, không được để chỗ đất không bằng phẳng.

Tỳ-kheo không được dùng một tay mà nắm hai cái bát, trừ có kê ngón tay ở giữa. Không được dùng một tay cầm hai cái bát mà mở cửa, trừ phi có chú ý. Không được để trong ngưỡng cửa, dưới cánh cửa. Không được để dưới giường dây, giường gỗ, trừ để tạm. Không [624a1] được để trung gian giữa giường dây và giường gỗ. Không được để đầu góc của giường gỗ và giường dây, trừ để tạm. Không được đứng mà lắc1 bát cho đến đủ để khiến bát bị vỡ. Tỳkheo kia không được cố tâm làm cho bát hư hoại, không được cố ý khiến cho mất hoặc cố làm cho hư hỏng. Không nên dùng làm phi bát.2

Xả bát ở trong Tăng rồi, Tăng không hoàn lại, phạm đột-kiết-la. Nếu ai bảo "đừng trả", người ấy phạm đột-kiết-la.

Nếu làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc cố làm mất, làm hỏng, dùng làm phi bát hay dùng thường xuyên,3 tất cả đều phạm độtkiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sadi-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: năm chỗ trám bị rỉ chảy. Hoặc dưới năm chỗ trám mà rỉ chảy, tìm cầu bát mới. Hoặc đến xin nơi thân lý, nơi người xuất gia, vì người khác xin, người khác vì mình xin. Hoặc không 1 Hán: đảng: lắc qua lắc lại.

2 Phi bát dụng 非缽用, sử dụng không đúng chức năng của bát. 3 Cho chóng vỡ.

306

T22. 624a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

xin mà được. Hoặc họ cúng cho Tăng, theo thứ tự được. Hoặc mình có phương tiện mua để chứa. Tất cả không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XXIII. XIN CHỈ SỢI1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Thế Tôn ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử muốn may tăng-già-lê, nên vào thành, đến nhà một cư sĩ, nói rằng: "Ông biết không? Tôi muốn may tăng-già-lê, nên cần chỉ sợi.

"

Cư sĩ liền cúng chỉ sợi. Bạt-nan-đà lại đến các nhà cư sĩ khác, cũng nói rằng: "Tôi muốn may tăng-già-lê, nên cần chỉ sợi. "

Bạt-nan-đà xin khắp mọi nơi như vậy, thu hoạch được một số lượng chỉ sợi rất nhiều nên nghĩ rằng: "Lúc khác, ở nơi khác, ta lại xin chỉ sợi nữa, để đủ may tăng-già-lê. Y phục của tỳ-kheo khó có được, ta nên sắm luôn ba y. Nay ta nên đem số chỉ sợi này bảo thợ dệt, dệt ba y.

"

Nghĩ xong liền đem chỉ đến chỗ thợ dệt, tự tay xe chỉ, tự đứng coi thợ dệt. Các cư sĩ thấy vậy cơ hiềm rằng:

"Các ông xem kìa, Bạt-nan-đà Thích tử tự xe chỉ, tự đứng coi thợ dệt dệt ba y."

Trong số các tỳ-kheo nghe, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầuđà, ưa học giới biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà: "Sao lại tìm cầu nhiều chỉ sợi, rồi khiến thợ dệt dệt ba y; tự tay xe chỉ, tự đứng coi thợ dệt dệt ?"

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi 1 Pāli, Nissaggiya 26: Suttaviññatti. Ngũ phần 4 (tr.29a28), ni-tát-kỳ 11. Tăng kỳ 11 (320b6), ni-tát-kỳ 26. Thập tụng 8 (tr.55a3), Căn bản 12 (tr.746b5), ni-tát-kỳ 23.

307

624b

qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, quở trách Bạt-nan-đà:

[624b]"Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại tìm cầu nhiều chỉ sợi, tự tay xe sợi, tự đứng coi thợ dệt, dệt ba y?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách, rồi bảo các tỳkheo: "Đây là người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tự mình xin chỉ sợi, khiến thợ dệt không phải thân quyến

1 dệt làm ba y , ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Tự mình xin: chính mình xin khắp nơi.

Chỉ sợi: có mười loại,2 như trên tức là chỉ dệt mười loại y như trên. Thợ dệt không phải thân quyến, người cho chỉ chẳng phải thân quyến: không phải thân quyến3 thì phạm.

Thợ dệt chẳng phải thân quyến; người cho chỉ hoặc thân quyến, hoặc chẳng phải thân quyến: chẳng phải thân quyến thì phạm. Thợ dệt chẳng phải thân quyến; người cho chỉ là thân quyến, hoặc chẳng phải thân quyến: chẳng phải thân quyến thì phạm. 1 Ngũ phần: thuê thợ dệt. Thập tụng, Căn bản: khiến thợ dệt không phải thân lý. Pāli: tantavāyehi, bởi những người thợ dệt, không phân biệt thân lý hay không thân lý.

2 Pāli: sáu loại chỉ để dệt sáu loại y cho phép. Ngũ phần cũng không phân biệt. 3 Các bản Tống-Nguyên-Minh không có câu lặp này. 308

T22. 624c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Hoặc thợ dệt là thân quyến, hoặc không phải thân quyến; người cho chỉ chẳng phải thân quyến: chẳng phải thân quyến thì phạm. Hoặc thợ dệt là thân quyến, hoặc chẳng phải thân quyến; người cho chỉ hoặc là thân quyến, hoặc chẳng phải thân quyến: chẳng phải thân quyến thì phạm. Hoặc thợ dệt là thân quyến, hoặc chẳng phải thân quyến; người cho chỉ chẳng phải thân quyến: chẳng phải thân quyến thì phạm. Thợ dệt là thân quyến; người cho chỉ chẳng phải thân quyến: chẳng phải thân quyến thì phạm. Thợ dệt là thân quyến; người cho chỉ hoặc thân quyến hoặc chẳng phải thân quyến: chẳng phải thân quyến thì phạm. Nếu tỳ-kheo tự mình xin chỉ khiến thợ dệt y, phạm xả đọa. Nếu xem thợ dệt dệt, hoặc tự mình dệt, hoặc tự mình quay chỉ, đều phạm đột-kiết-la. Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, phạm đột-kiết-la.

Khi xả, đương sự nên đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa, kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là…, đã tự mình cầu xin nhiều chỉ sợi, khiến thợ dệt dệt y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch như vầy: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã tự mình cầu xin nhiều chỉ sợi khiến thợ dệt dệt y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo này. [624c] Đây là lời tác bạch."

Tác bạch rồi mới thọ sám, nên nói với tỳ-kheo rằng: "Hãy tự trách tâm ngươi!"

Tỳ-kheo phạm tội thưa:

"Xin vâng!"

309

624c

Tăng nên hoàn y lại cho tỳ-kheo này liền, bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Trong chúng nên sai một vị khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã tìm cầu nhiều chỉ sợi khiến thợ dệt không phải thân quyến dệt y, phạm xả đọa. Nay xả cho Tăng, nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng hoàn y lại cho tỳkheo này. Đây là lời tác bạch." "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã tìm cầu nhiều chỉ sợi, khiến thợ dệt chẳng phải thân quyến dệt y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả y lại cho tỳkheo có tên…. này. Các Trưởng lão nào chấp thuận Tăng trả y lại cho tỳ-kheo có tên... này thì im lặng. Vị nào không đồng ý nên nói."

"Tăng đã chấp thuận trả y lại cho tỳ-kheo có tên… này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Đương sự đã xả y giữa Tăng rồi, Tăng không trả y lại phạm độtkiết-la. Nếu chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc tự mình làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc làm cho hư hoại, hoặc đốt, hoặc làm phi y, hoặc mặc thường xuyên, tất cả đều phạm đột-kiếtla. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: thợ dệt là thân quyến, người cho chỉ là thân quyến. Hoặc tự mình dệt cái đãy đựng bát, đãy đựng dép, đựng kim, hoặc làm dây lưng ngồi thiền.

Hoặc làm dây lưng thường, hoặc làm mão, làm bít tất, làm khăn trùm cho ấm, hoặc khăn gói. Tất cả không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

310

T22. 625a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề XXIV. CHỈ DẪN THỢ DỆT1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời đức Thế Tôn ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ.

Bấy giờ, trong thành Xá-vệ có một cư sĩ là bạn quen tri thức của Bạt-nan-đà Thích tử, đem chỉ tốt, bảo thợ dệt dệt chiếc y như vậy, như vậy để cúng cho Bạt-nan-đà Thích tử. Cư sĩ đưa chỉ cho thợ dệt rồi, có việc cần đi qua thôn khác. Người thợ dệt kia đến trong Tăng-già-lam nói với Bạt-nan-đà Thích tử rằng: "Đại đức, chưa từng có người nào được phước như ngài." Bạt-nan-đà hỏi:

"Chuyện gì mà biết tôi là người có phước đức?" Ông thợ dệt nói:

"Người cư sĩ có tên mỗ đem số chỉ này đến tôi, nói: 'Bạt-nan-đà Thích tử là bạn quen của tôi, ông vì tôi dệt [625a1] y như vậy, như vậy để cúng cho ngài'. Do đó tôi biết Đại đức là người có phước đức."

Bạt-nan-đà lại hỏi: "Có thật như vậy không?" Ông thợ dệt trả lời: "Thật như vậy." Bạt-nan-đà nói:

"Nếu muốn dệt y cho tôi thì phải dệt cho rộng, dài, đẹp, bền chắc, tỉ mỉ, mới đúng là y tôi thọ trì. Nếu không phải là thứ y mà tôi cần thọ trì thì tôi không cần."

Ông thợ dệt nói:

"Loại y như Đại đức nói thì số chỉ này không đủ để dệt thành y." Bạt-nan-đà nói rằng:

1 Pāli: Nissaggiya 27, Mahāpeskāra. Ngũ phần (tr.29b17), ni-tát-kỳ 12. Tăng kỳ (tr.320c12), ni-tát-kỳ 27.

311

625a

"Ông cứ dệt, tôi sẽ tìm thêm chỉ đem đến cho đủ." Sáng hôm ấy, Bạt-nan-đà đắp y bưng bát đến nhà cư sĩ, ngồi trên chỗ ngồi dọn sẵn, rồi nói với vợ cư sĩ rằng: "Trước đây ông cư sĩ có đem chỉ đến thợ dệt bảo dệt y cho tôi, nay số chỉ ấy không đủ để dệt."

Vợ cư sĩ nghe nói liền đem cái rương đựng chỉ ra và nói với Bạtnan-đà rằng: "Cần nhiều hay ít tùy ý ngài cứ lấy." Bấy giờ, Bạt-nan-đà lựa lấy những thứ chỉ tốt theo ý muốn của mình, rồi đem đến thợ dệt nói rằng: "Tôi đã cung cấp đủ số chỉ như đã hứa. Ông cứ dệt thành y cho tôi."

Thợ dệt bảo rằng: "Nếu dệt theo kiểu y mà Đại đức nói, thì phải trả thêm tiền công cho tôi."

Bạt-nan-đà nói: "Ông cứ dệt như vậy. Tôi sẽ trả thêm tiền công." Bấy giờ, thợ dệt dệt y xong, đem đến cho vợ cư sĩ. Cũng lúc ấy, ông cư sĩ vừa từ nơi khác về, hỏi vợ rằng: "Trước đây tôi đưa chỉ cho thợ dệt, bảo dệt y cho Bạt-nan-đà Thích tử. Nay y ấy đã dệt xong chưa?"

Người vợ bảo rằng: "Y ấy đã dệt xong rồi. Nó đây này. "

Người chồng bảo đem y đến xem. Người vợ mở rương ra cho chồng xem. Ông chồng nói với vợ rằng:

"Y này không phải là kiểu y mà trước đây tôi bảo thợ dệt dệt." Bà vợ bảo: "Chính y này đây."

Ông chồng nói rằng: "Chỉ mà bữa trước tôi đưa bảo thợ dệt dệt y, thì đây không phải là y đó."

Bấy giờ, bà vợ mới trình bày đầy đủ nhân duyên cho chồng. Hai vợ chồng mở y ra xem. Khi ấy, Bạt-nan-đà lại đến nhà cư sĩ, hỏi rằng: "Trước đây hai ông bà bảo thợ dệt dệt y cho tôi, có phải cái này không?"

"Vâng chính cái này đây."

312

T22. 625b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Như vậy có thể cho tôi nhận."

Cư sĩ liền cơ hiềm rằng:

"Sa-môn Thích tử thọ nhận không biết nhàm chán, không biết hổ thẹn. Bên ngoài tự nói 'Tôi biết chánh pháp.

' Nhưng như vậy thì

làm gì có chánh pháp? Đến nơi người xin y, tuy kẻ cho không nhàm chán nhưng người nhận phải biết đủ chứ! Cho đến chỗ vắng cũng không được nói năng."

Bấy giờ, tỳ-kheo khất thực nghe như vậy rồi, hiềm trách Bạt-nanđà Thích tử rằng: "Sao lại tham lam đi xin y nơi người?" Hiềm trách rồi về đến [625b] trong Tăng-già-lam, vị ấy đem nhân duyên này nói với các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo nghe vậy, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà: "Sao lại tham lam đi xin y nơi người?" Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này trình bày đầy đủ với đức Thế Tôn.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo quở trách Bạt-nan-đà: "Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại tham lam đi xin y nơi người?"

Dùng vô số phương tiện, đức Thế Tôn quở trách, rồi bảo các tỳkheo: "Đây là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này lần đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, có cư sĩ1 hay vợ cư sĩ khiến thợ dệt vì tỳ-kheo 1 Thập tụng, Căn bản: cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân lý. Pāli: aññātako gahapati, cư sĩ không phải bà con. Thập tụng, Căn bản: phi thân lý cư sĩ, cư sĩ phụ.

313

625c

dệt làm y. Tỳ-kheo kia bèn đến nhà thợ dệt nói rằng: 'Ông biết chăng? Y này vốn làm cho tôi. Hãy dệt cho khéo, khiến cho rộng, dài, bền chắc, tỉ mỉ. Tôi sẽ trả công cho ít nhiều.' Tỳ-kheo kia trả công, dù chỉ đáng giá một bữa ăn; nếu nhận được y, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Khi đức Thế Tôn, vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, bấy giờ, có các cư sĩ cúng y cho tỳ-kheo với yêu cầu tùy ý, thưa: "Đại đức cần loại y nào?"

Các tỳ-kheo nghi, không dám trả lời. Đức Phật dạy: "Nếu trước đó họ yêu cầu tùy ý mà cúng y, thì nên tùy ý trả lời." Hoặc có cư sĩ muốn dâng y quý giá cho tỳ-kheo mà tỳ-kheo ấy là vị thiểu dục tri túc, muốn được y không quý giá, mà nghi không dám nói, đức Phật dạy:

"Từ nay về sau cho phép vị thiểu dục tri túc đòi hỏi y không quý giá theo ý muốn của mình.

"

Từ nay về sau sẽ nói giới như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, có cư sĩ hay vợ cư sĩ khiến thợ dệt vì tỳ-kheo dệt làm y. Tỳ-kheo kia trước không được yêu cầu tùy ý, mà lại đến chỗ thợ dệt nói rằng: 'Ông biết chăng? Y này vốn làm cho tôi. Hãy dệt cho khéo, khiến cho rộng, dài, bền chắc, tỉ mỉ. Tôi sẽ trả công cho ít nhiều. ' Tỳ-kheo kia trả

công, dù chỉ đáng giá một bữa ăn; nếu nhận được y, ni-tátkỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Cư sĩ, vợ cư sĩ: cũng như trên

Tỳ-kheo trước không được yêu cầu tùy ý,1 bèn đến tìm cầu y; nếu được y, ni-tát-kỳ ba-dật-đề; không được y, [625c] đột-kiết-la. 1 Tự tứ thỉnh 自恣請. Pāli: pubbe pavārito, được yêu cầu nói sở thích. 314

T22. 625c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, đột-kiết-la. Khi xả, phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay, thưa: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi Tỳ-kheo tên là…, trước đó không được yêu cầu tùy ý, bèn đến tìm cầu được y tốt, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết nên tác bạch như vầy: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, trước đó không được nhận yêu cầu tùy ý bèn đến tìm cầu được y tốt, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳkheo này. Đây là lời tác bạch." Tác bạch rồi, sau đó mới nhận sám. Khi nhận sám nên nói với người kia rằng:

"Hãy tự trách tâm ngươi!"

Vị tỳ-kheo kia thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên trả lại y cho tỳ-kheo này liền, bằng bạch nhị yết-ma như vầy: trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, trước không được yêu cầu tùy ý, lại đến tìm cầu được y tốt, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng trả y lại cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, trước không được yêu cầu tùy ý, bèn đến tìm cầu được y tốt, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả lại y cho tỳkheo có tên này. Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng trả y lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

315

626a

"Tăng đã chấp thuận trả y lại cho tỳ-kheo này rồi. Tăng đồng tâm ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Tỳ-kheo kia, trong Tăng đã xả y rồi mà Tăng không hoàn lại, độtkiết-la. Nếu có người bảo "đừng trả" , người ấy phạm đột-kiết-la.

Nếu chuyển làm tịnh thí hoặc sai cho người, hoặc tự làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc cố làm cho hư, hoặc đốt, hoặc làm phi y, hoặc mặc thường xuyên, tất cả đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: trước đã được yêu cầu tùy ý đến tìm cầu biết đủ, tìm cầu giảm thiểu. Hoặc đến nơi thân lý xin, hoặc không xin mà được thì không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XXV. ĐOẠT LẠI Y1

A. DUYÊN KHỞI

[626a2] Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳđà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, người đệ tử của Tôn giả Nan-đà có khả năng khuyến hóa khéo léo, được Bạt-nan-đà bảo rằng: "Nay ông cùng tôi du hành trong nhân gian. Tôi sẽ biếu y cho ông. "

Đệ tử của Tôn giả Nan-đà chấp thuận. Bạt-nan-đà liền trao y cho. Sau đó, các tỳ-kheo khác nói với đệ tử của Tôn giả Nan-đà rằng: "Vì cớ gì mà ông cùng Bạt-nan-đà du hành trong nhân gian? Bạtnan-đà là người si, không biết tụng giới, không biết thuyết giới, không biết bố-tát, không biết yết-ma bố-tát." Tỳ-kheo kia liền đáp rằng:

1 Ngũ phần (tr.29c17): ni-tát-kỳ 13. Tăng kỳ (tr.318b28), ni-tát-kỳ 24. Pāli, Nissaggiya 25, cīvara-acchindana.

316

T22. 626a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề "Nếu thật vậy thì tôi sẽ không đi theo nữa." Sau đó, Bạt-nan-đà bảo rằng:

"Ông cùng tôi du hành trong nhân gian." Đệ tử của A-nan-đà liền đáp:

"Thầy tự đi. Tôi không thể đi theo thầy được." Bạt-nan-đà nói rằng:

"Sở dĩ trước đây tôi cho ông y là muốn ông cùng tôi du hành nhân gian. Nay ông không đi thì trả y lại cho tôi." Tỳ-kheo nói rằng: "Đã cho rồi, không trả lại." Bấy giờ, Bạt-nan-đà nổi giận, liền cưỡng đoạt để lấy lại y. Tỳ-kheo kia lớn tiếng bảo: "Đừng làm vậy, đừng làm vậy!" Các tỳ-kheo ở phòng gần nghe tiếng kêu la, đều tập trung lại, hỏi tỳ-kheo này rằng: "Sao thầy la lớn tiếng?" Khi ấy, tỳ-kheo mới đem nhân duyên này trình bày đầy đủ với các tỳ-kheo. Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà rằng: "Tại sao đã cho y tỳ-kheo rồi, vì giận hờn mà đoạt lại?" Hiềm trách rồi, họ đến chỗ đức Thế Tôn đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lại một cách đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn tập họp Tăng tỳ-kheo quở trách Bạt-nan-đà:

"Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại vì giận hờn mà đoạt y đã cho người lại?"

Dùng vô số phương tiện quở trách rồi, đức Thế Tôn nói với các tỳkheo: "Đây là người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

317

626b

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, trước đã cho y cho tỳ-kheo khác; sau vì giận hờn tự mình đoạt hay sai người đoạt lại nói rằng: 'Hãy trả y lại tôi, tôi không cho ngài.

' Nếu tỳ-kheo kia trả y, tỳ-kheo

này nhận lấy, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên

Y: có mười loại, như trên đã nói.

Nếu tỳ-kheo nào trước đó [626b] đã cho y cho tỳ-kheo, sau đó vì giận hờn hoặc tự mình đoạt lại, hay sai người đoạt lại, lấy đem cất, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nếu đoạt lại mà không dấu cất, phạm đột-kiếtla. Nếu y được máng trên cây, để trên tường, trên rào, trên nọc, trên cọc ngà voi1, trên giá y, hoặc trên giường gỗ, giường dây, hoặc trên nệm nhỏ nệm lớn, trên ghế nhỏ; hoặc trải trên đất; lấy khỏi chỗ của nó, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Lấy mà không lìa khỏi chỗ, đột-kiết-la. Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là…, đã cho y tỳ-kheo rồi, sau vì giận hờn đoạt lấy lại, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch như vầy: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã cho y tỳ-kheo rồi, sau ăn năn, vì giận hờn đoạt lại, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

1 Long nha dặc.

318

T22. 626c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề Tác bạch rồi, sau đó mới nhận sám. Khi nhận sám nên bảo với người kia rằng:

"Hãy tự trách tâm ngươi!"

Tỳ-kheo kia thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên trả y lại cho tỳ-kheo này liền bằng bạch nhị yết-ma như vầy: trong chúng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch như vầy:

"Đại đức Tăng nên lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã cho y tỳ-kheo rồi, sau vì giận hờn đoạt lấy lại, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng trả y lại cho tỳ-kheo có tên… Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã cho y tỳ-kheo, sau vì giận hờn đoạt lấy lại, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả y lại cho tỳ-kheo này, trưởng lão nào chấp thuận Tăng trả y lại cho tỳ-kheo có tên… này thì im lặng. Vị nào không đồng ý nên nói."

"Tăng đã chấp thuận trả y lại cho tỳ-kheo có tên… này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Nếu trong Tăng, đã xả y rồi mà Tăng không trả lại, đột-kiết-la. Nếu có ai bảo "đừng trả", người ấy phạm đột-kiết-la.

Nếu chuyển làm tịnh thí, hoặc tự làm ba y, hoặc sai cho người, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc cố làm hư hoại, hoặc đốt, hoặc làm phi y, hoặc mặc thường xuyên, tất cả đều đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, [626c] ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sadi-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: không vì giận hờn mà nói: "Tôi hối tiếc, không muốn cho y cho thầy, trả y lại cho tôi.

" Nếu người kia cũng biết

tâm người này có sự hối tiếc, liền trả y lại. Hoặc người khác nói: "Tỳ-kheo này hối tiếc, nên trả y lại cho người ta. " Hoặc mượn y319

626c

của người khác mặc; người khác mặc mà không hợp đạo lý đoạt lấy lại thì không phạm.

Nếu sợ mất y hoặc sợ hư hoại, hoặc người kia phá giới, phá kiến, phá oai nghi, hoặc bị cử tội, hoặc diệt tẫn, hoặc đáng phải diệt tẫn, hoặc vì việc này đưa đến mạng nạn, phạm hạnh nạn; vì các trường hợp trên đoạt lấy lại mà không cất chứa. Tất cả không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

1

XXVI. THUỐC BẢY NGÀY2

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, các tỳ-kheo gặp gió mùa thu phát sinh bệnh, nên thân hình gầy còm, lại sinh ghẻ lở. Đức Thế Tôn ở nơi nhàn tịnh, nghĩ rằng:3 "Hiện nay là mùa thu, các tỳ-kheo gặp phải gió độc sinh bệnh, thân hình gầy còm, lại sinh ghẻ dữ. Ta cần thích nghi khiến các tỳ-kheo được uống các loại thuốc, vừa là thức ăn mà vừa là thuốc uống, như ăn cơm hay cơm khô, không nên để cho bày cái vẻ thô xấu ra."4 Ngài lại nghĩ: "Hiện tại có năm thứ thuốc mà người đời biết như bơ, dầu, bơ đặc, mật, đường mía.5 Các tỳ-kheo được phép dùng năm thứ thuốc này, vừa là thức ăn mà vừa là thuốc uống 1 Bản Hán, hết quyển 9.

2 Pāli, Nissaggiya 23, bhesajja. Cf. Mahāvagga vi Bhessajja-kkhando, Vin.i.198. Ngũ phần 5 (tr.30c25), ni-tát-kỳ 15. Tăng kỳ 10 (tr.316b3), ni-tát-kỳ 23. Thập tụng (tr.60c18), Căn bản (tr.759b), ni-tát kỳ 30. 3 Xem Thập tụng 26,

"Y dược pháp" (T23n1435, tr.184b). Pāli, Mahāvagga iv "Bhesajja-khandha,

" Vin.i. 199.

4 Bất linh thô hiện 不令麤現. Pāli, Vin.i.198: na ca oḷāriko āhāro paññāyeyya, không thể quan niệm là thức ăn thô (=thực phẩm chính). Có lẽ bản Hán để rơi mất từ āhāra (thực phẩm) nên câu văn bất xác.

5 Tô, du, sanh tô, mật, thạch mật 酥油生酥蜜石蜜. Pāli, nt. sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ, bơ trong, bơ tươi, dầu ăn, mật, mật mía. 320

T22. 627a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

như cơm, cơm khô, không nên để cho hiện cái vẻ thô xấu ra." Bấy giờ, đức Thế Tôn từ nơi tịnh thất đi ra, vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, bảo rằng:

"Ta vừa ở nơi tịnh thất, khởi lên ý nghĩ: 'Hiện nay là mùa thu, các tỳ-kheo gặp phải gió độc sinh bệnh, thân hình gầy còm, lại sinh ghẻ dữ. Ta cần thích nghi khiến các tỳ-kheo được uống các loại thuốc, vừa là thức ăn mà vừa là thuốc uống, như ăn: cơm, cơm khô, không nên để cho thô hiện.

' Ta lại nghĩ: 'Hiện tại có năm thứ thuốc mà

người đời biết như bơ, dầu, [627a1] bơ đặc, mật, mật mía. Các tỳkheo được phép dùng năm thứ thuốc này, vừa là thức ăn mà vừa là thuốc uống như cơm, cơm khô, không nên để cho hiện cái vẻ thô xấu ra.

' Bởi vậy, cho nên cho phép các tỳ-kheo uống năm thứ thuốc khi có nhân duyên bệnh.

"

Bấy giờ, các tỳ-kheo nhận được các thức ăn ngon béo, hay nhận được thịt, canh thịt, nhưng không thể ăn kịp thời1 huống chi năm thứ thuốc này làm sao kịp thời để uống? Do vậy, thuốc tuy chứa nhiều mà bệnh vẫn không thuyên giảm, hình thể vẫn gầy còm, lại sinh các loại ghẻ lở.

Bấy giờ, đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi Tôn giả A-nan: "Các tỳ-kheo này sao hình thể gầy còm, lại sinh các loại ghẻ lở?" Tôn giả A-nan bạch Phật: "Các tỳ-kheo bệnh này tuy đã nhận được thức ăn ngon béo, được thịt, canh thịt, nhưng không thể ăn kịp thời; huống chi năm thứ thuốc này làm sao kịp thời để uống. Do đó, thuốc tuy chứa nhiều mà bệnh vẫn không lành, cho nên hình thể vẫn gầy còm, vẫn sinh ghẻ lở."

Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:

"Từ nay về sau cho phép các tỳ-kheo vì bệnh duyên, dù thời hay phi thời, cũng được uống năm thứ thuốc này."

Khi ấy, các tỳ-kheo bệnh nhận được đồ ăn thức uống ngon bổ, nhận 1 Thập tụng, ibid., Phật chưa cho phép ăn các thứ này sau ngọ. 321

627a

được thịt, canh thịt, nhưng không thể ăn kịp thời, nên đem cho người nuôi bệnh. Người nuôi bệnh ăn no rồi nên không ăn nữa, đem thức ăn ấy bỏ ra ngoài. Các loài chim tranh nhau ăn nên kêu la inh ỏi. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi Tôn giả Anan: "Tại sao các loài chim kêu la như thế ?" Tôn giả A-nan bạch Phật: "Các tỳ-kheo bệnh nhận được đồ ăn thức uống ngon bổ, nhận được thịt, canh thịt, nhưng không thể ăn kịp thời, nên đem cho người nuôi bệnh. Người nuôi bệnh ăn no rồi nên không ăn nữa, đem thức ăn ấy bỏ ra ngoài. Các loài chim tranh nhau ăn nên kêu la inh ỏi như thế."

Đức Phật bảo Tôn giả A-nan: "Từ nay về sau cho phép thức ăn dư của bệnh nhơn, người nuôi bệnh dù đã ăn đủ no hay ăn chưa đủ no, được phép ăn theo ý mình."1

Khi ấy, các tỳ-kheo buổi sáng thọ tiểu thực rồi vào thôn khất thực. Ăn đủ no rồi, trở lại trong Tăng-già-lam, đem thức ăn đã nhận khi sáng cho các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo vì đã ăn no rồi nên không ăn nữa, đem bỏ ra ngoài. Các loài chim tranh nhau ăn kêu la. Bấy giờ, đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi Tôn giả A-nan: "Tại sao các loài chim kêu la như thế ?"

Tôn giả A-nan đem nhân duyên trên thưa đầy đủ lên đức Phật, vì vậy cho nên các loài chim kêu la.

Đức Phật dạy Tôn giả A-nan:

"Từ nay trở đi, nếu đã nhận thức ăn tiểu thực rồi, hoặc ăn no rồi, cho phép làm pháp dư thực để ăn.

"

Làm pháp dư thực như sau:

"Bạch Đại đức, tôi đã ăn no rồi. Ngài xem cho, biết cho." Đó là cách tác pháp dư thực.

Vị kia nên nói rằng: "Hãy ngăn lòng tham của ngươi!" 1 Xem Tứ phần, ba-dật-đề 35, về phép tàn thực. 322

T22. 627b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Nên làm pháp dư thực như vậy rồi ăn. (Có những nhân duyên khác như trong ba-dật đề, nói về pháp dư thực giống nhau nên không chép ra).1

Lúc bấy giờ, Tôn giả [627b] Xá-lợi-phất bị bệnh phong.2 Thầy thuốc bảo dùng năm loại mỡ: mỡ gấu, mỡ cá, mỡ lừa, mỡ heo, mỡ cá ma-kiệt.3 Cho phép dùng năm loại mỡ này, thọ nhận đúng lúc, nấu đúng lúc, và lọc đúng lúc, uống như phép dùng dầu. Nếu nhận không đúng lúc, nấu không đúng lúc, lọc không đúng lúc mà sử dụng thì trị như pháp.4

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn, từ nước Xá-vệ, du hành trong nhân gian cùng đại chúng một ngàn hai trăm năm mươi tỳ-kheo. Bấy giờ là lúc lúa gạo khan hiếm, nhân dân đói khổ, khất thực khó khăn, lại có năm trăm người hành khất đi theo sau đức Thế Tôn. Khi đức Thế Tôn an tọa dưới một gốc cây, có tượng sư Tư-ha Tỳla-trà5 chở năm trăm chiếc xe mật mía từ con đường kia đi lại.6 Bấy giờ, tượng sư thấy trên đường có dấu chân với bánh xe nghìn nan hoa của đức Như Lai, hiện rõ ra tướng ánh sáng trong sạch đẹp đẽ, đầy đủ. Thấy vậy, tượng sư theo dấu chân tìm đến. Từ xa trông thấy đức Thế Tôn an toạ dưới bóng cây, dung nhan đoan chánh, các căn tịch định, đã hoàn toàn được chế ngự, như voi chúa đã thuần thục; cũng như suối nước trong veo sạch sẽ, trong ngoài đều thanh tịnh. Thấy vậy, tượng sư phát lòng hoan hỷ, đến chỗ đức Như Lai, 1 Tiểu chú trong bản Hán.

2 Xem cht. Phần iii, Ch.vii. Thuốc và các chú thích rải rác trong chương đó. 3 Ma-kiệt ngư 摩竭魚; một loại cá voi (Pāli: makara). Cf. Mahāvagga iv, Vin.i.200: sáu loại mỡ: gấu, cá, cá sấu, heo, lừa. 4 Pāli, op.cit., vikāle… dukkaṭā, phi thời, phạm đột-kiết-la; tức không được quá ngọ.

5 Tư-ha Tỳ-la-trà tượng sư 私訶毘羅嗏象師; phiên âm từ Skt. Siṃha-Vairāṭa. Đồng nhất với Pāli, Belaṭṭha Kaccāna, người buôn đường, chuyển kể, Mahāvagga iv, Vin. i. 224f. Cf. Thập tụng 26 (T. 1435, tr.189a): chuyện tượng sư (người huấn luyện voi, hay nài voi) Tỳ-la-tra. 6 Đi từ Rājagaha đến Andhakavida, ngược chiều với Phật. 323

627c

trước mặt ngài, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện vì tượng sư nói pháp vi diệu khiến cho tượng sư sinh tâm hoan hỷ. Ông cúng dường các tỳ-kheo mỗi vị một bát đường mía. Các tỳ-kheo không dám thọ nhận:

"Đức Như Lai chưa cho phép các tỳ-kheo thọ nhận đường mía đen1."

Và các Tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn bảo:

"Từ nay về sau cho phép các tỳ-kheo thọ nhận đường mía đen." Đức Phật nói với tượng sư:

"Chỉ cần một chum đường cũng đủ cho các tỳ-kheo."2 Tượng sư phụng hành lời dạy của Như Lai, đem một chum đường phân phát cho các tỳ-kheo rồi, số đường vẫn còn dư. Đức Phật bảo tượng sư:

"Ông cứ tùy ý tiếp tục phân phối đầy đủ cho đến ba lần." Bấy giờ, tượng sư vâng lời Phật dạy, phân phối đầy đủ ba lần, nhưng vẫn dư. Đức Phật bảo tượng sư:

"Ông có thể đem số đường còn thừa cho những người hành khất. "

Tượng sư liền đem cho họ mà vẫn còn. Đức Phật bảo nên cho họ đến ba lần. Tượng sư cho họ ba lần mà vẫn cứ còn thừa. Đức Phật bảo tượng sư:

"Nay ông đem số đường mía thừa này đổ nơi tịnh địa, trong nước không có trùng. Tại sao vậy? Vì ta không thấy chư Thiên, Ma, Phạm, sa-môn, [627c] bà-la-môn và người đời nào ăn loại đường dư này mà có thể tiêu hoá được, chỉ trừ một người là Như Lai." Tượng sư liền đem đường mía dư để nơi tịnh địa, trong nước không 1 Hắc thạch mật 黑石蜜. Pāli: guḷa, đường (cát) đen; đường mía chưa tinh luyện. 2 Số tỳ-kheo được kể là 1250 vị.

324

T22. 627c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

có trùng. Khi đổ vào trong nước, nước chấn động thành âm thanh, phát sinh khói như đốt lửa, giống như nung một cục sắt đỏ rồi bỏ vào trong nước. Đường mía dư đổ vào nước, có âm thanh chấn động và phát sinh ra khói, cũng giống như vậy. Tượng sư mục kích sự biến động lạ thường như vậy, lông trong người đều dựng ngược lên, trong lòng sợ sệt, liền đến chỗ đức Thế Tôn đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên vừa rồi bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn thấy tượng sư sợ sệt, liền vì ông mà nói pháp vi diệu, nói về phước của bố thí, trì giới, và sinh thiên, chỉ trích dục là bất tịnh, khen ngợi sự xuất ly. Tượng sư liền từ chỗ ngồi dứt sạch các trần cấu, đạt được pháp nhãn tịnh, kiến pháp, đắc pháp, chứng được quả, rồi bạch Phật rằng:

"Từ nay trở đi con xin quy y Phật, Pháp, Tăng. Cúi xin đức Thế Tôn cho con làm người ưu-bà-tắc, trọn đời không sát sinh, cho đến không uống rượu."

Bấy giờ, tượng sư nghe nói pháp, mọi trói buộc được khai giải, sinh lòng hoan hỷ, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy, kính lễ dưới chân Phật, nhiễu ba vòng rồi cáo lui.

Lúc bấy giờ, các tỳ-kheo vào trong thôn khất thực, thấy người ta làm đường mía có trộn tạp vật vào, nên nghi, không dám ăn khi phi thời. Đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Cho phép dùng phi thời. Vì cách làm đường nó như vậy."

Các tỳ-kheo nhận được loại đường mía chưa thành, nghi. Phật dạy: "Cho phép dùng.

" Nhận được loại đường mía lỏng, đường mía

đặc, Phật đều cho phép dùng. Loại đường trắng, Phật cũng cho dùng. Đường mía pha nước, Phật cũng cho dùng. Nước mía chưa đun chín cho uống. Đun chín rồi, không cho uống, nếu uống trị như pháp. Được mía cây, Phật cho dùng đúng thời.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn du hành trong nhân gian từ biên giới nước Ma-kiệt-đà, đến thành La-duyệt.

325

628a

Khi ấy, Tất-lăng-già-bà-ta1 có nhiều người quen ở trong thành này và có nhiều đồ chúng. Khi nhận được nhiều phẩm vật cúng dường như bơ, dầu, bơ đặc, mật, đường mía, đều cho các đệ tử. Các đệ tử được thầy cho, chứa đầy cả lu lớn, bình, bát lớn, bát nhỏ, trong đãy đựng bát, đãy lọc nước v.v… đem treo lên trụ cây, trên móc áo, nơi cửa sổ, treo khắp các nơi, rỉ chảy lung tung, khiến phòng xá bị hôi thối.

Bấy giờ, các trưởng giả đến thăm, vào phòng thấy dồn chứa, tích trữ các loại thuốc nhiều một cách bừa bãi như vậy, đều hiềm trách rằng: "Sa-môn Thích tử không biết dừng nghỉ, cầu nhiều [628a1] không nhàm chán. Bên ngoài tự xưng là ta biết Chánh pháp. Nhưng như vậy thì làm gì có Chánh pháp! Dồn chứa nhiều loại thuốc, như kho tàng của vua Bình-sa không khác."

Trong số các tỳ-kheo nghe, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầuđà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách đệ tử của Tất-lăng-già-bàta: "Sao lại dồn chứa, tích trữ các loại thuốc nhiều một cách bừa bãi như vậy?"

Hiềm trách rồi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳkheo, dùng vô số phương tiện quở trách đệ tử của Tất-lăng-già-bàta rằng: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại dồn chứa nhiều loại thuốc đến rỉ chảy lung tung như kho đồ chứa của Vua Bình-sa không khác?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách, rồi bảo các tỳkheo: "Đây là những người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những 1 Tất-lăng-già-bà-ta 畢陵伽婆蹉. Pāli: Pilindavaccha. Chuyện kể Tất-lăng-giàbà-ta trong Ngũ phần 5 (tr.30c25) và Pāli (Vin.iii. 248) giống nhau. 326

T22. 628a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào có bệnh, các loại thuốc dư tàn1 như tô, dầu, sinh tô, mật, đường mía,

2 được dùng trong vòng bảy ngày.

Nếu quá bảy ngày mà còn dùng, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Bệnh: được thầy thuốc bảo phải uống thứ thuốc nào đó. Thuốc: bơ, dầu, bơ đặc, mật, đường mía.

Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất được thuốc, chứa cất. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư cho đến ngày thứ bảy được thuốc, chứa cất. Ngày thứ tám, khi bình minh xuất hiện, số thuốc nhận được trong bảy ngày, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc. Ngày thứ hai không nhận được thuốc. Ngày thứ ba nhận được thuốc, ngày thứ tư nhận được thuốc, như vậy cho đến ngày thứ bảy nhận được thuốc. Ngày thứ tám khi bình minh xuất hiện, số thuốc nhận được trong sáu ngày đều ni-tát-kỳ. Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc, ngày thứ hai nhận được thuốc. Ngày thứ ba không nhận được thuốc (như vậy chuyển lần xuống cho đến bảy ngày không nhận được thuốc, đặt câu văn cũng như vậy).3

1 Hán: tàn dược 殘藥. Pāli: paṭisāyanīyāni bhesajjāni, các loại thuốc được uống như ăn. Căn bản: chư dược tùy ý phục thực 諸藥隨意服食, ‹các loại thuốc được tuỳ ý uống hay ăn.› Ngũ phần, Thập tụng: hàm tiêu dược 含消藥, thuốc như thức ăn loại mềm (không cần nhai).

2 Ngũ phần: Thập tụng, Căn bản, kể bốn: tô (gồm cả thục tô và sanh tô), du, đường, mật. Đường được giải thích là đường cát (sa đường). Tăng kỳ: tô, du, mật, thạch mật, sanh tô, chi 酥油蜜石蜜生酥脂.

3 Tiểu chú trong bản Hán. Dưới đây cũng vậy. 327

628b

Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc. Ngày thứ hai, ngày thứ ba không nhận được thuốc. Ngày thứ tư nhận được thuốc, cho đến ngày thứ bảy nhận được thuốc. Ngày thứ tám khi bình minh xuất hiện, số thuốc nhận được trong năm ngày đều ni-tát-kỳ. Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư không nhận được thuốc. Ngày thứ năm nhận được thuốc (như vậy chuyển lần xuống cho đến ngày thứ sáu, ngày thứ bảy không nhận được thuốc, đặt câu văn cũng như vậy). Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư không nhận được thuốc. Ngày thứ năm nhận được thuốc, cho đến ngày thứ bảy nhận được thuốc. Ngày thứ tám [628b] khi bình minhxuất hiện, số thuốc nhận được trong bốn ngày đều ni-tát-kỳ.

Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc, ngày thứ hai nhận được thuốc. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm không nhận được thuốc (như vậy chuyển lần xuống cho đến ngày thứ bảy không nhận được thuốc, đặt câu văn cũng như vậy).

Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm không nhận được thuốc. Ngày thứ sáu, ngày thứ bảy nhận được thuốc. Ngày thứ tám khi bình minh xuất hiện, số thuốc nhận được trong ba ngày đều ni-tát-kỳ. Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc, ngày thứ hai nhận được thuốc. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu không nhận được thuốc. Ngày thứ bảy nhận được (như vậy chuyển lần xuống cho đến ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy không nhận được thuốc, đặt câu văn cũng như vậy). Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu không nhận được thuốc. Ngày thứ bảy nhận được thuốc. Ngày thứ tám khi bình minh xuất hiện, số thuốc nhận được trong hai ngày đều ni-tát-kỳ. Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc, ngày thứ hai nhận được thuốc. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu,328

T22. 628b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

ngày thứ bảy không nhận được thuốc (như vậy chuyển lần xuống cho đến ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy không nhận được thuốc, đặt câu văn cũng như vậy). Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc. Ngày thứ hai, ngày thứ ba không nhận được, cho đến ngày thứ bảy không nhận được. Ngày thứ tám khi bình minh xuất hiện, số thuốc nhận được trong một ngày, ni-tát-kỳ.

Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc, không tịnh thí. Ngày thứ hai được thuốc tịnh thí. Ngày thứ ba được thuốc, cho đến ngày thứ bảy được thuốc không tịnh thí. Ngày thứ tám khi bình minh xuất hiện, số thuốc nhận được trong sáu ngày đều ni-tát-kỳ. Tỳ-kheo nào ngày thứ nhất nhận được thuốc không tịnh thí. Ngày thứ hai được thuốc, ngày thứ ba được thuốc tịnh thí, ngày thứ tư được thuốc không tịnh thí (như vậy chuyển lần xuống cho đến ngày thứ bảy được thuốc tịnh thí, không tịnh thí, đặt câu văn cũng như trên). Sai cho người (đặt câu văn cũng như trên). Hoặc mất, hoặc cố làm hư hoại, hoặc làm phi dược, hoặc tác ý là thân hậu lấy, hoặc quên đi (xây dựng câu văn cũng như trên) đều ni-tát-kỳ.

Nếu thuốc phạm xả đọa mà không xả, lại đem đổi lấy thuốc khác thì phạm một ni-tát-kỳ, một đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này phải xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người. Không được xả biệt chúng. Xả không thành xả phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi Tỳ-kheo tên là…, đã cố ý chứa thuốc dư quá bảy ngày, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước phải tác bạch như vầy: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã cố 329

628c

ý chứa thuốc dư quá bảy ngày, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên… này. [628c] Đây là lời tác bạch."

Bạch rồi sau đó mới thọ sám, nên bảo người kia rằng: "Hãy tự trách tâm ngươi!"

Tỳ-kheo phạm tội thưa:

"Xin vâng!"

Tăng nên trả thuốc lại cho tỳ-kheo kia. Vật sở hữu quá bảy ngày của tỳ-kheo kia như bơ, dầu thì nên thoa vào cửa, nơi bị kêu;1 mật, thạch mật thì cho người giữ vườn. Hoặc đến ngày thứ bảy, xả cho tỳ-kheo.2 Tỳ-kheo kia nên lấy ăn. Nếu dưới bảy ngày3 thì nên trả lại cho tỳ-kheo này bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, theo sự việc trên tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã cố ý chứa thuốc dư, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, hoàn thuốc lại cho Tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch." "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã cố ý chứa thuốc dư, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Tăng nay hoàn lại thuốc cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng hoàn thuốc lại cho tỳ-kheo có tên… này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã chấp thuận trả lại thuốc cho tỳ-kheo có tên… này rồi. Tăng đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Tỳ-kheo này lấy thuốc lại rồi nên dùng thoa gót chân, hoặc dùng để 1 Hộ hưởng 戶響, tiếng kêu nơi cửa; bôi dầu cho trơn để khỏi kêu. 2 Trước khi hết thời hạn, mật mía hay đường có thể mang cho tỳ-kheo khác. 3 Nguyên hán: nhược giảm thất nhất 若減七日.

330

T22. 628c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề đốt đèn. Đã xả cho Tăng rồi, Tăng không trả lại, phạm đột-kiết-la. Nếu có vị nào bảo "đừng trả", vị ấy phạm đột-kiết-la. Nếu chuyển

làm tịnh thí hoặc sai cho người khác, hoặc cố làm hư hoại, hoặc đốt, hoặc làm phi dược, hoặc uống thường xuyên, tất cả đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu thuốc quá bảy ngày kia là bơ, là dầu, dùng thoa cửa, chỗ có tiếng kêu. Nếu là mật, đường mía, cho người giữ vườn dùng, hoặc đến ngày thứ bảy xả cho tỳ-kheo dùng. Nếu chưa đủ bảy ngày, hoàn lại cho tỳ-kheo kia dùng thoa gót chân, hoặc đốt đèn thì không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XXVII. Y TẮM MƯA 1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Tỳ-xá-khư Mẫu

2 thỉnh Phật và Tăng tỳ-kheo ngày mai thọ thực. Liền trong đêm đó, bà sửa soạn đầy đủ các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ. Sáng sớm, sai tỳ nữ đến trong Tăng-già-lam thỉnh Phật và Tăng đã đến giờ phó trai.3

Hôm ấy nhằm ngày trời mưa như trút nước.4 Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo: "Ngày hôm nay, các ông ra hết ngoài mà tắm 1 Pāli, Nissaggiya 24, vassikasāṭikā. Ngũ phần (tr.32b08), ni-tát-kỳ 17. Tăng kỳ (tr.319c1), ni-tát-kỳ 25. Thập tụng 8 (tr.58c28), Căn bản 24 (tr.757a3), ni-tát-kỳ 28.

2 Tỳ-xá-khư Mẫu 毘舍佉母, xem cht. chương 3, Bất-định 1. 3 Chuyện kể, xem Mahāvagga viii,Vin. i. 291ff. Cf. Thập tụng 27, "Y pháp"

(tr.195b11).

4 Hán: như tượng niệu há 如象尿下,

"như voi đái."

331

629a

mưa. Trận mưa ngày hôm nay là cuối mùa. Như bây giờ Diêm phù đề đang mưa, nên biết trong cả bốn thiên hạ cũng vậy. "

[629a1] Các tỳ-kheo nghe đức Phật dạy rồi, đều lõa hình mà ra khỏi phòng để tắm.

Khi ấy, tỳ nữ đến ngoài cửa Tăng-già-lam, nhìn vào thấy các tỳkheo đều đang lõa hình tắm, bèn nghĩ: "Nơi đây không có sa-môn, mà tất cả đều là loã hình ngoại đạo.

" Tỳ nữ chạy về báo cáo với

Tỳ-xá-khư Mẫu:

"Đại gia nên biết, ở trong Tăng-già-lam, tất cả đều là ngoại đạo lõa hình chứ không có sa-môn."

Tỳ-xá-khư Mẫu là người nữ thông minh trí tuệ, liền nghĩ: "Vừa rồi trời mưa. Có lẽ các tỳ-kheo thoát y, loã hình tắm dưới mưa. Tỳ nữ không biết nên báo cáo như vậy.

" Tỳ-xá-khư Mẫu sai tỳ nữ trở lại

nơi Tăng-già-lam, bạch các tỳ-kheo là: "Đã đến giờ rồi. " Tỳ nữ liền

trở lại bên ngoài Tăng-già-lam, nhìn vào không thấy vị nào cả. Vì lúc ấy, các tỳ-kheo tắm đã xong, mặc y, vào phòng tĩnh tọa tư duy. Tỳ nữ đứng bên ngoài cửa, thấy Tăng-già-lam vắng vẻ, không người. Lại nghĩ: "Hiện tại Tăng-già-lam trống vắng không có tỳkheo. " Liền trở về thưa với Tỳ-xà-khư Mẫu rằng: "Đại gia nên biết, trong Tăng-già-lam trống vắng, không có vị tỳkheo nào cả." Tỳ-xá-khư Mẫu là người trí tuệ thông minh, liền nghĩ rằng: "Chư tỳ-kheo tắm xong, chắc các ngài vào tịnh tọa tư duy. Tỳ nữ không biết nên nói là trong Tăng-già-lam trống vắng, không có vị tỳ-kheo nào.

" Do vậy, Tỳ-xá-khư Mẫu lại bảo tỳ nữ chạy vội lại trong Tăng-già-lam, cao tiếng thưa:

"Đã đến giờ rồi."

Bấy giờ, đức Thế Tôn từ trong tịnh thất bước ra, nói với tỳ nữ rằng: "Ngươi về trước. Ta sẽ đến ngay bây giờ."

Đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo, giờ đã đến rồi, nên đắp y, bưng bát. Các tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, thảy đều đắp y, bưng bát. Đức Thế332

T22. 629b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề Tôn cùng đại Tăng tỳ-kheo một ngàn hai trăm năm mươi vị, như lực sĩ co duỗi cánh tay, từ Kỳ-hoàn tinh xá hốt nhiên biến mất, và xuất hiện nơi nhà của Tỳ-xá-khư Mẫu, an tọa nơi chỗ ngồi, y phục không ướt, tất cả đều như vậy.

Sau đó, tỳ nữ mới về đến nhà, thấy đức Thế Tôn và Tăng tỳ-kheo đã đến nhà trước, chỗ ngồi đã ổn định, y phục không ướt. Thấy vậy liền khởi lên ý nghĩ: "Đức Thế Tôn thật là kỳ diệu đặc biệt, có đại thần lực; đi sau mà lại đến trước mình." Bấy giờ, Tỳ-xá-khư Mẫu dùng các đồ ăn thức uống ngon bổ cúng dường Phật và Tăng tỳ-kheo. Ăn xong, cất dọn bát, Tỳ-xá-khư Mẫu đặt ghế thấp ngồi phía trước, bạch Phật rằng: "Cúi xin đức Thế Tôn cho phép con được thỉnh nguyện." Đức Phật [629b] nói với Tỳ-xá-khư Mẫu:

"Như Lai không cho mọi người quá điều thỉnh nguyện."1 Tỳ-xà-khư Mẫu lại bạch Phật rằng:

"Bạch Đại đức, nếu nguyện thanh tịnh và khả thi, xin ban cho con." Đức Phật dạy: "Tùy ý."

Tỳ-xà-khư Mẫu bạch đức Thế Tôn rằng:

"Hoặc có các tỳ-kheo khách nào từ phương xa đến chưa biết nơi chốn. Nguyện Thế Tôn cho phép con được cúng dường thức ăn cho tỳ-kheo khách; trọn đời cung cấp.2"

1 Hán: Như lai bất dữ nhân quá nguyện 如來不與人過願. Cf. Pāli (Vin.i. 192): atikkantavārā kho … thāgatā,

"Các đức Như lai siêu quá các ước nguyện." Nghĩa là chỉ hứa khả những thỉnh nguyện không phi pháp. Câu Phật thường xuyên trả lời khi có người thỉnh nguyện. Ngũ phần: "Phật đối với thế gian các nguyện đã mãi mãi xa lìa.

" Xem Thập tụng 27, (tr.195c17) "Các Như Lai… đã vượt qua các ước nguyện (Hán: dĩ quá chư nguyện 已過諸願)." 2 Thập tụng, ibid.: "sau khi đã quen nơi chốn, tỳ-kheo ăn đâu, tùy ý. " Pāli, Vin.i.

192: icchāmi saṅghassa yāvajīvaṃ āgantikabhattaṃ dātuṃ, "Con muốn trọn đời

dâng cúng thực phẩm cho tỳ-kheo khách Tăng." 333

629b

Lại bạch Thế Tôn: "Tỳ-kheo muốn đi xa, có thể vì sự ăn mà không theo kịp đồng bạn.1 Nguyện Thế Tôn cho phép con cúng thức ăn cho tỳ-kheo đi xa; trọn đời cúng dường."

"Các Tỳ-kheo bệnh, nếu không được thức ăn hợp với chứng bệnh thì có thể mạng chung. Nếu được thức ăn hợp với bệnh thì sẽ được lành bệnh. Nguyện Thế Tôn cho phép con trọn đời được cúng dường thức ăn cho các vị tỳ-kheo bệnh."

Lại bạch Thế Tôn:

"Các tỳ-kheo bệnh, nếu không có thuốc hợp với bệnh thì có thể mạng chung. Nếu được thuốc hợp với bệnh thì bệnh sẽ được lành. Nguyện Thế Tôn cho phép con trọn đời được cúng dường thuốc trị bệnh cho các tỳ-kheo bệnh."

"Các tỳ-kheo nuôi bệnh, lại tự mình đi khất thực nên không chu toàn việc chăm sóc người bệnh. Nguyện Thế Tôn cho phép con trọn đời được cúng dường thức ăn cho người nuôi bệnh." "Đức Thế Tôn cho phép các tỳ-kheo nước A-na-tần-đầu 2 được ăn

cháo.3 Nếu đức Thế Tôn cho phép các tỳ-kheo đó ăn cháo thì con xin nguyện trọn đời được cúng dường cháo." "Sáng nay, con sai tỳ nữ đến trong Tăng-già-lam để bạch đến giờ thọ thực. Các tỳ-kheo đều lõa hình tắm trong mưa. Cúi xin đức Thế Tôn cho phép con trọn đời được cung cấp áo tắm mưa4 cho các tỳkheo." Lại bạch Thế Tôn: "Con có chút nhân duyên, đến bên bờ sông Adi-la-bạt-đề, 5 thấy các tỳ-kheo-ni lõa hình mà tắm. Khi ấy có các tặc nữ, dâm nữ, đến chỗ các tỳ-kheo-ni nói rằng: "Các cô tuổi nhỏ, 1 Thập tụng, ibid.,

"vì vậy (vì đi một mình) có thể đi lạc vào đường hiểm." 2 A-na-tần-đầu 阿那頻頭國. Xem chương v. ba-dật-đề 32. Pāli: Andhakavindaka. Cf. Vin.i. 220 (Bhesajja-kkhandha). 3 Hán: chúc 粥. Pāli: yāgu: cháo gạo hay cháo sữa. 4 Vũ dục y 雨浴衣; xem giải thích đoạn sau.

5 A-di-la-bạt-đề 阿夷羅跋提. Pāli: Aciravatī.

334

T22. 629c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

dung mạo xinh đẹp, dưới nách chưa có lông. Bây giờ đến tuổi trẻ khoẻ, sao không tập chuyện ái dục. Hãy để tuổi già sẽ tu tập phạm hạnh. Như vậy, cả hai đều được cả.

" Trong số các tỳ-kheo-ni trẻ

tuổi này có vị liền sinh tâm không vui. Cúi xin đức Thế Tôn cho phép con trọn đời được cung cấp áo tắm cho tỳ-kheo-ni." Lúc bấy giờ, đức Phật nói với Tỳ-xá-khư Mẫu: "Bà vì mục đích gì mà thỉnh nguyện tám điều như vậy?" Tỳ-xá-khư Mẫu bạch Phật rằng:

"Nếu có tỳ-kheo từ phương xa đến, bạch Thế Tôn rằng: 'Có tỳkheo tên như vậy đã qua đời. Vị ấy sinh về chỗ nào?' Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn liền ký thuyết cho rằng, trong bốn đạo quả [629c] ắt sẽ chứng hoặc quả Tu-đà-hoàn, hoặc quả Tư-đà-hàm, hoặc quả Ana-hàm, hoặc quả A-la-hán. Và con sẽ thưa hỏi: 'Vị tỳ-kheo qua đời kia đã từng đến nước Xá-vệ này chưa?' Nếu con được nghe biết là vị ấy đã từng đến. Con lại khởi lên ý nghĩ, 'Vị khách tỳ-kheo ấy đã từng nhận đồ ăn do con cúng dường các tỳ-kheo khách mới đến.

'"

"Hoặc các tỳ-kheo sắp đi xa nhận thức ăn. Hoặc các tỳ-kheo bệnh nhận thức ăn. Hoặc các tỳ-kheo bệnh nhận thuốc. Hoặc người nuôi bệnh nhận thức ăn. Hoặc người nhận cháo. Hoặc nhận y tắm mưa. Khi con nghe những lời (ký thuyết) như vậy liền phát tâm hoan hỷ. Khi đã phát tâm hoan hỷ rồi, con liền xả bỏ các thân1 ác. Khi thân ác đã trừ bỏ liền được thân lạc. Do đã được thân lạc, tâm của con được chánh định. Khi tâm được chánh định liền có khả năng chuyên tâm tu tập căn, lực, và giác ý."

Đức Thế Tôn khen:

"Lành thay, lành thay! Tỳ-xá-khư Mẫu, những điều này là sự thật. Tại sao vậy? Bà là đàn-việt thông minh trí tuệ, thâm tín." Bấy giờ, đức Thế Tôn vì bà Tỳ-xá-khư Mẫu nói bài tụng: 1 Để bản: thân. Có bản đọc là chúng.

335

630a

Hoan hỷ cúng ẩm thực;

Đệ tử Phật trì giới.

Bố thí cho mọi người,

Hàng phục tâm keo kiết.

Nhân vui thọ báo vui,

Hằng được vui an ổn.

Được xứ sở thiên thượng;

Đạt Thánh đạo vô lậu.

Tâm vui với phước đức,

Khoái lạc không thể ví.

Được sinh nơi thiên thượng

Sống lâu thường an lạc!

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng nhiều phương tiện nói pháp cho Tỳ-xá-khư Mẫu, khuyến khích khiến cho bà được hoan hỷ, liền từ chỗ ngồi trở về trong Tăng-già-lam. Vì nhân duyên này, tập hợp Tăng tỳ-kheo, nói pháp tùy thuận, dùng vô số phương tiện khen ngợi hạnh đầu-đà trang nghiêm tốt đẹp, khen ngợi vui xuất ly, và bảo các tỳ-kheo khác rằng: "Từ nay trở đi, Ta cho phép thức ăn cho các tỳ-kheo khách đến, thức ăn cho tỳ-kheo sắp đi xa,1 thức ăn cho tỳ-kheo bệnh, thuốc cho tỳ-kheo bệnh, thức ăn cho người nuôi bệnh,2 cho phép ăn cháo, cho phép nhận y tắm mưa cho tỳ-kheo và y tắm cho tỳ-kheo-ni."

Tỳ-xá-khư Mẫu nghe đức Thế Tôn cho phép các tỳ-kheo được thọ dụng như vậy rồi, bà liền cung cấp trọn đời từ thức ăn cho tỳ-kheo khách, cho đến, y tắm cho tỳ-kheo-ni. Xá-khư Mẫu sau khi nghe đức Phật cho phép rồi liền may sắm nhiều y tắm mưa, sai người mang đến trong Tăng-già-lam dâng cúng các tỳ-kheo. Các [630a1]tỳ-kheo bèn phân chia. Đức Phật dạy: 1 Nghĩa là, được phép để dành làm lương thực đi đường, để dọc đường, những chỗ lạ, khỏi phải đi khất thực.

2 Đây là những trường hợp tỳ-kheo được phép để dành thức ăn. 336

T22. 630a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Không nên phân chia. Tùy thứ tự, từ trên Thượng tọa trở xuống mà trao. Nếu trao chưa đủ thì nhớ theo thứ tự để sau trao tiếp. Kỳ sau nhận được y thì theo thứ tự đó trao tiếp cho đủ." Có thí chủ đem y quý giá đến, cũng theo thứ tự mà trao. Đức Phật dạy: "Không nên như vậy. Phải theo thứ tự từ trên Thượng tọa trở xuống mà hỏi. Nếu vị thượng tọa ấy không cần thì mới theo thứ tự mà trao. Nếu không đủ thì lấy phần y trong Tăng có thể phân chia được, đem phân chia cho đủ."

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo, khi nghe Phật cho phép tỳ-kheo chứa y tắm mưa, nên suốt cả năm, xuân, hạ cũng như đông, thường cầu y tắm mưa. Họ không xả y tắm mưa mà đem dùng vào việc khác. Hiện có y tắm mưa, nhưng họ vẫn lõa hình mà tắm. Các tỳ-kheo nghe thấy, trong đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết hổ thẹn, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Tuy đức Như Lai đã cho phép tỳ-kheo chứa y tắm mưa, nhưng sao trong suốt năm, xuân, hạ cũng như đông, các thầy lại luôn luôn tìm cầu y tắm mưa? Không xả y tắm mưa, lại đem dùng vào việc khác; hiện có y tắm mưa tại sao vẫn loã hình mà tắm?" Các tỳ-kheo quở trách rồi, họ đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại suốt năm tìm cầu y tắm mưa?"

Dùng vô số phương tiện quở trách lục quần rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Đây là những người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay về sau Ta vì các tỳkheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

337

630b

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, mùa xuân còn một tháng có thể tìm cầu y tắm mưa; còn lại nửa tháng, có thể dùng. Nếu tỳ-kheo quá trước một tháng tìm cầu y tắm mưa, dùng quá trước nửa tháng, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Y tắm mưa: 1

y dùng tắm trong khi mưa.

Y: có mười loại như đã nói trước.

Từ mười sáu tháng ba,2 tỳ-kheo nên tìm cầu y tắm mưa. Từ mồng một tháng tư3 nên dùng. Nếu tỳ-kheo trước ngày mười sáu tháng ba tìm cầu y tắm mưa, trước mồng một tháng tư sử dụng, ni-tát-kỳ badật-đề. Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, đột-kiết-la. Khi muốn xả cho Tăng, phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng về Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay [630b] thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là…, quá trước một tháng tìm cầu y tắm mưa, dùng quá trước nửa tháng, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, quá 1 Vũ dục y 雨浴衣. Pāli: vassikasāṭikā, khăn quấn để tắm khi trời mưa. Khác với udakasāṭikā, dục y 浴衣, khăn tắm để tỳ-kheo-ni quấn người khi tắm sông. 2 Tính theo lịch Trung Quốc. Đây chỉ 1 tháng trước an cư mùa hạ. Cách tính tháng trong luật, bắt đầu ngày 16 trăng tròn kể là ngày thứ nhất đầu tháng, cho đến ngày 15 trăng tròn theo đó là hết tháng. Bốn tháng như vậy là một mùa. Căn bản 24 (tr.757a13): "Xuân tàn còn một tháng, chỉ một tháng trước an cư, tức từ 16 tháng Tư đến 15 tháng Năm."

3 Ngày và tháng ở đây tính theo lịch Trung Quốc. Tăng kỳ: nửa tháng Tư thọ dụng, đến 15 tháng Tám xả.

338

T22. 630b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề trước một tháng tìm cầu y tắm mưa, dùng quá trước nửa tháng, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo kia. Đây là lời tác bạch."

Tác bạch rồi, sau đó mới nhận sám. Khi nhận sám nên nói với người kia rằng:

"Hãy tự trách tâm ngươi!"

Tỳ-kheo kia thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên trả y tắm mưa lại cho tỳ-kheo kia bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Tăng nên sai một người có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo dự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, quá trước một tháng tìm cầu y tắm mưa, sử dụng quá trước nửa tháng, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trả lại y tắm mưa cho tỳ-kheo có tên… này. Đây là lời tác bạch." "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, quá trước một tháng tìm cầu y tắm mưa, sử dụng quá trước nửa tháng, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả lại y tắm mưa cho tỳ-kheo có tên… này. Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng trả lại y tắm mưa cho tỳ-kheo có tên… này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói." "Tăng đã đồng ý trả lại y tắm mưa cho tỳ-kheo này rồi. Tăng chấp nhận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy. "

Đã xả y tắm mưa cho Tăng rồi, Tăng không trả lại, (Tăng) phạm đột-kiết-la. Khi trả, có người nào bảo "đừng trả" , người ấy phạm

đột-kiết-la.

Nếu chuyển làm tịnh thí hoặc sai cho người, hoặc tự làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc cố làm cho hư hoại, hoặc đốt, hoặc dùng thường xuyên, tất cả đều phạm đột-kiết-la. 339

630c

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiếtla. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: ngày mười sáu tháng ba tìm cầu, mồng một tháng tư sử dụng. Hoặc xả y tắm mưa rồi mới dùng làm các vật dụng khác. Hoặc mặc y tắm mà tắm. Hoặc không có y tắm mưa. Hoặc làm y tắm. Hoặc giặt nhuộm. Hoặc đưa đến chỗ nhuộm.Tất cả không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XXVIII. Y CẤP THÍ1

A. DUYÊN KHỞI

Lúc bấy giờ, đức Phật hạ an cư ở tại Tỳ-lan-nhã.2 Đức Phật bảo Anan: "Ông đến nói với bà-la-môn Tỳ-lan-nhã rằng: 'Như Lai đã nhận lời thỉnh của ông, an cư mùa hạ đã xong rồi, [630c] nay muốn du hành trong nhân gian.

'"

Tôn giả A-nan vâng lời Phật dạy đến chỗ bà-la-môn Tỳ-lan-nhã nói với bà-la-môn rằng:

"Như Lai nói với ông,

'Như Lai nhận lời thỉnh của ông, an cư mùa

hạ đã xong, nay muốn du hành trong nhân gian. '"

Bấy giờ, bà-la-môn Tỳ-lan-nhã nghe Thế Tôn nói như vậy, liền nhớ lại: "Không có lợi, không có thiện lợi gì cho ta! Ta không được gì, không điều lành nào được cả! Tại sao vậy? Vì ta đã thỉnh sa-môn Cù-đàm và chư Tăng an cư trong chín mươi ngày vừa xong mà ta đã không cúng dường."

Bấy giờ, bà-la-môn Tỳ-lan-nhã cùng A-nan đến chỗ đức Thế Tôn, kính lễ dưới chân Phật, đứng lui qua một bên. Đức Thế Tôn tuần tự 1 Pāli, Nissaggiya 28 accekacīvara. Ngũ phần (tr.33b14), ni-tát-kỳ 18. Thập tụng (tr.57c11) ni tát kỳ 27. Căn bản (tr.750c27), ni-tát-kỳ 26. 2 Xem cht. Chương 1, ba-la-di 1.

340

T22. 630c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

vì bà-la-môn Tỳ-lan-nhã nói pháp vi diệu. Bà-la-môn phát tâm hoan hỷ, liền bạch đức Phật rằng:

"Cúi xin đức Thế Tôn và Tăng tỳ-kheo ở lại Tỳ-lan-nhã thêm chín mươi ngày nữa theo lời thỉnh mời của con.

"

Đức Phật nói với bà-la-môn:

"Như Lai đã nhận lời thỉnh của ông, an cư mùa hạ chín mươi ngày xong rồi. Nay muốn du hành trong nhân gian." Bà-la-môn lại bạch:

"Nguyện đức Thế Tôn và Tăng nhận lời mời thọ thực của con vào sáng mai.

"

Đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Bà-la-môn biết đức Thế Tôn đã nhận lời bằng cách im lặng rồi, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, kính lễ dưới chân Phật, nhiễu ba vòng, cáo lui trở về nhà. Trong đêm ấy sắm sửa đầy đủ mọi thức ăn ngon bổ. Sáng hôm sau, đến bạch Phật 'đã đến giờ.'

Đức Thế Tôn cùng Tăng gồm năm trăm vị tỳ-kheo đắp y, bưng, bát đến nhà kia, an tọa nơi chỗ ngồi. Bà-la-môn bưng thức ăn ngon bổ đến dâng cúng Phật và Tăng tỳ-kheo, khiến cho tất cả đều đầy đủ. Thọ thực xong, mỗi vị đều tự thâu bát. Bà-la-môn dùng ba y dâng cúng đức Phật, và dâng cúng cho mỗi Tăng tỳ-kheo hai y gọi là y an cư mùa hạ. Khi ấy, các tỳ-kheo không dám nhận và nói với thí chủ rằng: "Đức Thế Tôn chưa cho phép nhận y mùa hạ." Bấy giờ, các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Phật. Phật bảo các tỳ-kheo: "Cho phép nhận y mùa hạ." Nhóm sáu tỳ-kheo nghe Thế Tôn cho phép nhận y mùa hạ, bèn suốt cả năm, ba mùa xuân, hạ và đông thường cầu xin y. An cư chưa xong cũng cầu xin y, cũng nhận y.

Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử an cư trong một trú xứ xong rồi, nghe tin nơi trú xứ khác tỳ-kheo hạ an cư xong nhận được nhiều y lợi dưỡng, liền đến nơi trú xứ ấy, hỏi các người rằng: 341

631a

"Y nhận được trong mùa an cư đã chia chưa?"

Đáp: "Chưa chia."

Nói: "Chưa chia thì chia phần cho tôi với!"

Bạt-nan-đà lại đến các trú xứ khác. Như vậy chẳng phải một chỗ, cũng đều hỏi rằng:

"Y nhận được trong mùa an cư, ngài đã chia chưa?" Đáp: "Chưa chia."

Nói: "Chưa chia thì chia phần cho tôi với!"

Bấy giờ, Bạt-nan-đà [631a1] nhận phần y nhiều chỗ, được rất nhiều phần y, đem vào trong tinh xá Kỳ-hoàn. Các tỳ-kheo thấy hỏi Bạtnan-đà rằng: "Đức Thế Tôn cho phép chứa ba y, ngoài ba y không được chứa y dư. Vậy y này là y của ai?"

Bạt-nan-đà trả lời: "Nhiều trú xứ nhận được y mùa an cư và tôi đã nhận được phần từ các nơi đó mang lại."

Các tỳ-kheo nghe vậy, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Này Bạt-nan-đà Thích tử, tại sao đức Như Lai chỉ cho phép nhận y an cư mùa hạ mà lại suốt năm, ba mùa xuân, hạ và đông lúc nào cũng xin y? An cư chưa xong cũng xin y, cũng nhận y?" Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử an cư chỗ này, lại nhận y chỗ khác. Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, dùng nhiều cách quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

"Này Bạt-nan-đà Thích tử, Ta chỉ cho phép tỳ-kheo nhận y mùa an cư, tại sao ông suốt năm xuân, hạ và đông lúc nào cũng cầu xin y? An cư chưa xong cũng xin y, cũng nhận y? Ông có an cư chỗ này lại thọ y chỗ khác không?"342

T22. 631b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Đức Thế Tôn dùng mọi cách quở trách Bạt-nan-đà Thích tử trong nhóm sáu tỳ-kheo, rồi bảo các tỳ-kheo:

"Không được suốt mọi mùa xuân, hạ và đông lúc nào cũng tìm cầu y, cũng không được an cư chưa xong cầu xin y hay nhận y, không được an cư chỗ này, nhận phần y an cư chỗ khác." Bấy giờ, đức Thế Tôn ở nước Xá-vệ. Khi ấy, trong quốc nội có kẻ phản nghịch, vua Ba-tư-nặc sai hai vị Đại thần tên là Lỵ-sư-đạt-đa và Phú-na-la1 đi chinh phạt. Hai vị Đại thần khởi lên ý nghĩ: "Nay chúng ta đi chinh phạt, chưa biết có trở về được hay không. Theo thường lệ, khi chúng Tăng an cư xong, chúng ta cúng dường thức ăn và dâng cúng y. Nhưng nay an cư chưa xong, không biết có nên sửa soạn thức ăn và các y vật như pháp an cư mà dâng cúng chư Tăng hay không?"

Các trưởng giả này đích thân đến trong Tăng-già-lam, bạch với các tỳ-kheo như vầy:

"Sáng mai, chúng tôi muốn dọn thức ăn và y an cư2 để dâng cúng. Xin các ngài chiếu cố."

Các tỳ-kheo trả lời với các trưởng giả rằng:

"Chỉ nên cúng thức ăn, khỏi phải dâng y. Tại sao vậy? Vì hạ an cư chưa xong nên không được phép nhận y, không được xin y." Các trưởng giả bạch rằng: "Nay chúng tôi vì vua Ba-tư-nặc sai đi chinh phạt. Chúng tôi [631b] tự nghĩ chưa biết có trở về được hay không. Chúng tôi muốn như pháp trước đây, khi hạ an cư xong được dâng cúng thức ăn và y cho chúng Tăng, nên nay chúng tôi thiết lập thức ăn và y để dâng cúng."

1 Lỵ (Lợi)-sư-đạt-đa và Phú-la-na 利師達多富羅那. Pāli: Isidatta và Purāṇa, hai quan nội giám của vua Pasenadi. Vin. iii. 260: Có một vị Đại thần nọ (không nói tên). Tăng kỳ: Tiên Nhân Đạt-đa 仙人達多.

2 An cư y 安居衣. Pāli: vassāvāsika. Căn bản: hạ nội phần y 夏內分衣, y cúng trong thời gian đang an cư mùa hạ. Thập tụng: hạ an cư y. 343

631b

Bấy giờ, các tỳ-kheo đem vấn đề này bạch lên đức Phật. Đức Phật dạy rằng: "Từ nay về sau cho phép các tỳ-kheo nhận y cấp thí."1 "Các tỳ-kheo, nếu biết là y cấp thí thì nên nhận. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

2

Tỳ-kheo nào, mười ngày nữa mới mãn ba tháng hạ an cư, các tỳ-kheo nhận được y cấp thí, tỳ-kheo biết là y cấp thí, có thể thọ nhận, thọ xong có thể chứa cất cho đến thời của y; nếu chứa quá hạn, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Y cấp thí: thọ thì được, không thọ thì mất.3

Y: có mười loại như trên.

Thời của y: 4 tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng.

Còn mười ngày nữa tự tứ, nếu tỳ-kheo nhận được y cấp thí, biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa mười ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y cathi-na thì năm tháng. Nếu còn chín ngày nữa tự tứ, tỳ-kheo nhận được y cấp thí. Tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa chín ngày. 1 Y cấp thí 急施衣; y được cúng trong lúc khẩn cấp. Pāli: acceka-cīvara. 2 Pāli: 10 ngày trước ngày trăng tròn tháng ca-đề (kattikā), tức trước tự tứ 10 ngày.

3 Vin. 111. 261: accekacīvaraṃ, y được bố thí do quan tướng sắp ra trận, người sắp đi xa, người đang mang thai, người trước không tín tâm nay vừa phát tín tâm. 4 Y thời 衣時, thời của y, thời gian cho phép tỳ-kheo sắm y. Pāli: cīvarakālasamaya.

344

T22. 631c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm một ngày. Nếu còn tám ngày nữa tự tứ, tỳ-kheo nhận được y cấp thí, tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa tám ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm hai ngày. Nếu còn bảy ngày nữa tự tứ, tỳ-kheo nhận được y cấp thí, tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa bảy ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm ba ngày. Nếu còn sáu ngày nữa tự tứ, tỳ-kheo nhận được y cấp thí, tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa sáu ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm bốn ngày. Nếu còn năm ngày nữa tự tứ, tỳ-kheo nhận được y cấp thí, tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa năm ngày. [631c] Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm năm ngày. Nếu còn bốn ngày nữa tự tứ, tỳ-kheo nhận được y cấp thí, tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa bốn ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm sáu ngày. Nếu còn ba ngày nữa tự tứ, tỳ-kheo nhận được y cấp thí, tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa ba ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm bảy ngày. Nếu còn hai ngày nữa tự tứ, tỳ-kheo nhận được y cấp thí, tỳ-kheo biết là y cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa hai ngày. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm tám ngày. Nếu sáng ngày tự tứ, tỳ-kheo nhận được y cấp thí, tỳ-kheo biết là y 345

631c

cấp thí thì có thể nhận. Nhận rồi có thể chứa trong ngày đó. Cho đến sau khi tự tứ xong, không thọ y ca-thi-na thì một tháng; có thọ y ca-thi-na thì năm tháng, lại tăng thêm chín ngày. Nếu tỳ-kheo được y cấp thí quá hạn về trước, quá hạn về sau, ni-tát-kỳ ba-dậtđề. Y này nên xả cho Tăng hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả phạm đột-kiết-la. Nếu muốn xả cho Tăng, phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng lên Thượng tọa kính lễ, quỳ gối chắp tay thưa: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là…, đã nhận được y cấp thí, hoặc quá hạn về trước, hoặc quá hạn về sau, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Người nhận sám trước hết phải tác bạch rồi sau mới nhận sám, tác bạch như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe. Tỳ-kheo này tên là…, đã nhận được y cấp thí, hoặc quá hạn về trước, hoặc quá hạn về sau, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên là… Đây là lời tác bạch." Tác bạch rồi sau đó mới nhận sám. Khi nhận sám nói với người kia rằng:

"Hãy tự trách tâm ngươi!"

Tỳ-kheo kia thưa:

"Xin vâng!"

Tăng nên hoàn y lại cho tỳ-kheo kia bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Trong chúng nên sai một vị có thể tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã nhận được y cấp thí, quá hạn về trước, quá hạn về sau, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận trả lại y cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

346

T22. 632a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã nhận được y cấp thí, quá hạn về trước, quá hạn về sau, phạm xả đọa, nay [632a] xả cho Tăng. Nay Tăng trả lại y cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận hoàn y lại cho tỳ-kheo có tên... này, thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã đồng tâm ý trả lại y cho tỳ-kheo này rồi. Tăng đồng tâm ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy. " Đã xả y giữa Tăng rồi, Tăng không hoàn lại phạm đột-kiết-la. Vị nào bảo "đừng trả", vị ấy phạm đột-kiết-la.

Nếu chuyển làm tịnh thí, hoặc thọ làm ba y và các y khác, hoặc sai cho người, hoặc mặc mãi, tất cả đều phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nhận được y cấp thí không quá hạn về trước, không quá hạn về sau thì không phạm. Hoặc bị giặc cướp y, hoặc y bị mất, y bị cháy, y bị nước cuốn trôi, quá hạn về trước không phạm. Hoặc khởi tưởng bị cướp đoạt, tưởng bị mất, tưởng bị cháy, tưởng bị nước cuốn trôi; hoặc dọc đường bị hiểm nạn không thông, nhiều đạo tặc, nạn ác thú; hoặc nước sông lớn, nhà vua bắt trói, nhốt, mạng nạn, phạm hạnh nạn; hoặc vị tỳ-kheo nhận gởi qua đời, hoặc đi xa, hoặc xả giới, hoặc giặc cướp, hoặc bị ác thú hại, hoặc bị nước trôi, quá hạn về sau không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XXIX. A-LAN-NHÃ GẶP NẠN LÌA Y1

1 Pāli, Nissaggiya 29 sāsaṅsika. Ngũ phần (tr.31c20), ni-tát-kỳ 16. Tăng kỳ (tr.323a2) ni-tát-kỳ 29. Thập tụng (tr.57a14) ni-tát-kỳ 26. Căn bản 24 (tr.755a13), ni-tát-kỳ 27.

347

632b

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, các tỳ-kheo trú tại a-lan-nhã hạ an cư xong, một tháng Cađề sau đã đầy. 1

Bấy giờ, có nhiều bọn cướp2 cướp đoạt y bát, tọa cụ, ống đựng kim, vật dụng của tỳ-kheo và đánh đập các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo hoảng sợ nên kéo nhau đến Kỳ-hoàn tinh xá cùng ở. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi Tôn giả A-nan:

"Các tỳ-kheo này tại sao kéo nhau đến cư trú ở Kỳ-hoàn tinh xá?" Tôn giả A-nan bạch Phật:

"Các tỳ-kheo này trú tại A-lan-nhã hạ an cư xong, một tháng Ca-đề sau đã đầy, đã bị bọn cướp cướp đoạt y bát, tọa cụ, ống đựng kim, đồ vật dụng, chúng lại đánh đập các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo hoảng sợ nên cùng nhau đến ở nơi Kỳ-hoàn tinh xá.

"

Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:

"Từ nay trở đi, Ta cho phép các tỳ-kheo ở tại các trú xứ a-lan-nhã có sự nghi ngờ, nhiều kinh sợ; an trú chỗ a-lan-nhã như vậy, tỳkheo muốn [632b] gởi y thì được phép gởi một trong ba y nơi nhà người."

Lúc bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo nghe Phật cho phép tỳ-kheo ở tại các trú xứ a-lan-nhã có sự nghi ngờ, kinh sợ; an trú chỗ như vậy, muốn gởi y thì được phép gởi một trong ba y nơi nhà người. Họ liền đem y gởi nơi nhà người, dặn dò tỳ-kheo thân hữu rồi ra đi. 1 Hậu ca-đề nhất nguyệt mãn 後迦提一月滿; Pāli: cātumāsinī-kattikapuṇṇamā, ngày trăng tròn của tháng ca-đề sau, tức ngày trăng tròn đúng sau ngày tự tứ một tháng. Tức tháng thứ tư, tháng cuối cùng của mùa mưa (lịch Ấn Độ cổ). 2 Pāli gọi là kattikacorakā, bọn cướp ca-đề, vì chúng hoạt động vào tháng ca-đề, thường nhất là đêm có trăng. Chủ yếu cướp y các tỳ-kheo nhận được sau an cư. Ngũ phần: bát nguyệt tặc 八月賊, cướp tháng Tám, mùa bọn cướp bắt giết người để tế thân bảo trợ.

348

T22. 632b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Sau đó, tỳ-kheo thân hữu đem y ra phơi vào lúc giữa trưa. Các tỳkheo thấy vậy, hỏi nhau: "Đức Thế Tôn chế giới cho phép tỳ-kheo chứa ba y, không được dư. Đây là y của ai?"

Tỳ-kheo kia trả lời:

"Nhóm sáu tỳ-kheo là thân hữu tri thức của tôi. Họ gởi y nơi đây, rồi đi du hành trong nhân gian cho nên chúng tôi đem phơi nắng. "

Bấy giờ, các tỳ-kheo nghe vậy, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

"Thế Tôn cho phép các tỳ-kheo ở tại các trú xứ a-lan-nhã có sự nghi ngờ, kinh sợ, thì một trong ba y có thể gởi nơi nhà người. Hiện tại sao các thầy đem gởi nhiều y nơi thân hữu tri thức để du hành trong nhân gian, mà ngủ lìa y?"

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ, Đức Thế Tôn liền vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

"Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao sáu tỳ-kheo này, Ta cho các tỳkheo ở tại trú xứ a-lan-nhã có sự nghi ngờ, kinh sợ, thì tỳ-kheo ở những chỗ như vậy, được phép một trong ba y có thể gởi nơi nhà người; nay các ông đem nhiều y gởi nơi thân hữu du hành trong nhân gian, mà ngủ lìa y?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo, rồi bảo các tỳ-kheo:

"Nhóm sáu tỳ-kheo này là những người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

349

632c

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, ba tháng hạ đã xong, một tháng ca-đề sau cũng đã đầy, ở tại a-lan-nhã chỗ có sự nghi ngờ, có kinh sợ. Tỳ-kheo sống tại trú xứ như vậy, trong ba y, nếu muốn có thể gởi lại một y trong nhà người. Các tỳ-kheo có nhân duyên được lìa y ngủ, cho đến sáu đêm; nếu quá, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

A-lan-nhã1:[632c] là nơi cách thôn xóm năm trăm cung. Cung của nước Giá-ma-la, dài bốn khuỷu tay, dùng loại khuỷu tay trung bình để đo.

Chỗ có nghi ngờ: là nghi có giặc cướp.2 Kinh sợ:3 trong đó có giặc cướp khiến cho kinh sợ. Trong nhà: trong thôn xóm.

Ba y: tăng-già-lê, uất-đa-la-tăng, an-đà-hội. Y: có mười loại nói như trên.

Nếu tỳ-kheo có nhân duyên lìa y ngủ, sáu đêm rồi, đến đêm thứ bảy, trước khi bình minh chưa xuất hiện phải xả ba y, hoặc tay sờ đụng y, hoặc đến chỗ trong tầm đá liệng tới y. Nếu tỳ-kheo sáu đêm, đến đêm thứ bảy, trước khi bình minh chưa xuất hiện mà không xả ba y, tay không sờ đụng y, không đến chỗ đá liệng tới y, bình minh của đêm thứ bảy xuất hiện, phạm tội ngủ lìa y, tất cả đều ni-tát-kỳ. Trừ ba y, lìa các y khác, đột-kiết-la. Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, phạm đột-kiết-la. 1 Pāli: araññakāni, các khu rừng, cách thôn xóm 500 dhanu (cung). 2 Pāli: sāsaṅkaṃ, chỗ đang nghi ngờ, chỗ nguy hiểm, có thể trông thấy bọn cướp lai vãng.

3 Pāli: sappaṭibhayaṃ, chỗ có sợ hãi, chỗ mất an ninh, nơi bọn cướp đang hoạt động.

350

T22. 633a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Xả cho Tăng phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đầu gối bên hữu chấm đất, lễ dưới chân thượng tọa, quỳ gối chắp tay, thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là…, đã ngủ lìa y quá sáu đêm, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng." Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch như vầy: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã ngủ lìa y quá sáu đêm, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên… này. Đây là lời tác bạch." Tác bạch rồi, sau đó mới thọ sám. Khi thọ sám phải nói với người này rằng:

"Hãy tự trách tâm ngươi!"

Tỳ-kheo kia thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên trả lại y cho tỳ-kheo kia bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Trong chúng nên sai một người có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã ngủ lìa y quá sáu đêm, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận trả y lại cho tỳ-kheo kia. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là đã ngủ lìa y quá sáu đêm, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả y lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng trả y lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã chấp thuận trả y lại cho tỳ-kheo này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Nếu tỳ-kheo xả y rồi mà Tăng không trả lại cho [633a1] tỳ-kheo ấy, (Tăng) phạm đột-kiết-la. Nếu có vị nào bảo "đừng trả" , vị ấy

phạm đột-kiết-la. Nếu tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc thọ làm ba351

633a

y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc lấy mặc mãi, tất cả đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiếtla. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: đã trải qua sáu đêm, đến đêm thứ bảy, trước khi bình minh chưa xuất hiện, đến chỗ để y, hoặc xả y, hoặc tay sờ đến y, hoặc đến chỗ đá liệng tới y thì không phạm. Hoặc tưởng y bị cướp, bị mất, bị cháy, bị trôi thì không xả y. Không sờ đến y, không đến chỗ đá liệng tới y vẫn không phạm. Hoặc thuyền đò không thông, đường xá bị hiểm nạn, nhiều giặc cướp, có ác thú, nước sông lớn, bị cường lực bắt, hoặc bị nhốt, bị trói, hoặc mạng nạn, phạm hạnh nạn, không xả y, không rờ đến y, không đến chỗ đá liệng tới y, tất cả đều không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XXX. XOAY TĂNG VẬT VỀ MÌNH1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử trước kia có một cư sĩ thường có tâm giúp đỡ, có ý muốn cúng dường đức Phật và Tăng tỳ-kheo một bữa cơm và dâng y tốt. Bạt-nan-đà Thích tử nghe người cư sĩ kia muốn cúng dường cơm và y tốt cho Phật cùng Tăng liền đến nhà cư sĩ kia, hỏi:

"Cư sĩ muốn cúng cơm và dâng y tốt cho Phật cùng Tăng phải không?"

Cư sĩ trả lời: "Đúng như vậy."

Bạt-nan-đà liền nói với cư sĩ rằng:

1 Pāli, Nissaggiya 30 pariṇata. Ngũ phần 5 (tr.30b7), ni-tát-kỳ 14. Tăng kỳ (tr.323c23 ) ni tát-kỳ 30. Thập tụng (tr.59a28) ni tát-kỳ 29. Căn bản, ni-tát-kỳ 29.

352

T22. 633b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Chúng Tăng có thiện lợi lớn, có oai lực lớn, có phước đức lớn, người cúng dường cho chúng Tăng rất nhiều. Nay cư sĩ nên cúng dường cơm cho chúng Tăng mà thôi, còn y phục thì cho mình tôi." Cư sĩ nói: "Cũng được."

Bấy giờ, ông trưởng giả không chuẩn bị y cụ cho Tăng nữa, chỉ lo sửa soạn các thứ đồ ăn thức uống ngon bổ để cúng dường mà thôi. Sáng ngày, cư sĩ thỉnh Phật và Tăng đã đến giờ. Chư Tăng tỳ-kheo khoác y bưng bát đến nhà cư sĩ, an tọa nơi chỗ ngồi. Khi ấy, cư sĩ thấy trưởng lão tỳ-kheo đầy đủ oai nghi, liền lớn tiếng nói: "Sao tôi chuẩn bị đầy đủ để cúng y chúng Tăng như vậy mà bị cản trở ?"

Các tỳ-kheo hỏi cư sĩ: "Tại sao lại nói như vậy" Bấy giờ, cư sĩ đem sự thật mà trả lời.

Trong chúng lúc này có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, quở trách Bạt-nan-đà Thích tử: "Sao [633b] thầy cắt lợi dưỡng của chúng Tăng mà đem về cho mình?"

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này, tập hợp Tăng tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà Thích tử:

"Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao ngươi cắt lợi dưỡng của chúng Tăng mà đem về cho mình?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà Thích tử, rồi bảo các tỳ-kheo:

"Đây là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

353

633b

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cắt vật thuộc Tăng mà tự xoay về cho mình, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, bấy giờ, các tỳ-kheo không biết là vật của Tăng hay là vật chẳng phải của Tăng; là vật đã hứa cho Tăng hay là vật không hứa cho Tăng. Sau họ mới biết đó là vật của Tăng, là vật đã hứa cho Tăng nên làm pháp ni-tátkỳ ba-dật-đề sám hối, hoặc lấy làm hổ thẹn, đức Phật dạy: "Không biết thì không phạm.

"

Từ nay về sau nên nói giới như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, biết đó là vật thuộc Tăng mà tự xoay về cho mình, ni-tát- kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Vật của Tăng:1 thí chủ vì Tăng đã cúng cho Tăng. - Vật thuộc Tăng: đã hứa cho Tăng.

- Vì Tăng: họ vì Tăng chuẩn bị hay sắm cho Tăng mà chưa hứa cho Tăng.

- Đã cho Tăng: đã hứa cho Tăng và đã xả cho Tăng. Vật: y, bát, tọa cụ, ống đựng kim cho đến đồ dùng để uống nước. Nếu tỳ-kheo biết là vật thuộc Tăng mà tự xoay về cho mình, ni-tátkỳ ba-dật-đề. Nếu vật hứa cho Tăng mà chuyển cho tháp, phạm đột-kiết-la. Vật hứa cho tháp mà chuyển cho Tăng cũng phạm độtkiết-la. Vật hứa cho tứ phương Tăng mà chuyển cho hiện tiền 1 Hán: Tăng vật 僧物. Pāli: saṅghikaṃ labhaṃ, lợi dưỡng (sở đắc) thuộc Tăng. Ngũ phần: dữ Tăng vật 與僧物, vật (cúng) cho Tăng. Tăng kỳ, Thập tụng: vật hướng Tăng 物向僧, vật được nhắm để cho Tăng. Căn bản: tha dữ chúng vật 他 與眾物, vật mà người khác để dành cho chúng (Tăng). Pāli: saṅghikaṃ labhaṃ pariṇataṃ, lợi dưỡng đã được để dành cho Tăng. 354

Tăng, phạm đột-kiết-la. Vật hứa cho hiện tiền Tăng mà chuyển cho tứ phương Tăng cũng phạm đột-kiết-la. Vật hứa cho Tăng tỳ-kheo mà chuyển cho tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni Tăng cũng phạm đột-kiết-la. Vật hứa cho tỳ-kheo-ni Tăng mà chuyển cho Tăng tỳ-kheo, độtkiết-la. Vật hứa cho chỗ này đem cho chỗ khác, đột-kiết-la. Hoặc đã hứa, khởi tưởng hứa, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nếu đã hứa mà tâm nghi, đột-kiết-la. Nếu chưa hứa, khởi tưởng hứa, đột-kiết-la. Nếu chưa hứa, nghi, đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không [633c] thành xả, phạm độtkiết-la. Muốn xả đương sự phải đến trong Tăng trống vai bên hữu, quỳ gối bên hữu chấm đất, lễ Thượng tọa, quỳ gối chắp tay, thưa: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là…, biết vật này đã hứa cho Tăng mà xoay về cho mình, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch, sau đó mới thọ sám. Nên tác bạch như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã biết vật hứa cho Tăng mà xoay về cho mình, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên… này. Đây là lời tác bạch."

Tác bạch rồi mới nhận sám. Khi nhận sám nên nói với người kia: "Hãy tự trách tâm ngươi!"

Tỳ-kheo kia thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên hoàn lại vật bị xả cho tỳ-kheo kia bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Trong chúng nên sai một người có khả năng tác pháp yếtma, dựa theo sự việc trên tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã biết vật hứa cho Tăng mà xoay về cho mình, phạm xả đọa, nay

633c

xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trả lại vật bị xả cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là…, đã biết là vật hứa cho Tăng mà xoay về cho mình, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng trả vật bị xả lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận, Tăng trả vật bị xả lại cho tỳ-kheo kia thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói." "Tăng đã chấp thuận trả vật bị xả lại cho tỳ-kheo này rồi. Tăng bằng lòng nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Xả cho Tăng rồi, Tăng không hoàn lại, phạm đột-kiết-la. Nếu tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc thọ làm ba y, hoặc làm y balợi-ca-la, hoặc dùng mãi, tất cả phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu không biết hoặc đã hứa mà tưởng rằng chưa hứa, hoặc họ hứa cho ít, khuyến khích họ cho nhiều, hoặc hứa cho ít người, khuyên cho nhiều người, muốn hứa cho thứ xấu, khuyên cho thứ tốt, hoặc nói đùa giỡn, hoặc nói nhầm, nói một mình, hoặc nói trong giấc mộng, muốn nói việc này nhầm nói việc kia thì không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

1

1 Bản Hán, hết quyển 10.

356

Mục lục

Lời giới thiệu.................................Error! Bookmark not defined. Tự ngôn.......................................................................................vii Tán duyên khởi .............................................................................1 Chương I. Ba-la-di ......................................................................11 I. Bất tịnh hạnh .......................................................................11 A. Duyên khởi....................................................................11 1. Sự kiện Tỳ-lan-nhã.....................................................11 2. Xá-lợi-phất thưa hỏi...................................................14 3. Nhân duyên Tu-đề-na: Kết giới lần thứ nhất...............18