Tứ Phần Luật, quyển 1

Nhóm sáu tỳ-kheo nghe đức Thế Tôn cho phép chứa y dư vì chờ cho đủ; họ có y phấn tảo và các loại y khác, cùng loại mà chưa đủ, liền lấy trong đó y phấn tảo giặt và nhuộm, bốn đầu góc điểm tác tịnh, đem đến gởi các tỳ-kheo thân hữu rồi du hành trong nhân gian. Vì họ đi lâu quá không trở lại, tỳ-kheo nhận gởi sợ y ẩm ướt đem phơi. Các tỳ-kheo thấy, hỏi: "Thế Tôn đã chế giới, cho phép chứa ba y, không được quá. Y này của ai?"

Tỳ-kheo nhận gởi trả lời: "Y này là của nhóm sáu tỳ-kheo. Nhóm sáu tỳ-kheo nói: 'Đức Thế Tôn chế giới, cho phép được chứa y dư cho đến khi nào có đủ.

' Họ có y phấn tảo và các loại y khác, cùng

loại mà chưa đủ, nên lấy trong đó y phấn tảo, giặt và nhuộm, bốn đầu góc điểm tác tịnh, đem gởi cho tôi để du hành trong nhân gian. Sợ hư mục nên tôi đem hong phơi."

Lúc ấy, trong số các tỳ-kheo nghe, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách nhóm sáu tỳkheo: "Tại sao nói đức Thế Tôn cho phép chứa y dư vì chờ cho đủ, mà vì cùng loại y chưa đủ, lấy trong đó y phấn tảo giặt và nhuộm, bốn đầu góc điểm tác tịnh, đem gởi cho tỳ-kheo thân hữu để du hành trong nhân gian?"

Các tỳ-kheo liền đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi 208

T22. 605a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các tỳ-kheo quở trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Này, nhóm sáu tỳ-kheo! Tại sao Thế Tôn cho phép tỳ-kheo chứa y dư vì chờ cho đủ, mà vì cùng loại y [605a1] chưa đủ lại lấy trong đó y phấn tảo giặt nhuộm, bốn đầu điểm tác tịnh, đem gởi cho tỳ-kheo thân hữu để du hành trong nhân gian?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các tỳkheo: "Đây là những người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào y đã đủ, y ca-thi-na đã xả, nếu tỳ-kheo được y vải phi thời, cần thì nhận; nhận rồi mau chóng may thành y; đủ thì tốt, không đủ thì được phép chứa một tháng vì chờ cho đủ; nếu chứa quá hạn, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Y đã xong: đủ ba y và y ca-thi-na đã xả.

Thời: không thọ y ca-thi-na thì sau lễ tự tứ một tháng; có thọ y cathi-na thì sau lễ tự tứ năm tháng. Phi thời: nếu quá thời hạn của y này.

Y: có mười loại như trên đã nói.

Nếu trong mười ngày, cùng loại y,

1 đủ thì nên cắt rọc ra, lược may

thành y. Hoặc tác pháp tịnh thí hoặc khiến cho người. Nếu không 1 Y, ở đây đồng nghĩa như chữ vải. Xem cht. Ch. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề 1 trước. 209

605b

cắt rọc, lược may thành y, không tịnh thí, không gởi đi cho người, ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, tùy theo số y (vải) nhiều hay ít, phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nếu y cùng loại không đủ, đến ngày thứ mười một, y cùng loại mới đủ, trong ngày liền phải cắt rọc, lược may thành y. Nếu không cắt rọc, lược may thành y, không tịnh thí, không sai cho người, đến ngày thứ mười hai, khi bình minh xuất hiện, tùy theo số y nhiều hay ít, đều phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Như vậy, cho đến ngày thứ hai mươi chín cũng thế. Nếu cùng loại y không đủ, ngày ba mươi đủ hay không đủ, cùng loại hay không cùng loại, trong ngày đó cũng phải cắt rọc, lược may thành y, hoặc tịnh thí, hoặc sai cho người. Nếu không cắt rọc, lược may thành y, không tịnh thí, không sai cho người, đến ngày thứ ba mươi mốt, khi bình minh xuất hiện, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Ni-tát-kỳ này phải xả cho Tăng hoặc nhiều người, hoặc một người; không được xả biệt chúng. Nếu xả không thành xả phạm đột-kiếtla. Khi xả cho Tăng, phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ giầy dép đến lễ Thượng tọa, đầu gối bên hữu chấm đất, chấp tay, bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., có y như vậy, chứa quá số ngày như vậy, phạm [605b] xả đọa. Nay tôi xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Người nhận sám hối phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., có y như vậy, chứa quá số ngày như vậy, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo tên là... Đây là lời tác bạch."

Tác bạch như vậy rồi, sau đó mới nhận sự sám hối. Khi nhận sự sám hối nên nói với phạm nhân rằng:

"Hãy tự trách tâm ông!"

Phạm nhân đáp: "Xin vâng!"

210

T22. 605b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Tăng nên hoàn y lại cho tỳ-kheo này ngay, bằng pháp bạch nhị yếtma như sau: Trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., có cái y như vậy, chứa quá số ngày như vậy, phạm xả đọa; nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo có tên... Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., có cái y như vậy, chứa quá ngày như vậy, phạm xả đọa; nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo có tên… Các trưởng lão nào đồng ý, Tăng đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo có tên... thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói.

"

"Tăng đã thuận trao y cho tỳ-kheo có tên... rồi. Tăng đồng tâm ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Nếu trong Tăng, xả y rồi, không hoàn lại, phạm đột-kiết-la. Khi hoàn lại, nếu có người bảo "đừng trả", thì người ấy phạm đột-kiếtla.

Nếu không trả lại, chuyển tịnh thí, hoặc khiến cho người, hoặc đem làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc cố làm cho hư, hoặc đốt, hoặc làm phi y, hoặc luôn luôn mặc cho hư, đều phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni phạm đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: chứa trong vòng mười ngày. Y cùng loại đủ, cắt rọc, lược may thành y. Cùng loại y không đủ, đến ngày thứ mười một cùng loại y đủ, đã được cắt rọc, lược may thành y. Hoặc tịnh thí, sai cho người. Cho đến ngày hai mươi chín cũng như vậy. Ngày thứ ba mươi đủ hay không đủ, cùng loại hay không đồng loại, nội nhật phải cắt rọc, lược may thành y, hoặc tịnh thí, sai cho người, thì không phạm.

211

605c

Tưởng bị đoạt,1 tưởng bị mất, tưởng bị cháy, tưởng bị nước trôi mà không cắt rọc, lược may thành y, không tịnh thí, không sai cho người thì không phạm. Nếu y bị đoạt, y bị mất, [605c] y bị cháy, y bị nước trôi, mà lấy (y dư) mặc, hoặc người cho mặc, hoặc làm chăn thì không phạm. Nếu tỳ-kheo nhận gởi y, mạng chung, hoặc đi xa, hoặc thôi tu, bị giặc, hoặc bị ác thú hại, hoặc bị nước trôi không cắt rọc, không lược, không may thành y, không sai cho người thì không phạm.

Người không phạm: người phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

IV. NHẬN Y PHI THÂN LÝ NI 2

A. DUYÊN KHỞI

1. Liên hoa sắc

Một thời, đức Phật ở trong vườn trúc Ca-lan-đà, tại thành La-duyệt. Bấy giờ, có người thiếu nữ tên là Liên Hoa Sắc,3 cha mẹ nàng gả nàng cho người Uất-thiền.4 Sau đó, nàng mang thai; khi sắp sinh, trở về nhà cha mẹ. Nàng sinh được một đứa con gái, dung mạo xinh đẹp.

Liên Hoa Sắc cùng người con gái ở chung một nhà. Trong thời gian này, chồng của Liên Hoa Sắc tư thông cùng với mẹ của Liên Hoa Sắc, bị đứa tớ gái của Liên Hoa Sắc bắt gặp, và thưa lại với Liên Hoa Sắc việc ấy. Liên Hoa Sắc nghe sự việc như vậy, thầm nghĩ và 1 Trong số ba y đang thọ trì, có cái nào tưởng bị cướp, có thể lấy y dư ra dùng (để thế vào y tưởng bị cướp).

2 Ngũ phần tr.25a8; Tăng kỳ tr.299b4; Thập tụng 6, tr.42a5. Căn bản 19 (tr.722b14): ni-tát-kỳ 5. Pāli, nissaggtiya 5, Cīvarapaṭigganhaṇa, Vin. iii. 207ff. 3 Liên Hoa Sắc 蓮華色. Tăng kỳ 8, Ưu-bát-la tỳ-kheo-ni. Pāli, Uppalavaṇṇā. 4 Uất-thiền quốc 鬱禪國. Ngũ phần 5, Ưu-thiện-na ấp 優善那邑. Chuyện kể trong đây, Tứ phần và Ngũ phần gần giống nhau. Nhưng không được kể trong Pāli. Pāli: Uppalavaṇṇā.

212

T22. 605c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề than rằng: "Sao con gái lại cùng với mẹ lấy chung một chồng. Thân người con gái để làm gì?" Liên Hoa Sắc đành bỏ hài nhi đang bồng trong tay, cải trang ra đi, đến nơi thành Ba-la-nại, đứng ngoài cửa thành. Thân hình đầy bụi bặm, và gót chân bị rách. Lúc đó, trong thành có ông trưởng giả, vợ ông vừa mạng chung, cưỡi xe ra khỏi thành Ba-la-nại, để đến công viên ngắm cảnh. Ông trưởng giả gặp Liên Hoa Sắc đang đứng bên ngoài cửa thành, dung mạo xinh đẹp mà thân hình lại đầy bụi bặm, gót chân rách nát, nên để ý Liên Hoa Sắc. Ông liền đến trước người nữ, hỏi:

"Cô thuộc về ai?"

Liên Hoa Sắc trả lời: "Tôi không thuộc về ai cả." Ông trưởng giả lại hỏi:

"Nếu chưa thuộc về ai thì có thể vì tôi làm vợ được không?" Liên Hoa Sắc trả lời: "Cũng được."

Ông trưởng giả liền bảo lên xe, chở về nhà làm vợ. Sau một thời gian, ông trưởng giả, chồng của Liên Hoa Sắc, tập trung nhiều của quý từ Ba-la-nại đến nước Uất-thiền để buôn bán. Nơi đây, lúc bấy giờ gặp ngày đại hội, đồng nữ trong nước đến vui chơi. Người con gái của Liên Hoa Sắc, trang sức đẹp đẽ, cũng ở trong số đông những người nữ đó. Thấy người con gái này xinh đẹp, nên ông trưởng giả để ý, liền hỏi người bên cạnh: "Cô gái này là ai?"

Đáp rằng: "Cô gái này tên như vậy."

Lại hỏi: "Nhà cô ở đâu?"

Đáp rằng: "Nhà cô ở tại chỗ ấy."

Lại hỏi: "Đường gì?"

Đáp rằng: "Đường tên như vậy."

Trưởng giả lại hỏi: "Cửa ngõ của nhà xoay về hướng nào?" Đáp: "Cửa ngõ của nhà xoay về hướng ấy." 213

606a

Ông trưởng giả liền đến nhà đó, hỏi người cha rằng: "Cô gái này là con của ông phải không?" Đáp rằng: "Con gái của tôi đó." Lại hỏi: "Ông có thể gả cho tôi không?" Đáp rằng: "Vâng, có thể được."

Ông trưởng giả hỏi: "Ông cần đòi bao nhiêu của?" [606a1] Người cha của cô gái trả lời: "Trao cho tôi trăm ngàn lượng vàng."

Ông trưởng giả bèn trao đủ số. Cha của cô gái trang điểm cho con mình.

Từ nước Uất-thiền họ trở về Ba-la-nại. Liên Hoa Sắc nhìn thấy liền có cảm tưởng như đang nhìn đứa con gái mình. Cô gái này thấy Liên Hoa Sắc cũng với ý nghĩ là mẹ mình. Hai người gần gũi nhau thời gian lâu, Liên Hoa Sắc chải đầu cho người nữ kia và hỏi rằng: "Cô em là người nước nào? Con gái nhà ai?" Người nữ kia trả lời: "Em là người nước Uất-thiền." Liên Hoa Sắc lại hỏi: "Nhà ở chỗ nào? Đường nào? Cửa ngõ xoay về hướng nào? Cha mẹ là ai?"

Người nữ kia trả lời: "Nhà của em ở chỗ nọ, chỗ kia, vân vân. Cha em tên như vậy như vậy."

Liên Hoa Sắc lại hỏi: "Mẹ của em họ gì?" Nữ đáp rằng: "Em không biết mẹ. Chỉ nghe người ta nói mẹ tên là Liên Hoa Sắc. Bỏ nhà đi lúc em còn nhỏ." Lúc ấy, Liên Hoa Sắc trong lòng tự nghĩ rằng: "Đây chính là con của ta.

" Nàng tự oán trách mình,

"Ôi! Thân người nữ để làm gì?

Tại sao ngày nay, mẹ và con lại cùng lấy một chồng?" Liên Hoa Sắc liền bỏ nhà ra đi.

Khi Liên Hoa Sắc đến vườn Trúc khu Ca-lan-đà nơi thành Laduyệt, lúc bấy giờ đức Thế Tôn đang nói pháp cho vô số đại chúng 214

T22. 606a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

vây quanh. Từ xa thấy đức Thế Tôn tướng mạo đoan chánh, các căn tịch tịnh, đạt được chế ngự tối thượng như con voi chúa đã thuần, như nước lóng trong, không có bụi dơ, Liên Hoa Sắc phát tâm hoan hỷ, liền đến chỗ đức Thế Tôn đảnh lễ dưới chân rồi đứng qua một bên.

Bấy giờ, đức Thế Tôn tuần tự nói pháp vi diệu, nói về bố thí, về trì giới, về sinh thiên và chê trách dục là bất tịnh; tán thán sự xuất ly. Đức Thế Tôn nói về bốn Thánh đế: Khổ, Tập, Tận, Đạo, phân biệt đầy đủ.

Bấy giờ, từ chỗ ngồi, Liên Hoa Sắc đạt được pháp nhãn tịnh. Ví như tấm lụa trắng mới và sạch, không có bụi bẩn, dễ nhuộm màu sắc. Liên Hoa Sắc đặng pháp thanh tịnh cũng lại như vậy; thấy pháp, đắc pháp, đắc thành quả chứng, bèn bước lên phía trước, bạch Phật rằng:

"Nguyện đức Thế Tôn cho con xuất gia, ở trong pháp của Phật, tu hạnh thanh tịnh.

"

Đức Phật bảo Tôn giả A-nan:

"Ông dẫn Liên Hoa Sắc này đến chỗ Ma-ha Ba-xà-ba-đề, cho phép cô xuất gia."

Tôn giả A-nan liền vâng lời đức Phật dạy, dẫn Liên Hoa Sắc đến chỗ Ma-ha Ba-xà-ba-đề nói rằng:

"Đức Thế Tôn có dạy, bà hãy độ người phụ nữ này xuất gia. "

Liên Hoa Sắc liền được cho phép xuất gia.

Một thời gian sau đó, Liên Hoa Sắc nhờ nỗ lực tư duy ngày càng tinh tấn, nên chứng đặng A-la-hán, đạt được đại thần lực.1 Bấy giờ, có số đông tỳ-kheo-ni trụ nơi chỗ không nhàn,2 nhưng 1 Trong các tài liệu Pāli, Uppalavaṇṇā Therī nổi tiếng về bốn biện tài vô ngại (paṭisambhidā) và biến hoá thần thông (iddhivikubbana). 2 Không nhàn xứ 空閑處. Rừng hay a-lan-nhã. Lúc này Phật chưa qui định tỳkheo-ni không được sống trong rừng (ni bất trụ lan-nhã). 215

606b

Liên Hoa Sắc tỳ-kheo-ni ngồi riêng trong một khu rừng khác1 tư duy. [606b] Nơi trú xứ của Liên Hoa Sắc, lại có tên đầu lĩnh của bọn cướp thường ở tại đó. Tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc chấp trì oai nghi lễ tiết, khoan thai, nên tên đầu lĩnh giặc thấy vậy liền sinh thiện tâm.

Thời gian sau đó, tướng giặc bắt được nhiều thịt heo. Ăn xong còn dư, gói lại đem treo trên nhánh cây và nói: "Trong rừng này, nếu có sa-môn, bà-la-môn nào có đại thần lực thì lấy đem đi. " Tuy nói như

vậy, nhưng tâm thì vì tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc. Bấy giờ, tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc nhờ thiên nhĩ nghe, thiên nhãn thanh tịnh thấy thịt heo được gói trong tấm lụa trắng treo lên nhánh cây. Sáng ngày nói với thức-xoa-ma-na, sa-di-ni rằng: "Các con đến nơi chỗ đó. Trên nhánh cây, có cái gói bằng lụa trắng, trong đó có thịt heo. Lấy mang về."

Cô ấy liền đến lấy về, đưa cho tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc. Tỳ-kheo Liên Hoa Sắc bảo nấu, rồi đến giờ ăn, tự tay mình đem lên trên núi Kỳ-xà-quật, dâng lên cúng dường các tỳ-kheo Thượng tọa. Bấy giờ, có một tỳ-kheo mặc chiếc tăng-già-lê cũ rách vá chằm. Tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc thấy vậy, phát tâm từ mẫn, liền hỏi vị tỳkheo rằng: "Thưa Đại đức, sao ngài mặc chiếc tăng-già-lê cũ rách đến thế?" Vị tỳ-kheo ấy trả lời:

"Đại tỷ, đây là pháp phải diệt tận, nên tệ hại như vậy." Lúc bấy giờ, tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc đang khoác chiếc tăng-già-lê quí giá, nên thưa với vị tỳ-kheo ấy rằng:

"Thưa Đại đức, con xin cúng chiếc y này cho Đại đức. Đại đức cho 1 Ngũ phần 4, tr.25b29: trong rừng An-đà viên. Tại đây, một người bà-la-môn lẻn vào thất của Liên Hoa Sắc, cưỡng hiếp lúc bà đang ngủ. Giật mình thức dậy, bà vận thần thông bay đi. Người bà-la-môn rơi từ trên giường xuống địa ngục. Pāli: rừng Andhavana.

216

T22. 606c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

con xin chiếc y hiện Đại đức đang mặc có được không?" Vị Tỳkheo ấy trả lời: "Được." Tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc liền cởi y tăng-già-lê trao cho tỳ-kheo và lấy chiếc y cũ rách của tỳ-kheo mặc vào. Sau đó, Liên Hoa Sắc mặc chiếc y cũ rách này đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân rồi đứng qua một bên. Đức Thế Tôn biết mà cố hỏi Liên Hoa Sắc: "Tại sao cô mặc chiếc y cũ rách đến thế?"

Tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc liền đem nhân duyên trên bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn bảo:

"Này Liên Hoa Sắc, cô không nên làm như vậy. Như lai cho phép cô chứa giữ năm y nguyên vẹn bền chắc.1 Ngoài ra còn dư, mới tùy ý tịnh thí hoặc cho người. Tại sao vậy? Vì người nữ mặc y phục thượng hạng còn chưa tốt, huống chi là mặc y xấu." Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo. Ngài biết mà cố hỏi tỳ-kheo kia rằng:

"Thật sự ông có nhận y từ tỳ-kheo-ni Liên Hoa Sắc chăng?" Vị tỳ-kheo kia thưa:

"Bạch đức Thế Tôn đúng như vậy."

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách vị tỳ-kheo kia: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại nhận y từ tỳ-kheo-ni?" Quở trách rồi, đức Thế Tôn bảo [606c] các tỳ-kheo: "Người này là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vậy:

1 Tỳ-kheo-ni không được bận y rách, và phải đủ 5 y: ngoài 3 y như tỳ-kheo, còn có thêm tăng-kỳ-chi (Pāli: samkacchika, yếm che ngực) và áo tắm. 217

606c

Tỳ-kheo nào, thọ nhận y từ tỳ-kheo-ni,1

ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

2. Những ngoại lệ

Khi đức Thế Tôn đã vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, các tỳkheo đều sợ nên cẩn thận không dám nhận lấy y từ nơi tỳ-kheo-ni thân quyến. Đức Phật dạy:

"Từ nay về sau cho phép các tỳ-kheo thọ nhận y từ tỳ-kheo-ni thân quyến. Tại sao vậy? Nếu không phải thân quyến thì không thể trù lượng được là nên nhận hay không nên nhận; hoặc tốt, hoặc xấu, hoặc cũ, hoặc mới. Nếu là thân quyến thì trù lượng được, biết họ có khả năng hay không, nên nhận không nên nhận, hoặc tốt, hoặc xấu, hoặc cũ, hoặc mới."

Từ nay về sau nên nói giới như vầy:

"Tỳ-kheo nào, thọ nhận y từ tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến, ni-tát-kỳ ba-dật-đề."

Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như trên rồi, lúc bấy giờ trong Kỳ-hoàn hai bộ Tăng2 nhận được y cúng dường, cùng chia. Khi ấy, có tỳ-kheo nhận nhầm y của tỳ-kheo-ni, tỳ-kheo-ni nhận nhầm y của tỳ-kheo. Tỳ-kheo-ni mới đem y đến trong Tăng-giàlam, thưa với tỳ-kheo rằng: "Tôi đem y này đến trao cho Đại đức, Đại đức trao y của Đại đức cho tôi.

"

Các tỳ-kheo bảo: "Đức Phật không cho phép chúng tôi thọ nhận y từ tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến."

Bấy giờ, các tỳ-kheo đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn bảo các tỳ-kheo:

Từ nay trở đi, cho phép trao đổi y. Muốn nói giới phải nói như vầy: 1 Pāli: bhikkhuniyā hatthato cīvaraṃ paṭigganheyya, nhận y từ chính tay tỳkheo-ni. 2 Hai bộ Tăng: tỳ-kheo Tăng và tỳ-kheo-ni Tăng. 218

T22. 607a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, thọ nhận y từ tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến, trừ đổi chác, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Chẳng phải thân quyến:1 chẳng phải cha mẹ thân quyến cho đến bảy đời không thân.

Thân quyến:2 cha mẹ thân quyến cho đến bảy đời thân quyến. Y: có mười loại như đã nói ở trên.

Đổi chác:3 dùng y đổi y, dùng y đổi phi y, hoặc dùng phi y đổi y, hoặc dùng kim đổi lấy ống đồng, hoặc dao, hoặc chỉ... cho đến một viên thuốc để đổi y.

Tỳ-kheo nào thọ nhận y từ nơi tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến, trừ đổi chác, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Vật ni-tát-kỳ này phải xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người; không được xả biệt chúng. Nếu xả không thành xả, phạm đột-kiết-la.

Khi xả cho Tăng, nên đến trong Tăng, [607a1] trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đến lễ Thượng tọa, quỳ gối, chấp tay, tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., đã thọ nhận y từ tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng.

"

Xả rồi phải sám hối. Trước hết người thọ sám nên tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là...., đã thọ 1 Thân lý 親里. Pāli: aññātikāya.

2 Căn bản 18: thân tộc; giải thích: cha mẹ của hai người đều có quan hệ thân tộc từ bảy đời.

3 Hán: mậu dịch 貿易. Pāli: pārivattaka, trao đổi, giao dịch, không hàm ý buôn bán đổi chác. Được phép trao đổi với nhau trong năm chúng: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, sa-di, sa-di-ni, thức-xoa-ma-na. Cf. Vin.iii. 209. 219

607a

nhận y từ tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi thọ sự sám hối của tỳ-kheo này tên là... Đây là lời tác bạch."

Bạch rồi mới nhận sám hối. Vị nhận sám hối nên nói với phạm nhân rằng:

"Hãy tự trách tâm ông!"

Phạm nhân đáp:

"Xin vâng!"

Tăng nên trả lại y cho tỳ-kheo này liền, bằng bạch nhị yết-ma để trao. Tăng nên sai một Tỳ-kheo có khả năng tác yết-ma, theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo tên là..., đã thọ nhận y từ tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng; Tăng chấp thuận trả lại y cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã thọ nhận y từ tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến phạm xả đọa; nay xả cho Tăng. Tăng nay đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo này tên là... Các trưởng lão nào đồng ý, Tăng đem y này trải lại cho tỳ-kheo có tên này thì im lặng. Ai không đồng ý xin nói.

"Tăng đã chấp thuận trao y cho tỳ-kheo kia tên là... rồi. Tăng đã chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Trước Tăng, đã xả y rồi, mà Tăng không trả lại, phạm đột-kiết-la. Khi trả y, nếu có người bảo "đừng trả", người ấy phạm đột-kiết-la.

Nếu chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc đem làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc cố làm cho hư, hoặc đốt, hoặc làm phi y, hoặc mặc luôn cho cho hư, tất cả đều phạm đột-kiết-la. Tỳ-220

T22. 607b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó là phạm.

Sự không phạm: thọ nhận y từ tỳ-kheo-ni thân quyến, hoặc đổi chác. Vì Tăng, vì Phật đồ1 mà lấy thì không phạm. Người không phạm: đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

V. NHỜ PHI THÂN LÝ NI GIẶT Y CŨ2

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, Tôn giả Ca-lưu-đà-di có nhan sắc xinh đẹp. Tỳkheo-ni Thâu-lan-nan-đà cũng lại xinh đẹp. Ca-lưu-đà-di để ý Thâu-lan-nan-đà. Thâu-lan-nan-đà cũng để ý Ca-lưu-đà-di. Đến giờ khất thực, Ca-lưu-đà-di [607b] khoác y, bưng bát, đến chỗ Thâu-lan-nan-đà, ngồi ngay trước mặt, để lộ hình. Tỳ-kheo-ni cũng lại ngồi để lộ hình. Hai bên nhìn nhau với dục tâm. Một lúc sau, Ca-lưu-đà-di xuất đồ bất tịnh, làm bẩn an-đà-hội. Thâu-lan-nan-đà thấy vậy nói rằng:

"Đại đức đưa cái y đây, tôi giặt cho.

"

Ca-lưu-đà-di liền thay đưa cho. Tỳ-kheo-ni Thâu-lan-nan-đà nhận được y, đến chỗ vắng dùng ngón tay lấy đồ bất tịnh cho vào miệng, rồi lại lấy một ít cho vào trong đường tiểu tiện, sau đó có thai. Các tỳ-kheo-ni thấy vậy nói rằng:

"Cô không biết hổ thẹn, đã làm hạnh bất tịnh. "

Thâu-lan-nan-đà nói: "Đại tỷ! Tôi không phải không có hổ thẹn. Tôi không phạm tịnh hạnh.

"

1 Phật đồ, tức Phật tháp.

2 Ngũ phần tr.26c14; Tăng kỳ 9 tr.300b22; Thập tụng tr.43a26. Căn bản tr.716a23: ni-tát-kỳ 4. Pāli: nissaggiya 4, puṇacīvara-dhovāpa. Vin. iii. 205ff. 221

607b

Các tỳ-kheo-ni nói: "Nếu cô không phạm tịnh hạnh thì tại sao có thai? Các tỳ-kheo-ni không phạm tịnh hạnh sao họ không có thai?" Bấy giờ, Thâu-lan-nan-đà mới đem sự việc đã xảy ra trình bày rõ ràng với các tỳ-kheo-ni. Trong số các tỳ-kheo-ni nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, vì nhân duyên này hiềm trách Ca-lưu-đà-di: "Sao Tôn giả lại nhờ tỳkheo-ni Thâu-lan-nan-đà làm việc như vậy?" Bấy giờ, các tỳ-kheo-ni bạch với các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo đến bạch Phật. Lúc bấy giờ, đức Phật vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo. Ngài biết mà vẫn cố hỏi Ca-lưu-đà-di: "Có thật ông đã nhờ tỳ-kheo-ni Thâu-lan-nan-đà làm việc như vậy chăng?"

Ca-lưu-đà-di thừa nhận là có.

Đức Phật dùng vô số phương tiện quở trách Ca-lưu-đà-di: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại nhờ tỳ-kheo-ni Thâu-lannan-đà làm việc như vậy?" Quở trách xong, Phật bảo các tỳ-kheo:

"Đây là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vậy:

"Tỳ-kheo nào, khiến tỳ-kheo-ni giặt y cũ, hoặc nhuộm, hoặc đập, ni-tát-kỳ ba-dật-đề."

Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo chế giới như vậy rồi, sau đó các tỳkheo đều sợ, cẩn thận không dám khiến tỳ-kheo-ni thân quyến giặt y cũ, hoặc nhuộm, hoặc đập. Đức Phật dạy:

"Cho phép các tỳ-kheo khiến tỳ-kheo-ni thân quyến giặt y cũ, hoặc nhuộm, hoặc đập...

" Từ nay về sau nên nói giới như vầy:

222

T22. 607c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, khiến tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến [607c] giặt y cũ, hoặc nhuộm, hoặc đập, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Chẳng phải thân quyến: như trên đã giải.

Thân quyến: cũng như vậy.

Y cũ: là chỉ cần một lần mặc qua.

Y: nói mười loại như trên.

Nếu tỳ-kheo khiến tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt y cũ, hoặc nhuộm, hoặc đập, (tỳ-kheo) phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Bảo giặt, nhuộm, đập, nhưng cô ni chỉ giặt nhuộm mà không đập, (tỳ-kheo) phạm hai ni-tát-kỳ ba-dật-đề, một đột-kiết-la.1 Bảo giặt, nhuộm, đập mà cô ni giặt, không nhuộm mà đập, phạm hai ni-tát-kỳ ba-dật-đề, một đột-kiết-la.

Bảo giặt, nhuộm, đập, nhưng cô ni không giặt mà nhuộm đập, (tỳkheo) phạm hai ni-tát-kỳ ba-dật-đề, một đột-kiết-la. Bảo giặt, nhuộm, đập, nhưng ni không giặt, không nhuộm, không đập, (tỳ-kheo) phạm ba đột-kiết-la.

Nếu tỳ-kheo khiến thức-xoa-ma-na, sa-di-ni chẳng phải thân quyến giặt nhuộm, đập y cũ, (tỳ-kheo) phạm đột-kiết-la. Nếu bảo tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập y mới, (tỳ-kheo) phạm đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này phải xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người; 1 Vin. iii. 307: phi thân lý, tương phi thân lý, nhờ nhuộm đập hay nhuộm giặt (2 việc), phạm 1 ni-tát-kỳ, 1 đột-kiết-la; nếu nhờ làm luôn cả 3 việc, phạm 1 ni-tátkỳ, 2 đột-kiết-la. Không có trường hợp phạm 2 ni-tát-kỳ. 223

607c

không được xả biệt chúng. Nếu xả không thành xả, phạm đột-kiếtla. Khi xả cho Tăng, nên đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đến lễ Thượng tọa, quỳ gối bên hữu sát đất, chấp tay thưa: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, Tỳ-kheo tên là..., đã khiến tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập y cũ, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Trước hết vị thọ sám phải bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo tên là..., đã khiến tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập y cũ, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận tôi nhận sự sám hối của tỳkheo có tên là... Đây là lời tác bạch." Bạch rồi sau đó mới nhận sám hối. Vị nhận sám hối nên nói với phạm nhân:

"Hãy tự trách tâm ông!"

Phạm nhân đáp: "Xin vâng!"

Tăng nên trả y lại cho tỳ-kheo này liền, bằng bạch nhị yết-ma, như vầy: Tăng sai một vị có thể tác yết-ma, theo sự việc trên tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã sai tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập y cũ, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng; Tăng chấp thuận, đem y này trả lại cho tỳ-kheo có tên... Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã sai tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập y cũ, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng; Tăng chấp thuận đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo có tên... Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã sai tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập y cũ, 224

T22. 608a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem y này hoàn lại cho [608a1] tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào đồng ý, Tăng đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã đồng ý trao y cho tỳ-kheo tên là... rồi. Tăng đã đồng ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Trong Tăng vị tỳ-kheo này đã xả y rồi, nếu Tăng không trả lại, phạm đột-kiết-la. Khi trả lại, có người bảo "đừng trả" , người ấy

phạm đột-kiết-la. Nếu không trả lại, mà chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc tự làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc đốt, hoặc cố làm cho hư hoại, hoặc mặc luôn cho rách, đều phạm độtkiết-la. Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó là phạm.

Sự không phạm: trao y cũ cho ni thân quyến giặt, nhuộm, đập; hoặc vì người bệnh mà giặt, nhuộm, đập; hoặc vì Tăng, Phật đồ giặt nhuộm đập; hoặc mượn y người khác giặt, nhuộm, đập thì không phạm. Người không phạm: đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.1

VI. XIN Y NƠI NHÀ PHI THÂN LÝ2

A. DUYÊN KHỞI

1. Xin y từ phi thân lý

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, trong thành Xá-vệ có một gia chủ, 3

vào buổi

sáng, thắng cỗ xe, cùng đoàn tùy tùng đến công viên, rồi quay xe trở lại tinh xá Kỳ-hoàn; để xe bên ngoài cửa ngõ Kỳ-hoàn, đi bộ vào gặp Bạt-nan-đà Thích tử; lễ kính, hỏi chào. Rồi ngồi phía trước 1 Bản Hán, hết quyển 6.

2 Ngũ phần tr.27a26; Tăng kỳ tr.301c3; Thập tụng tr.44a29; Căn bản 19 tr.728a22. Vin. iii. 210. niss. 6 aññātakaviññatti. 3 Pāli: seṭṭhiputta, con trai của một nhà phú hộ. 225

608b

mặt mà nghe pháp. Bạt-nan-đà Thích Tử là người biện tài, trí tuệ, nói pháp khéo léo. Ông nói pháp cho gia chủ này nghe dưới nhiều hình thức khác nhau, khai hóa, khuyến khích, khiến gia chủ sinh lòng hoan hỷ. Gia chủ nghe pháp rồi, liền nói với Bạt-nan-đà rằng: "Tôn giả cần gì, xin cho biết."

Bạt-nan-đà trả lời:

"Không cần gì cả. Sự thỉnh cầu này cũng là sự cúng dường rồi." Gia chủ lại nói:

"Xin Ngài cứ nói. Nếu cần dùng thứ gì, không nên ái ngại." Bạt-nan-đà nói:

"Thôi! Thôi! Không phiền hỏi nữa. [608b] Giả sử tôi có điều cần thì gia chủ cũng không thể cho được đâu." Gia chủ lại nói:

"Xin ngài cứ nói. Tôi sẽ theo sự cần dùng mà cung cấp cho." Lúc ấy, gia chủ này mặc chiếc áo lụa trắng, rộng dài, quý giá. Bạtnan-đà nói: "Hãy cho tôi chiếc y ông đang mặc. Tôi cần chiếc y đó." Gia chủ trả lời:

"Sáng mai đến nhà, tôi sẽ trao cho ngài." Bạt-nan-đà nói:

"Tôi đã nói với ông trước rồi,

'Giả sử tôi có điều cần thì gia chủ

cũng không thể cho được đâu.' Điều đó bây giờ đúng như tôi đã nói."

Gia chủ thưa:

"Tôi cho ngài chứ chẳng phải là không cho. Nhưng ngày mai hãy đến, tôi sẽ cho y này. Hoặc cho cái khác còn tốt hơn nữa. Bây giờ, nếu cởi chiếc y này dâng cho ngài thì cũng được, nhưng tôi không thể không có y mà vào thành Xá-vệ."

Bạt-nan-đà nói: "Thôi! Thôi! Tôi không cần nữa."226

T22. 608b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Khi ấy, gia chủ nổi giận, không vui, liền cởi y xếp lại trao cho Bạtnan-đà và nói rằng: "Tôi đã thưa với Đại đức là ngày mai hãy đến, tôi sẽ cho y này, hoặc cho cái khác còn tốt hơn nữa. Nhưng Đại đức không tin, khiến cho bây giờ tôi chỉ quấn một chiếc y

1 mà vào thành Xá-vệ."

Rồi, gia chủ ra khỏi tinh xá Kỳ-hoàn, lên xe, chỉ quấn một chiếc y mà vào thành. Người giữ cửa thấy vậy liền hỏi: "Ông từ đâu về? Bị ai cướp y?"

Gia chủ bảo:

"Vừa bị giặc cướp trong Kỳ-hoàn."

Lập tức người giữ cửa liền vớ ngay dao gậy, định đi đến Kỳ-hoàn. Gia chủ nói:

"Thôi! Thôi! Khỏi phải đi.

"

Người giữ cửa hỏi: "Tại sao vậy?"

Bấy giờ, gia chủ thuật rõ nhân duyên. Các cư sĩ nghe qua đều cơ hiềm rằng: "Sa-môn Thích tử mong cầu nhiều, không biết đủ, không biết hổ thẹn. Bên ngoài tự xưng là tôi biết chánh pháp. Như vậy thì có chánh pháp gì? Sao lại đòi cho kỳ được chiếc áo mà gia chủ đang mặc trên thân? Đàn-việt cúng dường tuy không nhàm chán nhưng người thọ nhận phải biết đủ chứ!" Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà Thích tử: "Sao thầy lại đòi cho kỳ được chiếc áo quý giá mà gia chủ đang mặc trên người?"

Bấy giờ, các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Phật một cách đầy đủ. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn mới tập hợp các tỳ-kheo. Ngài biết mà vẫn cố hỏi Bạt-nan-đà:

1 Tức chỉ còn quấn một chiếc xà-rông mà thôi, để mình trần. 227

608c

"Có thật ông đòi cho được chiếc áo mà gia chủ đang mặc trên người hay không?"

Bạt-nan-đà thưa:

"Bạch Thế Tôn, có như vậy."

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà rằng: "Việc làm của ông là sai quấy, [608c] chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại đòi xin cho kỳ được chiếc y mà gia chủ đang mặc trên mình?"

Đức Phật quở trách rồi bảo các tỳ-kheo:

"Bạt-nan-đà là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vậy:

"Tỳ-kheo nào, xin y nơi cư sĩ, ni-tát-kỳ ba-dật-đề." Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, các tỳ-kheo đều sợ, cẩn thận không dám xin y nơi cư sĩ thân quyến. Đức Phật dạy:

"Các tỳ-kheo xin y nơi cư sĩ thân quyến, không phạm. "

Từ nay về sau muốn nói giới, nên nói như vầy: "Tỳ-kheo nào, xin y nơi cư sĩ chẳng phải thân quyến, nitát-kỳ ba-dật-đề." 2. Tỳ-kheo bị cướp y

Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, bấy giờ, có số đông tỳ-kheo ở nước Câu-tát-la hạ an cư xong, ngày mười lăm tự tứ rồi, ngày mười sáu mang y cầm bát đến chỗ đức Thế Tôn. Vì ban ngày nắng nóng, các tỳ-kheo không thể đi được, mới đi ban đêm. Họ bị lạc vào đường dữ và gặp ổ cướp. Chúng vừa cướp đoạt được của người một số của cải lớn đem về đó. Bọn cướp gặp tỳkheo nơi đường dữ, bèn hỏi:228

T22. 609a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề "Các ông đến đây tìm chúng tôi phải không?" Các tỳ-kheo trả lời:

"Không phải chúng tôi đi tìm các ông. Chúng tôi vừa hạ an cư ở nước Câu-tát-la xong, ngày mười lăm tự tứ rồi, nên ngày mười sáu mang y cầm bát muốn đến gặp đức Thế Tôn. Từ đó đến đây. Ban ngày bị nắng nóng, chúng tôi đi không được; đi ban đêm mới bị lạc đường nên đến đây, chứ không phải đi tìm các ông." Bọn giặc hỏi: "Nếu các ông không đi tìm chúng tôi thì tại sao đi con đường này? Há không muốn hại chúng tôi sao?" Chúng nói xong liền đánh các tỳ-kheo gần chết và cướp lấy y bát. Các tỳ-kheo phải trần truồng mà đi; đến đứng ngoài cổng Kỳ-hoàn. Các tỳ-kheo (trong Kỳ-hoàn) thấy vậy nói rằng: "Quý vị là Ni-kiền Tử lõa hình, không được vào trong Kỳ-hoàn." Các tỳ-kheo kia nói rằng:

"Chúng tôi chẳng phải Ni-kiền Tử. Mà là sa-môn Thích tử." Khi ấy, Tôn giả Ưu-ba-ly đang kinh hành cách đó không xa, các tỳkheo đến hỏi Tôn giả rằng: "Hiện có một đám người trần truồng đang đứng ngoài cửa ngõ. Chúng tôi nói,

'Các Tôn giả là Ni-kiền Tử, chớ vào tinh xá Kỳhoàn. ' Những người ấy nói,

'Chúng tôi không phải Ni-kiền-tử mà là sa-môn Thích tử.

'"

Rồi các tỳ-kheo nói với Tôn giả [609a1] Ưu-ba-ly rằng: "Tôn giả nên ra xem, coi thử họ là ai?" Tôn giả liền ra ngoài cổng, hỏi: "Quý vị là ai?"

Đáp rằng: "Chúng tôi là sa-môn Thích tử." Lại hỏi: "Quý vị bao nhiêu tuổi?" Đáp rằng: "Chúng tôi chừng ấy tuổi." Lại hỏi: "Quý vị thọ giới khi nào?" 229

609a

Đáp rằng: "Chúng tôi thọ giới năm ấy."

Lại hỏi: "Hòa thượng của quý vị là ai?"

Đáp rằng: "Hòa thượng của chúng tôi hiệu là như vậy." "Tại sao quý vị lại trần truồng?"

Các tỳ-kheo liền trình bày đầy đủ nhân duyên đã xảy ra. Khi ấy, Tôn giả Ưu-ba-ly trở lại chỗ các tỳ-kheo nói: "Những vị đó chẳng phải là Ni-kiền Tử mà là sa-môn Thích tử." Rồi Tôn giả Ưu-ba-ly bảo các tỳ-kheo đó rằng: "Các thầy nên tạm mượn y để mặc. Chớ nên trần truồng đến gặp đức Thế Tôn.

"

Các tỳ-kheo liền mượn y mà khoác vào, rồi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên. Bấy giờ, đức Thế Tôn an ủi và hỏi các tỳ-kheo: "Các ngươi thân được an ổn không? Đi đứng có được hòa hợp an lạc không? Không vì sự ăn uống mà khổ chăng?" Các tỳ-kheo thưa: "Bạch Đại đức, chúng con thân được an ổn. Đi đứng có được hòa hợp an lạc. Không vì sự ăn uống mà khổ. Chúng con ở nước Câu-tát-la an cư xong, tự tứ rồi, mang y cầm bát, muốn đến thăm hỏi đức Thế Tôn. Ban ngày vì nắng nóng không đi được, đi ban đêm nên bị lạc đường, gặp bọn ăn cướp... " Trình rõ nhân

duyên đầy đủ như trên với đức Thế Tôn.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách các tỳkheo rằng: "Các ông làm việc sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Các ông là người ngu si, tại sao trần truồng mà đi? Nếu trần truồng mà đi, phạm đột-kiết-la. Nếu gặp trường hợp như vậy nên dùng cỏ mềm hay lá cây che mình, đến chùa gần nhất. Trước hết, có y dư thì nên lấy để mặc. Nếu không có thì hỏi các tỳkheo quen biết, có y dư nên mượn để mặc. Nếu bạn quen biết230

T22. 609b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

không có y, nên hỏi trong Tăng có y nào có thể chia. Nếu có thì chia, còn không có thì nên hỏi có ngọa cụ hay không? Nếu có ngọa cụ thì đưa, nếu không có đưa cho thì tự mình mở kho xem có chăn màn, đồ trải đất, điệp, trích lấy, cắt thành y dùng để tự che thân, rồi ra ngoài mà đi xin y."

Khi ấy các tỳ-kheo cẩn thận, sợ không dám đem vật từ chỗ này đến chỗ khác. Đức Phật dạy: "Cho phép."

Bấy giờ, tỳ-kheo y bị cướp, y bị mất, y bị cháy, y bị trôi, vì cẩn thận sợ không dám mặc y của Tăng. Đức Phật dạy: "Được phép mặc.

"

Các tỳ-kheo nhận được y rồi, không trả lại chỗ cũ y (mượn) của Tăng. Phật dạy: "Không nên như vậy. Nếu nhận được y (mới) rồi, nên [609b] giặt, nhuộm, chằm vá (y mượn), an trí lại chỗ cũ. Nếu không an trí lại chỗ cũ thì như pháp mà trị." Bấy giờ, có tỳ-kheo y bị cướp, y bị mất, y bị cháy, y bị trôi, cẩn thận sợ không dám đến nơi cư sĩ, vợ cư sĩ không thân quyến xin y. Đức Phật dạy: "Nếu y bị mất, y bị cướp, y bị cháy, y bị nước cuốn trôi thì được phép đến nơi cư sĩ hay vợ cư sĩ không thân quyến xin "

y.

Từ nay về sau nên nói giới như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, xin y từ cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến, ni-tát-kỳ ba-dật-đề, trừ trường hợp đặc biệt. 1 Trường hợp đặc biệt là nếu tỳ-kheo y bị cướp, y bị mất, y bị cháy, y bị nước cuốn trôi.2 Đây là trường hợp đặc biệt. 1 Nguyên Hán: trừ dư thời 除餘時. Ngũ phần: trừ nhân duyên 除因緣. Pāli: aññatra samayā.

2 Pāli, giới văn: acchinnacīvaro vā, naṭṭacīvaro vā, y bị cướp và y bị hủy hoại. Phần giải thích nói, bị hủy hoại hoặc do lửa cháy, do nước cuốn, chuột mối gặm, hay sờn rách vì bận nhiều.

231

609b

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Thân quyến, chẳng phải thân quyến: như trên đã giải. Cư sĩ, vợ cư sĩ: cũng đã nói ở trước.

Y: có mười loại như trên đã trình bày.

Nếu tỳ-kheo nào xin y từ cư sĩ, vợ cư sĩ không phải thân quyến, nitát-kỳ ba-dật-đề, trừ trường hợp đặc biệt. Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người; không được xả biệt chúng.

Nếu xả không thành xả phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, nên đến trong Tăng trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đến lễ Thượng tọa, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., đã xin y từ cư sĩ, vợ cư sĩ chẳng phải thân quyến, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Trước hết người nhận sám hối phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã xin y từ cư sĩ, vợ cư sĩ chẳng phải thân quyến, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

Bạch rồi sau đó mới nhận sám hối. Vị nhận sám hối nên nói với tỳkheo kia rằng: "Thầy nên tự trách tâm mình!"

Trả lời:

"Xin vâng!"

Tăng nên hoàn y lại cho người này liền, bằng bạch nhị yết-ma như vầy:

Trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

232

T22. 609c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã xin y từ cư sĩ, vợ cư sĩ chẳng phải thân quyến, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp với Tăng, Tăng chấp thuận, đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo tên là... Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã xin y từ cư sĩ, vợ cư sĩ chẳng phải thân quyến, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng đem y này hoàn lại cho [609c] tỳ-kheo này thì im lặng. Ai không đồng ý xin nói.

"

"Tăng đã chấp thuận trao y cho tỳ-kheo có tên... rồi. Tăng đã chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Phạm nhân xả y trong Tăng rồi, Tăng không hoàn lại, phạm độtkiết-la. Khi hoàn y lại, có người bảo "đừng trả" , người ấy phạm

đột-kiết-la. Nếu không hoàn lại, mà chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc tự làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc cố làm cho hư hoại, hoặc đốt, hoặc mặc luôn cho rách, đều phạm đột-kiếtla. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni phạm đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: y bị đoạt, y bị mất, y bị cháy, y bị nước cuốn trôi, được phép xin y từ cư sĩ, vợ cư sĩ không phải thân quyến, hoặc xin nơi người đồng xuất gia, hoặc xin vì người khác, hay người khác xin vì mình. Hoặc không mong cầu mà được thì không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

VII. NHẬN Y QUÁ PHẦN 1

1 Ngũ phần tr.27c22; Tăng kỳ tr.303a6; Thập tụng tr.45a24; Căn bản tr.729c28. 233

609c

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, có số đông tỳ-kheo đến tinh xá Kỳ-hoàn sau khi gặp bọn cướp cướp mất y.

Bấy giờ, có ưu-bà-tắc nghe có số đông tỳ-kheo đến tinh xá Kỳhoàn sau khi gặp bọn cướp cướp mất y, liền đem nhiều y tốt đến chỗ các tỳ-kheo, hỏi:

"Vừa rồi chúng con nghe có các tỳ-kheo bị mất y đến đây, là những vị nào?"

Các tỳ-kheo trả lời:

"Chính chúng tôi. Vậy hỏi có việc gì?" Vị ưu-bà-tắc thưa:

"Chúng con nghe các tỳ-kheo gặp giặc cướp, cướp mất y, đã đến nơi Kỳ-hoàn này, nên đem những y này đến dâng cúng các Đại đức bị mất y. Xin các ngài tùy ý nhận." Các tỳ-kheo nói:

"Thôi! Thôi! Thỉnh cầu như thế đã là cúng dường rồi. Chúng tôi đã đủ ba y, khỏi phải nhận nữa." Nhóm sáu tỳ-kheo nghe thế, nói với các tỳ-kheo rằng: "Này các Đại đức, các ngài đủ ba y rồi, sao không nhận để cho chúng tôi, hay là cho người khác." Các cư sĩ đã vì các tỳ-kheo bị mất y nên đem y đến cúng. Các tỳkheo đủ ba y rồi lại nhận y của cư sĩ rồi cho nhóm sáu tỳ-kheo và người khác.

Bấy giờ, trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiền trách các tỳ-kheo: "Cư sĩ nơi Xá-vệ đã vì các tỳ-kheo bị mất y nên đem y đến cúng. Các vị Pāli, niss. 7, tatuttari, Vin.iii. 213. 234

T22. 610a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề đủ ba y rồi, tại sao lại lấy y của họ đem cho nhóm sáu tỳ-kheo và các người khác?" Hiềm trách xong, tỳ-kheo thiểu dục đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem [610a1] nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các tỳ-kheo lại. Ngài biết mà vẫn cố hỏi:

"Này các tỳ-kheo, có thật các ngươi đã đủ ba y mà nhận y của người, đem cho nhóm sáu tỳ-kheo và các người khác không?" Các tỳ-kheo thưa:

"Kính bạch đức Thế Tôn, có thật như vậy." Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách các tỳ-kheo: "Các ông làm việc sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều không nên làm. Cư sĩ Xá-vệ đã vì các tỳ-kheo bị mất y nên đem y đến cúng, tại sao các ông đủ ba y rồi lại nhận y của họ để cho nhóm sáu tỳ-kheo và các người khác?"

Quở trách rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Các tỳ-kheo này là những người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳkheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, y bị mất, y bị cướp, y bị cháy, y bị nước cuốn trôi, nếu có cư sĩ, vợ cư sĩ không phải thân quyến, đem cho nhiều y yêu cầu tùy ý nhận. Tỳ-kheo ấy nên biết đủ mà nhận. Nếu nhận quá, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Chẳng phải thân quyến: cư sĩ, vợ cư sĩ. Y: có mười loại cũng như trên đã nói.

235

610b

Nếu mất một y, không nên nhận. Nếu mất hai y còn lại một y hai lớp, ba lớp, bốn lớp, thì nên tháo ra làm tăng-già-lê, uất-đa-la-tăng hay an-đà-hội. Nếu ba y đều bị mất thì tỳ-kheo ấy nên tri túc mà nhận y. Tri túc có hai nghĩa: tri túc của người tại gia và tri túc của người xuất gia.

- Tri túc của người tại gia: tùy theo khả năng của người bạch y cho y mà nhận.

- Tri túc của người xuất gia: tức ba y vậy.

Nếu cư sĩ yêu cầu tùy ý,1 cúng nhiều y cho tỳ-kheo, hoặc y mịn, hoặc y mỏng, hoặc y không bền chắc thì nên xếp lại hai lớp, ba lớp, bốn lớp để may. Nên may đường viền. Trên vai nên thếp một miếng để ngăn mồ hôi và làm nút móc. Nếu còn dư, hãy nói với cư sĩ, "Vải này còn dư, nên cắt làm gì?" Nếu người đàn-việt bảo, "Không phải tôi vì vấn đề mất y dâng cúng, mà chúng tôi do tự nguyện, xin được dâng cúng cho Đại đức.

" Vị kia muốn nhận thì

cứ nhận. Nếu tỳ-kheo nhận y quá mức tri túc, phạm ni-tát-kỳ badật-đề. Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc số đông, hoặc một người; không được xả biệt chúng. Nếu xả, không thành xả phạm đột-kiếtla. Khi xả nên đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, [610b] lễ Thượng tọa, quỳ gối hữu chấm đất, chắp tay thưa: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., đã nhận y quá mức tri túc, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng." Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám hối trước hết phải tác bạch: 1 Tự tứ thỉnh 自恣請. Ngũ phần: (cư sĩ) muốn cúng cho nhiều y, tỳ-kheo chỉ nên nhận hai y. Tăng kỳ, Thập tụng: yêu cầu tùy ý, muốn cúng cho nhiều y, tỳ-kheo chỉ được phép nhận thượng y và hạ y. Pāli: abhihaṭṭhuṃ pavāreyya, yêu cầu tùy y nhận; nhưng, tỳ-kheo mất cả 3 y, nhận 2 y; mất 2 y chỉ được nhận 1 y. Chỉ mất một y, hoàn toàn không được nhận.

236

T22. 610b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo tên là..., đã nhận quá mức tri túc của y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo tên là... Đây là lời tác bạch." Bạch rồi sau đó mới thọ sám hối. Vị thọ sám nên nói với Tỳ-kheo phạm tội là:

"Thầy nên tự trách lòng mình!"

Tỳ-kheo phạm tội trả lời: "Xin vâng!"

Tăng nên hoàn y lại cho tỳ-kheo này bằng bạch nhị yết-ma như vầy: trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã nhận quá mức tri túc của y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo có tên... Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã nhận quá mức tri túc của y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Bây giờ, Tăng đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo ấy. Các trưởng lão nào đồng tâm ý đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo ấy thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói. Tăng đã chấp thuận trao lại y cho tỳ-kheo có tên là... rồi." "Tăng đã chấp thuận trao lại y cho tỳ-kheo có tên là... rồi vì im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Tỳ-kheo ấy đã xả y trong Tăng rồi mà Tăng không trả lại, Tăng phạm đột-kiết-la. Khi hoàn lại, có người bảo "đừng trả" , người ấy

phạm đột-kiết-la. Nếu không hoàn lại mà chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc tự làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc cố ý làm cho hư, hoặc đốt, hoặc mặc mãi cho rách, đều phạm đột-kiếtla. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni phạm Đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

237

610c

Sự không phạm: nếu tri túc nhận, hoặc dưới mức tri túc, hoặc cư sĩ cúng nhiều y, hoặc mịn mỏng, không bền chắc xếp hai, ba, bốn lớp may thành y, đặt một miếng ngăn mồ hôi, may khâu hoàn. Nếu y (vải) còn dư, nói với cư sĩ: "Vải còn dư, làm gì?" Nếu cư sĩ nói: "Không phải tôi vì mất y mà cúng, do tôi tự nguyện muốn dâng cúng cho Đại đức.

" Họ nói như vậy, tỳ-kheo cần thì nhận, không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

VIII. KHUYÊN CƯ SĨ TĂNG GIÁ Y1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá- vệ.

Bấy giờ, có một [610c] tỳ-kheo khất thực, đến giờ, đắp y, bưng bát vào thành Xá-vệ, lần lượt đi đến nhà cư sĩ xin thức ăn, nghe vợ chồng cư sĩ cùng bàn tính: "Bạt-nan-đà Thích tử là bạn quen biết xưa kia của ta. Nên đem số tiền để mua y với giá như vậy, mua y như vậy đem đến dâng cúng cho tỳ-kheo kia.

" Tỳ-kheo khất thực

rồi trở về Tăng-già-lam, gặp Bạt-nan-đà Thích tử, bảo rằng: "Chưa có người nào trong giòng họ Cù-đàm có đại phước đức như ngài."

Bạt-nan-đà Thích tử liền hỏi:

"Tôi có việc gì mà nói tôi là người phước đức?" Vị tỳ-kheo khất thực trả lời: "Tôi vào trong thành khất thực, nghe vợ chồng cư sĩ cùng bàn tính như vầy, 'Bạt-nan-đà Thích tử là bạn quen biết xưa kia của ta. Nên đem số tiền để mua y với giá như vậy, mua y như vậy đem đến dâng cúng.

'"

1 Ngũ phần tr.28a18; Tăng kỳ tr.304b21; Thập tụng tr.45c5; Căn bản tr.731b15. Pāli, niss. 8, upakkhaṭa, Vin.iii. 213.

238

T22. 610c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Bạt-nan-đà liền hỏi: "Có đúng như vậy hay chăng?" Vị tỳ-kheo ấy trả lời: "Đúng như vậy."

Bạt-nan-đà lại hỏi: "Nhà cư sĩ kia ở chỗ nào, cửa hướng nào?" Tỳ-kheo khất thực trả lời:

"Nhà cư sĩ ấy ở chỗ đó, cửa ngõ xoay về hướng đó." Bạt-nan-đà liền nói với tỳ-kheo khất thực rằng: "Vâng, người đó là bạn thân quen của tôi xưa kia, là đàn-việt thường cúng dường tôi, đúng như lời của thầy nói." Sáng sớm hôm sau, Bạt-nan-đà đắp y bưng bát vào thành Xá-vệ, đến nhà cư sĩ nói rằng: "Có phải cư sĩ muốn cho tôi y không?" Cư sĩ nói: "Tôi có bàn tính riêng như vậy." Bạt-nan-đà nói với cư sĩ:

"Nếu muốn cho tôi y thì nên may dài, rộng, loại bền chắc, tốt đẹp mới đúng loại y tôi thọ trì. Nếu không đúng, tôi không nhận, thì may làm gì."

Các cư sĩ nghe như vậy, họ liền cơ hiềm rằng: "Sa-môn Thích tử không có tàm quý, nhiều mong cầu không biết chán, bên ngoài tự xưng rằng 'Tôi biết chánh pháp'; nhưng lại cưỡng bức người, đòi hỏi y tốt. Như vậy làm gì có chánh pháp? Người cho tuy không biết nhàm chán nhưng người nhận phải biết đủ chứ. Người ta bàn tính riêng tư mà lại rình nghe là sao!" Lúc ấy, có tỳ-kheo khất thực nghe được, hiềm trách Bạt-nan-đà Thích tử:

"Tại sao lại cưỡng bức người, đòi cho được y tốt như vậy?" Tỳ-kheo khất thực liền ra khỏi thành, về đến Tăng-già-lam, đem nhân duyên này đến nói với các tỳ-kheo.

Trong số đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà Thích tử: "Tại sao thầy cưỡng bức người, đòi cho được y tốt như vậy?" 239

611a

Hiềm trách xong, vị ấy đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳkheo, quở trách Bạt-nan-đà Thích tử: "Ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm điều [611a] không nên làm. Tại sao đến người cưỡng bức đòi cho được y tốt như vậy?" Quở trách rồi, đức Phật bảo các tỳ-kheo: "Đây là người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này lần đầu. Từ nay trở đi, ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

"Tỳ-kheo nào, có cư sĩ, hay vợ cư sĩ để dành tiền sắm y cho tỳ-kheo, nghĩ rằng: 'Mua y như thế cho tỳ-kheo có tên như thế.

' Tỳ-kheo ấy liền đến nhà cư sĩ nói như vầy: 'Lành thay cư sĩ, nên vì tôi mua y như vậy, như vậy. ' Vì muốn đẹp.

Nếu nhận được y, ni-tát-kỳ ba-dật-đề." Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, bấy giờ có cư sĩ muốn dâng cúng y theo ý muốn của tỳ-kheo, nên hỏi: "Đại đức cần loại y nào?"

Tỳ-kheo ấy nghi ngại, không dám trả lời. Đức Phật dạy: "Nếu cư sĩ yêu cầu tỳ-kheo tùy ý, thì nên trả lời." Lại có cư sĩ muốn cúng cho tỳ-kheo y quý giá, mà tỳ-kheo kia là vị thiểu dục tri túc, không cần loại y đại quý giá này, mà muốn loại y không quý giá. Tỳ-kheo kia ý nghi ngại không muốn nói lên ý của mình. Đức Phật dạy:

"Cho phép các tỳ-kheo thiểu dục tri túc yêu cầu loại y không quý giá.

" Từ nay về sau nên nói giới như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

240

T22. 611a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Tỳ-kheo nào, có cư sĩ, hay vợ cư sĩ1 để dành tiền sắm y cho tỳ-kheo, nghĩ rằng: 'Mua y như thế cho tỳ-kheo có tên như thế.

' Tỳ-kheo ấy trước không được yêu cầu tùy ý mà đến nhà cư sĩ nói như vầy: 'Lành thay cư sĩ, nên vì tôi mua y như vậy, như vậy.

' Vì muốn đẹp. Nếu nhận được y, ni-tátkỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Cư sĩ, vợ cư sĩ: cũng như trên đã giải.

Tiền sắm y:2 giá tiền để sắm y, hoặc vàng bạc, trân châu, lưu ly, vỏ sò, ngọc thạch, anh lạc, vàng y.

Y: có mười loại như trên đã nói.

Cầu:3 có hai cách. Một là yêu cầu tiền để mua y, hai là yêu cầu y. - Cầu số tiền để may y: đàn-việt cúng để may y với giá lớn chừng ấy mà cầu thêm, dù chỉ 1 phần 16 tiền.

- Cầu y: nói với người cư sĩ, may pháp y dài, rộng như vậy, cho đến dù xin thêm một sợi chỉ.

Tỳ-kheo này trước không được yêu cầu tùy ý mà đến cầu y quý giá dài rộng, nếu nhận được y, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Cầu mà không nhận được, phạm đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, nên đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ 1 Ngũ phần. Căn bản: cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến. Pāli: aññatakassa gahapatissa vā gahapatāniyā, cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến.

2 Y giá 衣價. Pāli: cīvaracetāpannaṃ, vật ngang giá cho y; giải thích: vàng, bạc, ngọc ngà, trân châu; hoặc mảnh vải, hoặc chỉ, hoặc gòn. 3 Cầu 求: yêu cầu. Từ được giải thích, không có trong giới văn; trong đó được thay bằng từ tác như thị thuyết 作如是說, nói như vầy. Tăng kỳ: sách 索, yêu sách. Pāli: vikappaṃ āpajjeyya, đề nghị.

241

Luật tứ phần 1 thưa:

T22. 611b

dép, đến lễ Thượng tọa, quỳ gối bên hữu chấm đất, [611b] chắp tay "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., trước không được yêu cầu tùy ý cúng dường y mà đến cầu y quý giá, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi nên sám hối. Vị nhận sám hối trước hết phải bạch như vầy: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., trước không được yêu cầu tùy ý cúng dường y, mà đến cầu y quý giá, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên... Đây là lời tác bạch." Bạch rồi sau đó mới nhận sự sám hối. Vị nhận sự sám hối nên bảo tỳ-kheo phạm tội rằng:

"Hãy tự trách tâm của mình!"

Tỳ-kheo phạm tội nói:

"Xin vâng!"

Tăng nên hoàn y lại cho tỳ-kheo này liền, bằng bạch nhị yết-ma, như vầy: Trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., trước không được yêu cầu tùy ý khi cúng dường y mà đến cầu y quý giá, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng hoàn y này lại cho tỳ-kheo có tên... đây là lời tác bạch." "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo có tên... này trước không được yêu cầu tùy ý khi cúng dường y, mà đến cầu y quý giá, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem y này trả lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào đồng ý Tăng đem y này trả lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

242

T22. 611c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề "Tăng đã chấp thuận trao lại y cho tỳ-kheo tên là... rồi.Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Tỳ-kheo này ở trong Tăng đã xả y rồi mà Tăng không trả lại, phạm đột-kiết-la. Khi đang trả có người bảo "đừng trả" , người ấy phạm

đột-kiết-la.

Nếu không trả lại, mà chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc tự làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc có làm cho hư hoại, hoặc đốt hay mặc mãi cho rách, tất cả đều phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni phạm đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: trước đó có yêu cầu tùy ý nên đến cầu xin, tri túc, mong cầu tối thiểu; đến cầu mong nơi thân quyến; đến cầu xin nơi người xuất gia, hoặc vì người mong cầu hay người vì mình mong cầu; hoặc không cầu mà được thì không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

IX. KHUYÊN HAI NHÀ TĂNG GIÁ Y1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ.

Bấy giờ, có tỳ-kheo khất thực, đến giờ, đắp y bưng bát vào thành Xá-vệ khất thực; theo thứ tự [611c] xin từng nhà, đến nhà một cư sĩ, nghe hai vợ chồng cư sĩ cùng bàn: "Bạt-nan-đà Thích tử là bạn quen biết xưa kia của ta. Nên mua y như vậy dâng cúng. " Lại nghe

một nhà cư sĩ khác, hai vợ chồng cũng cùng bàn: "Bạt-nan-đà là bạn quen biết trước kia của ta. Nên mua y như vậy để dâng cúng." 1 Ngũ phần tr.28b18; Tăng kỳ tr.305a27; Thập tụng tr.46a26; Căn bản tr.733a2. Pāli, niss. 9, dutiya-upakkhaṭa, Vin.iii. 217. 243

611c

Bấy giờ, vị tỳ-kheo khất thực kia, khi khất thực xong, ra khỏi thành Xá-vệ, trở về đến trong Tăng-già-lam, thấy Bạt-nan-đà Thích tử liền nói rằng:

"Tôn giả là người đại phước đức."

Bạt-nan-đà hỏi:

"Vì việc gì mà thầy gọi tôi là người đại phước đức?" Tỳ-kheo khất thực trả lời:

"Vừa rồi tôi vào thành Xá-vệ khất thực, theo thứ tự đến một nhà cư sĩ, nghe hai vợ chồng cùng bàn, 'Bạt-nan-đà Thích tử là bạn quen biết xưa kia của ta. Nên mua y như vậy dâng cúng. ' Lại nghe một

nhà cư sĩ khác, hai vợ chồng cũng cùng bàn, 'Bạt-nan-đà là bạn quen biết trước kia của ta. Nên mua y như vậy để dâng cúng. '"

Bạt-nan-đà liền hỏi: "Có chắc như vậy không?" Vị tỳ-kheo khất thực nói: "Chắc."

Bạt-nan-đà lại hỏi:

"Nhà của cư sĩ ấy ở chỗ nào? Cửa hướng nào?" Vị tỳ-kheo khất thực trả lời: "Nhà ở chỗ đó, cửa hướng đó." Bạt-nan-đà nghe xong liền nói với vị tỳ-kheo kia rằng: "Đúng vậy, đó là nhà đàn-việt của tôi, thường cúng dường cung cấp cho tôi."

Sáng ngày sau, Bạt-nan-đà đắp y bưng bát vào thành Xá-vệ, đến nhà của hai cư sĩ nói rằng:

"Quý vị có ý định muốn cho tôi y phải không?" Các cư sĩ trả lời: "Trong chỗ riêng tư tôi có bàn tính như vậy." Thích tử Bạt-nan-đà nói:

"Nếu muốn cho tôi y thì có thể chung lại may một y, rộng dài, bền chắc theo kiểu tôi thọ trì cho tôi. Nếu không đúng kiểu tôi thọ trì thì chẳng phải là thứ tôi cần."

Các cư sĩ nghe như vậy, họ cùng nhau cơ hiềm:244

T22. 612a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Bạt-nan-đà Thích tử không biết đủ, không có tàm quý, bên ngoài tự xưng rằng 'Tôi biết chánh pháp'; nhưng lại tham cầu không biết đủ. Như vậy làm gì có chánh pháp? Người cho tuy không biết nhàm chán nhưng người nhận phải biết đủ chứ. Người ta bàn tính riêng tư mà lại rình nghe là sao!"

Bấy giờ, tỳ-kheo khất thực nghe được như vậy, quở trách Bạt-nanđà Thích tử: "Tại sao đến người cưỡng bức đòi y?" Lúc ấy, tỳ-kheo khất thực nọ ra khỏi thành, đến Tăng-già-lam, đem nhân duyên này nói với các tỳ-kheo.

Trong số các tỳ-kheo nghe, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầuđà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà Thích tử: "Tại sao đến người cưỡng bức đòi y?"

Quở trách rồi, vị ấy đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, trình bày đầy đủ lên đức Thế Tôn.

[612a1] Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách Bạt-nan-đà Thích tử:

"Ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp samôn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc chẳng nên làm. Sao lại đến người cưỡng bức đòi hỏi y?" Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các tỳkheo: "Bạt-nan-đà này là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này lần đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, có hai cư sĩ hay vợ cư sĩ để dành tiền sắm y cho tỳ-kheo, đều nói rằng: 'Ta để dành tiền may y như vậy dâng cúng cho tỳ-kheo có tên như vậy.

' Tỳ-kheo ấy đến hai

nhà cư sĩ, nói như vầy: 'Lành thay, để dành tiền như vậy, như vậy để sắm y cho tôi. Hãy chung lại làm một cái y. ' Vì

muốn đẹp. Nếu nhận được, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. 245

612a

Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, bấy giờ, có cư sĩ dâng cúng y theo ý muốn của tỳ-kheo, hỏi rằng: "Ngài cần thứ y nào?"

Tỳ-kheo nghi ngại không dám trả lời. Phật dạy: "Nếu cư sĩ yêu cầu tỳ-kheo tùy ý, thì tỳ-kheo nên trả lời." Bấy giờ, các cư sĩ vì tỳ-kheo may y quý giá để cúng, mà tỳ-kheo đó là vị thiểu dục tri túc, không muốn mặc y quý giá, cần chiếc y không quý giá, mà tỳ-kheo nghi ngại không dám nói lên ý muốn của mình, đức Phật dạy: "Cho phép các tỳ-kheo thiểu dục tri túc được nói lên ý muốn của mình về y không quý giá bằng." Từ nay về sau nên nói giới như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, có hai cư sĩ hay vợ cư sĩ1 để dành tiền sắm y cho tỳ-kheo, đều nói rằng: 'Ta để dành tiền may y như vậy dâng cúng cho tỳ-kheo có tên như vậy.

' Tỳ-kheo ấy trước

chưa nhận được sự yêu cầu tùy ý của cư sĩ, mà đến hai nhà cư sĩ, nói như vầy: 'Lành thay, để dành tiền như vậy, như vậy để sắm y cho tôi. Hãy chung lại làm một cái y. ' Vì

muốn đẹp. Nếu nhận được, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Cư sĩ, vợ cư sĩ, y giá, y, cầu: đều như trên đã giải. Nếu tỳ-kheo trước đó không nhận được sự yêu cầu tùy ý mà đến yêu cầu y quý giá, rộng lớn; nếu nhận được y, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nếu đến yêu cầu mà không được, phạm đột-kiết-la. Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Nếu xả không thành xả phạm đột-kiếtla. 1 Ngũ phần, Thập tụng, Pāli: cư sĩ hay vợ cư sĩ không phải thân quyến. 246

T22. 612b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề Khi xả nên đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đến lễ Thượng tọa, [612b] quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., trước đó không nhận được sự yêu cầu tùy ý mà đến yêu cầu để được y quý giá phạm xả đọa, nay xả cho Tăng." Xả rồi phải sám hối. Trước hết, vị nhận sám hối nên tác bạch: "Đại đức Tăng nên lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., trước đó không nhận được sự yêu cầu tùy ý mà đến yêu cầu để được y quý giá, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên... Đây là lời tác bạch." Tác bạch rồi sau đó mới thọ sám hối. Vị thọ sám nên bảo tỳ-kheo kia:

"Hãy tự trách tâm mình!"

Vị tỳ-kheo phạm tội thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên hoàn y lại cho tỳ-kheo kia liền, bằng bạch nhị yết-ma như vầy: trong chúng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., trước đó không nhận sự yêu cầu tùy ý mà đến đòi hỏi được y quý giá, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trả y lại cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., trước đó không nhận sự yêu cầu tùy ý, đến đòi hỏi được y quý giá, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem y này trả lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào đồng ý Tăng đem y này trả lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã chấp thuận trao y cho tỳ-kheo này rồi. Tăng đồng tâm ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." 247

612c

Tỳ-kheo này xả y giữa Tăng rồi, Tăng không trả lại, phạm đột-kiếtla. Nếu có người bảo "đừng trả" , người ấy phạm đột-kiết-la.

Nếu làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hay tự làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc cố làm cho hư hoại, tất cả như vậy đều phạm độtkiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: vị ấy trước đó có nhận sự yêu cầu tùy ý mà đến đòi hỏi. Hoặc đối với y quý giá mà đòi xin y không quý giá. Hoặc đến thân quyến cầu xin, đến người xuất gia cầu xin, hoặc vì người khác cầu xin y, hay người khác vì mình cầu xin y, hoặc không cầu xin mà tự được thì không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

X. YÊU SÁCH GIÁ Y QUÁ HẠN 1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá- vệ.

Bấy giờ, trong thành La-duyệt có một vị Đại thần là thân hữu của Bạt-nan-đà Thích tử, thường [612c] tới lui với nhau, sai sứ đem số tiền may y đến chỗ Bạt-nan-đà Thích tử dặn rằng: "Bạt-nan-đà Thích tử là bạn quen biết xưa kia của ta, ta thường kính trọng. Hãy đem số tiền sắm y này mua y như vậy dâng cúng. "

Người sứ giả đem số tiền sắm y đến trong Tăng-già-lam chỗ ở của Bạt-nan-đà, thưa như vầy:

"Lành thay! Ngài là người đại phước."

1 Ngũ phần tr.28c10; Tăng kỳ tr.305b7; Thập tụng tr.46c12; Căn bản tr.733a14. Pāli, niss. 10, rājasikkhāpadaṃ, Vin.iii. 219. 248

T22. 612c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề Bạt-nan-đà hỏi: "Có việc gì người nói tôi là đại phước đức?" Sứ giả thưa:

"Trong thành La-duyệt có vị Đại thần sai tôi đem số tiền sắm y này đến mua y như vậy dâng cúng cho ngài."

Bạt-nan-đà hỏi: "Có thật vậy không?"

Sứ giả thưa: "Có thật."

Bạt-nan-đà liền hỏi:

"Nhà vị Đại thần ở chỗ nào? Cửa ngõ về hướng nào?" Sứ giả thưa: "Nhà vị Đại thần ở chỗ đó, cửa ngõ về hướng đó." Bạt-nan-đà nghe xong, nói:

"Đúng như lời của ông nói, Đại thần ấy là bạn quen biết xưa kia của tôi, là đàn-việt thường cúng dường thừa sự tôi." Bấy giờ, trong thành Xá-vệ lại có một trưởng giả quen thân cùng Bạt-nan-đà, thường lui tới. Bạt-nan-đà dẫn người sứ giả ấy vào trong thành Xá-vệ, đến nhà ông trưởng giả kia nói: "Trong thành La-duyệt có một vị Đại thần sai người sứ này đem y giá này đến cho tôi để may y. Xin ông vui lòng giữ giùm. "

Ông trưởng giả liền nhận giữ giùm.

Một thời gian sau đó, vị Đại thần hỏi người sứ giả rằng: "Trước đây ta đã bảo ngươi đem số tiền sắm y cúng cho Bạt-nanđà. Bạt-nan-đà đã vì ta mặc chiếc y ấy chưa?" Người sứ giả thưa: "Không thấy Bạt-nan-đà mặc." Vị Đại thần liền bảo sứ giả đến nói với Bạt-nan-đà rằng: "Trước đây tôi có sai sứ đem số tiền sắm y đến cúng cho ngài. Rốt cuộc ngài không mặc y của tôi. Ngài để tiền làm gì? Nay xin gởi trả lại tôi."

Khi Bạt-nan-đà nghe nói như vậy liền vội vàng đến nhà ông trưởng giả, nói:

249

613a

"Trước đây tôi có gửi số tiền sắm y. Nay tôi cần y, nên đi may y cho tôi."

Thời gian ấy, trong thành Xá-vệ, các vị trưởng giả lại bận họp, mà trước đó đã có quy chế, ai không họp phải bị phạt năm trăm tiền.1 Ông trưởng giả thưa rằng:

"Theo nội quy của đại hội thì ai không đến họp phải bị phạt năm trăm tiền. Bây giờ, tôi xin phép đến họp. Đại đức chờ một chút, tôi họp xong sẽ trở về. Đại đức đừng để cho tôi bị phạt năm trăm tiền." Bạt-nan-đà nói:

"Không được. Trước hết, ông nên đem số tiền sắm y đi may y cho tôi."

Bấy giờ, ông trưởng giả đành phải đem số tiền sắm y vì Bạt-nan-đà mà may thành y. Bấy giờ, phiên họp đã mãn, ông trưởng giả bị phạt năm trăm tiền vì không dự họp. Ông trưởng giả cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử đã làm cho hội nghị phạt tôi năm trăm tiền. " Bấy giờ, các

cư sĩ trong thành Xá-vệ không tin Phật pháp cùng nhau cơ hiềm:[613a1] 'Sa-môn Thích tử không biết tri túc, không có tàm quý, bên ngoài tự xưng là ta biết chánh pháp. Nhưng như vậy thì làm gì có chánh pháp? Họ làm cho ông trưởng giả không đến họp bị phạt năm trăm tiền. Từ nay trở đi, chúng ta không nên gần gũi lễ bái, chào hỏi thừa sự cúng dường."

Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, quở trách Bạt-nan-đà: 'Sao thầy khiến cho đại hội phạt ông trưởng giả năm trăm tiền?' Rồi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà: 1 Pāli: paññāsaṃ baddho, phạt 50. Được giải thích là phạt 50 kahāpaṇa (tiền vàng). Tăng kỳ: người được ký thác tiền là cư sĩ Pháp Dự. Nhân vì lúc cần nên ông tạm mượn. Khi Ưu-ba-nan-đà đến đòi, cư sĩ chưa có tiền mặt để ứng liền, bị tỳ-kheo này đưa ra quan kiện.

250

T22. 613a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề "Ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp samôn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Này Bạt-nan-đà, sao lại làm cho ông trưởng giả bị đại hội phạt năm trăm tiền?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà rồi, bảo các tỳ-kheo:

"Đây là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài" . Muốn nói

giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, hoặc vua, hoặc đại thần, hoặc bà-la-môn, hoặc cư sĩ, hay vợ cư sĩ, sai sứ mang tiền sắm y đến tỳ-kheo bảo rằng: 'Hãy mang số tiền sắm y như vậy cho tỳ-kheo có tên như vậy.

' Người sứ kia đến chỗ tỳ-kheo, nói với tỳ-kheo rằng: 'Đại đức, nay tiền sắm y này được gởi đến ngài, ngài hãy nhận.

' Tỳ-kheo ấy nên nói với người kia rằng: 'Tôi không được phép nhận tiền may y này, khi nào cần y hợp thời và thanh tịnh tôi sẽ nhận.

' Vị sứ kia nên hỏi tỳ-kheo

rằng: 'Đại đức có người chấp sự không?' Tỳ-kheo cần y nên nói: 'Có', và chỉ người dân trong Tăng-già-lam, hoặc ưu-bà-tắc, nói rằng: 'Đó là người chấp sự của tỳ-kheo, thường chấp sự cho các tỳ-kheo.

' Bấy giờ sứ giả đến chỗ

người chấp sự, trao số tiền sắm y rồi, trở lại chỗ tỳ-kheo, nói như vầy: 'Đại đức, tôi đã trao số tiền sắm y cho người chấp sự mà Đại đức chỉ đó, khi nào Đại đức cần, đến đó sẽ được y.

' Tỳ-kheo khi cần y nên đến chỗ người chấp sự, hoặc hai lần, ba lần để cho họ nhớ lại, hoặc bằng cách nói rằng: 'Tôi cần y.

' Hoặc hai lần, hoặc ba lần khiến cho họ nhớ lại. Nếu nhận được y thì tốt. Bằng không được y thì bốn lần, năm lần, sáu lần, đứng im lặng trước họ. Nếu bốn lần, năm lần, sáu lần đứng im lặng trước người đó mà 251

613b

nhận được y thì tốt;[613b] bằng không được y mà cố cầu quá giới hạn đó, nếu được y, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nếu không được y thì tự chính mình, hoặc sai sứ đến chỗ người xuất tiền sắm y nói rằng: 'Trước đây, ngài sai sứ mang tiền sắm y cho tỳ-kheo có tên như vậy; tỳ-kheo ấy cuối cùng không nhận được y. Ngài nên lấy tiền lại, đừng để mất.' 1

Như vậy là hợp thức.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Vua: người được tự tại, không thuộc quyền của ai. Đại thần: người tả hữu của Vua.

Bà-la-môn: có huyết thống bà-la-môn.2

Cư sĩ: chỉ những người tại gia, trừ Vua, Đại thần của Vua, bà-lamôn. Vợ cư sĩ: cũng là người phụ nữ tại gia. Tiền sắm y: như đã nói trước.

Y có mười loại như trên đã nói.

Nhớ lại: khiến cho người chấp sự, hoặc tại nhà, hoặc nơi chợ, hay chỗ làm việc, đến đó hai, ba lần, nói rằng: "Nay tôi cần y. Xin may y cho tôi." Đó gọi là làm nhớ lại. Nếu hai, ba lần làm cho họ nhớ, được y thì tốt; không được y thì lần thứ tư, thứ năm, thứ sáu đến đó, đứng im lặng trước họ.

Đứng trước mặt: đối với người chấp sự, hoặc tại nhà, hoặc tại chợ, hay nơi làm việc, đến đứng im lặng trước họ. Nếu người chấp sự hỏi: "Vì nhân duyên gì, Ngài đứng đây vậy?" Tỳ-kheo nên trả lời: "Điều đó ông tự biết.

" Nếu người kia nói,

"Tôi không biết.

" Nếu có

1 Pāli: ayaṃ tattha samīcī, đây là điều hợp cách. Và giải thích: ayaṃ tattha anudhammatā, ở đây điều này tùy thuận pháp tánh. Bản Hán đọc: ayaṃ tattha samayaṃ. Ngũ phần, Thập tụng: thị sự ưng nhĩ 是事應爾, sự việc phải đó như vậy. Tăng kỳ: thị sự pháp nhĩ 是事法爾. Căn bản: thử thị thời 此是時. 2 Pāli: brāhmaṇo nāma jātiyā brāhmaṇo.

252

T22. 613c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

người nào khác biết việc này, tỳ-kheo nói rằng: "Người đó biết việc này.

" Nếu tỳ-kheo lên tiếng một lần thì trừ hai lần im lặng. Lên tiếng hai lần thì trừ bốn lần im lặng. Lên tiếng ba lần thì trừ sáu lần im lặng. Nếu tỳ-kheo quá hai, ba lần lên tiếng, quá sáu lần im lặng để đòi; đòi được y, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

1

Ni-tát-kỳ này phải xả cho Tăng hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, đương sự phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi dép, đến lễ Thượng tọa, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi Tỳ-kheo tên là..., quá ba lần nói để đòi y, quá sáu lần đứng im lặng để được y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Trước hết, người nhận sám phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã quá ba lần nói đòi y, quá sáu lần đứng im lặng để được y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

Bạch rồi mới [613c] nhận sám hối. Vị nhận sám nên nói với tỳkheo kia: "Hãy tự trách tâm mình!"

Tỳ-kheo phạm tội trả lời:

"Xin vâng!"

Tăng phải trả y này lại cho tỳ-kheo đó bằng bạch nhị yết-ma như 1 Giải thích của Pāli, Vin. iii. 223: 4 lần lên tiếng, 4 lần đứng im lặng. 5 lần lên tiếng, 2 lần đứng im lặng. 6 lần lên tiếng, không có đứng im lặng lần nào nữa. Theo cách này, tối đa lên tiếng 6 lần mà không có lần đứng im nào; hoặc tối đa đứng im 12 lần mà không có lần lên tiếng nào. Cứ mỗi lần lên tiếng, trừ đi 2 lần đứng im.

253

613c

vầy: trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã quá ba lần nói đòi y, quá sáu lần đứng im lặng để được y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp với Tăng, Tăng chấp thuận trả lại y cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã quá ba lần đòi y, quá sáu lần đứng im lặng để được y, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem y này trả lại cho tỳkheo này. Các trưởng lão nào đồng ý Tăng đem y này trả lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã chấp thuận trả y này lại cho tỳ-kheo có tên... rồi. Tăng đồng tâm ý nên im lặng, Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Tỳ-kheo phạm tội đã xả y giữa Tăng như vậy rồi mà Tăng không hoàn lại thì mắc đột-kiết-la. Người nào bảo "đừng trả" , người ấy

phạm đột-kiết-la. Nếu chuyển làm tịnh thí hoặc tự làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la, hoặc sai cho người, hoặc mặc nhiều lần cho rách, đều phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thứcxoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: ba lần nói đòi mà được y, sáu lần đứng im lặng được y.

Nếu không được y, tự mình đến, hoặc sai người đến chỗ người cúng tiền sắm y, nói,

"Trước đây người sai sứ đem tiền sắm y đến cho tỳ-kheo có tên là... cuối cùng tỳ-kheo ấy không nhận được y, người có thể đến lấy lại, đừng để mất.

" Nếu người kia nói: "Tôi đã

cúng, không lấy lại.

" Tỳ-kheo này nên cần có thời gian, dùng lời nhỏ nhẹ phương tiện đòi được y thì không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.254

T22. 614a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

XI. NGỌA CỤ BẰNG TƠ TẰM 1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong địa phận nước Khoáng dã.2 Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo làm ngọa cụ

3 mới bằng tơ tằm tạp.4 Họ đòi xin

loại tơ chưa thành, hay đã thành; hoặc đã nhuộm hay chưa nhuộm; hoặc thứ mới hay thứ cũ. Họ đến nhà nuôi tằm nói rằng: "Chúng tôi cần tơ." 5

Nhà nuôi tằm trả lời: "Đợi thời gian tằm chín hãy đến." Nhóm sáu tỳ-kheo đứng bên vừa đợi vừa xem. Họ đứng xem [614a] khi kén bị phơi, và con nhộng của tằm đang gây thành tiếng. Các cư sĩ thấy vậy đều cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử không có tàm quý, hại mạng chúng sinh. Bên ngoài tự xưng rằng ta tu theo chánh pháp. Như vậy thì làm gì có chánh pháp. Đòi hỏi cho được kén tằm để làm ngọa cụ mới!"

Họ quở trách việc làm trên. Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Sao lại phải đòi xin kén để làm ngọa cụ mới?" Quở trách như trên rồi, đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Phật một 1 Thập tụng 7 tr.47c10; Căn bản tr.735c6. Pāli, niss. 11, kosiya, Vin.iii. 223. Tăng kỳ tr.307c20: ni-tát-kỳ 11. Ngũ phần 5, tr.34c15: ni-tát-kỳ 21. 2 Khoáng dã quốc 曠野國. Ngũ phần: A-trà-bễ ấp 阿荼髀邑. Pāli: Āḷavī. 3 Ngoạ cụ 臥具 Pāli: santhata, đồ trải lót: chiếu, thảm, hay miếng vải. Các bộ khác: phu cụ 敷具.

4 Tạp dã tàm miên 雜野蠶綿. Ngũ phần: làm ngọa cụ bằng kiêu-xa-da 憍賒耶臥 具. Tăng kỳ: làm ngọa cụ mới bằng kiêu-xá-da 憍舍耶 tạp với lông dê thuần đen. Thập tụng: phu cụ mới bằng kiêu-thi-da 新憍施耶敷具. Căn bản: ngọa cụ mới bằng tơ tằm 作新野蠶絲臥具. Pāli: kosiyamissakaṃ santhata, ngọa cụ chen tạp với lụa.

5 Nguyên Hán: miên 綿; bông gòn. Pāli: các tỳ-kheo này đến nhà nuôi tằm (kosiyakāraka) đề nghị: luộc tằm (bāhu … pacatha) cho họ xin để lấy tơ làm chăn trải.

255

614a

cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập họp các tỳ-kheo, quở trách nhóm sáu tỳ-kheo rằng:

"Các ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Này nhóm sáu tỳ-kheo, sao các ông lại đòi xin kén tằm để may ngọa cụ mới?"

Quở trách rồi, Phật bảo các tỳ-kheo:

"Đây là những người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B.GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, làm ngọa cụ mới bằng loại tơ tằm tạp, ni-tátkỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Tạp:1 là loại lông mềm, hoặc kiếp-bối, câu-giá-la, cỏ nhũ điệp, hoặc sô-ma, hoặc gai.2

Tỳ-kheo tự mình dùng loại tơ tằm tạp làm ngọa cụ mới mà thành, phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề, không thành phạm đột-kiết-la. Nếu bảo người khác làm mà thành, cũng phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề; làm không thành, phạm đột-kiết-la. Mình vì người khác làm, thành hay không thành đều phạm đột-kiết-la.

1 Ngũ phần 5, ni-tát-kỳ 21: tỳ-kheo làm ngọa cụ bằng kiêu-xa-da 憍賒耶; và giải thích: kiêu-xa-da là tơ (nguyên Hán, miên 綿: bông gòn) được làm từ con tằm. Tăng kỳ 9, ni-tát-kỳ 13: kiêu-xá-da có hai loại: sống, loại sợi mịn; chế tác, đã se thành sợi dệt. Thập tụng 24: kiêu-thi-da 憍施耶. Căn bản 20: dùng tơ tằm sống (dã tàm ty 野蠶絲) làm phu cụ.

2 Kiếp-bối 劫貝 (Pāli: kappāsa, bông gòn), câu-giá-la 拘遮羅 (Pāli: koseyya, tơ lụa, vải quyến), cỏ nhũ diệp, hoặc sô-ma 芻摩 (Pāli: khoma, ma bố, vải gai), hoặc gai.

256

T22. 614b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Vật này nên xả. Khi xả nên dùng búa hoặc rìu bằm nhỏ trộn với bùn trét lên vách hay thoa nơi đất.

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiếtla. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: được vật đã thành, hoặc dùng búa chặt bằm nhỏ hòa với bùn, hoặc trét lên vách hay nơi đất thì không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XII. NGỌA CỤ TOÀN ĐEN 1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở lầu các, bên cạnh sông Di hầu, Tỳ-xá-ly. Bấy giờ, các Lê-xa Tử ở Tỳ-xá-ly2 phần lớn làm hạnh tà dâm. Họ dùng lông dê toàn màu đen3 làm áo4 choàng kín thân thể, đi ban đêm khiến cho người khỏi thấy.

Lúc ấy, nhóm sáu tỳ-kheo [614b] thấy vậy liền bắt chước lấy lông dê toàn đen làm ngọa cụ bằng dạ. Các Lê-xa thấy vậy, thảy đều nói rằng: "Này Đại đức, chúng tôi sống trong ái dục, vì dâm dục nên dùng áo dạ bằng lông dê màu đen, chứ các ngài dùng loại dạ lông dê màu đen làm gì?"

Lúc bấy giờ, các tỳ-kheo nghe được, trong đó có vị thiểu dục tri 1 Căn bản (tr.736a11): ni-tát-kỳ 12.Pāli, Nissaggiya 12, suddhakāḷaka, Vin.iii. 223. Ngũ phần 5 (tr.35a9), ni-tát-kỳ 22. Tăng kỳ 9 (tr.306c3), ni-tát-kỳ 11. Thập tụng (tr.48a3).

2 Tỳ-xá-ly Lê-xa Tử 毘舍離梨車子(Pāli: Licchavī-putta). Ngũ phần: bạt-kỳ Tử 跋耆子 (Pāli: Vajji-putta). Pāli không có chi tiết này. 3 Hán: thuần hắc nhu dương mao 純黑羺羊毛. Khang hy: nhu dương, tức hồ dương (một loại dê của người Hồ). Ngũ phần: thuần hắc mao chiên 純黑毛氊. Căn bản: thuần hắc dương mao 純黑羊毛. Pāli: suddhakāḷakānaṃ eḷakalomānaṃ, lông dê thuần đen; eḷaka, một loại sơn dương. 4 Hán: chiên 氈; vật dụng bện bằng da thú hay dạ. Đây chỉ áo choàng bằng dạ. 257

614b

túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý; hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: 'Sao các thầy bắt chước Lê-xa dùng loại dạ lông dê màu đen?'

Quở trách rồi, đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Các ông làm điều sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Này nhóm sáu tỳ-kheo, sao các ông lại bắt chước Lê-xa dùng loại dạ lông dê màu đen?"

Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo rồi bảo các tỳ-kheo: "Đây là những người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này lần đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, làm ngọa cụ mới bằng lông dê toàn đen, nitát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Lông toàn đen: hoặc màu đen tự nhiên,1 hoặc màu đen do nhuộm. Tỳ-kheo tự mình làm ngọa cụ mới bằng lông dê toàn đen mà thành, phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề; làm không thành, phạm đột-kiết-la. Khiến người làm; thành, phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề; không thành, phạm đột-kiết-la. Vì người khác làm, thành hay không thành đều phạm đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, 1 Hán: sanh hắc 生黑. Pāli: jātiyā kālakaṃ.

258

T22. 614c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề không được xả biệt chúng. Xả không thành xả phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, đương sự phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đến lễ Thượng tọa, quỳ gối bên hữu chấm đất, chắp tay, thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi Tỳ-kheo tên là..., đã làm ngọa cụ bằng lông dê toàn đen, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị thọ sám trước hết phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã làm ngọa cụ bằng lông dê toàn đen, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi thọ sự sám hối của tỳ-kheo có tên... này. Đây là lời tác bạch."

Tác bạch [614c] như vậy rồi, sau đó mới thọ sám. Khi thọ sám nên nói với tỳ-kheo phạm tội rằng:

"Hãy tự trách tâm mình!"

Phạm nhân thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên hoàn ngọa cụ lại cho tỳ-kheo này bằng bạch nhị yết-ma, như vầy: Tăng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã làm ngọa cụ bằng lông dê toàn màu đen, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, hoàn lại ngọa cụ cho Tỳ-kheo có tên... này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là... đã làm ngọa cụ bằng lông dê toàn màu đen, phạm Xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem ngọa cụ này hoàn lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào đồng ý Tăng đem ngọa cụ này hoàn trả cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

259

615a

"Tăng đã chấp thuận hoàn ngọa cụ lại cho tỳ-kheo này rồi, Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Tỳ-kheo phạm tội đã xả ngọa cụ trong Tăng, nếu Tăng không hoàn lại, phạm đột-kiết-la. Khi trả lại có người bảo "đừng trả" , người ấy

phạm đột-kiết-la. Nếu lấy làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc đem trải mãi cho hư rách đều phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni phạm, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni phạm, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu được vật đã làm thành, hoặc cắt rọc cho hư hoại, hoặc mỏng xếp làm hai lớp, hoặc dùng làm mền, hoặc làm gối, hoặc làm tọa cụ vuông nhỏ, hoặc làm dạ để nằm, hoặc làm đồ lót bên trong cái bình bát, hoặc làm cái bao đựng dao, hoặc làm bít tất, hoặc làm khăn trùm ấm, hoặc làm khăn gối, dép... đều không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.1

XIII. NGỌA CỤ QUÁ PHẦN2

A. DUYÊN KHỞI

[615a7] Một thời, đức Phật ở vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo làm ngọa cụ mới bằng lông dê toàn trắng.3 Các cư sĩ thấy vậy đều cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử không biết tàm quý, không nhàm chán, không biết đủ. Bên ngoài tự xưng ta tu theo chánh pháp. Nhưng như vậy làm gì có 1 Bản Hán, hết quyển 7.

2 Ngọa cụ 臥具. Thập tụng tr.48a28; Căn bản 21 (tr.736b4): phu cụ 敷具. Ngũ phần 5 (tr.35a25), ni-tát-kỳ 23; Tăng kỳ 9 (tr.307b19), ni-tát-kỳ 12. Pāli, Nissaggiya 13, dve bhāgā suddha-kāḷakānaṃ, Vin. iii. 226ff. 3 Thuần bạch dương mao 純白羊毛. Ngũ phần, nt.,Thập tụng, Căn bản, nt.: thuần hắc nhu dương mao 純黑羺羊毛. Pāli: suddhakāḷakānaṃ eḷakalomāṇaṃ, lông dê toàn đen.

260

T22. 615a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

chánh pháp! Sao lại làm ngọa cụ mới bằng lông dê toàn trắng, in tuồng nhà vua, hay đại thần của vua?"

Bấy giờ, trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục biết đủ, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách nhóm sáu tỳkheo: "Sao các thầy làm ngọa cụ bằng lông dê toàn trắng?" Quở trách rồi, đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, rồi quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

"Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao các ngươi làm ngọa cụ bằng lông dê toàn trắng?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo rồi bảo các tỳ-kheo:

"Đây là những người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này đầu tiên. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, làm ngọa cụ mới thì nên dùng hai phần lông dê toàn màu đen, phần thứ ba màu trắng, phần thứ tư màu xám. Nếu tỳ-kheo không dùng hai phần đen, phần thứ ba trắng, phần thứ tư xám mà làm ngọa cụ mới, ni-tát-kỳ badật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Trắng: trắng tự nhiên, hoặc nhuộm thành trắng. 261

615b

Lông sắc xám:

1 lông nơi đầu, nơi tai, nơi chân, hoặc các nơi khác có màu xám.

Tỳ-kheo muốn làm ngọa cụ bốn mươi bát-la,2 lông dê, thì phải hai mươi bát-la màu toàn đen, mười bát-la màu trắng, và mười bát-la màu xám. Muốn làm ngọa cụ ba mươi bát-la, thì phải mười lăm bát-la màu toàn đen, còn mười lăm bát-la thì phân nửa toàn màu trắng, phân nửa toàn màu xám. [615b] Muốn làm ngọa cụ hai mươi bát-la, thì phải mười bát-la màu toàn đen, năm bát-la màu trắng, năm bát-la màu xám. Nếu tỳ-kheo không làm ngọa cụ mới bằng hai phần màu đen, phần thứ ba màu trắng, phần thứ tư màu xám mà thành, phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Không thành, phạm đột-kiết-la. Sai người làm mà thành thì phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề; không thành, phạm đột-kiết-la. Nếu vì người khác làm, thành hay không thành đều phạm đột-kiết-la. Ni-tát-kỳ này phải xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hay một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, đương sự phải đến trong Tăng, cởi bỏ dép, trống vai bên hữu, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối hữu chấm đất, chắp tay, thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., làm ngọa cụ mới không dùng hai phần lông dê màu đen, phần thứ ba trắng, phần thứ tư xám, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

1 Hán: mang sắc 尨色. Thích từ không có trong giới văn. Giới văn nói: tứ phần mang 四分尨, phần thứ tư xám. Ngũ phần 5 (tr.35b04), Thập tụng 4 (tr.48b11): đệ tứ phần hạ 第四分下; được giải thích: hạ, chỉ lông đầu, lông bụng, lông gót chân. Căn bản 21 (tr.736b09): đệ tứ phần thô 第四分麁, giải thích: thô, chỉ lông đầu, lông bụng và lông chân. Pāli: catutthaṃ gocariyānam, phần thứ tư màu nâu đỏ (hạt sắc).

2 Bát-la 缽羅. Ngũ phần nt., Thập tụng nt.: ba-la 波羅. (Pāli: pala, đơn vị trọng lượng). Căn bản 21 (tr.736b16): thí dụ, ngọa cụ nặng 10 cân, thì 5 cân toàn đen, 2,5 cân trắng và 2,5 cân thô. Cf. Pāli (Vin.iii.227): 2 tūla (cân) đen, 1 tūla trắng, 1 tūla nâu đỏ.

262

T22. 615b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề Xả rồi phải sám hối. Trước hết vị nhận sám phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã làm ngọa cụ mới không dùng hai phần lông dê màu đen, phần thứ ba màu trắng, phần thứ tư màu xám, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi thọ sự sám hối của tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

Tác bạch rồi, sau đó mới nhận sám. Khi nhận sám phải nói với phạm nhân rằng:

"Hãy tự trách tâm mình!"

Tỳ-kheo phạm tội thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên hoàn ngọa cụ lại cho tỳ-kheo này bằng bạch nhị yết-ma, như vầy: Tăng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã làm ngọa cụ mới, không dùng hai phần lông dê màu đen, phần thứ ba trắng, phần thứ tư xám, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trả ngọa cụ lại cho Tỳ-kheo có tên... này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã làm ngọa cụ không dùng hai phần lông dê màu đen, phần thứ ba trắng, phần thứ tư xám, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Bây giờ, Tăng đem ngọa cụ này trả lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào đồng ý, Tăng đem ngọa cụ này trả lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói." "Tăng đã chấp thuận, hoàn ngọa cụ lại cho tỳ-kheo có tên... này rồi, Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Tỳ-kheo phạm tội xả ngọa cụ cho Tăng rồi, Tăng không hoàn lại phạm đột-kiết-la.

263

615c

Nếu có người bảo "đừng trả" thì người ấy phạm đột-kiết-la; hoặc chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc dùng để trải mãi cho hư, tất cả đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, [615c] sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: nếu làm ngọa cụ mới hai phần lông dê màu đen, phần thứ ba màu trắng, phần thứ tư màu xám. Hoặc màu trắng không đủ, dùng màu xám bù vào, hoặc làm toàn màu xám. Hoặc được vật đã làm thành. Hoặc cắt rọc cho hư hoại. Hoặc làm cho hoại sắc. Hoặc làm gối, làm áo lót, làm đệm. Hoặc làm áo lót để nằm. Hoặc làm tọa cụ nhỏ vuông. Hoặc làm khăn bao bình bát. Hoặc làm đãy đựng dao. Hoặc làm bít tất. Hoặc làm khăn trùm cho ấm. Hoặc làm khăn gói dép, tất cả đều không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XIV. NGỌA CỤ DƯỚI SÁU NĂM1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo chê ngọa cụ hoặc dày, hoặc mỏng, hoặc nặng, hoặc nhẹ. Họ không xả ngọa cụ cũ, lại làm ngọa cụ mới. Họ thường tìm kiếm ngọa cụ về dồn chứa rất nhiều. Bấy giờ, trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, chê trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Sao quý vị chê ngọa cụ cũ hoặc nhẹ, hoặc nặng, hoặc mỏng, hoặc dày; rồi không xả các cái cũ lại làm cái mới, nhiều như vậy?" Sau đó, họ đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. 1 Tăng kỳ tr.308b12; Thập tụng tr.48b25; Căn bản tr.736b23. Pāli: Nissaggiya 14, santhanachabbassāni, Vin.iii. 227. Ngũ phần (tr.35b), ni-tát-kỳ 24. 264

T22. 616a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, dùng mọi phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

"Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao nhóm sáu tỳ-kheo này chê ngọa cụ hoặc nhẹ, hoặc nặng, hoặc mỏng, hoặc dầy; rồi làm ngọa cụ mới, dồn chứa quá nhiều như vậy?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các tỳkheo: "Nhóm sáu tỳ-kheo này là những người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này đầu tiên. Từ này về sau, Ta vì các tỳ-kheo chế giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, làm ngọa cụ mới, phải thọ trì cho đến sáu năm. Nếu chưa đủ sáu năm, không xả, mà lại làm cái mới, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Khi đức Thế Tôn đã vì các tỳ-kheo kết giới như vậy, bấy giờ, có tỳkheo mắc bệnh can tiêu, 1 mà cái ngọa cụ phấn tảo quá nặng. Vị ấy

có chút nhân duyên muốn du hành trong nhân gian, thầm nghĩ: "Đức Thế Tôn đã chế giới: 'Tỳ-kheo nào làm ngọa cụ mới phải thọ trì [616a] cho đến sáu năm. Nếu chưa đủ sáu năm, không xả ngọa cụ cũ mà lại làm ngọa cụ mới, phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề. ' Nay, có

chút nhân duyên muốn du hành trong nhân gian, mà ta mắc bệnh can tiêu, ngọa cụ này quá nặng, ta phải tính thế nào đây?" Tỳ-kheo ấy nói với các tỳ-kheo rằng:

"Đại đức, nay, tôi có chút nhân duyên phải du hành trong nhân gian, mà tôi mắc phải bệnh can tiêu. Ngọa cụ phấn tảo quá nặng, không thể mang theo được. Đại đức vì tôi bạch lên đức Thế Tôn. 1 Xem Ni-tát-kỳ 2, cht. 23.

265

616a

Nếu Thế Tôn dạy thế nào, tôi sẽ phụng hành thế ấy." Các tỳ-kheo nghe nói như vậy rồi, đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn tập hợp các tỳ-kheo, bảo rằng: "Từ nay trở đi, cho phép Tăng trao cho tỳ-kheo kia pháp bạch nhị yết-ma."

Tỳ-kheo kia phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chấp tay, thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., có chút nhân duyên, muốn du hành trong nhân gian mà mắc bệnh can tiêu. Ngọa cụ phấn tảo quá nặng, không thể mang theo được. Nay tôi đến xin Tăng yết-ma làm ngọa cụ mới." Xin như vậy ba lần.

Trong chúng nên sai một vị có khả năng làm yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., muốn du hành trong nhân gian mà mắc bệnh can tiêu. Có ngọa cụ phấn tảo nặng. Nay đến xin Tăng yết-ma làm ngọa cụ mới. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, Tăng trao cho tỳ-kheo này pháp yết-ma làm ngọa cụ mới. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., muốn du hành trong nhân gian, mà mắc bệnh can tiêu. Vì có ngọa cụ phấn tảo quá nặng nên nay đến xin Tăng yết-ma may ngọa cụ mới. Nay Tăng trao cho Tỳ-kheo có tên... yếtma may ngọa cụ mới. Trưởng lão nào đồng ý, Tăng trao cho Tỳ-kheo có tên... pháp yết-ma may ngọa cụ mới thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã chấp thuận, trao cho Tỳ-kheo có tên... pháp yết-266

T22. 616b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề ma may ngọa cụ mới rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Đức Phật dạy, từ nay về sau nên nói giới như vầy: B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, làm ngọa cụ mới, phải thọ trì cho đến sáu năm. Nếu chưa đủ sáu năm, không xả, mà lại làm cái mới, trừ Tăng yết-ma, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Nếu tỳ-kheo chưa đủ sáu năm, không bỏ cái cũ mà lại làm cái ngọa cụ mới, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Làm mà [616b] không thành, phạm đột-kiết-la. Sai người khác làm thành thì phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề; không thành, phạm đột-kiết-la. Vì người mà làm, thành hay không thành đều phạm đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này phải xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, đương sự phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chấp tay, thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi Tỳ-kheo tên là..., chưa đủ sáu năm, không xả cái ngọa cụ cũ mà lại làm cái ngọa cụ mới, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám hối trước hết phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., chưa đủ sáu năm, không xả ngọa cụ cũ, mà lại làm các ngọa cụ mới, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

Tác bạch như vậy rồi, sau đó mới nhận sám hối. Khi nhận sám, vị ấy nên nói với tỳ-kheo phạm tội:

"Hãy tự trách tâm!"

267

616c

Vị phạm tội thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên hoàn ngọa cụ lại cho tỳ-kheo này bằng bạch nhị yết-ma, như vầy:

Trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., chưa đủ sáu năm, không xả cái ngọa cụ cũ mà lại làm cái mới, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trả lại ngọa cụ cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., chưa đủ sáu năm, không xả ngọa cụ cũ, mà lại làm cái mới, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay, Tăng đem ngọa cụ này, trả lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận, Tăng đem ngọa cụ này, trả lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã chấp thuận, trả ngọa cụ cho tỳ-kheo này rồi. Tăng đồng tâm ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Tỳ-kheo phạm tội như vậy, đối giữa Tăng xả ngọa cụ rồi, Tăng không hoàn lại, phạm đột-kiết-la. Nếu có người bảo "đừng trả" ,

người ấy phạm đột-kiết-la.

Nếu lấy chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc trải mãi cho hư hoại, hoặc làm phi ngọa cụ, tất cả đều phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiếtla. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: Tăng cho phép. Đủ sáu năm, hoặc chưa đủ sáu năm mà xả cái cũ, làm cái mới, hoặc là không có nên làm, hoặc người khác làm cho, hoặc được vật đã thành thì không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; si cuồng, loạn tâm, thống não [616c] bức bách.268

T22. 616c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

XV. TỌA CỤ KHÔNG HOẠI SẮC1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, đức Thế Tôn sai người lấy thức ăn về. 2

Theo thường pháp của chư Phật, sau khi các tỳ-kheo đi thọ thực, đức Phật đi khắp các phòng. Ngài thấy tọa cụ cũ vất bỏ bừa bãi khắp nơi, hoặc trong nhà tắm3, hoặc trong nhà giáo thọ, hoặc chỗ đi

kinh hành, hoặc trên đá rửa chân, hoặc trên đống đất ở trước cửa, hoặc trên cây nọc, hoặc trên cọc ngà voi,4 hoặc nơi giá y, hoặc trên giường dây, giường gỗ, hoặc trên ghế đẩu, hoặc ở trên đất, không có người thu dọn.

Đức Thế Tôn thấy vậy, nghĩ rằng: "Các tỳ-kheo chê tọa cụ, hoặc nặng, hoặc nhẹ, hoặc mỏng, hoặc dày. Không bỏ cái cũ mà lại làm cái mới, tích tụ tọa cụ nhiều quá, vất bỏ bừa bãi khắp nơi, không người thu dọn. Nay Ta nên làm thế nào để các tỳ-kheo dùng lại tọa cụ cũ.

" Ngài lại nghĩ: "Ta nên cho phép các tỳ-kheo khi làm tọa cụ mới, phải lấy một miếng tọa cụ cũ vuông vức bằng một gang tay, may lên cái mới, cho hoại sắc."

Đức Thế Tôn dùng cơm xong, vì nhân duyên này, tập hợp Tăng tỳkheo, bảo rằng: 1 Tọa cụ 坐具, khăn trải để ngồi. Pāli: nisīdana (ni-sư-đàn). Căn bản 21: phu cụ 敷具. Pāli: Nissaggiya 15, nisīdanadubbaṇṇa-karaṇa, Vin.iii. 230. Ngũ phần 5, ni-tát-kỳ 25 (tr.35c13).

2 Thỉnh thực 請食. Thập tụng 7 (tr.49b16): nghinh thực phần 迎食分. Cư sĩ thỉnh Phật và các tỳ-kheo đến nhà thọ thực. Phật để các tỳ-kheo đi, Ngài ở lại tinh xá. Một tỳ-kheo mang thức ăn về cho Phật. Căn bản 21 (tr.737b23): thủ thực 取食 Pāli, Vin.iii. 230: Phật độc cư ba tháng, không gặp bất cứ ai, trừ tỳ-kheo tống thực.

3 Hán: ôn thất, nhà tắm (nước nóng).

4 Long nha quyết 龍牙橛. Xem, Thập tụng (tr.60c22): tượng nha dặc 象牙杙. Xem cht. Ch ba-la-di 2.

269

617a

"Vừa rồi, sau khi chúng Tăng đi thọ thỉnh, Ta đi khắp các phòng, thấy các tọa cụ cũ vất bỏ bừa bãi khắp nơi, không có người thu dọn. Ta thấy vậy, nghĩ rằng, các tỳ-kheo hoặc bảo tọa cụ tôi nặng, hoặc bảo nhẹ; hoặc bảo mỏng, hoặc bảo dày; không xả tọa cụ cũ, mà lại làm tọa cụ mới. Những cái cũ vất bỏ bừa bãi khắp nơi, không người thu dọn. Thấy vậy, Ta nghĩ: Làm thế nào để các tỳ-kheo dùng lại tọa cụ cũ? Ta lại nghĩ, nay, Ta cho phép các tỳ-kheo khi làm tọa cụ mới, nên lấy một miếng của cái cũ vuông vức một gang tay, may lên trên cái mới để cho hoại sắc. Do đó, cho phép các tỳ-kheo khi làm tọa cụ mới, nên lấy cái cũ, vuông vức một gang tay đắp lên trên cái mới, để cho hoại sắc."

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo nghe đức Thế Tôn cho phép tỳ-kheo khi may tọa cụ mới, phải lấy một miếng của cái cũ vuông vức một gang tay may lên trên cái mới, cho hoại sắc. Nhưng khi họ may tọa cụ mới, không lấy một miếng của cái cũ, vuông vức một gang tay đắp lên trên cái mới cho hoại sắc.

Trong số các Tỳ-kheo nghe thấy đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách nhóm sáu tỳkheo: "Tại sao đức Thế Tôn cho phép các tỳ-kheo khi may tọa cụ mới, phải lấy một miếng của cái cũ, vuông vức một gang tay, may lên trên cái mới để cho hoại sắc, mà quý vị làm cái mới, không lấy một miếng của cái cũ, vuông vức [617a] một gang tay đắp lên trên cái mới?" Hiềm trách rồi, họ đi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ, ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo quở trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Tại sao ta vì các tỳkheo chế giới: 'Tỳ-kheo làm tọa cụ mới, phải lấy một miếng của cái cũ, vuông vức một gang tay, may lên trên cái mới cho hoại sắc.' Mà các ông may tọa cụ mới, không lấy một miếng của cái cũ, vuông vức một gang tay đắp lên trên cái mới?"270

T22. 617a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các tỳkheo: "Nhóm sáu tỳ-kheo này là những người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, may tọa cụ mới, phải lấy một miếng của cái cũ vuông vức một gang tay, may lên trên cái mới, cho hoại sắc. Nếu may tọa cụ mới, không lấy một miếng của cái cũ vuông vức một gang tay đắp lên trên cái mới, cho hoại sắc, ni-tát-kỳ ba-dật -đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Tỳ-kheo nào muốn may tọa cụ mới, bấy giờ, nếu tọa cụ cũ chưa hư, chưa bị rách lỗ, nên sửa sang giặt nhuộm, kéo cho thẳng, cắt rọc một miếng vuông vức bằng một gang tay, đặt vào chính giữa, hay ngoài biên, may lên trên cái mới để cho hoại sắc. Nếu tỳ-kheo không lấy một miếng cũ may lên trên cái mới cho hoại sắc, mà chỉ may cái mới; nếu may thành, phạm ni-tát-kỳ ba-dật-đề; may không thành, phạm đột-kiết-la. Khiến người khác làm mà thành, phạm nitát-kỳ ba-dật-đề; không thành, phạm đột-kiết-la. Vì người làm, thành không thành đều phạm đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này phải xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, nên đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chấp tay, thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., đã may tọa cụ mới, không lấy một miếng của cái cũ may lên trên cái mới cho hoại sắc, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng." Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch: 271

617b

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã may tọa cụ mới, không lấy một miếng của cái cũ [617b] may lên trên cho hoại sắc, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi thọ sự sám hối của tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch." Tác bạch rồi, sau đó mới nhận sám hối. Khi nhận sám nên nói với tỳ-kheo phạm tội rằng:

"Hãy tự trách tâm ngươi!"

Phạm nhân thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên trả tọa cụ lại cho tỳ-kheo này liền, bằng bạch nhị yết-ma, như vầy: Tăng nên sai một vị có khả năng bạch nhị yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo tên là..., đã may tọa cụ mới, không lấy một miếng của cái cũ may lên trên cho hoại sắc, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trả tọa cụ lại cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã may tọa cụ mới, không lấy một miếng của cái cũ may lên trên cho hoại sắc, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem tọa cụ này trả lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào đồng ý, Tăng đem tọa cụ này trả lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã chấp thuận, trả tọa cụ lại cho tỳ-kheo có tên... này rồi. Tăng đồng tâm ý nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Nếu tỳ-kheo phạm tội xả tọa cụ cho Tăng rồi, Tăng không trả lại, phạm đột-kiết-la. Nếu có người bảo "đừng trả" , người ấy phạm độtkiết-la.

Nếu lấy chuyển làm tịnh thí hoặc tự mình thọ, hoặc sai cho người, hoặc ngồi mãi cho hư, tất cả đều phạm đột-kiết-la. 272

T22. 617c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiếtla. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: cắt lấy một miếng của cái cũ may lên trên cái mới cho hoại sắc. Hoặc người ấy không có, được may cái mới. Hoặc người khác vì mình may. Hoặc được cái đã làm thành rồi. Hoặc may cái hoàn toàn cũ thì không phạm.

Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XVI. QUẢY LÔNG DÊ1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Thế Tôn ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, nước Xá- vệ.

Bấy giờ, Bạt-nan-đà Thích tử,

2 trên đường đi nhận được nhiều lông

dê, cột trên đầu cây trượng quảy đi. Các cư sĩ thấy vậy cơ hiềm: 'Sao sa-môn Thích tử lại đi mua bán lông dê?' Và hỏi rằng: 'Đại đức, lông dê này có bán không?'

Các tỳ-kheo nghe những lời này, trong số đó có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà rằng: 'Sao lấy lông dê cột vào đầu trượng, quảy đi dọc đường?' Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, [617c] rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, quở trách Bạt-nan-đà Thích tử:

"Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng 1 Pāli: Nissaggiya 16: eḷakalomaharaṇa. Ngũ phần (35c25), ni-tát-kỳ 26. 2 Bạt-nan-đà Thích tử 跋難陀釋子. Căn bản 21: Ô-ba-nan-đà, tức Pāli: Upananda, dòng họ Thích-ca, thuộc nhóm sáu tỳ-kheo (Chabbaggiya). Pāli. Vin. iii. 233: một tỳ-kheo đi từ Kosala đến Sāvatthi. 273

617c

phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại quảy lông dê đi trên đường để cho cư sĩ chê trách?"

Đức Thế Tôn dùng mọi phương tiện quở trách, rồi bảo các tỳ-kheo: "Đây là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, khi đi đường được lông dê, nếu không có người mang, tự mình được mang đi cho đến ba do tuần. Nếu không có người mang, tự mình mang đi quá ba do tuần, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Nếu tỳ-kheo trên đường đi, hoặc tại trú xứ, nhận được lông dê, nếu cần thì lấy. Nếu không có người mang, tự mình được phép mang đi, cho đến ba do tuần. Nếu có người mang thì nên nói với người ấy rằng: 'Nay tôi có vật này, nhờ mang giúp tôi đến chỗ đó. ' Trong

khoảng này, tỳ-kheo không được tiếp tay mang. Nếu tiếp tay mang phạm đột-kiết-la. Nếu bảo tỳ-kheo-ni mang, quá ba do tuần, phạm đột-kiết-la; nếu bảo thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, mang quá ba do-tuần, phạm đột-kiết-la. Trừ lông dê, mang các vật khác như: câu-giá-la, cỏ nhũ diệp, sô ma, ma, xí-la-bà-ny, 1 mà mang quá ba

do-tuần phạm đột-kiết-la. Nếu quảy các vật khác nơi đầu trượng mà đi cũng phạm đột-kiết-la.

Ni-tát-kỳ này nên xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả phạm đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ 1 Câu-giá-la 拘遮羅, cỏ nhũ diệp 乳葉草, sô ma 芻摩, ma 麻, xí-la-bà-ny 廁羅 婆尼. Các loại y.

274

T22. 618a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chấp tay, thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., đã quảy lông dê đi quá ba do tuần, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối. Vị nhận sám trước hết phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã quảy lông dê đi quá ba do tuần, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên... này. Đây là lời tác bạch."

Tác bạch rồi, sau đó mới nhận sám. Khi nhận sám phải nói với tỳkheo phạm tội rằng: "Hãy tự trách [618a] tâm ngươi!"

Đương sự thưa: "Xin vâng!"

Tăng nên trả lông dê lại cho tỳ-kheo này bằng bạch nhị yết-ma như vầy: Tăng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã quảy (gánh) lông dê đi quá ba do tuần, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng. Tăng chấp thuận, trả lông dê lại cho tỳ-kheo có tên... này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã quảy lông dê đi quá ba do tuần, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem lông dê này, trả lại cho tỳ-kheo này. Trưởng lão nào chấp thuận, Tăng đem lông dê này trả lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói." "Tăng đã chấp thuận trả lông dê lại cho tỳ-kheo có tên... này rồi. Tăng chấp thuận, nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

275

618a

Nếu tỳ-kheo đã xả giữa Tăng rồi mà không trả lại, Tăng phạm độtkiết-la. Nếu có người bảo "đừng trả" , người ấy phạm đột-kiết-la.

Hoặc chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc dùng mãi cho hư, tất cả đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, tất cả đều phạm độtkiết-la. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: nếu mang đi cho đến ba do tuần, hoặc dưới ba do tuần. Hoặc có người mang giúp, bảo họ mang đến chỗ đó, mà khoảng ấy mình không mang giúp. Sai tỳ-kheo-ni, thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni gánh đi ba do tuần. Hoặc lông mịn, giây bằng lông để trang sức, lông đầu, lông trên cổ, lông chân. Hoặc làm mão làm khăn trùm cho ấm. Hoặc gói dép. Tất cả đều không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XVII. NHỜ CHẢI LÔNG DÊ1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở giữa Thích-sí-sấu

2 trong vườn Ni-câu-luật,

Ca-duy-la-vệ.

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo làm tọa cụ mới bằng lông dê, sai tỳkheo-ni giặt, nhuộm, chải. Tỳ-kheo-ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề vì nhuộm, nên tay bị dính thuốc nhuộm. Bà đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi đứng qua một bên. Đức Thế Tôn biết mà vẫn hỏi:

"Cù-đàm-di, sao tay của Dì có màu sắc giống như thợ nhuộm vậy?" 1 Pāli: Nissaggiya 17, elākaloma-dhovāpana, Vin. iii. 234ff. Ngũ phần 5 (tr.36a26), Ni-tát-kỳ 27.

2 Thích-sí-sấu 釋翅瘦 (Sakkesu: giữa những người họ Thích). Pāli: giữa những người họ Thích, trong tinh xá Nigrodha, Ca-tỳ-la-vệ. 276

T22. 618b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Cù-đàm-di bạch Phật: "Nhóm sáu tỳ-kheo muốn làm tọa cụ mới, nên đem lông dê đến, bảo chúng con giặt nhuộm chải, cho nên tay bị bẩn."

Bà đảnh lễ dưới chân Phật, rồi trở về chỗ ở. Đức Thế Tôn [618b] vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo. Ngài biết mà vẫn hỏi nhóm sáu tỳ-kheo:

"Có thật các ông làm tọa cụ mới, sai tỳ-kheo-ni giặt, nhuộm, chải hay không?"

Nhóm sáu tỳ-kheo thưa: "Bạch đức Thế Tôn, có thật như vậy." Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại bảo tỳ-kheo-ni giặt, nhuộm, chải lông dê?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các tỳkheo: "Nhóm sáu tỳ-kheo là những người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, sai tỳ-kheo-ni giặt, nhuộm, chải lông dê, nitát-kỳ ba-dật-đề. Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, các tỳ-kheo đều có sự nghi ngại, không dám sai tỳ-kheo-ni thân quyến giặt nhuộm chải lông dê. Đức Phật dạy:

"Cho phép thân lý được giặt, nhuộm, chải. Từ nay trở đi, Ta vì tỳkheo kết giới:.." B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, sai tỳ-kheo-ni không phải thân quyến giặt, nhuộm, chải lông dê, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

277

618c

Tỳ-kheo, chẳng phải thân lý, thân lý: cũng như trên đã giải. Nếu tỳ-kheo nào, sai tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, chải lông dê, phạm ba ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nếu sai giặt, nhuộm, chải mà người kia chỉ giặt, nhuộm chứ không chải thì phạm hai ni-tát-kỳ ba-dật-đề và một đột-kiết-la.1 Sai giặt, nhuộm, chải; người kia giặt, không nhuộm mà chải; (tỳkheo) phạm hai ni-tát-kỳ ba-dật-đề và một đột-kiết-la. Sai người giặt, nhuộm, chải; người kia không giặt mà nhuộm, chải, (tỳ-kheo) phạm hai ni-tát-kỳ ba-dật-đề và một đột-kiết-la. Sai giặt, nhuộm, chải; người kia không giặt, nhuộm, chải, (tỳ-kheo) phạm ba đột-kiết-la.

Sai sa-di-ni, thức-xoa-ma-na chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, đập, phạm đột-kiết-la.

Vật này phải xả cho Tăng, hoặc nhiều người, hoặc một người, không được xả biệt chúng. Xả không thành xả, phạm đột-kiết-la. Khi xả, phải đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, hướng đến Thượng tọa kính lễ, quỳ gối bên hữu chấm đất, chấp tay, thưa: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., đã sai tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, chải lông dê, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng."

Xả rồi phải sám hối, vị nhận sám trước hết phải tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã sai [618c] tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt, nhuộm, chải lông dê, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sự sám hối của tỳ-kheo có tên... này. Đây là lời tác bạch." 1 Pāli (Vin. iii. 236): không phải thân lý, sai giặt và nhuộm hay giặt và chải (2 việc): phạm 1 ni-tát-kỳ, 1 đột-kiết-la. Sai giặt nhuộm và chải (3 việc): 1 ni-tát-kỳ, 2 đột kiết-la. Không có trường hợp 2 ni-tát-kỳ. 278

T22. 618c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Bạch rồi, sau đó mới nhận sám. Khi nhận sám nên nói với tỳ-kheo phạm tội rằng: "Hãy tự trách tâm ngươi!"

Phạm nhân thưa: "Xin vâng!"

Tăng phải trả lông dê lại cho tỳ-kheo này bằng bạch nhị yết-ma, như vầy: Tăng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma dựa theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là... đã sai tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt nhuộm chải lông dê, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận hoàn lông dê lại cho tỳ-kheo có tên... này. Đây là lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., đã sai tỳ-kheo-ni chẳng phải thân quyến giặt nhuộm chải lông dê, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay Tăng đem lông dê này hoàn lại cho tỳ-kheo này. Trưởng lão nào chấp thuận, Tăng đem lông dê này hoàn lại cho tỳ-kheo này thì im lặng. Vị nào không đồng ý xin nói."

"Tăng đã chấp thuận trao lông dê lại cho tỳ-kheo có tên... này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Giữa Tăng, tỳ-kheo ấy xả lông dê rồi, Tăng không hoàn lại, phạm đột-kiết-la. Có người bảo "đừng trả", người ấy phạm đột-kiết-la.

Nếu chuyển tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc dùng mãi, hoặc cố ý làm cho hư, tất cả đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, đột-kiết-la. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni đều độtkiết-la. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: sai tỳ-kheo-ni thân quyến giặt nhuộm chải. Hoặc vì người bệnh giặt, nhuộm, chải. Hoặc vì chúng Tăng, vì Phật, vì tháp, giặt nhuộm, chải. Tất cả không phạm. Người không phạm: phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

279

619a

XVIII. CẦM GIỮ VÀNG BẠC1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, tại thành La-duyệt. Bấy giờ, trong thành này có một vị Đại thần vốn là bạn quen thân trước kia của Bạt-nan-đà.2 Một hôm nọ, vị Đại thần nhận được nhiều thịt heo, liền bảo người vợ: "Bạt-nan-đà Thích tử là thân hữu của tôi. Nên để phần thịt cho người.

"

Người vợ theo lệnh của chồng, liền để phần thịt cho Bạt-nan-đà. Hôm ấy là ngày tiết hội của mọi người ở thành Vương-xá nên có tổ chức các thứ kỹ nhạc, suốt đêm không ngủ. Bấy giờ, mấy đứa con của vị Đại thần cũng ở trong số người đó. Vì suốt đêm không ngủ, chúng đói và mệt, nên hỏi mẹ: "Thịt heo còn không?" Mẹ của chúng bảo rằng: "Hết rồi. Chỉ còn phần của Bạt-nan-đà họ Thích thôi."

Các con liền đưa tiền cho mẹ và nói:

"Mẹ cầm tiền này, sáng ngày ra chợ mua lại phần thịt cho [619a1] Bạt-nan-đà. Còn phần thịt đó cho chúng con.

"

Mẹ của chúng lấy tiền và trao phần thịt cho chúng. Sáng sớm, Bạt-nan-đà đắp y, bưng bát, đến nhà vị Đại thần, ngồi nơi chỗ dọn sẵn. Bấy giờ, vợ của vị Đại thần thưa rằng: "Hôm qua, gia đình có nhận được nhiều thịt heo. Ông trưởng giả bảo tôi, 'Bạt-nan-đà Thích tử là bạn cũ của tôi. Nên để dành phần thịt cho người.

' Theo lệnh của chồng, tôi có để phần thịt cho Đại đức. Nhưng khi hôm, gặp ngày tiết hội, mấy đứa con tôi thức khuya đói bụng, nên đến đòi phần thịt đó. Chúng đưa tôi năm tiền và bảo: 'Sáng ngày, ra chợ mua phần thịt lại cho Bạt-nan-đà. Còn phần thịt 1 Pāli, Nissaggiya 18, jātarūparajata, Vin. 111. 236. Ngũ phần (tr.37a27), ni-tátkỳ 30. 2 Xem ni-tát-kỳ 16 trước.

280

T22. 619a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

đó cho chúng con.

' Tôi đã trao thịt cho chúng nó. Số tiền này, bây giờ, tôi sẽ ra chợ mua lại phần thịt như vậy. Đại đức có thể chờ một chút."

Bạt-nan-đà liền hỏi: "Chúng vì tôi đưa tiền phải không?" "Vâng, chúng nó có đưa."

"Như vì tôi, thì đưa số tiền đó cho tôi. Khỏi cần mua thịt." Bấy giờ, vợ của vị Đại thần liền đặt tiền xuống đất cho Bạt-nan-đà. Bạt-nan-đà nhận được tiền này rồi, đem gởi nơi hiệu buôn quen và đi. Các cư sĩ thấy vậy đều cơ hiềm: "Sa-môn Thích tử mua bán tiền tài. Đem tiền gởi nơi hiệu buôn rồi đi.

" Trong số các tỳ-kheo nghe

nói đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà:

"Sao Thầy tự tay nhận tiền, đem gởi nơi hiệu buôn, rồi đi?" Cũng lúc ấy, vua cùng các Đại thần hội hợp nhau, bàn luận rằng: "Sa-môn Thích tử được nắm cầm vàng bạc hoặc tiền. Sa-môn Thích tử không cần phải xả bỏ vàng bạc hoặc tiền, trân châu, bảo châu, anh lạc và sinh tượng.1"

Lúc bấy giờ, trong phòng họp có vị Đại thần, tên là Châu Kế, 2 nói

với các Đại thần rằng: "Không nên nói những lời này: 'Sa-môn Thích tử được phép nắm cầm vàng bạc hoặc tiền, không xả bỏ trân bảo châu anh.

' Tại sao vậy? Chính vì tôi đã được nghe từ đức Như Lai dạy: 'Sa-môn Thích tử không được phép nắm cầm vàng bạc hoặc tiền.

' Sa-môn Thích tử xa lìa trân bảo, châu anh." Bấy giờ, vị Đại thần Châu Kế có oai thế, có khả năng trình bày khéo léo, khiến mọi người hoan hỷ tin hiểu. Sau đó, Châu Kế liền chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, 1 Sanh tượng 生像, chỉ vàng nguyên, chưa chế biến. Pāli: jātarūpa. 2 Căn bản 21 (tr.740a20): Bảo Kế 寶髻. Tăng kỳ 10 (tr.310c7): Chu-la tụ lạc chủ 周羅聚落主. Xem Tạp 32, kinh 911 (Ma-ni Châu Kế). Cf. Pāli, Maṇicūḷa-sutta, S. iv. 325, Vin.ii.296.

281

619b

đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ, rồi thưa: "Những điều con nói như vậy, đối với giáo pháp có sai trái hay không?"

Đức Phật bảo Đại thần:

"Đúng như điều ông nói, ở trong chánh pháp có nhiều lợi ích. Không có gì sai trái. Tại sao vậy? Sa-môn Thích tử không được phép nắm cầm vàng bạc hoặc tiền. Sa-môn Thích tử xa lìa trân bảo, châu ngọc, anh lạc, không dùng nó để trang sức làm đẹp. Nay ông nên biết, nếu nắm cầm vàng bạc hoặc tiền, không xa lìa châu ngọc, anh lạc, trân bảo, thì cũng sẽ thọ dụng ngũ dục. Nếu thọ dụng [619b] ngũ dục thì chẳng phải là pháp của sa-môn Thích tử. "Này Đại thần, ông nên biết, nếu thấy sa-môn Thích tử nào gọi Ta là Thầy mà cầm vàng bạc hoặc tiền, trân bảo thì quyết định biết rằng đó chẳng phải là pháp của sa-môn Thích tử. Ta có nói như vầy: 'Nếu tỳ-kheo nào, vì làm thất, cần cây gỗ, tranh tre v.v... thì được phép nhận. Nhưng không nên vì tự thân mà nhận.'1 "Đại thần nên biết, mặt trời, mặt trăng có bốn tai hoạn khiến cho không sáng, không trong sạch, không có khả năng chiếu soi, cũng không có oai thần. Bốn cái tai hoạn đó là gì? Là a-tu-la,2 khói, mây, bụi mù. Đó là những đại hoạn của mặt trời, mặt trăng. Nếu gặp những hoạn này thì mặt trời, mặt trăng không sáng, không trong sạch, không có khả năng chiếu soi, cũng không có oai thần. Lại cũng như vậy, sa-môn, bà-la-môn cũng có bốn cái tai hoạn khiến cho không sáng, không sạch, không có khả năng soi chiếu, cũng không có oai thần. Bốn tai hoạn đó là gì? Nếu sa-môn, bà-la-môn không bỏ uống rượu, không bỏ dâm dục, không bỏ dùng tay nắm vàng bạc, không bỏ sự sống tà mạng. Đó gọi là bốn đại hoạn của 1 Bản Hán lược bỏ: không được vì tự thân mà thọ nhận tiền bạc các thứ. Pāli, S.iv. 325: na... kenaci pariyāyena jātarūparajataṃ sāditabbaṃ, tuyệt đối không thọ nhận vàng bạc.

2 Tức nhật thực hay nguyệt thực.

282

T22. 619b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

sa-môn, bà-la-môn. Nó có khả năng khiến cho sa-môn, bà-la-môn không sáng, không sạch, không có khả năng soi chiếu, cũng không có oai thần."

Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống với hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách Bạt-nan-đà, rồi đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này trình lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách Bạt-nan-đà: "Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại tự tay nắm cầm tiền, đem gởi hiệu buôn, rồi đi?" Quở trách rồi, Phật bảo các tỳ-kheo: "Đây là người si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, tự tay cầm tiền, hoặc vàng, bạc, hoặc bảo người cầm, hoặc nhận từ dưới đất,1

ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Tiền: trên có hình hay nét vẽ.

2

Tỳ-kheo tự tay cầm vàng bạc hoặc tiền, bảo người cầm, hoặc nhận từ nơi đất, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Vật này nên xả. 1 Ngũ phần: hoặc phát tâm nhận. Tăng kỳ (tr. 311b): tự tay cầm nắm, hoặc sai người nắm giữ, (với tâm) tham trước. Thập tụng (tr.51b): tự tay nhận lấy, hay sai người nhận lấy. Căn bản (tr.740c5): tự tay cầm nắm hay sai người khác cầm nắm. Pāli: uggaṇheyya vā uggaṇhāpeyya vā upanikkhittaṃ vā sādeyya, tự mình nhận, bảo người nhận, hay nhận để gởi (ký thác). 2 Hán: văn tượng 文像. Pāli: rajata, chính là bạc, bạch ngân, được dùng làm tiền. 283

619c

Trong đây, xả như vầy: Nếu ở đó có người giữ vườn tin cậy, hoặc ưu-bà-tắc, thì nên nói với họ rằng: "Vật này không thích hợp với tôi, ông biết cho.

" Nếu người ấy lấy cất, rồi trao lại cho tỳ-kheo thì tỳ-kheo nên [619c] nhận như là vật của người khác. Nhận rồi bảo tịnh nhân cất. Nếu được tịnh y, bát, ống đựng kim, ni-sư-đàn nên đem trao đổi để thọ trì. Nếu ưu-bà-tắc kia nhận rồi trao cho tỳ-kheo tịnh y, bát, hoặc ni-sư-đàn, hay ống đựng kim thì nên nhận để thọ trì. Nếu người kia lấy rồi mà không trả lại thì nên khiến các tỳ-kheo khác nói với họ rằng: "Đức Phật dạy, vì muốn tịnh nên trao cho ông. Ông nên trao vật ấy lại cho tỳ-kheo kia.

" Nếu người kia lấy rồi