Tứ Phần Luật, quyển 1

Trừ những sự trên, nếu dùng các pháp khác không căn cứ thuộc phần sự khác để vu khống tỳ-kheo, tùy theo trước mà phạm. Nếu tỳ-kheo dùng tám pháp ba-la-di không căn cứ thuộc phần sự khác để vu khống tỳ-kheo-ni, nói mà hiểu được, phạm tăng-già-bàthi-sa; không hiểu được, phạm thâu-lan-giá. Nếu dùng dấu tay, [590b] thư từ, sai người, ra dấu cho biết, nếu hiểu được, phạm tăng-già-bà-thi-sa; không hiểu được, phạm thâu-lan-giá. Ngoài tám ba-la-di, dùng các pháp phi tỳ-kheo-ni khác thuộc phần sự khác để vu khống, nói mà hiểu được, phạm tăng-già-bà-thi-sa; không hiểu được, phạm thâu-lan-giá. Nếu dùng dấu tay, thư từ, sai sứ, ra dấu cho biết, nếu hiểu được, phạm tăng-già-bà-thi-sa; không hiểu được, phạm thâu-lan-giá.

Trừ pháp phi tỳ-kheo-ni, nếu dùng các pháp khác không căn cứ thuộc phần sự khác để vu khống tỳ-kheo-ni, tùy trường hợp phạm. Trừ vu khống tỳ-kheo và tỳ-kheo-ni, dùng pháp không căn cứ thuộc phần sự khác để vu khống người khác, phạm đột-kiết-la. Tỳkheo-ni, tăng-già-bà-thi-sa. Thức-xoa-ma-na, Sa-di, da-di-ni, độtkiết-la. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: căn cứ do thấy, do nghe, do nghi mà nói đúng sự thật, nói giỡn cợt, nói nhanh vội, nói một mình, nói trong mộng, muốn nói việc này nhầm nói việc khác thì không phạm. Người không phạm: người phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

133

590b

X. PHÁ TĂNG 1

A. DUYÊN KHỞI

1. Các vương tử họ Thích

Một thời, đức Phật tại nước Di-ni-sưu, trong địa phận của A-nô-di.2 Bấy giờ, các hào tộc Thích tử với đức tin kiên cố, theo đức Thế Tôn cầu xuất gia. Bấy giờ, có hai anh em họ Thích. Một người tên là A-na-luật.3 Người kế tên là Ma-ha-nam.4 A-na-luật được mẹ yêu mến, không muốn rời xa mắt. Bà cho xây cất cung điện ba mùa xuân, hạ, đông, và cung cấp các thể nữ để cho mặc tình hưởng thụ ngũ dục.

Khi ấy, Ma-ha-nam nói với A-na-luật:

"Hiện nay con cháu hào tộc của giòng họ Thích do tín tâm kiên cố thảy đều theo Thế Tôn cầu xin xuất gia. Riêng nhà ta không có một người nào xuất gia. Anh hãy trông coi gia nghiệp, từ việc công đến việc tư, em xin giao hết. Em muốn xuất gia. Nếu anh không thể được thì em sẽ duy trì gia nghiệp để anh đi xuất gia." A-na-luật nói:

"Hiện tại, anh không thể xuất gia. Em có thể đi đi. "

Ma-ha-nam nói như vậy ba lần. A-na-luật cũng trả lời như vầy: "Anh không thể xuất gia."

Ma-ha-nam nói với A-na-luật:

"Nếu anh không thể xuất gia thì em cáo bạch để cho anh duy trì gia 1 Ngũ phần, tr.16c21; Tăng kỳ, tr.281c12; Thập tụng, tr.24b22; Căn bản, tr.700b1. Vin. iii. 171.

2 Di-ni-sưu quốc A-nô-di giới 彌尼搜國阿奴夷界. Ngũ phần, Di-na ấp A-nậu lâm 彌那邑阿㝹林. Pāli, Anupiyā, thị trấn thuộc xứ Malla, gần Kapilavatthu. 3 A-na-luật 阿那律. Pāli, Anurudddha, anh em với Mahānāma, con Vua Amitodana (Hộc Phạn Vương). Vin. ii 183 (Cūḷavagga 7. Saṅghabheda). 4 Ma-ha-nam 摩訶男. Pāli, Mahānama.

134

T22. 590c Chương ii. Tăng tàn

nghiệp. Anh trông coi người làm, sửa sang nhà cửa, phụng sự tôn trưởng và các người thân tộc; ra vào nơi vương sở, với oai nghi lễ tiết phải như vậy; cày ruộng, gieo trồng sao cho đúng thời vụ." A-na-luật bảo:

"Những điều em vừa nói, hết sức là phiền toái. Anh không thể kham được. Tại sao em không nói, anh hãy mặc tình hưởng thụ ngũ dục, [590c] còn việc nhà cửa em sẽ lo liệu? Anh muốn vì tín tâm theo Thế Tôn cầu xuất gia."

Ma-ha-nam nói:

"Anh cần đến từ giã mẹ."

A-na-luật liền đến chỗ mẹ, thưa:

"Mẹ nghe con nói. Hiện nay các con cái dòng họ Thích tử đều có người xuất gia. Riêng nhà mình không có người nào đi xuất gia. Nay con muốn đến chỗ đức Thế Tôn cầu xin xuất gia. Nếu mẹ cho phép, con sẽ xuất gia tu hạnh thanh tịnh."

Bà mẹ nói:

"Mẹ chỉ có hai đứa con. Tình yêu thương rất sâu đậm. Một chút cũng không muốn xa rời con mắt. Nay làm sao để cho con xuất gia được? Cho đến chết, còn không muốn rời, huống là còn sống mà lại cách biệt!"

A-na-luật ba lần như vậy thưa mẹ xin xuất gia. Bà mẹ cũng như vậy ba lần từ chối: "Mẹ không để con đi!"

A-na-luật ba lần cầu xin mẹ đi xuất gia. Bà liền suy nghĩ: "Nên làm cách nào để khiến con đừng đi xuất gia?" Rồi bà lại nghĩ: "Thích tử Bạt-đề1 được mẹ rất yêu mến, tất không cho xuất gia. Ta nên nói với A-na-luật: 'Nếu mẹ của Bạt-đề cho Bạt-đề xuất gia thì mẹ cũng sẽ cho con xuất gia.

'" Nghĩ như vậy rồi, bà nói với A-na-luật. Ana-luật nghe mẹ nói như vậy, liền đến chỗ Bạt-đề, nói: 1 Bạt-đề 跋提. Pāli, Bhaddiya, Vin.ii. 181.

135

591a

"Anh nay biết không? Các Thích tử đều xuất gia. Song chúng ta chưa có người xuất gia. Hai người chúng ta có thể cùng nhau đi xuất gia."

Bạt-đề bảo:

"Tôi không kham xuất gia. Anh muốn xuất gia thì tùy ý." A-na-luật ba lần khuyên. Bạt-đề cũng ba lần trả lời: "Tôi không xuất gia."

A-na-luật bảo:

"Hôm nay, việc xuất gia của tôi một phần tùy thuộc nơi anh." Bạt-đề đáp lại:

"Tại sao việc xuất gia của anh một phần tùy thuộc tôi?" A-na-luật đáp:

"Tôi xin phép mẹ xuất gia. Mẹ tôi nói với tôi: 'Nếu con có thể khiến Bạt-đề xuất gia thì mẹ sẽ cho con đi xuất gia. ' Lý do là vậy."

Bạt-đề bảo:

"Được rồi. Anh chờ một chút, để tôi đi thưa với mẹ tôi." Bạt-đề tử liền đến chỗ mẹ, quỳ mọp thưa: "Nay mẹ có biết không? Các con nhà họ Thích đều xuất gia. Duy chỉ có một nhà mình là không. Nay con hâm mộ muốn theo Thế Tôn cầu xuất gia. Mẹ cho con đi!"

Bà mẹ bảo:

"Mẹ không cho con xuất gia. Vì sao? Mẹ chỉ có một mình con. Mẹ rất thương yêu, không muốn xa con dù chỉ trong chốt lát. Cho đến khi chết mẹ cũng không muốn rời, huống là hiện sống mà phải cách biệt.

"

[591a1] Bạt-đề thưa xin xuất gia như vậy ba lần. Bà mẹ cũng ba lần trả lời không thuận cho.

Bà mẹ thấy con lòng rất chí thiết, nên tự nghĩ: "Ta sẽ làm cách nào để khiến con ta đừng xuất gia?" Rồi bà suy nghĩ: "Mẹ của A-na-136

T22. 591a Chương ii. Tăng tàn luật rất yêu mến con của bà. Tất không cho con xuất gia. Nếu mẹ của A-na-luật cho con xuất gia thì ta cũng cho con ta đi xuất gia." Nghĩ như vậy rồi liền nói với Bạt-đề: "Nếu mẹ của A-na-luật cho con của bà đi xuất gia thì mẹ cũng sẽ cho con đi xuất gia."

Khi ấy, Bạt-đề Thích tử đến chỗ A-na-luật nói: "Mẹ tôi đã cho tôi đi xuất gia. Chúng ta nay có thể hoãn thời gian bảy năm để ở tại nhà, hưởng thụ ngũ dục đến mức tối đa, sau đó sẽ xuất gia."

A-na-luật bảo: "Bảy năm lâu quá, mạng người vô thường." Bạt-đề lại nói:

"Không thể bảy năm thì có thể sáu năm, hoặc năm, bốn, hai, một năm ở tại nhà để thụ hưởng ngũ dục." A-na-luật lại nói:

"Một năm lâu quá. Tôi không thể chịu nổi, vì mạng người vô thường."

Bạt-đề nói:

"Không thể một năm thì có thể bảy tháng, để thụ hưởng ngũ dục." A-na-luật nói: "Bảy tháng lâu quá. Tôi không thể chịu nổi, vì mạng người vô thường."

Bạt-đề nói:

"Không chịu nổi bảy tháng thì sáu, năm, bốn, ba, hai, một tháng để chúng ta cùng nhau thụ hưởng ngũ dục." A-na-luật nói:

"Một tháng lâu quá. Tôi không thể chịu nổi, vì mạng người vô thường."

Bạt-đề tử nói:

"Nếu không thể một tháng thì có thể trong bảy ngày, để cùng nhau hưởng thụ dục lạc."

137

591b

A-na-luật nói:"Bảy ngày thì không xa. Nếu hết bảy ngày mà anh có thể xuất gia thì tốt, bằng không thì tôi sẽ xuất gia." Rồi trong bảy ngày đó các Thích tử cùng nhau thụ hưởng ngũ dục với mức tối đa theo ý mình. Khi hết bảy ngày, Thích tử A-na-luật, Thích tử Bạt-đề, Thích tử Nan-đề, Thích tử Kim-tỳ-la, Thích tử Nan-đà, Thích tử Bạt-nan-đà, Thích tử A-nan-đà, Thích tử Đề-bàđạt, ông thợ cạo Ưu-ba-ly là người thứ chín, đều tắm rửa sạch sẽ, dùng hương thoa nơi thân, chải tóc, mang châu anh lạc, cỡi voi ngựa lớn ra thành Ca-tỳ-la-vệ. Nhân dân trong nước thấy các Thích tử, cùng nhau bàn nói: "Các Thích tử này trước đây thường tắm rửa thân thể, mang đồ anh lạc, cỡi voi ngựa lớn vào trong vườn dạo chơi, hôm nay chắc cũng vậy."

Khi các Thích tử cỡi voi lớn đến địa phận ranh giới, xuống voi, cỡi y phục, chuỗi anh lạc, và luôn cả voi, [591b] ngựa trao cho Ưu-baly nói rằng: "Nhà ngươi thường nương nhờ chúng tôi để sống. Nay, chúng tôi xuất gia. Cho nhà ngươi y phục quý báu và voi lớn này để nhà ngươi làm phương tiện nuôi sống."

Khi các Thích tử tiến về phía trước, đến A-nậu-di,1 nước Di-ni; ở phía sau, Ưu-ba-ly trong lòng suy nghĩ: "Ta vốn nhờ Thích tử này mà có được sự sống. Nay với tín tâm họ bỏ ta, theo Thế Tôn cầu xin xuất gia. Nay ta hãy theo họ xuất gia. Nếu họ có sở đắc thì ta cũng sẽ đắc."

Ưu-ba-ly liền dùng tấm lụa trắng gói y phục quý báu và anh lạc lại, đem treo trên cây cao, với ý nghĩ: "Ai đến lấy thì cho." Ưu-ba-ly tiến đến chỗ các Thích tử và thưa họ rằng:

"Sau khi quý vị đi, tôi liền khởi lên ý nghĩ: 'Ta vốn nhờ Thích tử này mà có được sự sống. Nay với tín tâm họ bỏ ta, theo Thế Tôn cầu xin xuất gia. Nay ta hãy theo họ xuất gia. Nếu họ có sở đắc thì ta cũng sẽ đắc.

'"

1 A-nậu-di; ở trước âm là A-nô-di.

138

T22. 591c Chương ii. Tăng tàn

Khi ấy, các Thích tử cùng Ưu-ba-ly dẫn nhau đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, lui đứng qua một bên, bạch với đức Phật:

"Bạch Thế Tôn, chúng con đã được cha mẹ cho phép xuất gia. Cúi xin Đại đức cho chúng con được xuất gia. Cúi mong Thế Tôn, độ cho Ưu-ba-ly trước nhất. Vì sao? Vì chúng con có nhiều kiêu mạn và muốn trừ kiêu mạn ấy."

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn, trước hết độ cho Ưu-ba-ly, kế đến độ Thích tử A-na-luật, kế đến Thích tử Bạt-đề, kế đến Thích tử Nanđề, kế đến Thích tử Kim-tỳ-la, kế đến Thích tử Nan-đà. Ưu-ba-ly thọ đại giới là bậc Thượng tọa trên hết. Khi ấy, có vị đại Thượng tọa tên là Tỳ-la-trà,1 độ riêng Thích tử A-nan-đà. Ngoài ra các thượng tọa khác độ Thích tử Bạt-nan-đà, và Thích tử Đề-bà-đạt. Khi đức Thế Tôn độ các Thích tử rồi, Ngài bảo họ đến nước Chiêm-bà. Sau khi các Thích tử nhận sự giáo thọ của đức Thế Tôn và các Thượng tọa rồi, đến nước kia, mỗi người đều tự tư duy, chứng tăng thượng địa. Đề-bà-đạt-đa đạt được thần túc. Khi ấy, Bạt-đề Thích tử ở một mình nơi a-lan-nhã, dưới gốc cây trong bãi tha ma, tu tập tư duy. Đến cuối đêm, ông lớn tiếng nói rằng: "Sung sướng thay! Sung sướng thay!" Các tỳ-kheo ở gần ở bên nghe và nghĩ: "Tỳ-kheo Bạt-đề này, vốn khi ở đời thường hưởng thụ ngũ dục. Nay xả bỏ vinh hoa kia mà xuất gia hành đạo, sống một mình nơi a-lan-nhã, dưới gốc cây trong bãi tha ma, đến cuối đêm, tự mình nói rằng: 'Sung sướng thay! Sung sướng thay!' Thích tử Bạt-đề này há không phải [591c] nhớ lại lúc còn ở nhà hưởng thụ ngũ dục nên tự nói: 'Sung sướng thay! Sung sướng thay!'?"

Sáng hôm sau, các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới 1 Tỳ-la-trà 毘羅荼. Pāli, Vin.i. 202: Belaṭṭhasīsa. Vị này nguyên là một người bà-la-môn ở Sāvatthi, xuất gia với Uruvela-Kassapa trước khi Phật thành đạo. Khi Uruvela-Kassapa theo Phật, ông cũng theo.

139

591c

chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này trình bày rõ ràng với đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn bảo một tỳ-kheo: "Ông đến gọi gấp Tỳ-kheo Bạt-đề đến đây."

Tỳ-kheo vâng lời đức Phật, đến nói với tỳ-kheo Bạt-đề rằng: "Đức Thế Tôn kêu người đến gấp."

Tỳ-kheo Bạt-đề liền đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn biết mà vẫn cố hỏi Bạt-đề: "Có thật ông một mình ở nơi a-lan-nhã, trong bãi tha ma, dưới gốc cây, rồi đến giữa đêm tự kêu lên: 'Sung sướng thay! Sung sướng thay!' ?"

Bạt-đề thưa: "Bạch Thế Tôn, có thật như vậy." Phật hỏi Bạt-đề: "Ông quan sát ý nghĩa gì mà tự kêu lên: 'Sung sướng thay! Sung sướng thay!'?"

Bạt-đề thưa: "Trước đây, khi con ở nhà, bên trong lẫn bên ngoài thường được tự hộ vệ bằng dao gậy. Với sự hộ vệ như vậy mà còn có sự sợ hãi. Sợ kẻ giặc bên ngoài đến xâm đoạt mạng sống của con. Nhưng, nay con ở một mình nơi a-lan-nhã, dưới gốc cây, trong bãi tha ma, cho đến giữa đêm mà không thấy có sự sợ hãi nào, lông trong người không hề dựng đứng. Bạch Thế Tôn, con nghĩ đến cái lạc của sự xuất ly, cho nên tự nói: 'Sung sướng thay! Sung sướng thay!' như thế."

Thế Tôn liền khen: "Lành thay, lành thay, thiện gia nam tử! Điều đó thích hợp để ông chí tín xuất gia, vui hạnh thanh tịnh." 2. Nhân duyên A-xà-thế

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn ở núi Kỳ-xà-quật, tại La-duyệt-kỳ. Vua Bình-sa1 không có con. Vua liền tập hợp các bà-la-môn giỏi về tướng số, khiến họ xem tướng các phu nhơn. Nhà vua nói: "Người xem tướng các phu nhân này, ai sẽ sinh được con." 1 Bình-sa vương 瓶沙王. Pāli: Bimbisāra/ Seniya Bimbisāra, vua Ma-kiệt-đà. 140

T22. 592a Chương ii. Tăng tàn

Bà-la-môn xem tướng xong, tâu:

"Phu nhân trẻ, khỏe mạnh này sẽ sinh con. Nhưng sẽ là kẻ thù của vua.

" Vua nghe nói như vậy rồi, đêm đó cùng giao hợp với phu nhân này. Bà ấy liền có thai. Sau đó, sinh một nam tử, tướng mạo đoan chánh. Vì khi chưa được sinh, bà-la-môn đã đoán định nó sẽ là kẻ thù của Vua. Vì duyên cớ ấy cho nên đặt tên là Vị Sinh Oán.1 Vương tử này theo thời gian trưởng thành. Đề-bà-đạt-đa dùng sức thần thông khiến Vương tử hâm mộ.

Đề-bà-đạt-đa suy nghĩ rằng: "Ta cần nuôi đồ chúng." Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn ở tại nước Câu-thiểm-tỳ. 2 Trong nước đó

có một người tên là Ca-hưu-câu-la Tử.

3 Mạng chung, không bao

lâu, ông này đã sinh hóa vào trong cõi trời Hoá tự tại4 . Lúc ấy, Cahưu Thiên tử, vào giữa đêm, đến chỗ Đại Mục-kiền-liên, đảnh lễ dưới chân, rồi đứng qua một bên, bạch với Mục-liên rằng: "Tâm của Đề-bà-đạt-đa muốn làm ác, nên sinh ý niệm: 'Ta [592a1] muốn nuôi đồ chúng.

'"

Ca-hưu Thiên tử nói như vậy rồi, đảnh lễ, nhiễu quanh, xong biến mất.

Khi đêm đã qua, Mục-liên đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Phật một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn hỏi Mục-liên: "Ý ông nghĩ thế nào, như lời Ca-hưu Thiên tử nói, đúng thật chứ không nhầm lẫn chăng?"

1 Vị Sanh Oán 未生怨, dịch nghĩa. Phiên âm thường biết là A-xà-thế. Phá tăng sự 10 (tr.147c6). Pāli: Ajātasattu/ Ajātasattu Vedehiputta, A-xà-thế Vi-đề-hy Tử. 2 Câu-thiểm-tỳ quốc 拘睒毘國. Pāli: Kosambī.

3 Ca-hưu-câu-la Tử 迦休拘羅子. Vin.ii. 185, Kakudha/ Kakudha Koliya; nguyên là thị giả của ngài Đại Mục-kiền-liên. Cf. A.iii. 122ff. 4 Hoá tự tại thiên 化自在天; Vin.ii. 185: adhunā kālaṅkato aññataraṃ manomayaṃ kāyaṃ upapanno, tái sinh với thân khác do ý sinh. 141

592a

Mục-liên thưa: "Bạch Thế Tôn, đúng như vậy."

Đức Thế Tôn bảo Mục-liên:

"Chớ nói như vậy. Ta không thấy có lời nói nào của Chư thiên, người đời các Ma, Phạm vương, sa-môn, bà-la-môn mà là như thật, không sai trái. Chỉ trừ có lời nói của Như Lai là không hư dối."1 Đức Phật bảo Mục-liên:

"Ở đời có năm việc tối tôn (sẽ nói ở sau

2)."

Lúc bấy giờ, Đề-bà-đạt-đa đến chỗ A-xà-thế, dùng sức thần thông bay lên hư không; hoặc hiện thân nói pháp, hoặc ẩn thân nói pháp, hoặc hiện nửa thân nói pháp, hoặc thân tuôn ra khói, hoặc thân tuôn ra lửa; hoặc biến thân làm hài nhi, thân mang anh lạc,3 ngồi lên đùi thái tử, rồi xoay nghiêng qua, mút ngón tay thái tử. Thái tử A-xàthế thấy sự biến hóa này đâm ra hoảng sợ, lông trong người đều dựng ngược lên. Đề-bà-đạt-đa biết Thái tử hoảng sợ liền nói: "Chớ sợ, chớ sợ!"

Thái tử hỏi: "Ông là ai?"

"Tôi là Đề-bà-đạt-đa."

Thái tử nói: "Ông thật là Đề-bà-đạt-đa thì trở lại nguyên hình." Đề-bà-đạt-đa trở lại nguyên hình. Thái tử thấy rồi, liền tăng thêm lòng hâm mộ. Đã hâm mộ rồi, Thái tử lại tăng thêm sự cúng dường. Bấy giờ, hằng ngày, A-xà-thế dùng năm trăm chiếc xe sáng chiều đến thăm hỏi và cung cấp năm trăm chõ đồ ăn thức uống. Khi các Tỳ-kheo nghe A-xà-thế hằng ngày dùng năm trăm chiếc xe đến thăm hỏi Đề-bà-đạt-đa sáng chiều và cung cấp năm trăm chõ đồ ăn thức uống, họ liền đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế 1 Cf. Vin. ibid., Phật cảnh giác Mục-liên: "Hãy giữ kín lời nói!" 2 Lời chua trong bản Hán.

3 Pāli: quấn quanh mình một chuỗi rắn.

142

T22. 592b Chương ii. Tăng tàn

Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo: "Các ông nên tự nhiếp tâm chớ sinh lòng tham đắm1 những thứ lợi dưỡng của Đề-bà-đạt-đa. Vì sao? Chính vì A-xà-thế hằng ngày dùng năm trăm chiếc xe đến thăm hỏi sáng chiều, và cung cấp năm trăm chõ đồ ăn thức uống, nên làm cho Đề-bà-đạt-đa tăng thêm ác tâm. Ví như nam tử, đánh vào lỗ mũi con chó dữ, khiến cho chó kia càng thêm hung ác. Các Tỳ-kheo nên biết, ở đây cũng như vậy. Chính hằng ngày A-xà-thế dùng năm trăm chiếc xe đến thăm hỏi sáng chiều, và cung cấp năm trăm [592b] chõ đồ ăn thức uống, nên khiến cho ác tâm của Đề-bà-đạt-đa tăng thêm vậy." Lúc ấy, vua Bình-sa nước Ma-kiệt nghe biết A-xà-thế hằng ngày dùng năm trăm chiếc xe đến thăm hỏi sáng chiều, và cung cấp năm trăm chõ đồ ăn thức uống cho Đề-bà-đạt-đa. Vua Bình-sa, hằng ngày cũng dùng bảy trăm chiếc xe đến thăm hỏi đức Thế Tôn, và cung cấp bảy trăm chõ đồ ăn thức uống.

Lúc bấy giờ, Đề-bà-đạt-đa nghe vua Bình-sa dùng bảy trăm chiếc xe sáng chiều đến thăm hỏi đức Thế Tôn, và cung cấp bảy trăm chõ đồ ăn thức uống. Do vì lợi dưỡng nên sinh tâm tật đố, Đề-bà-đạt-đa liền mất thần thông, bèn khởi lên ý nghĩ như vầy: "Nay ta nên chờ khi nào Phật cùng đại chúng hội hợp sẽ đến trước đức Phật, tha thiết thưa rằng: 'Thế Tôn tuổi đã già nua, thọ mạng hơn người, học đạo cũng lâu, nên yên sống nơi nhàn tịnh, mặc nhiên tự thủ. Đức Thế Tôn là chủ của các pháp, nên phú chúc Tăng cho con, con sẽ chăm sóc.

'"

Nghĩ như vậy rồi, Đề-bà-đạt-đa chờ đại chúng tập hợp, liền đem ý nghĩ đó trình bày đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn bảo: "Đối với Xá-lợi-phất, Mục-liên, Ta còn không đem Tăng phú chúc cho, huống chi là đối với ông, người ngu si, là cái thân đầy mũi dãi,2 đâu 1 Pāli,

"Chớ ganh tị!", Vin.ii. 188.

2 Hán: thế thóa chi thân 涕唾之身. Pāli, Vin.ii. 189: chavassa kheḷāsakassa, cái xác chết dính đàm dãi.

143

592c

có thể đem Tăng phú chúc cho ông được!" Khi ấy, Đề-bà-đạt-đa sinh ý niệm này: "Nay đức Thế Tôn giữa đại chúng lại nói ta là người ngu si, là cái thân đầy mũi dãi. " Do vậy,

Đề-bà-đạt-đa liền sinh tâm bất nhẫn. Đây là lần đầu trong đời này, Đề-bà-đạt-đa sinh tâm bất nhẫn đối với Thế Tôn. Khi ấy, Đề-bà-đạt-đa đến chỗ A-xà-thế, nói: "Đức vua dùng chánh pháp trị dân cho nên được trường thọ. Sau khi Phụ vương băng hà thì ngài mới được lên ngôi. Lúc ấy, tuổi ngài đã già nua, sẽ không hưởng thụ ngũ dục được lâu. Nay ông hãy giết cha. Tôi sẽ giết Phật. Lúc bấy giờ, quốc giới Ma-kiệt có Vua mới, Phật mới trị nước giáo hóa, đâu há không vui sao?" Vương tử bảo rằng: "Có thể vậy."

Vương tử liền hỏi Đề-bà-đạt-đa: "Ngài cần những gì ?" Đề-bà nói: "Tôi cần một số người."

Vương tử liền cung cấp người.

Đề-bà-đạt-đa sai hai người đến hại Phật, dạy rằng: "Ngươi đến giết Phật rồi, đi về bằng con đường khác." Sau khi sai hai người ấy đi rồi, Đề-bà-đạt-đa lại sai bốn người nữa đi với lời dặn: "Các ngươi đón đầu hai người kia. Gặp chúng thì giết. Rồi theo con đường khác mà về. "

Tiếp đó, lại sai tám người, cũng dặn: "Các ngươi đón đầu bốn người kia. Gặp chúng giữa đường thì giết. Rồi theo con đường khác mà về.

"

Cứ như vậy Đề-bà-đạt-đa lần lượt sai gấp đôi người lên, cho đến sáu mươi bốn người. Như vậy, đầu mối bị cắt đứt, không thể phân biệt, không biết ai hại Thế Tôn.

Lúc bấy giờ, [592c] đức Thế Tôn ngồi trong hang Trư khảm.1 Từ 1 Trư khảm 豬坎, hang "Lõm Lợn.

" Pāli: Sūkarakhatalena, hang đá trên sườn Linh thứu (Gijjhakūṭa).

144

T22. 592c Chương ii. Tăng tàn

trong hang này đi ra, Ngài kinh hành dưới sườn núi. Đức Phật tự nghĩ rằng: "Nhân duyên Ta làm xưa kia, ngày hôm nay là kỳ hẹn." Khi ấy, hai người nhận lệnh của Đề-bà-đạt-đa liền mặc áo giáp, cầm đao trượng đi đến đức Thế Tôn. Cả hai người đều tâm niệm: "Ta sẽ hại Phật.

" Vừa sinh ý niệm này, tức thời không thể bước tới được. Họ liền nghĩ: "Thế Tôn có đại thần đức, oai lực vô lượng. Chính đệ tử của Ngài cũng có thần lực. Chúng ta đâu có thể hại được đức Thế Tôn.

" Vừa sinh ý nghĩ này thì liền bước đến được.

Từ xa, họ thấy tướng mạo đức Thế Tôn đoan chánh, các căn tịch tịnh, được sự điều phục tối thượng, tịch diệt đệ nhất, các căn kiên cố, như con long tượng đã được huấn luyện, ý không thác loạn, như nước lóng trong, trong ngoài đều thấu suốt. Họ thấy như vậy, liền phát tâm hoan hỷ, buông bỏ đao trượng, vất vào một chỗ, tiến đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ, rồi ngồi qua một bên. Đức Thế Tôn tuần tự vì hai người nói pháp vi diệu, khiến họ phát tâm hoan hỷ, khuyên họ tu thiện, nói bố thí, nói trì giới, nói tạo phước sinh thiên; quở trách dục là bất tịnh, khen ngợi sự xuất ly. Hai người ngay nơi chỗ ngồi, hết các trần cấu, đặng pháp nhãn tịnh, thấy pháp, đắc pháp, liền bạch Phật rằng:

"Từ nay trở đi, chúng con xin thọ ba tự quy: quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, làm người ưu-bà-tắc. Từ nay cho đến trọn đời không sát sinh, cho đến không uống rượu."

Khi ấy, đức Thế Tôn bảo hai người rằng: "Các ngươi muốn trở về, nên đi con đường kia, không nên đi con đường này." Hai người liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Phật, nhiễu quanh ba vòng rồi cáo lui.

Khi về đến chỗ Đề-bà-đạt-đa, họ báo cáo: "Đức Thế Tôn có đại thần lực, oai lực vô lượng. Đệ tử của ngài cũng có thần lực. Chúng tôi đâu có thể hại Thế Tôn được."

Đề-bà-đạt-đa đáp lại: "Các ngươi hãy cút đi, diệt đi! Cần gì các ngươi? Tại sao hai người mà không thể giết một người?" Đề-bà-đạt-đa đang trong cơn thịnh nộ ấy, đích thân đến núi Kỳ-xà-145

593a

quật, tự tay cầm một tảng đá lớn, từ xa ném đức Thế Tôn. Khi ấy, có một vị trời liền đón viên đá đặt lên trên đỉnh núi. Từ bên mép tảng đá đó, có một mảnh nhỏ văng ra, nhằm vào ngón chân Phật, làm chợt da chảy máu. Khi ấy, đức Thế Tôn như con đại long quay nhìn bên hữu và nói:

"Chuyện chưa từng có! Người họ Cù-đàm lại làm việc này." Khi ấy, đức Thế Tôn trở vào trong hang, tự lấy tăng-già-lê xếp thành bốn lớp làm gối, nằm nghiêng bên hữu như con sư tử, hai gót chân chồng lên nhau, nhất tâm nhẫn thọ sự đau nhức cực kỳ. Lúc bấy giờ, [593a1] một số đông tỳ-kheo nghe việc Đề-bà-đạt-đa sai người hại Phật; mỗi người cầm gậy, đá, bảo vệ quanh hang, lớn tiếng kêu réo. Phật từ trong hang nói ra, bảo các tỳ-kheo, "Các ông

làm gì mà cầm gậy, đá đi quanh hang la lối như bọn người đánh cá la lối khi bắt được cá vậy?"

Các tỳ-kheo bạch Phật rằng:

"Vừa rồi, chúng con nghe Đề-bà-đạt-đa muốn đến hại Phật. Bởi vậy, chúng con cầm gậy, đá đến nơi hang. Sợ oan gia đến hại Thế Tôn."

Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Các ông hãy trở về chỗ nghỉ, chuyên tâm tu tập. Pháp thường của chư Phật không cần được che chở. Vì sao? Vì đã thắng các oán địch. Tỳ-kheo các ông nên biết, Chuyển luân thánh vương mà bị hại bởi kẻ thù từ bên ngoài, là điều không thể có. Như Lai cũng lại như vậy. Không có trường hợp các điều ác đến hại Như Lai." Rồi Phật bảo các tỳ-kheo:

"Trong đời có năm hạng Tôn sư:1 Những gì là năm? "Hoặc có Tôn sư giới không thanh tịnh, tự xưng rằng: 'Ta giới thanh tịnh.

' Nhưng các đệ tử thân cận biết như thật điều đó nên nói: 1 Ngũ chủng tôn 五種尊. Pāli: pañca satthāro.

146

T22. 593a Chương ii. Tăng tàn 'Thầy của ta giới không thanh tịnh mà tự xưng là giới của ông thanh tịnh. Nếu ta đến nói với hàng bạch y, thầy của ta sẽ không vui. Thầy không vui thì không nên nói. Cứ để cho Thầy nhận sự cúng dường của thí chủ, sau đó sẽ tự biết. ' Như vậy, này các tỳkheo, pháp của vị tôn sư trong đời kia là đệ tử vì giới mà bảo vệ. Thầy mong cầu đệ tử bảo vệ." "Thứ hai, này các tỳ-kheo, hoặc có Tôn sư hoạt mạng không thanh tịnh1 mà tự xưng,

'Ta hoạt mạng thanh tịnh. '

... nói như trên." "Thứ ba, này các tỳ-kheo, hoặc có người kiến huệ không thanh tịnh2 mà tự xưng,

'Ta kiến huệ thanh tịnh. '

... nói như trên." "Thứ tư, hoặc có người ngôn thuyết không thanh tịnh,3 mà tự xưng, 'Ta ngôn thuyết thanh tịnh. '

... nói như trên." "Thứ năm, hoặc có người ở ngoài pháp luật,4 mà tự xưng, 'Ta

thanh tịnh ở trong pháp luật. '

... nói như trên." "Như vậy, này các tỳ-kheo, trong đời có năm loại được coi là pháp của Tôn sư."

"Này các tỳ-kheo! Nay, Ta trì giới thanh tịnh cũng tự nói là: 'Ta trì giới thanh tịnh.

' Không cần phải đệ tử bảo vệ Ta. Ta cũng không cầu đệ tử bảo vệ.

"

"Cũng vậy, này các tỳ-kheo, Ta hoạt mạng thanh tịnh, và cũng tự nói là,

'Ta mạng thanh tịnh. '

... nói như trên." "Cũng vậy, này các tỳ-kheo, Ta kiến huệ thanh tịnh, và xưng là, 'Ta kiến huệ thanh tịnh. '

... nói như trên." "Cũng vậy, này các tỳ-kheo, Ta ngôn thuyết thanh tịnh, cũng tự nói là: 'Ta ngôn thuyết thanh tịnh. '

... nói như trên." "Cũng vậy, này các tỳ-kheo, Ta ở trong pháp luật, cũng tự xưng là 1 Pāli: aparisuddhājīvo, phương tiện sinh sống không thanh tịnh. 2 Pāli: aparisuddhaññāṇadassano, tri kiến không thanh tịnh. 3 Pāli: aparisuddhaveyyākaraṇa, sự giải thuyết (thọ ký) không thanh tịnh. 4 Pāli: aparisuddhadhammadesana, sự thuyết pháp không thanh tịnh. 147

593b

'Ta ở trong pháp luật.

'

... nói như trên."

Khi ấy, đức Thế Tôn bảo các [593b] tỳ-kheo: "Các ông hãy sai Xálợi-phất cáo tri cho đại chúng bạch y biết rằng, 'Những gì Đề-bàđạt-đa làm đều không phải việc của Phật, Pháp, Tăng. Đó là Đề-bàđạt-đa tự ý làm. ' Nên bạch nhị yết-ma. Sai người biết làm yết-ma. Như sự việc trên mà tác bạch như vầy: "Đại đức Tăng lắng nghe! Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay sai tỳ-kheo Xá-lợi-phất đến đại chúng bạch y cáo tri rằng,

'Những gì Đề-bà-đạt-đa làm đều

không phải là việc của Phật, Pháp, Tăng. Nên biết, đó là điều do Đề-bà-đạt-đa tự ý làm.' Đây là lời tác bạch." "Đại đức Tăng lắng nghe! Tăng nay sai tỳ-kheo Xá-lợiphất đến đại chúng bạch y cáo tri rằng, 'Những gì Đề-bàđạt-đa làm đều không phải là việc của Phật, Pháp, Tăng. Nên biết, đó là điều do Đề-bà-đạt-đa tự ý làm. ' Các trưởng

lão nào chấp thuận Tăng sai tỳ-kheo Xá-lợi-phất đến đại chúng bạch y cáo tri rằng,

'Những gì Đề-bà-đạt-đa làm đều

không phải là việc của Phật, Pháp, Tăng. Nên biết, đó là điều do Đề-bà-đạt-đa tự ý làm' thì im lặng. Ai không đồng ý, hãy nói."

"Tăng đã chấp thuận, Tăng sai tỳ-kheo Xá-lợi-phất đến đại chúng bạch y cáo tri rằng,

'Những gì Đề-bà-đạt-đa làm đều

không phải là việc của Phật, Pháp, Tăng. Nên biết, đó là điều do Đề-bà-đạt-đa tự ý làm' vì im lặng. Việc ấy tôi ghi nhận như vậy."

Xá-lợi-phất nghe lời nói này rồi, tâm sinh nghi, liền đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, thưa: "Bạch Thế Tôn, làm sao con có thể đến chúng bạch y nói việc xấu của ông ấy? Vì sao? Trước đây, con trước các bạch y đã khen ngợi điều hay của Đề-bà-đạt-đa rằng,

'Xuất gia từ dòng họ lớn, thông

minh, có đại thần lực, nhan mạo đoan chánh. '"

Phật bảo Xá-lợi-phất: "Trước đây ông khen ngợi Đề-bà-đạt-đa148

T22. 593c Chương ii. Tăng tàn

rằng,

'Xuất gia từ dòng họ lớn, thông minh, có đại thần lực, nhan mạo đoan chánh.

' Sự thật có phải vậy không?"

Xá-lợi-phất thưa: "Bạch Đại đức, sự thật là như vậy." "Cho nên, này Xá-lợi-phất, nay ông nên đến trong đại chúng bạch y, nói: 'Trước đây Đề-bà-đạt-đa là như vậy, ngày nay là như vậy. Những gì Đề-bà-đạt-đa đã làm, không phải là việc của Phật, Pháp, Tăng. Đó là do Đề-bà-đạt-đa tự ý làm. '"

Tôn giả Xá-lợi-phất vâng lời đức Phật dạy rồi, đến trong đại chúng bạch y, nói,

"Trước đây Đề-bà-đạt-đa là như vậy, ngày nay là như vậy. Những gì Đề-bà-đạt-đa đã làm, không phải là việc của Phật, Pháp, Tăng. Đó là do Đề-bà-đạt-đa tự ý làm." Khi ấy trong đại chúng có một số người chấp nhận Đề-bà-đạt-đa thì nói,

"Sa-môn Thích tử vì sự cúng dường nên sinh tâm đố kỵ. Họ không vui khi Đề-bà-đạt-đa được sự cúng dường, cho nên nói giữa đại chúng rằng: 'Những gì Đề-bà-đạt-đa làm không phải là việc của Phật, Pháp, Tăng mà là do Đề-bà-đạt-đa tự ý làm. '"

Trong đó những người hâm mộ Phật thì nói: [593c] "Hoặc có thể Đề-bà-đạt-đa đã làm, hoặc mới đương làm." Lúc bấy giờ, A-xà-thế bí mật dấu con dao bên trong chiếc áo, vội vàng lén vào trong cung để giết cha. Người giữ cửa phát giác, lục thấy trong người của A-xà-thế dấu một con dao, hỏi: "Thái tử dấu con dao này để làm gì?" A-xà-thế trả lời: "Ta muốn vào cung để hại vua." Người giữ cửa hỏi: "Ai dạy ông sinh tâm như vậy?" Vương tử nói: "Đề-bà-đạt-đa dạy ta." Khi ấy, người giữ cửa liền dẫn đến chỗ các Đại thần, và báo cáo: "A-xà-thế muốn hại vua."

Các Đại thần hỏi: "Ai dạy ông điều đó? Vương tử trả lời: "Đề-bà-đạt-đa dạy tôi." Trong số các Đại thần có vị nói:

149

593c

"Sa-môn họ Thích đều làm việc này. Phải giết hết." Có Đại thần lại nói: "Không phải tất cả sa-môn họ Thích đều làm việc ác. Đây chỉ là việc làm của Vương tử và Đề-bà-đạt-đa. Phải giết những người này."

Có Đại thần lại nói: "Không phải tất cả sa-môn họ Thích đều làm việc ác. Đây chỉ là việc làm của Đề-bà-đạt-đa và A-xà-thế. Tuy là tội đáng chết, nhưng không nên giết. Vì sao vậy? Vua là vị vương trọng pháp, khi nghe ắt không vui."

Khi ấy, người giữ cửa liền dẫn đến chỗ vua Bình-sa, tâu: "A-xà-thế này muốn hại Vua."

Vua hỏi: "Ai bảo ngươi làm điều đó?"

Vương tử thưa: "Đề-bà-đạt-đa."

Trong số các Đại thần có vị nói:

"Sa-môn họ Thích tất cả đều làm việc này. Phải giết hết." Nhà vua nghe câu nói này lòng không vui. Trong các Đại thần có người nói:

"Sa-môn Thích tử không phải làm ác hết, không nên giết hết. Đây chỉ là việc làm của Đề-bà-đạt-đa và A-xà-thế, thì nên giết họ mà thôi."

Nhà vua nghe lời nói này, lòng cũng không vui. Trong số Đại thần, có vị nói:

"Sa-môn Thích tử không làm ác hết, không nên giết hết. Đây là việc làm của Đề-bà-đạt-đa và A-xà-thế. Hai người tuy đáng chết nhưng không nên giết. Tại sao vậy? Nhà vua là vị pháp vương, khi nghe ắt người không vui."

Vua Bình-sa hài lòng với ý kiến này, bảo các thần rằng: "Tất cả sa-môn Thích tử này không hẳn đều là ác, bởi vậy không nên giết hết. Đây là việc làm của Đề-bà-đạt-đa và A-xà-thế, song cũng không nên giết. Tại sao vậy? Trước đây đức Phật đã khiến 150

T22. 594a Chương ii. Tăng tàn

Xá-lợi-phất báo khắp giữa đám đông rằng: 'Những gì Đề-bà-đạt-đa đã làm, không phải việc của Phật, Pháp, Tăng mà là Đề-bà-đạt-đa tự ý làm.

' Cho nên, không nên giết."

Sau khi phụ vương quở trách Thái tử A-xà-thế rồi, bảo các Đại thần:

"Có thể tha thứ cho Thái tử A-xà-thế.

"

Sau đó liền thả cho đi.

Khi ấy, các Đại thần cùng nhau lớn tiếng nói: "A-xà-thế làm việc tày trời, đáng chết, tại sao chỉ quở trách sơ [594a1] rồi thả?"

Lúc bấy giờ, Đề-bà-đạt-đa đã sai người hại Phật, lại bảo A-xà-thế giết cha, tiếng ác lan tràn, lợi dưỡng bị đoạn tuyệt. Đề-bà-đạt-đa cùng đồng bọn gồm năm người đến từng nhà khất thực. Người thứ nhất tên là Tam-văn-đạt-đa; người thứ hai tên là Khiên-trà-đạt-ba; người thứ ba tên là Cấu-bà-ly; người thứ tư tên Ca-lưu-la-đề-xá1 và

bản thân của Đề-bà-đạt-đa là người thứ năm.

Các tỳ-kheo nghe Đề-bà-đạt-đa sai người hại Phật, lại bảo A-xà-thế giết cha, tiếng ác lan tràn, lợi dưỡng đoạn tuyệt, cùng đồng bọn năm người đến từng nhà khất thực, liền đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn, một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này liền tập hợp đại chúng. Ngài biết mà vẫn hỏi Đề-bà-đạt-đa: "Có thật ông dẫn bốn người đến từng nhà khất thực hay không?" Đề-bà-đạt-đa thưa:

"Đúng như vậy, bạch Thế Tôn."

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Đề-bà-đạt-đa: 1 Đồng bọn của Đề-bà-đạt-đa: Tam-văn-đạt-đa 三聞達多, Khiên-trà-đạt-bà 騫荼 達婆, Câu-bà-ly 拘婆離, Ca-lưu-la-đề-xá 迦留羅提舍. Vin.ii. 196: Kokālika, Kaṭamoraka-tissa, Khaṇḍadeviyā-putta, Samuddadatta. 151

594a

"Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Tại sao ông riêng rẽ dẫn bốn người đến từng nhà khất thực. Ta đã dùng vô số phương tiện nói, 'Các ngươi hãy

thương tưởng nhà bạch y.

' Nay sao ông riêng rẽ dẫn bốn người đến từng nhà khất thực?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Đề-bà-đạt-đa rồi, liền bảo các tỳ-kheo:

"Từ nay về sau không được ăn riêng chúng, được phép cho đến ba người cùng ăn.1 Có hai điều lợi nên phải như vậy. Một là vì nhiếp phục người khó điều phục. Hai là vì từ mẫn đối với nhà bạch y. Tại sao vậy? Vì sợ hạng người khó điều phục kia tự cấu kết tạo chúng riêng để gây phiền não chúng Tăng."

Đề-bà-đạt-đa liền sinh ý niệm này: "Điều chưa từng có! Sa-môn Cù-đàm lại đi cắt miếng ăn của kẻ khác. Ta hãy phá Tăng luân2 của ông ta. Sau khi ta qua đời có thể để lại tiếng là, 'Sa-môn Cù-đàm có

đại thần lực, trí tuệ vô ngại, mà bị Đề-bà-đạt-đa phá Tăng luân của ông ta.

'"

3. Phá Tăng luân

Rồi thì, Đề-bà-đạt-đa liền đến các tỳ-kheo đồng bạn nói rằng: "Nay chúng ta có thể cùng nhau phá Tăng luân của Cù-đàm. Sau khi chúng ta chết có thể để lại tiếng là, 'Sa-môn Cù-đàm có đại

thần lực, trí tuệ vô ngại, mà bị Đề-bà-đạt-đa phá Tăng luân của ông ta.

'"

Khi ấy, một đồng bạn của Đề-bà-đạt-đa là Tam-văn-đạt-đa, trí tuệ tài cao, phát biểu:

"Sa-môn Cù-đàm có đại thần lực. Cho đến đồ chúng đệ tử cũng lại như vậy. Làm sao chúng ta có thể phá được Tăng luân của người?" 1 Xem Ba-dật-đề, điều 33, cấm biệt chúng thực. 2 Phá Tăng luân; Pāli: saṅghabhedam, cakkabhedam: phá Tăng và phá luân. 152

T22. 594b Chương ii. Tăng tàn

Đề-bà-đạt-đa nói:

"Như Lai thường khen nói hạnh đầu-đà, thiểu dục, tri túc, ưa xuất ly. Nay, ta [594b] có năm pháp cũng là thắng pháp của đầu-đà, thiểu dục, tri túc, ưa xuất ly: trọn đời khất thực, trọn đời mặc y phấn tảo, trọn đời ngồi nơi đất trống, trọn đời không ăn muối,1 trọn đời không ăn cá thịt.2 Nay, ta trì năm pháp này giáo hóa các tỳkheo đủ khiến cho họ tin ưa. Ta sẽ nói với các tỳ-kheo: 'Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện khen ngợi người tu hạnh đầu-đà, thiểu dục tri túc, ưa xuất ly. Nay, chúng ta có năm pháp cũng là thắng pháp đầu-đà: trọn đời khất thực,… cho đến không ăn thịt cá. Hãy cùng nhau thực hành điều đó.

' Tỳ-kheo tuổi nhỏ chắc sẽ thọ giáo.

Tỳ-kheo thượng tọa sẽ ngại không tín thọ. Do phương tiện này có thể phá được Tăng luân kia."

Bấy giờ, Tam-văn-đạt-đa nói với Đề-bà-đạt-đa rằng: "Nếu làm như vậy, đủ để phá Tăng luân kia."

Khi ấy, Đề-bà-đạt-đa liền dùng năm pháp trên, dạy các tỳ-kheo: "Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện khen ngợi người tu hạnh đầu-đà, thiểu dục, tri túc, ưa xuất ly. Nay, chúng ta có năm thắng pháp, cũng là hạnh đầu-đà, thiểu dục, tri túc, ưa xuất ly: chúng ta trọn đời khất thực, trọn đời mặc y phấn tảo, trọn đời ngồi nơi đất trống, trọn đời không ăn muối, cá và thịt."

Lúc bấy giờ, số đông tỳ-kheo nghe Đề-bà-đạt-đa dùng năm pháp như vậy dạy các tỳ-kheo, khiến họ tin ưa... chi tiết như trên. 1 Nguyên Hán: tô diêm 酥鹽.

2 Ngũ phần 25 (tr.164a): 1. không ăn muối. 2, không ăn sữa đặc. 3. không ăn cá thịt. 4. Chỉ xin ăn, không nhận mời. 5. Xuân, Hạ, 8 tháng ngồi giữa chỗ trống; Đông 4 tháng sống trong am cỏ. Thập tụng 36 (tr.295a): 1. Mặc nạp y. 2. Chỉ khất thực. 3. Chỉ một lần ăn. 4. Ngồi giữa trời trống. 5. Không ăn thịt. Phá Tăng sự (tr.149b8): không dùng sữa; không ăn cá thịt; không ăn muối; không bứt bỏ sợi chỉ dài khi may y (?); chỉ sống trong thôn xá. Pāli, Vin. ii. 197 , Vin. iii. 171: 1. Sống trong rừng. 2. Chỉ khất thực. 3. Mặc phấn tảo. 4. Sống dưới bóng cây. 5. Không ăn cá.

153

594c

Các tỳ-kheo nghe rồi, đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Phật bảo các tỳ-kheo:

"Nay Đề-bà-đạt-đa muốn đoạn bốn Thánh chủng.1 Những gì là bốn? Ta thường dùng vô số phương tiện nói, y phục cốt nhắm đến tri túc. Ta cũng khen nói, y phục cốt nhắm đến tri túc. Ta cũng dùng vô số phương tiện nói, thức ăn, giường nằm và ngọa cụ, thuốc thang để chữa bệnh cần nhắm đến tri túc. Các tỳ-kheo nên biết, nay Đề-bà-đạt muốn đoạn bốn Thánh chủng."

Rồi đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo. Ngài biết mà vẫn cố hỏi Đề-bà-đạt-đa:

"Có thật ông dùng năm pháp dạy các tỳ-kheo hay chăng?" … chi

tiết như trên.

Trả lời:

"Đúng vậy, bạch Thế Tôn."2

[594c7]Bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Đề-bà-đạt-đa:

"Tại sao ông dùng năm pháp dạy các tỳ-kheo... (như trên). Này Đềbà-đạt-đa, ông chớ nên đoạn bốn Thánh chủng, (4 Thánh chủng như trên đã nói). Này Đề-bà-đạt-đa, nay ông chớ nên phương tiện phá hòa hiệp Tăng, chớ chấp chặt phương tiện phá hòa hiệp Tăng, kiên trì không bỏ. Ông nên cùng Tăng hòa hiệp, không tranh chấp, cùng một thầy học như nước với sữa, ở trong Phật pháp mới có ích, sống an lạc. Bởi vậy cho nên, này Đề-bà-đạt-đa, ông nên biết, phá hòa hiệp Tăng là điều ác, gian nan, mắc đại trọng tội. Phá hòa hiệp Tăng đọa trong Nê-lê một kiếp, thọ tội không thể cứu vớt." Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện khiến cho tâm phá Tăng của 1 Tứ Thánh chủng 四聖種. Cf. Trường A-hàm 8 (tr.50c28) tứ hiền thánh tộc 四 賢聖族. Pāli, cattāro ariyavaṃsā; cf. D.iii. 224. 2 Bản Hán, hết quyển 4.

154

T22. 595a Chương ii. Tăng tàn

Đề-bà-đạt-đa tạm chấm dứt. Ngài dùng vô số phương tiện quở trách Đề-bà-đạt-đa rồi bảo các tỳ-kheo: "Cho phép Tăng trao cho Đề-bà-đạt-đa pháp ha gián,1 can gián để bỏ sự việc này bằng cách bạch tứ yết-ma.

"

Trong chúng nên sai một vị có khả năng yết-ma, như trên đây mà tác bạch như sau:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Đề-bà-đạt-đa này muốn phương tiện phá hòa hiệp Tăng, kiên trì không bỏ. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận cho pháp ha gián để bỏ việc này, nói rằng, 'Đề-bà-đạt-đa, ông chớ phá hòa hợp Tăng, kiên trì không bỏ. Đề-bà-đạt-đa, ông nên cùng Tăng hòa hợp, hoan hỷ, không tranh chấp, đồng nhất như nước với sữa, ở trong Phật pháp mới sống an lạc.' Đây là lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Đề-bà-đạt-đa này muốn thọ pháp phá hòa hợp Tăng, kiên trì không bỏ. Nay Tăng trao cho pháp ha gián để bỏ sự việc này. 'Đề-bà-đạt-đa, ông chớ phá hòa hợp Tăng, kiên trì không bỏ. Đề-bà-đạt-đa, ông nên cùng Tăng hòa hợp, hoan hỷ, không tranh chấp, đồng nhất như nước với sữa, ở trong Phật pháp mới sống an lạc.

' Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng trao cho Đề-bàđạt-đa pháp ha gián để bỏ việc này thì im lặng. Vị nào không chấp thuận xin nói. Đây là yết-ma lần thứ nhất. " (lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy). "Tăng đã chấp thuận trao cho Đề-bà-đạt-đa pháp ha gián để bỏ [595a1] việc này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc ấy tôi ghi nhận như vậy."

Nên làm pháp ha gián như vậy, Tăng vì Đề-bà-đạt-đa làm pháp bạch tứ yết-ma ha gián như vậy rồi, các tỳ-kheo đem việc này bạch lên đức Thế Tôn.

1 Ha gián. Pāli: samanubhāsanā.

155

595a

Đức Thế Tôn bảo: "Nếu có tỳ-kheo nào khác phương tiện muốn phá hòa hợp Tăng, cũng dùng pháp bạch tứ yết-ma ha gián này. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài."

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, muốn phá hoại hòa hợp Tăng, tiến hành phá hoại hòa hợp Tăng, chấp chặt pháp phá hòa hợp Tăng, kiên trì không bỏ. Các Tỳ-kheo nên can gián tỳ-kheo này rằng: 'Đại đức chớ phá hòa hợp Tăng, chớ tiến hành phá hoại hòa hợp Tăng, chớ chấp chặt phá hoại hòa hợp Tăng kiên trì không bỏ. Đại đức nên cùng Tăng hòa hợp, vì cùng Tăng hòa hợp, hoan hỷ không tranh chấp, đồng một thầy học, hòa hợp như nước với sữa, thì ở trong Phật pháp mới có sự tăng ích, sống an lạc.

' Tỳ-kheo ấy được can gián như

vậy ba lần cho bỏ việc ấy, cho đến ba lần can gián, bỏ thì tốt; nếu không bỏ, tăng-già-bà-thi-sa.

C. THÍCH NGHĨA

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Hòa hiệp: đồng một yết-ma, đồng một thuyết giới.1 Tăng: có bốn tỳ-kheo, có năm tỳ-kheo, hoặc mười tỳ-kheo, cho đến vô số.

Phá:2 phá có mười tám việc: pháp, phi pháp, luật, phi luật, phạm, 1 Pāli: samānasaṃvāsako samānasīmayaṃ, đồng nhất trú xứ trong cùng một cương giới.

2 Nói đủ là phá (hòa hiệp) Tăng pháp, tức luận điểm hay sự kiện dẫn đến phá hòa hiệp Tăng. Pāli: bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ, tránh sự dẫn đến phá Tăng; giải thích, gồm 18 luận điểm dẫn đến phá Tăng (aṭṭhārasabhedakaravatthūni), tức 18 phá Tăng sự. Trong trường hợp Đề-bà-đạt-đa, 5 pháp mới được đề xuất để phá bốn Thánh chủng của Phật. 156

T22. 595a Chương ii. Tăng tàn

không phạm, hoặc nhẹ, hoặc nặng, có dư tàn, không dư tàn, thô ác, chẳng phải thô ác, thường sở hành, phi thường sở hành, chế, phi chế, thuyết, phi thuyết. Đó là mười tám việc.

Trụ pháp phá Tăng:

1 tức là trụ nơi mười tám việc này.

D. PHẠM TƯỚNG

Nếu tỳ-kheo tiến hành muốn phá hòa hợp Tăng,2 chấp chặt pháp phá Tăng3 kiên trì không bỏ tỳ-kheo kia nên can gián4 tỳ-kheo này rằng, 'Đại đức chớ tiến hành muốn phá hòa hợp Tăng, chớ chấp chặt pháp phá Tăng kiên trì không bỏ. Đại đức nên cùng Tăng hòa hợp, hoan hỷ không tranh chấp như nước với sữa, thì ở trong Phật pháp có sự tăng ích, sống an lạc. Đại đức nên bỏ việc này, đừng để Tăng tác pháp ha gián mà phạm trọng tội."

Nếu vị ấy nghe lời thì tốt; bằng không nghe lời thì lại nên khiến tỳkheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di, hoặc Đại thần của Vua, các sa-môn khác đạo, bà-la-môn đến nói. Nếu tỳ-kheo ở nơi khác mà nghe biết vị này tin dùng lời nói của họ thì nên đến nhờ nói. 1 Trụ phá Tăng pháp 住破僧法; nhóm từ được giải thích không có trong giới văn. Trong giới văn, nhóm từ này Hán dịch là phương tiện thọ hoại hòa hợp Tăng pháp kiên trì bất xả 方便受壞和合僧法堅持不捨. Vin. iii.172: bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāya paggayha tiṭṭheyya, sau khi gây ra một nguyên nhân tranh chấp (tránh sự) dẫn đến sự phá Tăng, rồi chấp chặt không bỏ.

2 Hán: phương tiện dục phá hoà hợp Tăng 方便欲破和合僧; Pāli: samaggassa saṅghassa bhedāya parakkameyya, hoạt động nhắm đến sự tan vỡ của hoà hiệp Tăng.

3 Hán: thọ phá Tăng pháp 受破僧法; Pāli: bhedanasaṃvattani-kaṃ adhikaraṇaṃ samādāya, tiếp nhận, hay duy trì, tránh sự (điểm tranh chấp) dẫn đến sự phá Tăng.

4 Pāli: vattabbo, cần được nói; tức thuyết phục cá nhân. Tỳ-kheo không nghe thuyết phục này, phạm đột-kiết-la (dukkaṭa). Căn bản: biệt gián pháp 別諫法. 157

595b

Nếu vị này nghe lời thì tốt, bằng không nghe lời thì nên tác bạch.1 Tác bạch rồi lại thuyết phục: [595b] "Đại đức, tôi đã tác bạch xong, còn các pháp yết-ma nữa. Nay ngài nên bỏ việc này, đừng để Tăng tác yết-ma mà phạm trọng tội.

" Nếu vị ấy nghe lời thì tốt; bằng

không nghe lời nên tác yết-ma thứ nhất, rồi lại thuyết phục: "Đại đức, tôi đã tác sơ yết-ma rồi, còn hai yết-ma nữa. Ngài nên bỏ việc này, đừng để Tăng vì ngài tác yết-ma mà phạm trọng tội. " Nếu vị

ấy nghe lời thì tốt, bằng không nghe lời thì nên tác yết-ma lần thứ hai, rồi lại thuyết phục: "Đại đức, tôi đã tác yết-ma lần thứ hai rồi, còn một yết-ma nữa. Ngài nên bỏ việc này, đừng để Tăng vì ngài tác yết-ma mà phạm trọng tội.

" Nếu vị ấy bỏ thì tốt, bằng không bỏ

thì tác pháp yết-ma lần thứ ba. Trao xong, vị ấy phạm tăng-già-bàthi-sa. Yết-ma lần thứ hai xong mà bỏ, phạm ba thâu-lan-giá. Yết-ma lần thứ nhất xong mà bỏ, phạm hai thâu-lan-giá. Tác bạch xong mà bỏ, phạm một thâu-lan-giá. Bắt đầu tác bạch chưa xong mà bỏ, phạm một đột-kiết-la. Nếu tất cả chưa tác bạch, khi tiến hành muốn phá hòa hợp Tăng, chấp chặt phá hòa hợp Tăng kiên trì không bỏ, tất cả phạm đột-kiết-la.

Nếu khi Tăng đang tác yết-ma ha gián cho người phá Tăng mà có tỳ-kheo khuyến khích "Đừng bỏ.

" Tỳ-kheo ấy phạm thâu-lan-giá.

Nếu không phải là ha gián, tỳ-kheo ấy phạm đột-kiết-la. Nếu tỳkheo-ni xúi: "Đừng bỏ. " Cô ni này phạm thâu-lan-giá. Chưa tác

pháp ha gián, cô ni xúi: "Đừng bỏ.

" Cô ni ấy phạm đột-kiết-la. Trừ

tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, người khác xúi "Đừng bỏ. " Những người ấy

phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, phạm tăng-già-bà-thi-sa. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-dini phạm đột-kiết-la. Đó là phạm. Sự không phạm: bắt đầu can gián liền bỏ. Nếu phi pháp biệt chúng 1 Sau ba lần thuyết phục, vẫn cố chấp, Tăng tiến hành yết-ma ha gián; Pāli: samanubhāsitabbo.

158

T22. 595c Chương ii. Tăng tàn

tác pháp ha gián; phi pháp hòa hợp chúng tác pháp ha gián; pháp biệt chúng, pháp tương tợ biệt chúng, pháp tương tợ hòa hợp, phi pháp, phi luật, phi giáo giới của Phật. Hoặc hoàn toàn chưa tác pháp ha gián. Hoặc vì phá ác hữu, ác tri thức; hoặc vì phá phương tiện muốn phá Tăng, can ngăn khiến không phá; hoặc phá phương tiện trợ việc phá Tăng; hai, ba người yết-ma; hoặc muốn tác yết-ma phi pháp, phi tỳ-ni; hoặc vì Tăng, vì tháp, vì hai Hòa thượng, đồng Hòa thượng, vì A-xà-lê, đồng A-xà-lê, vì tri thức, làm tổn giảm, làm không có trú xứ. Vì những mục đích này mà phá, thì không phạm.

Người không phạm: người phạm đầu tiên khi chưa chế [595c] giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XI. TÙY THUẬN PHÁ TĂNG1

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong núi Kỳ-xà-quật, tại La-duyệt-kỳ. Bấy giờ, Đề-bà-đạt-đa cố chấp chặt năm pháp này, và lại đi khuyên bảo các tỳ-kheo rằng:

"Thế Tôn dùng vô số phương tiện thường khen nói người tu hạnh đầu-đà, thiểu dục, tri túc, ưa xuất ly; thế thì trọn đời khất thực, mặc y phấn tảo, ngồi nơi đất trống, không ăn muối, không ăn thịt và cá." Bấy giờ, các tỳ-kheo nói với Đề-bà-đạt-đa rằng: "Ông chớ nên phá hoại hòa hợp Tăng, chớ nên chấp chặt pháp phá Tăng kiên trì không bỏ. Tại sao vậy? Cùng Tăng hòa hợp, hoan hỷ, không tranh chấp, như nước với sữa, ở trong Phật pháp mới có sự tăng ích an lạc."

Bấy giờ, bè đảng của Đề-bà-đạt-đa tiến hành trợ giúp phá hoại hòa hợp Tăng, các tỳ-kheo ấy nói với các tỳ-kheo rằng: 1 Ngũ phần, tr.21a2; Tăng kỳ, tr.283b15; Thập tụng, tr.25c16; Căn bản, tr.704b28. Vin. iii. 174.

159

595c

"Các thầy chớ nên chỉ trích Đề-bà-đạt-đa. Đề-bà-đạt-đa là tỳ-kheo nói như pháp, là tỳ-kheo như luật. Những điều Đề-bà-đạt-đa nói chúng tôi chấp nhận."

Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, hành đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách các tỳ-kheo bè đảng của Đềbà-đạt-đa: "Sao các Thầy lại nói Đề-bà-đạt-đa là tỳ-kheo nói đúng pháp, tỳkheo nói đúng luật; những gì Đề-bà-đạt-đa nói chúng tôi chấp nhận?"

Các tỳ-kheo hiềm trách rồi, đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách các tỳ-kheo bè đảng của Đề-bà-đạt-đa:

"Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Vì sao các ông nói với các tỳ-kheo là: 'Đừng chỉ trích những điều Đề-bà-đạt-đa nói. Đề-bà-đạt-đa là tỳ-kheo nói đúng pháp, tỳ-kheo nói đúng luật; những gì Đề-bà-đạt-đa nói chúng tôi chấp nhận.

'?"

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách các tỳkheo bè đảng của Đề-bà-đạt-đa rồi bảo các tỳ-kheo: "Cho phép Tăng trao cho các tỳ-kheo bè đảng của Đề-bà-đạt-đa pháp ha gián để bỏ việc này, bằng pháp bạch tứ yết-ma. "

Trong chúng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, theo sự việc trên tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Các tỳ-kheo bè đảng của Đềbà-đạt-đa này, thuận theo Đề-bà-đạt-đa, mà nói như vầy, 'Tỳ-kheo các ngài chớ quở trách Đề-bà-đạt-đa. Tại sao vậy? Vì Đề-bà-đạt-đa là tỳ-kheo pháp ngữ, là tỳ-kheo luật ngữ. Những điều Đề-bà-đạt-đa nói chúng tôi chấp nhận.' 160

T22. 596a Chương ii. Tăng tàn

Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng trao cho các tỳ-kheo [596a1] bè đảng của Đề-bàđạt-đa pháp ha gián để bỏ việc này. Rằng, 'Các ngài chớ

nên nói 'Đề-bà-đạt-đa là tỳ-kheo pháp ngữ, là tỳ-kheo luật ngữ. Những điều Đề-bà-đạt-đa nói chúng tôi chấp thuận.' Song Đề-bà-đạt-đa chẳng phải là tỳ-kheo pháp ngữ, tỳ-kheo luật ngữ. Các ngài chớ nên phá hoại hòa hợp Tăng, mà nên trợ giúp hòa hợp Tăng. Đại đức cùng Tăng hòa hợp, hoan hỷ không tranh chấp, như nước với sữa, ở trong Phật pháp mới có sự tăng ích an lạc.' Đây là lời tác bạch." "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Các tỳ-kheo bè đảng với Đềbà-đạt-đa này, thuận theo Đề-bà-đạt-đa, mà nói như vầy, 'Tỳ-kheo các ngài chớ quở trách Đề-bà-đạt-đa. Tại sao vậy? Vì Đề-bà-đạt-đa là tỳ-kheo pháp ngữ, là tỳ-kheo luật ngữ. Những điều Đề-bà-đạt-đa nói chúng tôi chấp nhận.' Nay Tăng vì các tỳ-kheo bè đảng của Đề-bà-đạt-đa tác pháp ha gián để bỏ việc kia, rằng: 'Đại đức chớ nên nói 'Đề-bàđạt-đa tỳ-kheo pháp ngữ, là tỳ-kheo luật ngữ. Những điều Đề-bà-đạt-đa nói chúng tôi chấp thuận.

' Song Đề-bà-đạt-đa

chẳng phải là tỳ-kheo pháp ngữ, tỳ-kheo luật ngữ. Các ngài chớ nên phá hoại hòa hợp Tăng, mà nên trợ giúp hòa hợp Tăng. Đại đức cùng Tăng hòa hợp, hoan hỷ không tranh chấp, như nước với sữa, ở trong Phật pháp mới có sự tăng ích an lạc.

' Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng ha gián các tỳ-kheo bè đảng của Đề-bà-đạt-đa, khiến cho bỏ việc kia, thì im lặng. Ai không đồng ý xin nói. Đây là yết-ma lần thứ nhất.

" (lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy). "Tăng đã chấp thuận tác pháp ha gián các tỳ-kheo bè đảng của Đề-bà-đạt-đa để bỏ việc kia rồi. Tăng chấp nhận cho nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Nên tác pháp quở trách can ngăn các tỳ-kheo bè đảng của Đề-bàđạt-đa bằng bạch tứ yết-ma như vậy. Các tỳ-kheo bạch Phật. Phật bảo các tỳ-kheo:

161

596b

"Từ nay trở đi, nếu có bè đảng cùng trợ giúp việc phá hoại hòa hợp Tăng như vậy, cũng nên tác pháp bạch tứ yết-ma ha gián như vậy. Từ nay trở đi, Ta vì các Tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, để chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, có bè đảng từ một, hoặc hai, hoặc ba, cho đến vô số. Các tỳ-kheo bè đảng ấy nói với các tỳ-kheo rằng: 'Đại đức, chớ can gián tỳ-kheo ấy. Tỳ-kheo ấy là tỳ-kheo nói như pháp, tỳ-kheo ấy là tỳ-kheo nói như luật. Những điều tỳ-kheo ấy nói, chúng tôi ưa thích. Những điều tỳ-kheo ấy nói, chúng tôi chấp nhận.

' Chúng tỳ-kheo ấy nói: 'Đại

đức chớ nói như vầy: 'Tỳ-kheo ấy là tỳ-kheo nói như pháp. Tỳ-kheo ấy là tỳ-kheo nói như luật.[596b] Những điều tỳkheo ấy nói chúng tôi ưa thích. Những điều tỳ-kheo ấy nói chúng tôi chấp nhận.

' Nhưng tỳ-kheo ấy là tỳ-kheo nói phi

pháp, là tỳ-kheo nói phi luật. Đại đức, chớ phá hoại hòa hợp Tăng. Các ngài nên hoan hỷ hòa hợp Tăng. Đại đức cùng Tăng hòa hợp, hoan hỷ, không tranh chấp, đồng học một thầy, hòa hợp như nước với sữa, ở trong Phật pháp mới có tăng ích an lạc.

' Các tỳ-kheo bè đảng được can gián

như vậy mà kiên trì không bỏ. Chúng tỳ-kheo kia nên can gián ba lần cho bỏ việc này. Cho đến ba lần can gián, bỏ thì tốt. Nếu không bỏ, tăng-già-bà-thi-sa.

C. THÍCH NGHĨA

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Thuận theo:1 có hai thứ: thuận vì pháp và thuận theo vì y thực. 1 Hán: thuận tùng 順從; từ được thích nghĩa, nhưng trong Giới văn không có. Pāli: anuvattaka, (người) đi theo, thuận tùng; được giải thích: người kia có quan điểm gì, xu hướng gì, sở thích gì, thì người này cũng đồng quan điểm, xu hướng, sở thích như vậy.

162

T22. 596b Chương ii. Tăng tàn

- Thuận theo vì Pháp: dùng pháp mà giáo thọ tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng huệ, phúng tụng thọ trì. - Thuận theo vì y thực: cung cấp y phục, ẩm thực, giường, ngọa cụ, thuốc thang chữa bệnh.

Bè đảng:1 từ bốn người, hoặc hơn bốn người. Lời nói tán trợ bè đảng:

2 từ một, hoặc hai, hoặc ba, cho đến số

đông.

D. PHẠM TƯỚNG

Nếu bè đảng của tỳ-kheo nói phi pháp, nói với các tỳ-kheo rằng: "Đại đức, chớ can gián tỳ-kheo ấy. Tỳ-kheo ấy là tỳ-kheo nói như pháp, tỳ-kheo nói như luật. Những điều tỳ-kheo ấy nói chúng tôi chấp nhận…

" (…)3 Ngài chớ nói như vầy: "Tỳ-kheo ấy là tỳ-kheo nói như pháp, tỳ-kheo nói như luật. Những điều tỳ-kheo ấy nói chúng tôi chấp nhận.

" Nhưng tỳ-kheo ấy là tỳ-kheo nói phi pháp, là tỳ-kheo nói phi luật. Các ngài chớ nên phá hoại hòa hợp Tăng, mà nên trợ giúp cho Tăng hòa hiệp. Đại đức cùng Tăng hòa hiệp, hoan hỷ, không tranh chấp, như nước với sữa, ở trong Phật pháp mới có sự tăng ích an lạc. Các ngài nên bỏ việc này, đừng để cho Tăng quở trách mà phạm trọng tội.

" Nói mà nghe lời thì tốt. Bằng không

nghe lời thì nên tác bạch. Tác bạch rồi nên nói với người kia: "Tôi đã bạch xong, còn mấy lần yết-ma nữa. Ngài nên bỏ việc này, đừng để cho Tăng quở trách mà phạm trọng tội.

" Nếu nghe lời thì tốt.

Bằng không nghe lời thì nên yết-ma lần thứ nhất. Yết-ma lần thứ nhất xong, nên nói với người kia rằng: "Tôi đã bạch và làm yết-ma lần đầu rồi, còn hai yết-ma nữa. Ngài nên bỏ việc này, đừng để cho 1 Bạn đảng 伴黨. Ngũ phần: trợ phá 助破. Tăng kỳ, Thập tụng: đồng ý tương trợ 同意相助. Căn bản: cộng vi bạn đảng 共為伴黨 Pāli: vaggavādaka. 2 Hán: trợ bạn đảng ngữ 助伴黨語; từ được giải thích mà không có trong Giới văn. Pāli: vaggavādaka, kẻ tán trợ, đồng đảng, từ một, hai hay ba người. 3 Bản Hán dịch nhảy một đoạn, nên văn thiếu mạch lạc. 163

596c

Tăng quở trách mà phạm trọng tội.

" Nếu nghe lời thì tốt. Bằng

không nghe lời, thì nên tác yết-ma lần thứ hai. Tác yết-ma lần thứ hai xong, nên nói với người kia: "Tôi đã bạch và làm hai pháp yếtma rồi. Còn một yết-ma nữa. Ngài nên bỏ việc kia, đừng để Tăng [596c] quở trách mà phạm trọng tội.

" Nếu nghe lời thì tốt. Bằng

không nghe lời, thì yết-ma lần thứ ba. Khi yết-ma lần thứ ba xong, phạm tăng-già-bà-thi-sa.

Bạch xong hai yết-ma mà bỏ, phạm ba thâu-lan-giá. Bạch xong một yết-ma mà bỏ, phạm hai thâu-lan-giá. Bạch xong mà bỏ phạm một thâu-lan-giá. Tác bạch chưa xong mà bỏ phạm đột-kiết-la. Nếu khi chưa bạch, tất cả đều tùy thuộc vào việc phá Tăng của bè đảng, đều phạm đột-kiết-la. Nếu khi tỳ-kheo can gián các tỳ-kheo bè đảng, lại có tỳ-kheo khác nói đừng bỏ. Tỳ-kheo (xúi giục) này phạm thâulan-giá. Nếu chưa quở trách can gián, thì phạm đột-kiết-la. Nếu khi tỳ-kheo can gián các tỳ-kheo bè đảng, tỳ-kheo-ni nói: "kiên trì đừng bỏ", cô ni này phạm thâu-lan-giá. Nếu chưa tác pháp can gián cô ni nói: "đừng bỏ" thì phạm đột-kiết-la.

Trừ tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, người khác nói: "đừng bỏ" đều phạm độtkiết-la. Tỳ-kheo-ni, tăng-già-bà-thi-sa. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sadi-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm. Sự không phạm: khi mới nói liền bỏ. Yết-ma phi pháp biệt chúng, phi pháp hòa hợp chúng, pháp biệt chúng, pháp tương tợ biệt chúng, pháp tương tợ hòa hợp chúng, phi pháp, phi luật, phi Phật dạy. Hoặc tất cả chưa tác pháp can gián thì không phạm. Người không phạm: người phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XII. Ô THA GIA1

1 Ngũ phần (tr.21c11), Tăng kỳ (tr.286c16): tăng-già-bà-thi-sa 13; Pāli, Saṅghādisesa 13. Thập tụng (tr.26b9), Căn bản (tr.705a10): tăng-già-bà-thi-sa 12.

164

T22. 597a Chương ii. Tăng tàn

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ.

Bấy giờ, ở Kỳ-liên1 có hai tỳ-kheo. Một tên là A-thấp-bà,2 người thứ hai tên là Phú-na-bà-sa.3 Cả hai ở tại Kỳ-liên có hành vi xấu, làm hoen ố nhà người. Hành vi xấu mọi người đều thấy, mọi người đều nghe. Sự làm hoen ố nhà người, mọi người đều thấy, mọi người đều nghe. Họ làm những điều phi pháp như: tự mình trồng cây hoa, sai bảo người trồng cây hoa; tự mình tưới nước, sai bảo người tưới nước; tự mình hái hoa, sai bảo người hái hoa; tự mình làm tràng hoa, sai bảo người làm tràng hoa; tự mình xâu chỉ cột, sai bảo người xâu chỉ cột; tự mình cầm hoa, sai bảo người cầm hoa; tự mình đem tràng hoa cho người, sai bảo người đem tràng hoa cho người. Hoặc ở trong thôn xóm kia có người phụ nữ, đồng nữ, cùng họ ngồi một giường, một ghế, cùng ăn uống một mâm, nói năng cười cợt; hoặc tự ca múa xướng hát, hoặc người khác làm, mình hòa theo; hoặc diễn kịch, hoặc đánh trống, thổi ống tiêu, ống sáo; làm tiếng chim sẻ, làm tiếng các loài chim khác kêu; hoặc chạy, hoặc giả kiễng chân mà đi, hoặc huýt gió, [597a1] tự làm lộng thân,4 hoặc giúp vui cho kẻ khác...

1 Kỳ-liên 羈連. Ngũ phần: Kiết-la ấp 吉羅邑. Tăng kỳ: Ca-thi Hắc sơn tụ lạc 迦 尸黑山聚落. Thập tụng: Hắc sơn thổ địa 黑山土地, thuộc nước Xá-vệ. Căn bản: Chỉ-tra sơn 抧吒山. Pāli: Kiṭāgiri.

2 A-thấp-bà 阿濕婆. Ngũ phần: An-bễ 頞髀. Thập tụng: Mã Tú 馬宿. Căn bản: A-thấp-phược-ca 阿濕薄迦. Pāli: Assaji. Đây là tỳ-kheo trong nhóm Lục quần (chabbagiyā); không phải Assaji Thera trong năm tỳ-kheo đầu tiên (pañcavaggiya).

3 Phú-na-bà-sa 富那婆娑. Ngũ phần: Phân-na-bà 分那婆. Thập tụng: Mãn Tú 滿 宿. Căn bản: Bổ-nại-phạt-tố 補捺伐素. Và thêm một người thứ ba nữa: Bánđậu-lô-hê-đắc-ca 半豆盧呬得迦. Pāli: Punabbasu. 4 Hán: tự tác lộng thân 自作弄身; nghĩa đen: đem thân mình ra làm trò đùa. Nhưng cụ thể không hiểu là làm trò gì.

165

597a

Khi ấy, có số đông tỳ-kheo từ nước Ca-thi1 tuần tự du hành đến Kỳ-liên, nghỉ đêm tại đó. Sáng ngày, đắp y, bưng bát vào thôn khất thực. Pháp phục tề chỉnh. Bước đi thong thả. Mắt nhìn trước bước đi, không xoay ngó hai bên. Theo thứ tự khất thực. Khi ấy, các cư sĩ thấy vậy, cùng nhau bàn nói: "Đây là người gì cúi đầu mà đi, không ngó hai bên, cũng không nói cười, không bặt thiệp, không khéo léo trong lời chào hỏi. Chúng ta không nên cho thức ăn cho họ. A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa của chúng ta, hai vị ấy không cúi đầu đi. Họ ngó hai bên. Họ bặt thiệp với mọi người, khéo léo trong lời chào hỏi. Chúng ta nên cúng dường thức ăn cho họ." Lúc ấy, số đông tỳ-kheo kia khất thực tại Kỳ-liên, khó khăn lắm mới nhận được thức ăn. Do vậy, họ tự nghĩ: "Có tỳ-kheo xấu hiện đang trú tại trú xứ này, làm ác hạnh như vậy… cho đến, giúp vui cho kẻ khác."

Các tỳ-kheo liền từ Kỳ-liên đến thành Vương-xá, và đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn như thường lệ hỏi thăm và an ủi các tỳ-kheo khách:

"Các ông đi đứng có được an lạc chăng? Chúng Tăng có hòa hợp không? Có gặp khó khăn vì ăn uống không?"

Các tỳ-kheo bạch đức Thế Tôn:

"Bạch Đại đức, chúng con đi đứng được an lạc. Chúng Tăng hòa hợp. Chúng con du hành từ nước Ca-thi đến Kỳ-liên… " Rồi đem

nhân duyên trên trình bày đầy đủ lên đức Thế Tôn. Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện từ xa quở trách hai tỳ-kheo A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa rằng: "Việc làm của các người ấy là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Tại sao A-thấp-bà, Phú-na-bà-sa ở nơi Kỳ-liên mà làm 1 Ca-thi quốc 迦尸國. Pāli: Kāsī, 1 trong 16 nước lớn thời Phật. Thủ phủ là Bārāṇasī.

166

T22. 597b Chương ii. Tăng tàn

hoen ố nhà người, có hành vi xấu? Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe, (…) cho đến giúp vui cho kẻ khác."

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi, bảo hai ngài Xá-lợi-phất và Mục-liên:

"Này, hai ông nên đến Kỳ-liên trao cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa pháp yết-ma tẫn xuất.1 Tại sao vậy? Vì họ là đệ tử của hai ông." Bạch tứ yết-ma như sau:

Tăng nhóm họp xong, tiến hành cử tội2 hai ông ấy. Cử tội xong tác pháp ức niệm.3 Tác ức niệm xong nên trao tội4 cho họ. Rồi sai một vị có khả năng tác yết-ma, dựa theo sự việc đã xảy ra tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa này ở nơi Kỳ-liên làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu. [597b] Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Việc có hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận; nay Tăng vì A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa tác pháp yết-ma tẫn xuất, rằng: 'Các ông đã làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu. Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Việc có hành vi xấu ai cũng thấy ai cũng nghe. Các ông đã có những hành vi xấu như vậy thì nên đi khỏi đây, không nên ở nơi này.' Đây là lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! A-thấp-bà, Phú-na-bà-sa này, ở nơi Kỳ-liên đã làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu. Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. 1 Tẫn yết-ma 擯羯磨. Thập tụng: khu xuất yết-ma 驅出羯磨. Pāli: pabbājaniyakamma; đuổi Tỳ-kheo ra khỏi địa phương nơi mà họ đang mang tiếng xấu.

2 Hán: tác cử 作舉; tiến hành luận tội và buộc tội. Pāli: codetabba. 3 Tác ức niệm 作憶念, khiến cho nhớ lại tội; khiến nhận tội. Pāli: sāretabba. 4 Dữ tội 與罪, xác định tội. Pāli: āpattiṃ ropetabba. 167

597b

Việc có hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe. Nay Tăng trao cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa pháp yết-ma tẫn xuất, rằng: 'Các ông đã làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu. Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Việc có hành vi xấu ai cũng thấy ai cũng nghe. Các ông đã có những hành vi xấu như vậy thì nên đi khỏi đây, không nên ở nơi này.

' Vị trưởng lão nào đồng ý Tăng vì hai người này tác yết-ma tẫn xuất thì im lặng. Vị nào không đồng ý thì xin nói. Đây là yết-ma lần thứ nhất.

" (Lần thứ hai, lần thứ ba

cũng như vậy).

"Tăng đã chấp thuận trao cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa pháp yết-ma tẫn xuất rồi. Tăng đã chấp thuận vì im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-liên vâng lời Phật dạy, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ dưới chân Phật, nhiễu ba vòng rồi đi. Ngài Xá-lợi-phất và Mục-liên khoác y, bưng bát, cùng với số đông năm trăm vị đại tỳ-kheo, từ nước Ca-thi du hành đến Kỳ-liên. Khi ấy, A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa nghe Xá-lợi-phất và Mục-liên dẫn năm trăm vị đại tỳ-kheo, từ Ca-thi du hành đến Kỳ-liên, bèn nghĩ: "Chắc chắn vì chúng ta làm yết-ma tẫn xuất. " Hai người kia

liền đến chỗ các cư sĩ, nói rằng:

"Nay có hai tỳ-kheo đến. Một, tên là Xá-lợi-phất, và hai, tên là Mục-liên. Một vị giỏi về huyễn thuật, bay đi trên hư không. Tỳkheo thứ hai, thì hành ác hạnh, tự mình có khả năng thuyết pháp. Quý vị nên khéo tự quán sát, đừng để bị mê hoặc." Khi ấy, Xá-lợi-phất và Mục-liên từ nước Ca-thi tuần tự du hành đến Kỳ-liên, nghỉ đêm nơi đó. Sáng ngày, khoác y, bưng bát, vào thôn khất thực. Đại Mục-liên hiện thần túc, phóng thân lên không trung; Xá-lợi-phất đích thân nói pháp.

Bấy giờ, các cư sĩ thấy vậy rồi, cùng nhau bàn tán: "Hai tỳ-kheo này, một vị giỏi nghề huyễn thuật, bay đi trong không trung. Tỳkheo thứ hai hành ác hạnh, nhưng tự nói pháp được. " Lúc này, Xá-168

T22. 597c Chương ii. Tăng tàn

lợi-phất và Mục-liên liền vì các cư sĩ tại Kỳ-liên mà [597c] nói pháp, khiến họ được tin phục.

Khi Tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-liên ăn xong, rửa bát, trở về lại trú xứ, vì nhân duyên này, tập hợp Tăng tỳ-kheo. Tăng nhóm họp, rồi họ vì A-thấp-bà, Phú-na-bà-sa mà cử tội. Cử tội xong tác ức niệm. Tác ức niệm xong trao tội. Tôn giả Xá-lợi-phất ở giữa chúng liền tác yết-ma như trên. Khi ấy, A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa bị Tăng tác yết-ma rồi, liền nói:

"Chúng Tăng có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh. Vì có tỳ-kheo đồng tội như vậy mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi. Nhưng chỉ riêng đuổi tôi."

Khi ấy, Xá-lợi-phất và Mục-liên ở tại Kỳ-liên vì A-thấp-bà và Phúna-bà-sa tác yết-ma rồi, trở về vườn Cấp-cô-độc rừng cây Kỳ-đà nước Xá-vệ, đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, bạch Phật:

"Chúng con đã đến Kỳ-liên trao cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa yết-ma tẫn xuất rồi. Khi chúng Tăng tác yết-ma tẫn xuất, A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa lại nói: 'Chúng Tăng có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh. Vì có tỳ-kheo đồng tội như vậy, mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi.

'"

Lúc ấy, đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện từ xa quở trách Athấp-bà và Phú-na-bà-sa: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Tại sao khi chúng Tăng trao cho pháp yết-ma tẫn xuất lại nói: 'Chúng Tăng có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh. Vì có tỳ-kheo đồng tội như vậy, mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi'?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách A-thấp-bà và Phúna-bà-sa rồi bảo các Tỳ-kheo: "Từ nay trở đi, cho phép Tăng trao cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa pháp ha gián, bằng bạch tứ yết-" ma.

169

598a

Trong chúng nên sai một người có thể tác yết-ma, dựa theo sự việc đã xảy ra, tác bạch:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa này ở tại Kỳ-liên, khi Tăng trao cho pháp yết-ma, lại nói: 'Tăng có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh. Vì có tỳ-kheo đồng tội như vậy, mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi.

' Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng trao cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa pháp ha gián để bỏ việc ấy, rằng: 'Các ông chớ nói Tăng có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh. Vì có tỳkheo đồng tội như vậy, mà [598a1] có người bị đuổi, có người không bị đuổi. Nhưng các tỳ-kheo không có thiên vị, không có thù nghịch, không có sợ hãi, không có bất minh. Các ông làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu. Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Hành vi xấu, ai cũng thấy, ai cũng nghe. Các ông đã làm hoen ố nhà người, đã có hành vi xấu.' Đây là lời tác bạch. "Đại đức Tăng xin lắng nghe! A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa này ở tại Kỳ-liên khi Tăng trao cho pháp yết-ma bèn nói: 'Tăng có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh vì có Tỳ-kheo đồng tội mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi.

' Nay Tăng trao cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa pháp ha gián cho bỏ việc này, rằng: 'Các ông chớ nói Tăng có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh. Vì có tỳkheo đồng tội như vậy, mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi. Nhưng các tỳ-kheo không có thiên vị, không có thù nghịch, không có sợ hãi, không có bất minh. Các ông làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu. Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe. Các ông đã làm hoen ố nhà người, đã có hành vi xấu.

' Các trưởng lão nào chấp nhận Tăng trao

cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa pháp ha gián, cho bỏ việc này, thì im lặng. Ai không đồng ý thì xin nói. Đây là yết-ma 170

T22. 598b Chương ii. Tăng tàn

lần thứ nhất. (Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy). "Tăng đã chấp thuận, trao cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa pháp ha gián cho bỏ việc này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Trao cho A-thấp-bà và Phú-na-bà-sa pháp bạch tứ yết-ma ha gián như vậy rồi, các tỳ-kheo mới đến bạch đức Thế Tôn. Đức Phật bảo: "Có tỳ-kheo nào, Tăng tẫn xuất rồi, hoặc đang tẫn xuất, hoặc chưa tẫn xuất mà nói: 'Tăng có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh,

' cũng cần trao cho họ pháp bạch tứ yết-ma ha gián như vậy. "Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới sẽ nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, sống nương tựa xóm làng, hay thành ấp, mà làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu. Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe. Các tỳ-kheo nên nói với tỳ-kheo ấy rằng: 'Đại đức là người làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu. Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe. Đại đức, ngài làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu, nay nên xa lánh xóm làng này, không nên sống ở đây nữa.

' Tỳ-kheo ấy nói với

các tỳ-kheo rằng: 'Chư Đại đức, các tỳ-kheo có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh. [598b] Vì có tỳ-kheo đồng tội như vậy, mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi.

' Các tỳ-kheo nên trả lời tỳ-kheo đó rằng: 'Đại đức chớ nói 'Tăng có thiên vị, có thù nghịch, có sợ hãi, có bất minh. Vì có tỳ-kheo đồng tội như vậy, mà có người bị đuổi, có người không bị đuổi.

' Nhưng các tỳ-kheo không có thiên

vị, không có thù nghịch, không có sợ hãi, không có bất minh. Đại đức làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu. Sự làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Hành vi171

598b

xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe.

' Tỳ-kheo ấy được can gián

như vậy mà kiên trì không bỏ; các tỳ-kheo nên can gián ba lần cho bỏ việc ấy. Cho đến ba lần can gián, bỏ thì tốt. Nếu không bỏ, tăng-già bà thi sa.

C. THÍCH TỪ

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Thôn: có bốn loại, như trên đã nói.

Xóm làng thành ấp: thuộc về của nhà vua.

Nhà: có nam có nữ.

1

Làm hoen ố nhà người:2 có bốn sự. Nương tựa3 nhà làm hoen ố nhà, nương lợi dưỡng làm hoen ố nhà, nương tựa thân hữu làm hoen ố nhà, nương tựa Tăng-già-lam làm hoen ố nhà. - Thế nào là nương tựa nhà làm hoen ố nhà? Từ một nhà (này) nhận được vật, đem cho một nhà (khác). Nhà mình nhận được vật nghe nói thì không vui. Còn nhà mình đem vật cho, lại nghĩ chuyện trả ơn, bèn nói: "Nếu có cho ta, thì ta sẽ đáp lại. Nếu không cho ta, ta lấy cớ gì cho lại?" Đó gọi là nương tựa nhà làm hoen ố nhà người.

- Thế nào gọi là nương lợi dưỡng làm hoen ố nhà? Tỳ-kheo được lợi dưỡng như pháp, cho đến thức ăn còn thừa nơi bát, đem cho một cư sĩ (này) mà không cho một cư sĩ (kia). Người cư sĩ nhận được liền sinh ý niệm trả ơn, nói: "Có cho ta, ta sẽ trả ơn. Nếu 1 Gia 家; được hiểu là gia đình, hay gia tộc. Pāli: kula; được giải thích có bốn: khattiya-kulaṃ, brāhma-kulaṃvessakulaṃ. sudda-kulaṃ, tức gồm bốn giai cấp. 2 Ô tha gia 污他家. Tăng kỳ: tha gia, hoặc sát-lợi gia, hoặc bà-la-môn gia, tỳ-xá gia, thủ-đà-la gia. Người trong tụ lạc đã có tín tâm nơi Phật pháp, mà làm cho họ mất tín tâm, gọi là ô tha gia. Pāli: kuladusāko, giải thích: gây tai tiếng cho một gia đình bằng những biếu xén như là hình thức hối lộ. 3 Nương tựa nơi đó mà sống. Pāli: upanissāya viharati, giải thích: nhờ nơi đó mà có được bốn nhu yếu là ẩm thực, y phục, ngọa cụ và y dược. 172

T22. 598c Chương ii. Tăng tàn

không cho ta, làm sao ta cho lại?" Đó gọi là nương lợi dưỡng làm hoen ố nhà người.

- Thế nào gọi là nương tựa thân hữu làm hoen ố nhà người? Tỳkheo nương tựa nhà vua, hoặc Đại thần, rồi vì (giúp) một cư sĩ (này), không vì một cư sĩ (kia). Người cư sĩ được (giúp) liền nghĩ việc trả ơn, nói: "Có vì ta, ta sẽ cúng dường. Nếu không vì ta, ta không cúng dường." Đó gọi là nương tựa thân hữu làm hoen ố nhà người.

- Thế nào gọi là nương tựa Tăng-già-lam làm hoen ố nhà người? Tỳ-kheo lấy bông trái của Tăng cho một cư sĩ (này), không cho một cư sĩ (kia). Cư sĩ được cho liền nghĩ việc trả ơn, nói: "Nếu có cho ta, ta sẽ cúng dường. Nếu không cho ta, ta không cúng dường." Đó gọi là nương tựa Tăng-già-lam làm hoen ố nhà người. Vì bốn sự này mà làm cho nhà người bị hoen ố,

1 cho nên gọi là làm hoen ố

nhà người.

Có hành vi xấu

2: tự mình trồng cây hoa, hay sai người trồng cây hoa, cho đến, giúp vui cho người, như trên đã nói. D. PHẠM TƯỚNG

Tỳ-kheo nương tựa nơi tụ lạc, làm hoen ố nhà người, ai cũng thấy, [598c] ai cũng nghe; có hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe. Tỳkheo kia can gián tỳ-kheo này rằng: "Đại đức làm hoen ố nhà người ai cũng thấy, ai cũng nghe. Có hành vi xấu ai cũng thấy, ai cũng nghe. Đại đức làm hoen ố nhà người, có hành vi xấu, nên bỏ việc này, đừng để Tăng-già quở trách, lại phạm trọng tội." Nếu vị ấy nghe lời thì tốt, bằng không nghe lời, nên tác bạch. Tác bạch rồi, nên thuyết phục, nói: "Đại đức, Tăng đã tác bạch rồi. Còn có ba yết-ma nữa, nên bỏ việc này, đừng để Tăng phải quở trách, lại phạm trọng tội."

1 Tức làm cho mang tiếng xấu.

2 Hành ác hạnh 行惡行. Pāli: pāpasamācāro, giải thích: trồng hoa hay sai người trồng hoa; tưới cây hay sai người tưới cây…

173

598c

Nếu vị ấy bỏ thì tốt, bằng không bỏ nên tác yết-ma lần đầu. Tác yết-ma lần đầu rồi, lại thuyết phục, nói: "Đại đức, Tăng đã tác bạch và tác pháp yết-ma lần đầu rồi, còn có hai yết-ma nữa. Đại đức nên bỏ việc này, đừng để Tăng quở trách lại phạm trọng tội." Nếu vị ấy nghe lời thì tốt, bằng không nghe lời nên tác pháp yết-ma lần thứ hai. Tác yết-ma lần thứ hai rồi, nên lại thuyết phục, nói: "Đại đức, Tăng đã tác pháp yết-ma lần thứ hai rồi, còn có một yếtma nữa. Đại đức nên bỏ việc này, đừng để Tăng phải quở trách lại phạm trọng tội.

"

Nếu vị ấy nghe theo thì tốt, bằng không nghe lời nên tác pháp yếtma lần thứ ba. Tác yết-ma lần thứ ba rồi, tăng-già-bà-thi-sa. Nếu tác pháp yết-ma lần thứ hai xong mà bỏ thì phạm ba thâu-langiá. Nếu tác pháp yết-ma lần thứ nhất xong mà bỏ thì phạm hai thâu-lan-giá. Nếu bạch xong mà bỏ thì phạm một thâu-lan-giá. Nếu bạch chưa xong mà bỏ thì phạm đột-kiết-la. Nếu trước khi chưa bạch, nói Tăng có thiên vị, có thù hận, có sợ hãi, có bất minh, tất cả đều phạm đột-kiết-la.

Khi Tăng tác pháp quở trách can gián lại có Tỳ-kheo khác bảo: "đừng bỏ.

" Tỳ-kheo này phạm thâu-lan-giá. Nếu chưa tác pháp quở trách can gián thì phạm đột-kiết-la. Nếu khi Tăng tác pháp can ngăn quở trách có tỳ-kheo-ni bảo: "đừng bỏ.

" Cô ni này phạm thâulan-giá. Nếu trước khi chưa tác pháp quở trách can gián thì cô ni phạm đột-kiết-la.

Trừ tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, người khác bảo: "đừng bỏ"; quở trách, không quở trách đều phạm đột-kiết-la. Nếu không xem thư mà mang đi, phạm đột-kiết-la. Nếu vì bạch y làm người đưa tin sứ giả, phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, tăng-già-bà-thi-sa. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: khi mới nói liền bỏ. Hoặc yết-ma phi pháp biệt chúng, phi pháp hòa hợp chúng, pháp tương tợ biệt chúng, pháp tương tợ hòa hiệp chúng, phi pháp, phi luật, phi Phật giáo. Nếu tất174

T22. 599a Chương ii. Tăng tàn

cả trước khi chưa tác pháp quở trách can ngăn thì không phạm. Nếu cho cha [599a1] mẹ, cho người bệnh, cho tiểu nhi, cho phụ nữ có thai, cho người bị nhốt trong ngục, cho người làm thuê trong nhà chùa thì không phạm. Trồng cây hoa, sai bảo người trồng cây hoa, để cúng dường Phật, Pháp, Tăng; tự mình tạo tràng hoa, sai bảo người tạo tràng hoa để cúng dường Phật, Pháp, Tăng; tự mình dùng chỉ xâu hoa, sai bảo người dùng chỉ xâu hoa để cúng dường Phật, Pháp, Tăng; tự mình cầm hoa, sai bảo người cầm hoa cúng dường Phật, Pháp, Tăng; tự mình dùng chỉ xâu tràng hoa, sai bảo người dùng chỉ xâu tràng hoa để cúng dường Phật, Pháp, Tăng, đều không phạm. Nếu bị người đưa tay muốn đánh,1 hoặc bị giặc, hoặc bị voi, báo, sư tử, hổ lang, hoặc nơi có hoạn nạn, hoặc chạy tránh vì người gánh gai nhọn thì không phạm. Nếu lội qua sông, rãnh, mương, hầm phải nhón gót nhảy thì không phạm.

Nếu đồng bạn đi sau, quay lại ngó không thấy, huýt gió kêu thì không phạm. Nếu vì cha mẹ bệnh, hoặc vì người bị nhốt trong ngục, hoặc vì người ưu-bà-tắc có tín tâm sâu đậm bệnh hay bị giam cầm, xem thư rồi đem đi, hoặc vì tháp, vì Tăng, vì tỳ-kheo bệnh mang thư tới lui, tất cả đều không phạm.

Người không phạm: người phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

XIII. ÁC TÁNH BẤT THỌ NHÂN NGỮ 2

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cù-sư-la, tại nước Câu-thiểm-di.3 1 Giải thích những hành vi, cử chỉ tương tự với đùa giỡn. Những điều này, một số liên hệ các ba-dật-đề, một số liên hệ các pháp chúng học. 2 Ngũ phần 3 (tr. 21b5), Tăng kỳ 7 (tr. 284c22): tăng-già-bà-thi-sa 12. Pāli, Saṅghādisesa 12. Thập tụng 4 (tr.27c6), Căn bản 16 (tr. 707a25): tăng-già-bàthi-sa 13. 3 Pāli: Kosambiyaṃ Ghositārāme.

175

599b

Bấy giờ, Tôn giả tỳ-kheo Xiển-đà1

vì tánh ngoan cố nên không

nhận lời khuyên của người khác, lại nói các tỳ-kheo rằng: "Các ngài chớ nên nói với tôi điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Tôi cũng không nói với các Đại đức điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Các Đại đức, thôi đi, đừng nên nói gì nữa! Các Đại đức sao lại dạy tôi? Tôi đáng dạy Đại đức. Tại sao vậy? Thánh chúa của tôi chứng đắc Chánh giác. Ví như nước lớn từ đầu cuốn trôi các cây cỏ dồn lại một chỗ. Các Đại đức cũng lại như vậy, đủ mọi dòng họ khác nhau, đủ các tên gọi, đủ các gia tộc khác nhau xuất gia, tập họp lại một chỗ. Cũng như gió lớn thổi các cây cỏ gom lại một chỗ. Các Đại đức cũng như vậy, đủ mọi dòng họ khác nhau, đủ các tên gọi, đủ các gia tộc khác nhau xuất gia, tập hợp lại một chỗ. Bởi vậy, các Đại đức không đáng dạy tôi. Tôi đáng dạy các Đại đức. Tại sao vậy? Thánh chúa của tôi chứng đắc Chánh giác.

" Khi ấy, trong các tỳ-kheo nghe, có vị thiểu

dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý hiềm trách tỳ-kheo Xiển-đà: "Sao lại ngoan cố không nhận lời khuyên của người khác? Lại nói với các tỳ-kheo rằng: 'Các ngài chớ nên nói với tôi điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Tôi cũng không [599b] nói với các Đại đức điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Các Đại đức thôi đi, đừng nên nói gì nữa! Các Đại đức sao lại dạy tôi? Tôi đáng dạy Đại đức. Tại sao vậy? Thánh chúa của tôi chứng đắc Chánh giác. Ví như nước lớn từ đầu cuốn trôi các cây cỏ dồn lại một chỗ. Các Đại đức cũng lại như vậy, đủ mọi dòng họ khác nhau, đủ các tên gọi, đủ các gia tộc khác nhau xuất gia, tập họp lại một chỗ. Cũng như gió lớn thổi các cây cỏ gom lại một chỗ. Các Đại đức cũng như vậy, đủ mọi dòng họ khác nhau, đủ các tên gọi, đủ các gia tộc khác nhau xuất gia, tập hợp lại một chỗ. Bởi vậy, các Đại đức không đáng dạy tôi. Tôi đáng dạy các Đại đức. Tại sao vậy? Thánh chúa của tôi chứng đắc Chánh giác.

'"

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách 1 Xiển-đà 闡陀, thường gọi là Xa-nặc, quân hầu ngựa của Thái tử. Pāli: Channa. 176

T22. 599b Chương ii. Tăng tàn

đầy đủ. Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp các Tăng tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách tỳ-kheo Xiển-đà: "Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Này Xiển-đà, sao lại ngoan cố không nhận lời khuyên bảo của người khác,… như trên cho đến, Thánh chúa của tôi chứng đắc Chánh giác.

'"

Đức Thế Tôn quở trách Xiển-đà rồi, bảo các tỳ-kheo: "Cho phép Tăng trao cho Xiển-đà tỳ-kheo pháp bạch tứ yết-ma ha gián. Pháp quở trách can gián như vầy: trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, dựa theo sự việc trên tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo Xiển-đà này vì tánh ngoan cố nên không nhận lời khuyên của người khác. Các tỳ-kheo đã khuyên can như pháp những điều học giới, nhưng tự mình trở thành người không thể nói chuyện, bảo các tỳ-kheo rằng: 'Các Đại đức, chớ nói với tôi điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Tôi cũng không nói với các Đại đức điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Các Đại đức thôi đi, khỏi cần phải dạy tôi.

' Nếu thời gian thích hợp với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng trao cho tỳ-kheo Xiển-đà pháp ha gián cho bỏ việc này, rằng: 'Này Xiển-đà, chớ tự mình trở thành người không thể nói chuyện. Hãy tự mình trở thành người có thể nói chuyện. Xiển-đà, ngài nên như pháp can gián các tỳkheo. Các tỳ-kheo cũng nên như pháp can gián ngài. Như vậy, chúng đệ tử Phật được tăng ích, trao đổi dạy bảo nhau, trao đổi can gián nhau, trao đổi sám hối1 với nhau.' Đây là

lời tác bạch."

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo Xiển-đà này do tánh ngoan cố nên không nhận lời khuyên của người khác. Các tỳ-kheo đã khuyên can như pháp những điều trong 1 Sám hối: nên hiểu là phát lồ.

177

599c

giới học, nhưng tự mình trở thành người không thể nói chuyện, bảo các tỳ-kheo rằng: 'Các Đại đức, chớ nói với tôi điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Tôi cũng không nói với các Đại đức điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Các Đại đức thôi đi, khỏi cần phải dạy tôi.

' Nay Tăng vì tỳ-kheo Xiển-đà tác

pháp[599c] ha gián cho bỏ việc này, rằng: 'Này Xiển-đà, chớ tự mình trở thành người không thể nói chuyện. Hãy tự mình trở thành người có thể nói chuyện. Xiển-đà, ngài nên như pháp can gián các tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo cũng nên như pháp can gián ngài. Như vậy, chúng đệ tử Phật được tăng ích, trao đổi dạy bảo nhau, trao đổi can gián nhau, trao đổi sám hối với nhau.

' Các trưởng lão nào chấp thuận Tăng vì

tỳ-kheo Xiển-đà tác pháp ha gián cho bỏ việc này thì im lặng. Vị nào không chấp thuận xin nói. Đây là yết-ma lần thứ nhất.

" (Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy). "Tăng đã trao cho tỳ-kheo Xiển-đà pháp ha gián cho bỏ việc này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Nên can gián như vậy rồi Tăng trao cho tỳ-kheo Xiển-đà pháp bạch tứ yết-ma can gián khiến cho bỏ việc này rồi, các tỳ-kheo bạch Phật. Đức Phật dạy:

"Nếu có các Tỳ-kheo khác do tánh ngoan cố không nhận lời khuyên bảo của người khác, thì Tăng cũng trao cho pháp bạch tứ yết-ma can gián như vậy. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới nên nói như vầy:

B. GIỚI VĂN

Tỳ-kheo nào, có tánh ngoan cố không nhận lời khuyên của người khác. Khi được các tỳ-kheo khuyên can như pháp những điều trong học giới, tự thân không nhận lời can gián, lại nói: 'Các Đại đức, chớ nói với tôi điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Tôi cũng không nói với các Đại đức điều gì hoặc 178

T22. 600a Chương ii. Tăng tàn

tốt hoặc xấu. Các Đại đức thôi đi, đừng can gián tôi. ' Các

tỳ-kheo can gián tỳ-kheo ấy rằng: 'Đại đức, chớ tự thân không nhận lời can gián. Đại đức hãy tự thân nhận lời can gián. Đại đức như pháp can gián các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo cũng như pháp can gián Đại đức. Như vậy, chúng đệ tử Phật được tăng ích, trao đổi dạy bảo nhau, trao đổi can gián nhau, trao đổi sám hối với nhau.

' Tỳ-kheo này được

can gián như vậy, kiên trì không bỏ. Các tỳ-kheo nên ba lần can gián cho bỏ sự ấy. Cho đến ba lần can gián, bỏ thì tốt. Nếu không bỏ, tăng-già-bà-thi-sa.

C. THÍCH TỪ

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Tánh ngoan cố không nhận lời của người:1 không nhẫn chịu, không thọ nhận lời người khác dạy bảo.

Lấy giới luật như pháp dạy bảo: có bảy tụ vi phạm: ba-la-di, tănggià-bà-thi-sa, ba-dật-đề, ba-la-đề đề-xá-ni, thâu-lan-giá, đột-kiết-la, ác thuyết.

Như pháp: đúng pháp, đúng luật, đúng lời Phật dạy. Nếu tỳ-kheo với tánh ngoan cố, không chấp nhận lời của người, các tỳ-kheo lấy giới luật như pháp để giáo thọ.

Tự thân trở thành không thể nói chuyện với: "Đại đức [600a1] chớ nói với tôi điều gì hoặc tốt hoặc xấu, tôi cũng không nói với Đại đức điều gì hoặc tốt hoặc xấu. Đại đức thôi đi, chớ can gián tôi. "

D. PHẠM TƯỚNG

Tỳ-kheo kia can gián tỳ-kheo này rằng: "Đại đức, chớ tự mình trở thành người không thể nói chuyện. Hãy tự mình trở thành người có 1 Hán: ác tánh bất thọ nhân ngữ 惡性不受人语. Ngũ phần: ác tánh nan cộng ngữ 惡性難共語. Tăng kỳ: tự dụng lệ ngữ 自用戾語. Thập tụng: ác tánh lệ ngữ 惡性 戾語. Pāli: dubbacajātiko, bản tính khó nói; khó nói chuyện; không nhận lời khuyên can.

179

600b

thể nói chuyện. Đại đức, ngài nên như pháp can gián các tỳ-kheo. Các tỳ-kheo cũng nên như pháp can gián ngài. Như vậy, chúng đệ tử Phật được tăng ích, trao đổi dạy bảo nhau, trao đổi can gián nhau, trao đổi sám hối với nhau. Đại đức nên bỏ việc này, đừng để Tăng quở trách mà phạm trọng tội."

Nếu vị ấy nghe lời thì tốt, bằng không nghe lời nên tác pháp yết-ma lần thứ hai. Tác yết-ma lần thứ hai rồi, nên lại phải thuyết phục nói: "Đại đức, Tăng đã tác pháp yết-ma lần thứ hai rồi, còn có một yếtma nữa. Đại đức nên bỏ việc này, đừng để Tăng phải quở trách lại phạm trọng tội."

Nếu vị ấy nghe theo thì tốt, bằng không nghe lời nên tác pháp yếtma lần thứ ba. Tác yết-ma lần thứ ba rồi, tăng-già-bà-thi-sa. Bạch và yết-ma lần thứ hai xong mà bỏ thì phạm ba thâu-lan-giá. Bạch và yết-ma lần thứ nhất xong mà bỏ thì phạm hai thâu-lan-giá. Nếu bạch xong mà bỏ thì phạm một thâu-lan-giá. Nếu bạch chưa xong mà bỏ thì phạm đột-kiết-la. Nếu trước khi chưa bạch, ngoan cố không nhận lời khuyên bảo của người khác, thảy đều đột-kiết-la. Khi Tăng tác pháp quở trách can gián lại có tỳ-kheo khác bảo: "đừng bỏ!" Tỳ-kheo này phạm thâu-lan-giá. Nếu chưa tác pháp quở trách can gián thì phạm đột-kiết-la. Nếu khi Tăng tác pháp can ngăn quở trách có tỳ-kheo-ni bảo: "đừng bỏ!" Cô ni này phạm thâu-lan-giá. Nếu trước khi chưa tác pháp quở trách can gián thì cô ni phạm đột-kiết-la.

Trừ tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, người khác bảo: "đừng bỏ!" Quở trách, không quở trách đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, tăng-già-bà-thi-sa. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: khi mới nói liền bỏ. Yết-ma phi pháp biệt chúng, phi pháp hòa hợp chúng, pháp biệt chúng, pháp tương tợ biệtchúng, pháp tương tợ hòa hợp chúng, [600b] phi pháp, phi luật, phi lời Phật dạy. Tất cả trước khi chưa can gián thì không phạm. Nếu bị 180

T22. 600b Chương ii. Tăng tàn

người vô trí quở trách can gián, mà nói với người ấy rằng: "Việc làm của Hòa thượng, A-xà-lê của ông cũng như vậy. Ông hãy nên học hỏi, tụng kinh thêm.

" Hoặc việc kia là như vậy. Hoặc nói giỡn chơi, hoặc nói gấp gáp, hoặc nói một mình, hoặc nói trong mộng, hay muốn nói việc này nhầm nói việc kia thì không phạm. Người không phạm: người phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách.

181

CHƯƠNG III

BẤT ĐỊNH1

I. GIỚI THỨ NHẤT

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Thế Tôn ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, Ca-lưu-đà-di khi còn là bạch y có người bạn có vợ tên là Trai ưu-bà-tư 2 nhan sắc xinh đẹp. Ca-lưu-đà-di cũng tướng mạo xinh đẹp. Ca-lưu-đà-di để ý đến Trai ưu-bà-tư. Trai ưu-bà-tư cũng để ý đến Ca-lưu-đà-di.

Ca-lưu-đà-di đến giờ, đắp y, mang bát, đến nhà Trai ưu-bà-tư. Hai người cùng ngồi nơi chỗ kín.

Khi Ca-lưu-đà-di cùng Trai ưu-bà-tư nói chuyện, Tỳ-xá-khư Mẫu 3

có chút việc đến nơi đó. Từ xa, Tỳ-xá-khư nghe tiếng nói của Calưu-đà-di. Ưu-bà-tư (ưu-bà-di) này có lòng mộ đạo, nghe bên trong có tiếng nói của tỳ-kheo, khởi lên ý nghĩ: "Không chừng tỳ-kheo nói pháp.

" Do vậy liền đến dựa nơi vách để nghe. Nhưng lại chỉ nghe tiếng nói phi pháp. Tỳ-xá-khư lại nghĩ: "Nghe tiếng của tỳkheo mà lại nói những việc phi pháp. Tỳ-kheo không nên nói những lời như vậy!" Bà liền nhìn qua lỗ nhỏ, thấy Ca-lưu-đà-di với Trai ưu-bà-tư cùng ngồi trên giường nói những điều phi pháp. Thấy vậy, Tỳ-xá-khư Mẫu bèn nghĩ: "Tỳ-kheo này ngồi chỗ phi pháp, lại 1 Ngũ phần 4 (tr.22c14). Tăng kỳ 7 (tr.289c18). Thập tụng 4 (tr.28b8). Căn bản 16 (tr.710a24). Pāli, Aniyakaṇḍaṃ, Vin. iii. 186tt. 2 Trai ưu-bà-tư (=ưu-bà-di) 齋優婆私, Tăng kỳ 7: Con gái của một người bà-lamôn quen biết. Thập tụng 4: người quen cũ là ưu-bà-di Quật-đa. Căn bản 16: ưubà-di Cấp-đa 笈多. Pāli: con gái của một nhà thí chủ; không nói tên cô gái. 3 Tỳ-xá-khư Mẫu 毘舍佉母. Ngũ phần: Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu 毘舍佉鹿子母. Pāli: Visakhā Migàramātā. Bà có nhiều con và cháu, tất cả đều giàu có. Vì vậy, trong mọi lễ hay tiệc, bà đều được mời. Bà đến nhà này cũng do được mời.

600c

nói lời phi pháp. Nếu phu chủ của người đàn bà này thấy thì họ sẽ mắng chửi vợ, sinh tâm bất tín.

" Khi ấy, Tỳ-xá-khư Mẫu ưu-bà-tư

liền ra khỏi nhà này, vội vàng đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, đứng qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Phật một cách đầy đủ. Bạch đức Thế Tôn rồi, đảnh lễ dưới chân Phật, nhiễu ba vòng cáo lui.

Khi ấy, đức Thế Tôn tập hợp Tăng tỳ-kheo. Ngài biết mà vẫn cố hỏi Ca-lưu-đà-di:

"Có thật ông cùng với Trai ưu-bà-tư ngồi riêng ở chỗ khuất vắng chăng?"

Ca-lưu-đà-di trả lời:

"Thật vậy, bạch Thế Tôn."

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách: "Việc làm của ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải [600c] hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao ông cùng với Trai ưu-bà-tư ngồi riêng chỗ khuất vắng?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Ca-lưu-đà-di rồi bảo các tỳ-kheo:

"Ca-lưu-đà-di là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài. "

Muốn nói giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cùng một người nữ, một mình ngồi tại chỗ khuất, chỗ kín, chỗ có ngăn che, chỗ có thể hành dâm, nói lời phi pháp. Có vị ưu-bà-di trụ tín nói một pháp trong ba pháp, hoặc ba-la-di, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hoặc ba-dậtđề, và tỳ-kheo ngồi ấy tự xác nhận 'tôi phạm tội này. ' Vậy

cần xử trị một trong ba pháp, hoặc tăng-già-bà-thi-sa, hoặc ba-dật-đề, hoặc đúng như lời ưu-bà-di trụ tín. Cần như pháp xử trị tỳ-kheo ấy. Đây gọi là pháp bất định. 184

T22. 600c Chương iii. Bất định

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Người nữ: người nữ có trí, chưa mạng chung.

Ngồi riêng: một tỳ-kheo, một người nữ.

Chỗ khuất kín: có hai loại. Một là khuất vắng đối với thấy; hai là khuất vắng đối với nghe. Khuất vắng đối với thấy là hoặc do bụi trần, do sương mù, trong bóng tối, không thấy nhau. Khuất vắng đối với nghe là nơi mà tiếng nói thường không nghe được. Nơi có ngăn che: hoặc do cây, do vách tường, do rào, hoặc do vải và các vật khác có thể ngăn che.

Nơi có thể hành dâm: nơi có thể dung chứa hành động về dâm dục. Nói lời phi pháp: tức là nói về pháp dâm dục.

Ưu-bà-tư trụ tín:1 tin Phật, Pháp, Tăng; quy y Phật, Pháp, Tăng; không giết, không trộm, không tà dâm, không vọng ngữ, không uống ruợu; khéo ghi nhớ sự việc không nhầm lẫn, nói lời chơn thật không hư vọng.

Nếu tỳ-kheo tự xác nhận chỗ nhắm đến, tự xác nhận chỗ đến, tự xác nhận có ngồi, tự xác nhận có nằm, tự xác nhận có làm việc đó thì nên theo lời tỳ-kheo nói mà xử trị.

Nếu tỳ-kheo tự xác nhận chỗ nhắm đến, tự xác nhận chỗ đến, tự 1 Tín nhạo ưu-bà-tư 信樂優婆私. Trong giới văn, nói là trụ tín ưu-bà-tư 住信優 婆私. Ngũ phần: khả tín ưu-bà-di 可信優婆夷, người đã thấy bốn Chân đế (chỉ quả vị Tu-đà-hoàn). Tăng kỳ 7 (tr.290c13): khả tín ưu-bà-di 可信優婆夷; có 16 điều để gọi là ưu-bà-di đáng tin: 3 quy y, 4 bất hoại tịnh, Tăng chưa được lợi, giúp cho được lợi; đã được lợi, giúp cho tăng trưởng; Tăng mang tiếng xấu, tìm cách dập tắt; không tùy ái, không tùy sân, không tùy bố, không tùy si; ly dục hướng thành tựu giới. Thập tụng: khả tín ưu-bà-di 可信優婆夷, đã thọ tam quy, đắc đạo, đắc quả. Căn bản: chánh tín ô-ba-tư-ca 正信鄔波斯迦, vị đã kiến đế, đắc quả. Pāli: saddheyyavacasā upāsikā, ưu-bà-di mà lời nói đáng tin; giải thích: đây chỉ người nữ đã đắc quả (āgataphalā), đắc hiện quán (abhisametvāvinī), đã học hiểu giáo pháp.

185

601a

xác nhận có ngồi, tự xác nhận có nằm, mà không tự xác nhận làm việc đó thì nên như lời của ưu-bà-tư nói mà xử trị. 1

Nếu tỳ-kheo tự nói chỗ nhắm đến, tự nói chỗ đến, tự nói có ngồi, không tự nói có nằm, không tự nói có làm việc đó, thì nên như lời Ưu-bà-tư nói mà xử trị.

Nếu tỳ-kheo tự nói chỗ nhắm đến, tự nói chỗ đến, không tự nói có ngồi, không tự nói có nằm, không tự nói có làm việc đó, thì nên y theo lời ưu-bà-tư nói mà xử trị.

Nếu tỳ-kheo tự nói chỗ nhắm đến, [601a1] không tự nói đến đâu, không tự nói có ngồi, không tự nói có nằm, không tự nói có làm việc đó, thì nên y theo lời ưu-bà-tư mà xử trị. Nếu tỳ-kheo không tự nói chỗ nhắm đến, không tự nói đến đâu, không tự nói có ngồi, không tự nói có nằm, không tự nói làm việc đó thì nên y theo lời của ưu-bà-tư mà xử trị. Trong đây, không xác định pháp nào, cho nên gọi là bất định.2 II. GIỚI THỨ HAI

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Thế Tôn ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, Ca-lưu-đà-di khi còn là bạch y có người bạn có vợ tên là Trai ưu-bà-tư nhan sắc xinh đẹp. Ca-lưu-đà-di cũng tướng mạo xinh đẹp. Ca-lưu-đà-di để ý đến Trai ưu-bà-tư. Trai ưu-bà-tư cũng để ý đến Ca-lưu-đà-di.

Ca-lưu-đà-di đến giờ, đắp y, mang bát, đến nhà Trai-ưu-bà-tư. Hai người ngồi nơi chỗ trống, cùng nói chuyện.

Khi Ca-lưu-đà-di cùng Trai-ưu-bà-tư nói chuyện, Tỳ-xá-khư Mẫu 1 Tăng kỳ 7: tác yết-ma mích tội tướng mà xử trị. Thập tụng: khi ấy Tăng tác pháp thật mích.

2 Pāli, aniyato, vì không xác định là ba-la-di, hay tăng-già-bà-thi-sa, hay ba-dậtđề, nên gọi là bất định. 186

T22. 601b Chương iii. Bất định

có chút việc đến nơi đó. Từ xa, Tỳ-xá-khư nghe tiếng nói của Calưu-đà-di. Ưu-bà-tư (ưu-bà-di) này có lòng mộ đạo, nghe bên trong có tiếng nói của tỳ-kheo, khởi lên ý nghĩ: "Không chừng tỳ-kheo nói pháp.

" Do vậy liền đến dựa nơi vách để nghe. Nhưng lại chỉ nghe tiếng nói phi pháp. Tỳ-xá-khư lại nghĩ: "Nghe tiếng của tỳkheo mà lại nói những việc phi pháp. Tỳ-kheo không nên nói những lời như vậy!" Bà liền nhìn qua lỗ nhỏ, thấy Ca-lưu-đà-di với Trai ưu-bà-tư cùng ngồi chỗ trống trải nói việc phi pháp. Thấy vậy, Tỳ-xá-khư Mẫu bèn nghĩ:

"Tỳ-kheo này ngồi chỗ phi pháp, lại nói lời phi pháp. Nếu phu chủ của người đàn bà này thấy thì họ sẽ mắng chửi vợ, sinh tâm bất tín". Khi ấy, Tỳ-xá-khư Mẫu ưu-bà-tư liền ra khỏi nhà này, vội vàng đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, đứng qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Phật một cách đầy đủ. Bạch đức Thế Tôn rồi, đảnh lễ dưới chân Phật, nhiễu ba vòng cáo lui. Khi ấy, đức Thế Tôn tập hợp Tăng tỳ-kheo. Ngài biết mà vẫn cố hỏi Ca-lưu-đà-di:

"Có thật ông cùng với Trai ưu-bà-tư ngồi riêng ở chỗ trống chăng?"

Ca-lưu-đà-di trả lời: "Thật vậy, bạch Thế Tôn." Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao ông cùng với Trai ưu-bà-tư ngồi riêng chỗ trống?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách Ca-lưu-đà-di rồi bảo các tỳ-kheo:

"Ca-lưu-đà-di là người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, [601b]Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

187

601b

Muốn nói giới này nên nói như vầy:

Tỳ-kheo nào, cùng một người nữ, một mình ngồi tại chỗ trống, chỗ không thể hành dâm, nói lời thô tục. Có vị ưubà-di trụ tín nói một pháp trong hai pháp, hoặc tăng-giàbà-thi-sa, hoặc ba-dật-đề, và tỳ-kheo ngồi ấy tự xác nhận 'tôi phạm tội này.

' Vậy cần xử trị một trong hai pháp, hoặc

tăng-già-bà-thi-sa, hoặc ba-dật-đề, hoặc đúng như lời ưubà-di trụ tín. Cần như pháp xử trị tỳ-kheo ấy. Đây gọi là pháp bất định.

B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Chỗ trống: không có tường vách kín đáo, không có cây cối, rào dậu khuất kín và không có các vật ngăn che.

Chỗ không thể hành dâm: chỗ không dung chứa hành động dâm dục được.

Lời nói thô tục: tức là nói việc dâm dục, khen ngợi hai đường tốt xấu.

Ưu-bà-tư trụ tín: tin Phật, Pháp, Tăng; quy y Phật, Pháp, Tăng; không giết, không trộm, không tà dâm, không vọng ngữ, không uống ruợu; khéo ghi nhớ sự việc không nhầm lẫn, nói lời chơn thật không hư vọng. Nếu tỳ-kheo tự nói chỗ nhắm đến, tự nói chỗ đến, tự nói có ngồi, tự nói có nằm, thì nên theo lời tỳ-kheo nói mà xử trị. Nếu tỳ-kheo tự nói chỗ nhắm đến, tự nói chỗ đến, tự nói có ngồi, tự nói có nằm, tự nói có làm việc đó thì nên theo lời tỳ-kheo nói mà xử trị.

Nếu tỳ-kheo tự nói chỗ nhắm đến, tự nói chỗ đến, tự nói có ngồi, tự nói có nằm, mà không tự nói làm việc đó thì nên như lời của ưu-bàtư nói mà xử trị. Nếu tỳ-kheo tự nói chỗ nhắm đến, tự nói chỗ đến, tự nói có ngồi, không tự nói có nằm, không tự nói có làm việc đó, thì nên như lời ưu-bà-tư nói mà xử trị.188

T22. 601b Chương iii. Bất định

Nếu tỳ-kheo tự nói chỗ nhắm đến, tự nói chỗ đến, không tự nói có ngồi, không tự nói có nằm, không tự nói có làm việc đó, thì nên y theo lời ưu-bà-tư nói mà xử trị.

Nếu tỳ-kheo tự nói chỗ nhắm đến, không tự nói đến đâu, không tự nói có ngồi, không tự nói có nằm, không tự nói có làm việc đó, thì nên y theo lời ưu-bà-tư mà xử trị.

Nếu tỳ-kheo không tự nói chỗ nhắm đến, không tự nói đến đâu, không tự nói có ngồi, không tự nói có nằm, không tự nói làm việc đó thì nên y theo lời của ưu-bà-tư mà xử trị. Trong đây, không xác định pháp nào, cho nên gọi là bất định.1 * 1 Xem cht. trên.

* Bản Hán, hết quyển 5.

189

CHƯƠNG IV

NI-TÁT-KỲ BA-DẬT-ĐỀ1

I. SÚC TRƯỜNG Y2

A. DUYÊN KHỞI

1. Y dư

[601c]Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳđà, nước Xá-vệ. Bấy giờ, đức Thế Tôn cho phép các tỳ-kheo thọ trì ba y không được dư.

Lúc ấy, nhóm sáu tỳ-kheo chứa y dư. Hoặc có y mặc buổi sáng. Hoặc có y mặc buổi trưa. Hoặc có y mặc buổi xế. Nhóm sáu tỳkheo thường kinh doanh trang nghiêm y phục, cất chứa như vậy. Các tỳ-kheo thấy, bảo nhóm sáu tỳ-kheo rằng:

"Đức Phật cho phép thọ trì ba y, không được dư. Đây là y của ai?" "Y dư của chúng tôi đấy.

" Nhóm sáu trả lời.

Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Đức Như Lai cho phép thọ trì ba y, tại sao các thầy cất chứa y dư, hoặc có y mặc buổi sáng, hoặc có y mặc giữa ngày, hoặc có y mặc buổi xế?"

Các tỳ-kheo liền đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi 1 Cf, Tăng kỳ 8, tr.292b10: "Ni-tát-kỳ ba-dạ-đề, y dư cần phải xả trước Tăng; sau đó sám tội ba-dật-đề. Xả mà không sám hối, phạm tội việt tì-ni. Ba-dạ-đề, nghĩa là có thể đọa ác đạo." Thập tụng 5, tr.30b12: "Ni-tát-kỳ ba-dạ-đề, y ấy cần phải xả. Tội ba-dạ-đề cần phải sám hối." Căn bản 16, tr.711c26: "Ni-tát-kỳ ba-dật-đểca, vật ấy cần phải xả; tội ấy cần phải sám. " Pāli (Vin.iii. 193): nissaggiya

pācittiya.

2 Pāli: Atirekacīvara, Vin. iii. 195.

602a

ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập họp Tăng tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện quở trách nhóm sáu tỳ-kheo: "Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao, nhóm sáu tỳ-kheo, Như Lai cho phép thọ trì ba y, các ông lại chứa cất y dư?" Đức Phật dùng vô số phương tiện quở trách rồi bảo các Tỳ-kheo: "Nhóm sáu tỳ-kheo là những người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là những kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳ-kheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

1

"Tỳ-kheo nào chứa y dư,

ni-tát-kỳ ba-dật-đề."

2. Quá mười ngày

Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy rồi, Tôn giả Anan nhận được một tấm y phấn tảo quý giá2 từ nơi một người kia, muốn dâng cúng cho đại Ca-diếp.3 Vì ngài Ca-diếp thường sống hạnh đầu-đà, mặc loại y này. Nhưng lúc ấy, ngài không có ở đó. Tôn giả A-nan có ý nghĩ: "Đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới, 'Tỳ-kheo nào chứa y dư, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. ' Nay, ta nhận được y

phấn tảo quý giá, muốn [602a1] dâng cúng cho đại Ca-diếp. Vì đại Ca-diếp thường sống hạnh đầu-đà, mặc loại y này. Mà ngài không có ở đây. Không biết làm sao đây?"

1 Ngũ phần: qua một đêm.

2 Quý giá phấn tảo y 貴價糞掃衣; quý giá ở đây nên hiểu là "thực chất, đúng nghĩa.

" Tức đúng loại y bị vất bỏ như là rác, chứ không phải y trân quý, có giá trị. Ngũ phần 4: 2 tấm vải kiếp-bối.

3 Pāli: muốn cúng lại cho Xá-lợi-phất. 192

T22. 602a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề A-nan liền đến chỗ đức Phật, đảnh lễ dưới chân Phật, đứng qua một bên, bạch đức Thế Tôn:

"Bạch Thế Tôn, Ngài vì các tỳ-kheo kết giới, 'tỳ-kheo nào chứa y dư, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. ' Nay con nhận được một y phấn tảo quý giá, muốn dâng cúng lên đại Ca-diếp. Vì đại Ca-diếp thường tu hạnh đầu đà, mặc y phấn tảo. " Phật hỏi A-nan:

"Khi nào Ca-diếp về?"

A-nan bạch Phật:

"Sau mười ngày sẽ về."

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này, tập hợp Tăng tỳ-kheo, tùy thuận thuyết pháp cho các tỳ-kheo, dùng vô số phương tiện nói về thiểu dục tri túc, hạnh đầu-đà, ưa pháp xuất ly, rồi bảo các tỳ-kheo: "Từ nay về sau cho phép chứa y dư, không quá mười ngày. "

Muốn nói giới nên nói như vầy: B. GIỚI TƯỚNG

Tỳ-kheo nào, y đã xong, ca-thi-na đã xả, cất chứa y dư, trong mười ngày không tịnh thí được phép chứa. Nếu quá mười ngày, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên. Y đã xong: chỉ là ba y. 1

Y ca-thi-na đã xả.

2

Y:1 có mười loại: y thi, y kiếp-bối (vải), y khâm-bà la, y sô-ma (bố), 1 Y dĩ cánh 衣已竟. Pāli: niṭṭhittacīvarasmiṃ, y đã hoàn tất; tức y đã may xong; bao gồm trường hợp y bị mất, y bị cướp, y bị cháy. Ngũ phần 4: giặt, nhuộm, và may xong.

2 Thiếu giải thích trong bản Hán. Ngũ phần 4 (tr.23b28): ca-thi-na đã được xả do bạch nhị yết-ma. Pāli (Vin.iii. 196): ubbhatasmiṃ kaṭhine, được giải thích: ca-thi-na đã được xả do tám nguyên nhân; hoặc do Tăng tác pháp xả. Xem chương Y ca-thi-na.

193

602a

y sấm-ma, y phiến-na, y ma (vải gai), y súy-di-la, y cưu-di-la, y sấm-la-bán-ni.2

Y dư:3 cho đến miếng vải chiều dài bằng tám ngón tay, chiều rộng bằng bốn ngón tay của Như Lai trở lên đều gọi là y dư. Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y, được chứa. Ngày thứ hai được y, cho đến ngày thứ mười được y, được chứa. Qua đến ngày thứ mười một, khi bình minh4

xuất hiện, tất cả y đó trở thành ni-tátkỳ.

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y, ngày thứ hai được y. Ngày thứ ba không được. Ngày thứ tư được (như vậy lần lần lên đến ngày thứ mười không được, xây dựng câu văn cũng như trên).5 Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y. Ngày thứ hai, ngày thứ ba không được. Ngày thứ tư được, cho đến ngày thứ mười được y. Nếu đến ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số y nhận được trong tám ngày đó đều phạm ni-tát-kỳ.

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y, ngày thứ hai được y. Ngày 1 Hầu hết, Hán dịch y 衣 (Pāli: cīvara), cần được hiểu là vải để may y, chứ không phải là áo mặc theo nghĩa đen của từ Hán.

2 Mười loại y: y thi (Pāli: koseyya), y kiếp-bối (Pāli: kappāsika), y khâm-bà-la (kambala), y sô-ma (khoma), y sấm-ma, y phiến-na (sāna), y ma (bhaṅga, vải gai), y súy-di-la, y cưu-di-la, y sấm-la-bán-ni 絁衣劫貝衣欽婆羅衣芻摩衣讖摩 衣扇那衣麻衣翅夷羅衣鳩夷羅衣讖羅半尼衣. Ngũ phần: kiếp-bối 劫貝, khâmba-la 欽波羅, dã-tàm-miên 野蠶綿, trữ 紵, ma 麻. Tăng kỳ: khâm-bà-la 欽婆羅 kiếp-bối 劫貝, sô-ma 芻摩, câu-xá-da 俱舍耶, xá-na 舍那, ma 麻, xu-mâu-đề 軀 牟提. Pāli: cīvaraṃ, y ở đây chỉ sáu loại y (=vải) được chấp nhận: khomaṃ (vải lanh), kappāsikaṃ (vải bông), koseyyaṃ (lụa), kambalaṃ (lông thú), sāṇaṃ (vải gai thô), bhaṅgaṃ (vải bố).

3 Trường y 長衣. Căn bản 16 (tr.711c25): "Ngoài những y đang thọ trì, còn lại gọi là y dư.

" Pāli: atirekacīvaraṃ, giải thích: y không được phân phối (anadiṭṭhita) và chưa được tác tịnh (avikappita). 4 Minh tướng 明相, tướng sáng, dấu hiệu sáng. Pāli: aruṇuggamane, khi mặt trời mọc.

5 Trong ngoặc: nguyên tiểu chú trong bản Hán. 194

T22. 602b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

thứ ba và ngày thứ tư không được. Ngày thứ năm được, (như vậy lần lần xuống, cho đến ngày thứ chín, ngày thứ mười không được y, xây dựng câu văn cũng như trên).1

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư không được y. Ngày thứ năm được y, cho đến ngày thứ mười được y. Nếu đến ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số y được trong bảy ngày đó, đều phạm ni-tát-kỳ. Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y, ngày thứ hai được y. [602b]Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm không được y. Ngày thứ sáu được y, (như vậy chuyển, xuống cho đến ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười, không được y, xây dựng câu văn cũng như trên).*

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm không được y. Ngày thứ sáu được y, cho đến ngày thứ mười được y. Nếu đến ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số y được trong sáu ngày đó, đều phạm ni-tát-kỳ. Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y, ngày thứ hai được y. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu không được. Ngày thứ bảy được y (như vậy lần xuống cho đến ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không được y, xây dựng câu văn cũng như vậy).*

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu không được y. Ngày thứ bảy được y, cho đến ngày thứ mười được y. Nếu đến ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số y được trong năm ngày đó đều phạm ni-tát-kỳ.

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y, ngày thứ hai được y. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy không được y. Ngày thứ tám được y (như vậy lần xuống cho đến 1 Tiểu chú trong bản Hán.

195

602b

ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không được y, xây dựng câu văn cũng như trên).* Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy không được y. Ngày thứ tám được y, cho đến ngày thứ mười được y, nếu qua ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số y được trong bốn ngày đó, đều phạm ni-tát-kỳ.

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y, ngày thứ hai được y. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám không được y. Ngày thứ chín được y (như vậy lần xuống cho đến ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không được y, xây dựng câu văn cũng như trên).*

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám không được y. Ngày thứ chín, ngày thứ mười được y; số y được trong ba ngày đó, nếu đến ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, đều phạm ni-tát-kỳ.

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y. Ngày thứ hai được y. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín không được y. Ngày thứ mười được y (như vậy lần xuống cho đến ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không được y, xây dựng câu văn cũng như trên).* Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín không được y. Ngày thứ mười được y. Nếu qua ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số y được trong hai ngày đó, đều phạm ni-tát-kỳ.

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y, ngày thứ hai được y. Ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không được y (như196

T22. 602c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

vậy lần xuống cho đến ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười không được y, xây dựng câu văn cũng như trên).* Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y. Ngày thứ hai, ngày thứ ba, ngày thứ tư, ngày thứ năm, ngày thứ sáu, ngày thứ bảy, ngày thứ tám, ngày thứ chín, ngày thứ mười [602c] không được y. Nếu qua ngày mười một, khi bình minh xuất hiện, số y nhận được trong một ngày đó, đều phạm ni-tát-kỳ.

Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y không tịnh thí.1 Ngày thứ hai được y tịnh thí. Ngày thứ ba được y, cho đến ngày thứ mười được y không tịnh thí. Qua đến ngày thứ mười một, khi bình minh xuất hiện, số y nhận được trong chín ngày đó đều phạm ni-tát-kỳ. Nếu tỳ-kheo nào, ngày thứ nhất được y, ngày thứ hai được y mà không tịnh thí. Ngày thứ ba được y tịnh thí. Ngày thứ tư được y không tịnh thí (như vậy lần xuống cho đến ngày thứ mười được y tịnh thí, không tịnh thí, xây dựng câu văn cũng như trên).* Nếu y bị mất (xây dựng câu văn cũng như trên). Nếu làm phi y (đặt câu văn cũng như trên).

* Nếu với ý nghĩ là người quen biết lấy (đặt câu văn cũng như trên).

* Nếu quên đi (xây dựng câu văn cũng như

trên).

* Tất cả đều phạm ni-tát-kỳ.

Nếu y phạm xả đọa mà không xả, đem đổi lấy y khác, phạm một ni-tát-kỳ ba-dật-đề và một đột-kiết-la.

Y xả đọa này nên xả cho Tăng, hoặc một nhóm người, hoặc một người. Không được xả biệt chúng. Nếu xả không thành xả, phạm 1 Tịnh thí 淨施, hay tác tịnh. Tăng kỳ 8 (tr.292b14): "Được phép chứa y dư trong vòng 10 ngày không tác tịnh. Quá 10 ngày, ni-tát-kỳ ba-dạ-đề." Căn bản 16 (tr.711c26): "y dư trên 10 ngày, nếu tác phân biệt pháp (tác tịnh), được phép chứa." Tứ phần, ba-dật-đề 59: có hai cách tịnh thí, chân thật và triển chuyển. Chân thật tịnh thí là biếu luôn. Triển chuyển tịnh thí chỉ cho trên danh nghĩa, người cho vẫn dùng với ý niệm "mượn tạm.

" Pāli, Pācittiya 59 (Vin.iv.122):

vikappana, tác tịnh hay tịnh thí, có hai cách: sammukhavikappana, hiện tiền tác tịnh và parammukha-vikappana, khiếm diện tác tịnh. 197

602c

đột-kiết-la. Khi xả cho Tăng, phải đến trong Tăng, mặc y trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đến kính lễ Thượng tọa, quỳ gối, chấp tay, thưa:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., cố ý chứa y dư như vậy, quá mười ngày, phạm xả đọa. Nay, tôi xả cho Tăng sử dụng."

Xả y rồi phải sám hối. Người thọ sám phải tác bạch, sau đó mới thọ sám. Lời tác bạch như sau:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., cố ý chứa y dư như vậy, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi thọ sự sám hối của tỳ-kheo tên là... Đây là lời tác bạch." Tác bạch như vậy xong, sau đó mới thọ sự sám hối. Vị thọ sám nên nói với phạm nhân rằng:

"Hãy tự trách tâm ông!"

Phạm nhân trả lời:

"Xin vâng!"

Nếu Tăng đông, khó tập hợp, mà tỳ-kheo này có duyên sự muốn đi xa thì nên hỏi tỳ-kheo ấy rằng: "Y này, ông muốn cho ai?" Tùy theo lời nói của vị ấy mà cho, và Tăng phải hoàn y này lại liền cho tỳ-kheo ấy bằng pháp bạch nhị yết-ma. Nghi thức trao như sau: Trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác yết-ma, theo sự việc trên tác bạch như sau:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo tên là..., cố ý chứa y dư như vậy, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, đem y này trao cho tỳ-kheo tên là... kia. Tỳ-kheo tên là... kia sẽ hoàn lại cho tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch.

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là... cố ý chứa y dư như vậy, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng, Tăng đem y này cho tỳ-kheo tên là... kia. Tỳ-kheo tên là... kia sẽ 198

T22. 603a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề hoàn lại cho tỳ-kheo này. Các trưởng lão nào chấp thuận, Tăng đem y này trao cho [603a1] tỳ-kheo tên là... kia và Tỳkheo tên là... kia sẽ hoàn cho tỳ-kheo này, thì im lặng; vị nào không đồng ý, xin nói.

"Tăng đã chấp thuận cho Tỳ-kheo tên là... kia y này rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

Tỳ-kheo này ở giữa Tăng xả y rồi, mà không được trả lại; Tăng mắc đột-kiết-la.1 Khi trả lại, có người nói "đừng trả" , người ấy mắc

đột-kiết-la.

Nếu tác pháp tịnh thí,2 hoặc gởi đi cho người khác, hoặc đem làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la,3 hoặc cố ý làm cho hư hoại, hoặc đốt cháy, hoặc làm phi y,

4 hoặc thường xuyên mặc cho hư, đều phạm đột-kiết-la.

Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni, đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: không quá mười ngày. Hoặc chuyển tịnh thí. Hoặc gởi đi cho người. Hoặc tưởng bị giặc cướp; hoặc tưởng bị mất; hoặc tưởng bị cháy; hoặc tưởng bị trôi. [Trong các trường hợp này] không tịnh thí, không gởi đi cho người, không phạm. Nếu y bị đoạt, y bị mất, y bị cháy, y bị trôi, lấy mặc,5 hoặc người 1 Pāli, Vin.iii.197 (Pācittiya 1): Sau khi xả y dư, cần sám ba-dật-đề. Y phải được trả lại, nói: imaṃ cīvaraṃ āyasmato dammī'ti, "Y này tôi trả lại cho Trưởng

lão."

2 Sau khi đã xả như pháp.

3 Ba-lợi-ca-la 波利迦羅. Skt (=Pāli). parikara, dây đai, dây nịt, để buộc y phục. 4 Phi y 非衣; không dùng làm y.

5 Hán: thủ trước 取著; chưa rõ nghĩa. Cf, Tứ phần 17, tr.676b13 (ba-dật-đề 59): "Vật đã chân thật tịnh thí, cần phải hỏi chủ sau đó mới dùng (Hán: thủ trước). Nếu là triển chuyển tịnh thí, không cần hỏi, tùy ý dùng (tùy ý thủ trước). " Cf,

Tăng kỳ 8 (T22n1425, tr.293a10): người khác nhận giùm y được cúng, nhưng chưa đưa; quá hạn, vẫn không phạm.

199

603a

khác đưa cho mặc,1 hoặc người khác đưa cho làm,2 thì người kia không phạm.

Người nhận gởi gắm y kia hoặc mạng chung, hoặc đi xa, hoặc thôi tu, hoặc bị giặc bắt dẫn đi, hoặc bị ác thú hại, hoặc nước trôi chìm. Các trường hợp như vầy mà không tác tịnh thí, không gởi đi cho người, cũng không phạm.

Người không phạm: người phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách. II. NGỦ LÌA Y3

A. DUYÊN KHỞI

1. Lìa y

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ.

Bấy giờ, nhóm sáu tỳ-kheo đem y gởi nơi tỳ-kheo thân hữu để du hành trong nhân gian. Tỳ-kheo được gởi y, thường thường đem y phơi nắng. Các tỳ-kheo thấy, hỏi:

"Đức Phật cho phép tỳ-kheo chứa ba y, không được dư. Đây là y của ai?"

Tỳ-kheo phơi y trải lời: "Đây là y của nhóm sáu tỳ-kheo. Họ là bạn thân của tôi, đem gởi cho tôi, để du hành trong nhân gian. Sợ bị sâu bọ phá nên tôi đem phơi."

Trong số các tỳ-kheo nghe đó, có vị thiểu dục tri túc, sống hạnh đầu-đà, ưa học giới, biết tàm quý, hiềm trách nhóm sáu tỳ-kheo: 1 Cf, Tăng kỳ 8, nt., hoặc thầy, hoặc đệ tử nghe có người cho y, nhưng y chưa đưa đến. Quá hạn vẫn không phạm.

2 Cf, Tăng kỳ 8, nt., nhờ người may y. May đã xong, nhưng chưa giao. Quá hạn, vẫn không phạm.

3 Pāli: Ticīvaravippavaseyya, Vin.iii. 198. 200

T22. 603b Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Sao các thầy đem y gởi cho tỳ-kheo thân hữu; lìa y mà du hành trong nhân gian?"

Hiềm trách rồi, các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn.

Đức Thế Tôn vì nhân duyên này tập hợp Tăng tỳ-kheo quở trách nhóm sáu tỳ-kheo:

[603b]"Việc làm của các ngươi là sai quấy, chẳng phải oai nghi, chẳng phải pháp sa-môn, chẳng phải tịnh hạnh, chẳng phải hạnh tùy thuận, làm việc không nên làm. Sao lại đem y gởi cho tỳ-kheo thân hữu; lìa y mà du hành trong nhân gian?"

Đức Thế Tôn dùng vô số phương tiện quở trách rồi, bảo các tỳkheo: "Nhóm sáu tỳ-kheo là những người ngu si, là nơi trồng nhiều giống hữu lậu, là kẻ phạm giới này ban đầu. Từ nay trở đi, Ta vì các tỳkheo kết giới, gồm mười cú nghĩa, cho đến câu, chánh pháp tồn tại lâu dài.

"

Muốn nói giới nên nói như vầy:

"Tỳ-kheo nào, y đã xong, y ca-thi-na đã xả, lìa một trong ba y ngủ đêm nơi khác, ni-tát-kỳ ba-dật-đề."

2. Cương giới của y

Khi đức Thế Tôn vì các tỳ-kheo kết giới như vậy, bấy giờ có một tỳ-kheo bị bệnh can tiêu,

1 có y phấn tảo tăng-già-lê nặng quá. Tỳ-1 Can tiêu bệnh 乾痟病, chứng gầy còm, hay nhức đầu kinh niên? Từ điển Khang Hy: tiêu 痟, chứng bệnh nhức đầu. Ngũ phần 4, một tỳ-kheo trì y phấn tảo, muốn đi xa, nhưng y quá nặng. Tăng kỳ 8: Xá-lợi-phất muốn về thăm quê, gặp phải lúc mưa dầm, tăng-già-lê nặng vì ướt sũng, nên không đi được. Căn bản 17: Ngày Tăng bố-tát, đại Ca-diếp không đến được vì ở cách sông, gặp khi trời mưa, qua sông nước lớn, y bị ướt. Pāli, Pācittiya 2: aññataro bhikkhu Kosambiyaṃ gilāno hoti, một tỳ-kheo ở Kosambi bị bệnh. 201

603c

kheo này vì có nhân duyên muốn du hành trong nhân gian, không thể mang nó theo được, tự nghĩ rằng: "Đức Thế Tôn đã vì các tỳkheo kết giới, không được lìa y ngủ đêm. Lìa y ngủ đêm, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nay ta bị bệnh can tiêu, mà ta có y phấn tảo tăng-già-lê quá nặng, lại có nhân duyên muốn du hành trong nhân gian, không thể mang theo được. Nay ta nên như thế nào đây?" Vị ấy nói với các tỳ-kheo đồng bạn rằng:

"Đức Thế Tôn đã vì các tỳ-kheo kết giới, không được lìa y ngủ đêm. Lìa y ngủ đêm, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Nay tôi bị bệnh can tiêu, mà tôi có y phấn tảo tăng-già-lê quá nặng, lại có nhân duyên muốn du hành trong nhân gian, không thể mang theo được. Nay tôi nên như thế nào? Các Đại đức vì tôi đến bạch đức Thế Tôn, Thế Tôn dạy thế nào, tôi sẽ phụng hành như vậy."

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân Phật, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch lên đức Thế Tôn một cách đầy đủ. Đức Thế Tôn liền tập hợp các Tăng tỳ-kheo, bảo rằng: Từ nay trở đi, cho phép Tăng trao cho tỳ-kheo bệnh này pháp bạch nhị yết-ma, kết không mất y. Nghi thức trao như vầy: Tỳ-kheo kia nên đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ giầy dép, đến lễ Thượng tọa, quì gối, chấp tay, bạch xin như vầy: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi, tỳ-kheo tên là..., mắc bệnh can tiêu, phấn tảo tăng-già-lê này nặng, có nhân duyên muốn du hành trong nhân gian, không thể mang theo được. Nay tôi đến xin Tăng pháp không mất y." Nên cầu xin như vậy ba lần. Trong Tăng nên sai một vị có thể tác yết-ma, theo sự việc trên tác bạch:

[603c]"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo tên là..., mắc bệnh can tiêu, có phấn tảo tăng-già-lê quá nặng, lại có nhân duyên muốn du hành trong nhân gian, nên không thể mang theo được, đến xin Tăng pháp không mất y. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, trao cho tỳkheo này pháp không mất y. Đây là lời tác bạch." 202

T22. 603c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo tên là..., mắc bệnh can tiêu, có phấn tảo tăng-già-lê quá nặng, lại có nhân duyên muốn du hành trong nhân gian, mà không thể mang theo được, nay đến xin Tăng pháp không mất y. Nay, Tăng trao cho tỳ-kheo tên là... pháp không mất y. Trưởng lão nào chấp thuận Tăng trao cho tỳ-kheo tên là... pháp không mất y thì im lặng; vị nào không đồng ý xin nói." "Tăng đã chấp thuận trao cho tỳ-kheo tên là... pháp không mất y rồi. Tăng chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy."

B. GIỚI TƯỚNG

Từ nay về sau sẽ nói giới như sau:

Tỳ-kheo nào y đã xong, y ca-thi-na đã xả, lìa một trong ba y ngủ đêm chỗ khác, trừ tăng yết-ma, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Tỳ-kheo: nghĩa như trên.

Y đã xong: đủ ba y.

Y ca-thi-na đã xả. (như trên)

Ba y: tăng-già-lê, uất-đa-la-tăng, an-đà-hội. Y: có mười loại, như trên đã nói.

Tăng: cùng một thuyết giới, cùng một yết-ma. Không mất y: trong Tăng-già-lam có một giới. Mất y: trong Tănggià-lam có nhiều giới.1 Không mất y: cây có một giới. Mất y: cây có nhiều giới. Không mất y: sân2 có một giới. Mất y: sân có nhiều giới. 1 Một giới… nhiều giới; Ngũ phần: đồng giới, dị giới 同界異界. Thập tụng 5: một giới, biệt giới; Căn bản 17: một thế phần, nhiều thế phần. Nghĩa là, mỗi nơi có một hay nhiều phạm vi phụ cận. Pāli: ekūpacāra, nānūpacra. Xem thêm cht. 29 sau.

2 Hán: tràng 場.

203

604a

Không mất y: xe có một giới. Mất y: xe có nhiều giới. Không mất y: thuyền có một giới. Mất y: thuyền có nhiều giới. Không mất y: thôn có một giới. Mất y: thôn có nhiều giới. Không mất y: nhà có một giới. Mất y: nhà có nhiều giới. Không mất y: giảng đường có một giới. Mất y: giảng đường có nhiều giới.

Không mất y: kho chứa có một giới. Mất y: kho chứa có nhiều giới. Không mất y: lẫm có một giới. Mất y: lẫm có nhiều giới. Tăng-già-lam: có bốn loại như trên.1 Cây: cao bằng người, có bóng che đủ để ngồi kiết già. Sân: nơi đập và phơi ngũ cốc.

Xe: chỗ đủ cho xe quay đầu lại.

Thuyền: chỗ đủ cho chiếc thuyền xoay lại. Thôn: [604a1] có bốn loại như trên.2 Giảng đường: có nhiều khoảng trống. Kho: nơi chứa các vật mua bán, ngựa xe v.v... Lẫm: chỗ chứa ngũ cốc.

Giới Tăng-già-lam: giới Tăng-già-lam này, chẳng phải giới Tănggià-lam kia. Giới Tăng-già-lam này, chẳng phải giới của cây kia. Cho đến giới của kho chứa này chẳng phải giới của kho chứa kia, cũng như vậy. Giới cây này chẳng phải giới cây kia. Cho đến giới kho chứa, giới của Tăng-già-lam cũng như vậy. Giới của sân này chẳng phải giới của sân kia. Cho đến giới Tănggià-lam, giới cây, cũng như vậy. Ngoài ra xây dựng câu văn cũng như trên.

1 Như trên. Các đoạn trước, chưa chỗ nào đề cập. 2 Chương i, Ba-la-di ii, phần thích nghĩa. 204

T22. 604a Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

Giới Tăng-già-lam: ở đường biên của Tăng-già-lam, với sức người trung bình, dùng đá hoặc gạch ném đến chỗ nào thì nơi đó gọi là giới.1 Cho đến giới của kho chứa cũng như vậy. Nếu tỳ-kheo để y ở trong Tăng-già-lam, lại ngủ ở dưới gốc cây, khi bình minh chưa xuất hiện, hoặc xả y, hoặc tay cầm y, hoặc đến trong tầm đá ném tới. Nếu không xả y, hoặc tay cầm y, hoặc đến trong tầm đá ném tới; khi bình minh xuất hiện, tùy theo chỗ lìa y ngủ, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

Trừ ba y, lìa các y khác, đột-kiết-la.

Tỳ-kheo để y trong Tăng-già-lam, đến chỗ sân phơi. Bình minh chưa xuất hiện, hoặc xả y, hoặc tay phải nắm y, hoặc đến trong tầm đá ném tới. Nếu không xả y, không đến trong tầm đá ném tới, mà bình minh xuất hiện, tùy theo chỗ lìa y ngủ, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Cho đến ngủ nơi kho chứa, mỗi mỗi câu cũng như vậy. Nếu tỳkheo để y dưới gốc cây, đến ngủ chỗ sân phơi lúa cho đến ngủ nơi kho chứa của Tăng-già-lam thì cũng như vậy.

Không mất y: Nếu nơi a-lan-nhã không có giới, trong khoảng tám cây.

2 Một cây là bảy cung. Cung pháp nước Giá-ma-lê3 trung bình dài bốn khủy tay.

Nếu tỳ-kheo nơi a-lan-nhã có thôn, để y trong khoảng tám cây, ngủ chỗ khác, bình minh chưa xuất hiện. Không xả y, tay không nắm y, hoặc không đến chỗ đá ném tới, khi bình minh xuất hiện, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Trừ ba y, lìa các y khác, đột-kiết-la. 1 Tăng viện với một hay nhiều khu phụ cận. Pāli, Vin.iii. 200: vihāro ekūpacāro nanūpacāro: tinh xá có một vùng phụ cận, hay nhiều vùng phụ cận. Căn bản 17, gọi là có một thế phần hay có nhiều thế phần. Một nhà có thể chỉ có một thế phần, nếu chỉ có một gia trưởng. Một nhà nhưng có nhiều thế phần, nếu có nhiều gia trưởng. Anh em chia nhau ở từng khu vực riêng. 2 Mahāvagga, Vin.i.111: 7 abhantara (a-bàn-đà). Khoảng cách giữa 2 cây là 1 abhantara.

3 Căn bản 17, tr.714c21: theo phép trồng xoài của Sanh Văn bà-la-môn (Pāli. Jaṇussoṇī).

205

604b

Y xả đọa này nên xả cho Tăng, hoặc một nhóm người, hoặc một người; không được xả biệt chúng. Nếu xả biệt chúng, không thành xả phạm đột-kiết-la.

Khi xả cho Tăng, đương sự nên đến trong Tăng, trống vai bên hữu, cởi bỏ dép, đến lễ Thượng tọa quỳ gối, chấp tay,[604b] thưa như vậy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tôi tỳ-kheo tên là..., đã lìa y ngủ, phạm xả đọa. Nay, tôi xả cho Tăng."

Phạm nhân xả rồi phải sám hối. Vị thọ sám hối phải tác bạch, sau đó mới thọ sám. Tác bạch như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., lìa y ngủ, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, tôi nhận sám hối cho vị tỳ-kheo này. Đây là lời tác bạch."

Bạch như vậy rồi, sau mới nhận sám hối. Vị nhận sám hối nên nói với phạm nhân rằng:

"Hãy tự trách tâm ông!"

Phạm nhân trả lời:

"Xin vâng!"

Tăng nên hoàn y lại cho tỳ-kheo này, liền bạch nhị yết-ma. Thể thức trao lại y như vầy: trong Tăng nên sai một vị có khả năng tác pháp yết-ma, theo sự việc trên, tác bạch: "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo tên là..., lìa y ngủ, phạm xả đọa; nay xả cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận đem y này hoàn lại cho tỳkheo... Đây là lời tác bạch." "Đại đức Tăng xin lắng nghe! Tỳ-kheo này tên là..., lìa y ngủ, phạm xả đọa, nay xả cho Tăng. Nay, Tăng đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo tên... Các trưởng lão chấp thuận, Tăng đem y này hoàn lại cho tỳ-kheo... kia thì im lặng. Ai không đồng ý xin nói.

206

T22. 604c Chương iv. Ni-tát-kỳ ba-dật-đề

"Tăng đã chấp thuận trao y cho tỳ-kheo... kia rồi. Tăng đã chấp thuận nên im lặng. Việc này tôi ghi nhận như vậy." Nếu ở trong Tăng xả y rồi, mà không hoàn lại, Tăng phạm đột-kiếtla. Khi hoàn lại, có người nói: đừng hoàn, người ấy phạm đột-kiếtla. Nếu chuyển làm tịnh thí, hoặc sai cho người, hoặc đem làm ba y, hoặc làm y ba-lợi-ca-la,1 hoặc cố làm cho hư, hoặc đốt, hoặc làm phi y, hoặc mặc luôn cho hư, tất cả đều phạm đột-kiết-la. Tỳ-kheo-ni, ni-tát-kỳ ba-dật-đề. Thức-xoa-ma-na, sa-di, sa-di-ni phạm đột-kiết-la. Đó gọi là phạm.

Sự không phạm: đã được Tăng tác yết-ma. Khi bình minh chưa xuất hiện, tay nắm y, hoặc cả y, hoặc đến chỗ đá quăng tới, hoặc tưởng bị cưỡng đoạt, hoặc tưởng bị mất, hoặc tưởng bị cháy, hoặc tưởng bị nước trôi, hoặc tưởng bị hư hoại. Nếu đường thủy bị đứt đoạn, đường bộ bị hiểm nạn, hoặc bị giặc cướp, hoặc nạn ác thú, hoặc nước lên lớn, hoặc bị cường lực bắt, hoặc bị trói, hoặc mạng nạn, phạm hạnh nạn, không xả y, tay không nắm tới y, không đến chỗ đá quăng tới thì không phạm.

Người không phạm: người phạm đầu tiên khi chưa chế giới; người si cuồng, loạn tâm, thống não bức bách. III. CHỜ Y MỘT THÁNG2

A. DUYÊN KHỞI

Một thời, đức Phật ở trong vườn Cấp-cô-độc, rừng cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ, [604c] có tỳ-kheo, mà y tăng-già-lê bị cũ rách hư hoại, nghĩ rằng: "Thế Tôn đã vì các tỳ-kheo kết giới: 'Y đã xong, y ca-thi-na đã xả, cho phép chứa y dư trong mười ngày. Chứa quá hạn định, ni-tát-kỳ ba-dật-đề.

' Song, tăng-già-lê này của ta bị

1 Xem cht. Ch Ni-tát-kỳ 1 trên.

2 Pāli: Nissaggiya 3, akālacīvaram uppajjeyya. Vin.iii. 202. 207

604c

cũ, hư mục, trong vòng mười ngày không thể may xong. Bây giờ, ta nên như thế nào?" Vị ấy liền nói với tỳ-kheo đồng tâm ý rằng: "Lành thay! Đại đức vì tôi bạch lên đức Thế Tôn. Ngài dạy thế nào tôi sẽ phụng hành thế ấy."

Các tỳ-kheo đến chỗ đức Thế Tôn, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi qua một bên, đem nhân duyên này bạch đầy đủ lên đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn dùng nhân duyên này tập hợp các tỳ-kheo và bảo: "Từ nay về sau cho phép các tỳ-kheo được chứa y dư, vì chờ cho đủ."