Kinh Pháp Cú Tây Tạng

PHẨM 10 - LÒNG TIN

Ghi nhận : Phước sẽ tới nhờ tín, giới, thí. Nếu không có lòng tin, sẽ không tinh tấn; nếu không tinh tấn, sẽ không đắc huệ giải thoát. Do vậy, lòng tin là tài sản lớn.

Bài kệ số 16 trong phẩm này được Luận Thư kể rằng hai ngài Cariputra và Maudgalya-yana từ rừng vào một ngôi làng để khất thực. Một số dân làng Tirthikas nổi sân, la mắng, lấy đất bỏ vào bình bát hai vị; tuy nhiên một số người Bà La Môn tử tế đã tới xua đuổi kẻ dữ, và cúng dường thích nghi. Bài kệ nói hai vị sư vẫn giữ bất động tâm giữa người lành, kẻ dữ; nhưng rời xa kẻ bất tín, và thân cận người thiện tín.

Lòng tin, khiêm tốn, giới hạnh, bố thí - bậc thánh ca ngợi các đức tính này; người có các đức tính đó sẽ vào cõi chư thiên; ta nói, con đường đó sẽ dẫn vào cõi thiên.

(177) Keo kiết không sanh thiên, Kẻ ngu ghét bố thí, Người trí thích bố thí, Đời sau, được hưởng vui.

Lòng tin là bảo vật lớn nhất của cõi này, ai sống theo pháp này sẽ tìm thấy an lạc: sự thật là ngọt ngào nhất trong các vị, sống với trí tuệ là tối thắng trong đời.

Người trí tin lời bậc A La Hán dạy sẽ dẫn tới Niết bàn, và khi nghe pháp với tôn kính, sẽ đạt được trí tuệ.

Nhờ tinh tấn, ra khỏi biển, nhờ lòng tin, hết nạn sông; nhờ tinh tấn, dứt sầu khổ; nhờ trí tuệ, sẽ thanh tịnh.

Tu sĩ có bạn là lòng tin, với đầy đủ trí tuệ sẽ cắt đứt mọi trói buộc để đạt tới Niết bàn.

Người trí có tín, giới, tuệ chân thật, khi tâm ai giữ các đức này sẽ sạch tội; ta gọi người đó đi đường thiện.

Người giới và tín toàn hảo, người bố thí rộng rãi, người rời tâm tham keo kiệt, tới đâu cũng được ca ngợi.

Người trí cõi này giữ chặt lòng tin và trí tuệ; đó là bảo vật quý nhất; người đó xa lìa mọi tài sản khác.

Người ưa nghe lời bậc thánh, ưa nghe thuyết pháp, xa lìa mọi tâm tham, người đó gọi là "thiện tín."

Hãy luôn bày tỏ lòng tin, vì đó là phước không ai trộm được; hạnh phúc là bậc tu sĩ có lòng tin như thế, hạnh phúc là người trí khi gặp bậc tu sĩ như thế.

(249) Bố thí là vì ưa thích, vì lòng tin. Mất vui vì kẻ khác ăn hay uống, sẽ tự ngày đêm mất định.

(250) Ai dứt tâm ghen tỵ đó, cũng như cắt bỏ ngọn cây tala, sẽ được ngày đêm vào định.

Chớ thân cận kẻ thiếu lòng tin, vì kẻ đó y hệt giếng khô; hễ đào lên, sẽ chỉ thấy nước bẩn, đầy bùn.

Người trí thân cận người có lòng tin, vì người này như sông lớn và trong, như hồ êm sóng và mát.

Bậc tịch lặng vẫn giữ tâm lặng lẽ giữa cả người lành, kẻ dữ; Hãy xa người bất tín, và gần người tín tâm.

Hết Phẩm 10, về Lòng Tin

PHẨM 11 - NGƯỜI XUẤT GIA

Ghi nhận : Trong khi hai bản Rockhill và Iyer ghi nhan đề phẩm này là "The Shramana" - tức là bậc Phạm hạnh, bậc ẩn tu, người hành giả, tu sĩ, sa môn, Tỳ khưu (dù nghĩa từ nguyên thời cổ xưa có bao gồm những vị ẩn tu từ truyền thống tôn giáo khác) - trong khi bản Sparham ghi là "The Ordained Person" chỉ hàm nghĩa người xuất gia bên nhà Phật.

Lời Đức Phật có khi dùng văn phong nhấn mạnh, như ở bài kệ 16, với cách nhiều lời một ý -- "xa rời tội, tịch lặng tội, xa rời tất cả bất tịnh" - để chỉ hạnh tu sĩ.

Một số bài kệ nơi đây sẽ giữ văn phong của Hòa Thượng Thích Minh Châu.

(383) Tu sĩ, hãy ly tham ái, hãy tinh tấn chận dòng sinh tử; không rời tham ái, sẽ không đạt toàn thiện.

(313) Phóng dật và thờ ơ chỉ gom thêm tội; người dè dặt và tinh tấn biết cách làm những gì cần làm.

(312) Hành vi buông thả, không biết hối lỗi, sống đời bất chính, sẽ chẳng có lợi ích gì.

(311) Như mũi tên vụng nắm, sẽ bị họa đứt tay; tu sĩ làm sai trái, sẽ rơi vào địa ngục.

Như mũi tên khéo nắm, sẽ không cắt vào tay; tu sĩ làm đúng phận sự, sẽ đi tới Niết bàn.

Tu sĩ kém học, thấy khó qua sông, thấy khó kham nhẫn, tâm đầy sầu khổ vì thiếu quyết tâm.

Tu sĩ sống mãi như thế, sẽ khổ hoài thôi, không thể tự giải thoát, khi tâm đầy những bất định.

Ưa làm tội lỗi, dù là tu sĩ hay cư sĩ, say mê sai trái, là tự vào đường sầu khổ tái sinh.

Nhiều thầy mặc y vàng áo vá, nhưng sống buông thả, vui làm ác, rồi sẽ vào ngục vô gián.

(162) Phá giới quá trầm trọng, Như dây leo bám cây, Gieo hại cho tự thân, Như kẻ thù mong ước.

(260) Không phải là trưởng lão, Dầu cho có bạc đầu. Người chỉ tuổi tác cao, Được gọi là: "Lão ngu."

(261) Bậc giới hạnh, không lỗi, tu thanh tịnh đạo, xa lìa mọi bất tịnh, mới xứng danh Trưởng Lão.

(264) Làm sai, nói dối, dù cạo đầu, cũng không là tu sĩ. Sống vô minh và tham ái, sao gọi là tu sĩ.

(265) Làm sai, nói dối, dù cạo đầu, cũng không là tu sĩ. Tịch lặng hết các tội, mới được người trí gọi là tu sĩ.

Làm sai, nói dối, dù cạo đầu, cũng không là tu sĩ. Phân biệt tất cả tội, cả tội nhỏ và lớn, xa lìa tội, tịch lặng tội, mới được gọi là tu sĩ.

Người xa rời tội, là bậc Phạm hạnh; tịch lặng tội, là bậc sa môn; xa rời tất cả bất tịnh, là bậc tu sĩ.

Hết Phẩm 11, về Người Xuất Gia

PHẨM 12 - THÁNH ĐẠO

Ghi nhận : Nhan đề phẩm này trong bản Rockhill là "The Way" - trong hai bản Iyer và Sparham cùng dịch là "The Path." Đều có nghĩa là con đường, lối đi, phương pháp tu để giải thoát. Nơi đây, xin dịch là Thánh Đạo.

Tri kiến giải thoát là cần nhìn ra Tứ Diệu Đế (Khổ, Tập, Diệt, Đạo), còn gọi là Tứ Thánh Đế, gọi tắt là Tứ Đế, tức Bốn Sự Thật Vi Diệu do Đức Phật chỉ ra.

Con đường giải thoát là Bát Chánh Đạo (chánh kiến, chánh tư duy, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định), còn gọi là Bát Thánh Đạo, hay Đường Đạo Tám Nhánh, gọi tắt là Bát Chánh, là con đường duy nhất để giải thoát - nằm trong Đạo Đế.

Trí tuệ sẽ giúp người tu thấy Tứ Thánh Đế, hiểu rõ đường tu này sẽ phá hủy tất cả tham muốn về sinh hữu.

Bụi do gió thổi lên, và sẽ nhờ mưa lắng xuống; tương tự, người có mắt tuệ, toàn bộ tâm ý sẽ tịch lặng.

Tri kiến đó giúp người tu kết thúc sinh và tử, giải thoát người tu ra khỏi thế gian, đó là đệ nhất tri kiến.

(273) Tứ Đế là sự thật tối thắng; Bát Chánh là đường đạo tối thắng; Ly tham là pháp tối thắng; người Thấy Pháp là tối thắng giữa loài hai chân.

(277) Tất cả pháp hữu vi đều vô thường; thấy tri kiến đó, sẽ hết khổ: đây là đường thanh tịnh toàn hảo.

(278) Tất cả pháp hữu vi đều khổ; thấy tri kiến đó, sẽ hết khổ: đây là đường thanh tịnh toàn hảo.

(279) Tất cả pháp hữu vi đều là không; thấy tri kiến đó, sẽ hết khổ: đây là đường thanh tịnh toàn hảo.

Tất cả pháp hữu vi đều là huyễn ảo; thấy tri kiến đó, sẽ hết khổ: đây là đường thanh tịnh toàn hảo.

(276) Ta đã dạy con đường dứt khổ sinh hữu. Như Lai là thầy, tự các ngươi phải ra sức đi tới Niết bàn.

Ta đã dạy con đường dứt khổ tham ái. Như Lai là thầy, tự các ngươi phải ra sức đi tới Niết bàn.

(274) Duy đường này, không đường khác, tới tri kiến thanh tịnh; chú tâm đường này, sẽ xa lưới Ma.

Đường này thẳng, tới thế giới khác; đường này độc đạo, tới biển thanh tịnh. Ngài Thích Ca Mâu Ni, với định và huệ, dạy về đường đạo này cho nhiều chúng sinh.

Thấy đường dứt bỏ sanh tử, ta với tâm từ bi dạy đường duy nhất này. Sau khi vượt qua dòng sông tội lỗi, ta dạy người khác vượt sông như ta đã qua bờ.

Đường này tới tịch diệt hoàn toàn, bình an, thanh tịnh; đường này dứt bỏ luân hồi sinh tử; phương tiện phân biệt tất cả pháp giới: đường này do người mắt tuệ dạy.

Như nước Sông Hằng chảy xiết, rồi tan vào biển, người đi lối tri kiến toàn hảo này rồi sẽ tịch diệt cái chết.

Đức Phật, tâm từ với chúng sinh, đã chuyển bánh xe Pháp, trước giờ chưa từng có, là Đấng Bảo Vệ, thầy của trời người, vượt bờ sinh hữu -- con xin kính lễ.

Người giữ 3 thiện hạnh (xả ly, yêu thương, từ bi), và rời 3 ác hạnh (tham ái, sân hận, hiềm khích) sẽ tới bình an; như bụi do mưa lắng xuống, khi tâm và thân an định, người đó hỷ lạc vô cùng với trí tuệ tối thắng.

Tâm người đó vào 3 pháp định (không, vô tướng, vô nguyện), thiền trong vắng lặng với 4 tâm vô lượng (từ, bi, hỷ, xả); quán chiếu như thế, người trí gỡ hết trói buộc, tự giải thoát khỏi 3 miền (tham, sân, si) bằng 3 phương tiện (giới, định, huệ).

Lấy trí tuệ làm binh khí, lấy tinh tấn làm sức mạnh, người đó tự quán chiếu, giữ tâm định, vui trong thiền, hiểu rõ sinh và diệt của các pháp thế gian, sẽ hoàn toàn giải thoát: ai hiểu rõ pháp tịch diệt của thế gian, ta nói đó là người đã đạt pháp vô sinh và đã tới bờ kia.

Người chú tâm vào Bát Thánh Đạo, con đường thẳng, sẽ tới bất tử; theo đường này, người đó sẽ thấy an lạc như ý, và xứng đáng được ca ngợi.

Hết Phẩm 12, về Thánh Đạo

CHƯƠNG HAI

PHẨM 13 - DANH VỌNG

Ghi nhận : Nhan đề phẩm này các bản Iyer và Rockhill dịch là "Honours" (bản Sparham viết theo tiếng Anh ở Hoa Kỳ: "Honors") - nghĩa là, danh dự, vinh dự, danh vọng, được ngợi ca, kiêu hãnh… Ngắn gọn, thấy có một "cái tôi" được xã hội ngợi ca nhờ có tài năng, tài sản, quyền lực, hảo tướng... Kể cả trong giới tu sĩ (bài kệ số 3-7), cũng có vị muốn ghế cao, quyền lực, danh tiếng, được cúng dường nhiều. Đức Phật dạy rằng nên sống cô tịch, ẩn tu (bài kệ 5, 9-10). Bài kệ 15 ca ngợi hạnh du tăng.

Đặc biệt, chớ nên coi thường những người học kém (bài kệ 11-12), vì có nhiều người học kém nhưng trì giới và sống theo chánh pháp đã đắc được Tam Minh (the three uncontaminated knowledges).

Như con la cái chết khi đẻ con, như cỏ tranh và cây chuối hư hoại khi ra trái, kẻ ngu bị hủy diệt vì danh tiếng.

(72) Kẻ ngu cứ mãi háo danh, bất kể bao lâu hy sinh; vận may kẻ ngu tổn hại, sầu khổ sẽ chụp lên đầu.

(73) Kẻ ngu ưa tài sản, ưa quyền cao hơn tỳ khưu, ưa chỉ huy nơi tịnh xá, để được người khác kính lễ.

(74) "Cả tu sĩ, cư sĩ phải hình dung rằng chính ta đã làm thế; bất kể việc xong hay không, họ phải phục tùng ta" - kẻ ngu nghĩ thế, lòng tham tăng hoài.

(75) Này là đường tới giàu sang, đường kia là tới Niết bàn; nếu tu sĩ, học trò Thế Tôn, hiểu thế, thì chớ tìm vui trong danh tiếng, hãy tìm nơi cô tịch tuyệt hảo.

Chớ say đắm bất cứ gì; chớ gạt bất kỳ ai; hãy bỏ tất cả mọi nghề; theo đường đạo, chớ dính tới thương mại.

Hãy dùng những gì được cúng dường, chớ ganh tỵ kẻ khác; tu sĩ ganh tỵ kẻ khác sẽ không tìm thấy an định.

Nếu ngươi muốn sống hạnh phúc, hãy mặc áo tu sĩ, thọ nhận cúng dường thức ăn và thức uống.

Nếu ngươi muốn sống hạnh phúc, hãy cư trú nơi tự viện, như loài bò sát ẩn trong hang chuột.

Nếu người muốn sống hạnh phúc, hãy biết đủ với cảnh an bần, và chỉ nghĩ tới pháp tối thắng.

Dù học ít, nếu khéo trì giới, sống đạo theo hiểu biết, sẽ được khen, "người này không phóng dật."

Kẻ ngu nghĩ là người kia chẳng biết gì, coi thường, có thể sẽ không ngờ người kia đã đắc tam minh (Túc mệnh minh, Thiên nhãn minh, Lậu tận minh).

Kẻ ngu sẽ ca ngợi những người sống trong sầu khổ và tội lỗi, nếu họ có thực phẩm và tài sản.

Kẻ ngu thấy kẻ thù lớn nhất là: người cạo đầu, mặc áo cà sa, chỉ tìm thức ăn, thức uống, y phục, nơi ngủ.

Do vậy, khi biết những gì là tội, biết nguy hiểm của danh tiếng, với chỉ vài vật dụng nhu yếu, và rời bỏ tất cả dao động của tâm, tỳ khưu tự quán chiếu, đi lang thang nơi này và nơi kia.

Vì cần ăn để giữ mạng sống, người thiếu ăn có thể tâm sẽ khó an tĩnh; do vậy, biết rằng cần ăn để giữ thân này, tu sĩ sẽ đi khất thực.

Đây là điều người trí tôn kính và ca ngợi: gỡ bỏ tất cả sầu khổ, đó là việc khó, và người ta ca ngợi vị tu sĩ biết kiên nhẫn và chịu đựng; do vậy, hãy học để nhận thấy vũng lầy (và để xa lìa nó).

Hết Phẩm 13, về Danh Vọng

PHẨM 14 - GHÉT

Ghi nhận : Nhan đề phẩm này được Rockhill và Iyer dịch là "Hatred" (Ghét, khó chịu, ganh tỵ, không ưa… đối với ai) trong khi Sparham dịch là "Animosity" (rất mực căm ghét). Nơi đây dịch là "Ghét" - một chữ quen thuộc trong tiếng Việt mang nhiều mức độ "bực dọc, khó chịu, căm giận…"

Bài kệ số 6 nói về xung đột giữa Vua Brahmadatta của xứ Kaci và Dirgila của xứ Kosala, bị người kém trí xui giục chiến tranh, tàn sát, cướp bóc, rồi lại hòa nhau.

Nhiều bài kệ nơi dây dạy về chọn bạn: hãy chọn bạn lành, hiền trí; nếu không gặp, hãy sống cô tịch, như voi trong rừng.

Khi ghét người không làm sai và ghét người không hề ghét là tự gây tội cho mình kiếp này và kiếp sau.

Ghét, tự khổ cho mình; sau, làm khổ người khác. Như chim mồi của thợ săn, tự giam và rồi bẫy chim khác.

Ai đánh, rồi sẽ bị đánh; ai giận ghét, rồi sẽ bị giận ghét; ai mắng, rồi sẽ bị mắng; ai sân hận, sẽ gặp sân hận.

Kẻ tu sĩ kém trí không biết chánh pháp, dù đời này quá ngắn, vì khờ dại nên cứ vào tranh cãi vô ích.

Họ gây dị kiến trong tăng đoàn: Đây mới là người tốt nhất, sao lại chọn kẻ kia, vừa yếu, vừa kém trí?

Khi một xương bị gãy, họ xui giục chém giết, cướp ngựa, gia súc, bảo vật, chiếm đất, rồi lại hòa làm bạn.

7-8 Nhưng người trí, biết lẽ phải, nói: "Tại sao bạn không học pháp này, để học sống chân thực?" Bạn chưa có giới hạnh bậc thánh, hãy tự cẩn trọng lời nói, hãy canh gác cả cho hàng xóm về hiểm nguy lời họ có thể dẫn tới, người biết chánh pháp luôn nói từ ái dịu dàng.

(3) Nó mắng tôi, đánh tôi, Nó thắng tôi, cướp tôi. Ai ôm hiềm hận ấy, Hận thù không thể nguôi.

(4) Nó mắng tôi, đánh tôi, Nó thắng tôi, cướp tôi. Không ôm hiềm hận ấy, Hận thù được tự nguôi.

(5) Với hận diệt hận thù, Đời này không có được. Không hận diệt hận thù, Là định luật ngàn thu.

Ai sân hận đối với kẻ sân hận sẽ không bao giờ thanh tịnh; người không sân hận sẽ làm lắng dịu kẻ sân hận: sân hận mang sầu khổ tới, người trí không sân hận.

(328) Nếu được bạn hiền trí, Đáng sống chung, hạnh lành, Nhiếp phục mọi hiểm nguy, Hoan hỷ sống chánh niệm.

(329) Nếu không gặp bạn hiền trí, trung thành, thiện hạnh, y như vua rời bỏ vương quốc lớn, hãy về sống riêng cô độc, và chớ phạm lỗi nào.

(61) Nếu không gặp bạn lành, có đời sống như mình, hãy sống đời cô tịch, chớ làm bạn với kẻ ngu.

(330) Thà sống đời cô tịch, hơn làm bạn kẻ ngu; rời bỏ mọi vướng bận trong tâm, người sống một mình, y hệt như voi trong rừng già.

Hết Phẩm 14, về Ghét

PHẨM 15 - NIỆM

Ghi nhận : Tựa đề phẩm này được Rockhill dịch là "Reflection" (Quán chiếu), hai bản kia dịch là "Mindfulness" (Chánh niệm, Tỉnh thức). Bài kệ số 9 và 12 nói về niệm Phật - nghĩa là nghĩ nhớ ơn đức, công hạnh của Đức Phật. Kinh SN 11.3 nói rằng, khi vào rừng niệm nhớ Đức Phật sẽ lìa sợ hãi: "Này các Tỷ-kheo, khi các Ông niệm nhớ đến Ta, thời sợ hãi, hoảng hốt hay lông tóc dựng ngược có khởi lên, sẽ được tiêu diệt."

Bài kệ 16, hai bản Iyer và Rockhill ghi lời Đức Phật ca ngợi hạnh xuất ly (renunciation) nhưng bản Sparham ghi là hạnh bố thí (generosity). Nơi đây, dịch với nghĩa đầu. Một số dị biệt tương tự, nơi đây sẽ dịch theo đa số.

Bài kệ 23, nói rằng tỳ khưu vui trong Tánh không (Sparham dịch là emptiness; Iyer dịch là voidness; Rockhill dịch là unconditioned, tức là lìa nhân duyên, và ghi chú tiếng Phạn là Sunyata, tức là Không).

Đây là lời dạy của Đức Phật, rằng bất kỳ ai quan sát hơi thở, trải qua các tầng thiền khác nhau, tâm khéo an tĩnh, sẽ thành tựu toàn hảo, như mặt trời và mặt trăng, khi mây tan, sẽ chiếu sáng khắp cả thế giới.

Đứng, ngồi và ngủ, luôn phòng hộ thân và tâm, tỉnh thức và an tĩnh như thế, vị tỳ khưu sẽ đạt các bước như trên và các phước huệ khác; và nếu vị này đạt được các bước như trên và các phước huệ khác, vị này sẽ không tới nơi thần chết.

Người liên tục niệm thân, và khéo phòng hộ 6 căn, và người luôn luôn giữ tĩnh lặng, biết đoạn tận sầu khổ.

Người liên tục niệm thân trong mọi chuyển biến khác nhau, thấy không gì là tự ngã, không dính mắc vào "của tôi" và sẽ không bận tâm về "cái tôi" nào; người này không dính mắc vào "cái của tôi" và như thế, tỳ khưu này nhanh chóng vượt khỏi vùng tham ái.

Người trí, tỉnh giác, an định, hạnh phúc, thanh tịnh, và mọi thời thuận pháp, ta nói, họ sẽ vượt qua già & chết.

Như thế, học để luôn luôn phòng hộ, tỳ khưu trí tuệ, tỉnh giác, và tinh tấn, sau khi rời muôn duyên ràng buộc sẽ thấy nhờ đó kết thúc mọi sầu khổ.

Ta nói, người đang thức có thể quan sát tốt hơn người ngủ; do vậy, quan sát tốt hơn là ngủ, vì người quan sát không có sợ hãi nào.

Người tỉnh giác và tinh tấn sẽ an toàn ngày và đêm, và sẽ đoạn tận sầu khổ, vào tịch diệt Niết Bàn.

Ai đêm ngày nghĩ nhớ về Đức Phật, và ai hướng về Đức Phật để quy y, đều có lợi ích trong cõi người.

Ai đêm ngày nghĩ nhớ về Pháp, và ai hướng về Pháp để quy y, đều có lợi ích trong cõi người.

Ai đêm ngày nghĩ nhớ về Tăng Già, và ai hướng về Tăng Già để quy y, đều có lợi ích trong cõi người.

(296) Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác. Vô luận ngày hay đêm, Tưởng Phật Đà thường niệm.

(297) Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, Tưởng Chánh Pháp thường niệm.

(298) Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, Tưởng Tăng Già thường niệm.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, Tưởng Giới luật thường niệm.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, thường niệm hạnh xuất ly.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, thường niệm Con Đường Giải Thoát.

(299) Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, thường niệm nơi thân.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, thường niệm đại định (samādhi).

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, ý vui trong tịch diệt cái chết.

(300) Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, ý vui trong tâm từ.

(301) Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, ý vui trong thiền định.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, ý vui trong rỗng rang tánh không.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, ý vui trong vô tướng.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, ý vui trong cô tịch.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, ý vui trong giải thoát.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, ý vui trong xả ly không nắm giữ.

Đệ tử Gotama, Luôn luôn tự tỉnh giác, Vô luận ngày hay đêm, ý vui trong Niết bàn.

Hết Phẩm 15, về Niệm

PHẨM 16 - TẠP

Ghi nhận : Bản ghi chú Rockhill viết rằng các bài kệ 11-13 là lời Đức Phật dạy, sau khi nghe tin dòng họ Thích Ca bị thảm sát, rằng chúng sinh hãy tinh tấn tu hành, ra sức đạt Thánh quả, sẽ lìa khổ cho dù đang sống giữa biển khổ.

Bài kệ 18 trong hai bản Rockhill và Iyer dịch là "selfishness" (ích kỷ, tự lo cho mình), bản Sparham dịch là "pride" (vui vì thấy mình hơn người). Nơi đây dùng chữ "ngã mạn", phần nào mang cả hai nghĩa đó.

Nhiều bài kệ trong phẩm này nói về tham (kệ 6, 8, 10, 13, 20…), ở nhiều mức độ khác nhau. Bài kệ 19 là lời khuyến tấn bố thí cho người ly dục, chữ "dục" (lust) là nói niềm vui thân xác. Chữ tham (muốn cái mình chưa có) sẽ là bình thường, nếu chỉ để tự vệ, trong tiếng Việt là muốn, thí dụ, khát nước sẽ cần uống nước; nhưng nếu khởi tâm tham muốn nước cam, thì lúc đó là có tham ái, tham luyến. Trong ba bản tiếng Anh cũng mơ hồ, với các chữ "passion, desire, craving" cũng có nghĩa gần nhau, nhưng cả ba đều mang nghĩa dính mắc, ưa thích, ái luyến.

Bài kệ 21 được Sparham ghi chú là 6 thức (qua mắt, tai…) là chủ của tâm, khi gió (tham) rung lá, thì tất cả cành cây sẽ rung chuyển.

Muốn làm điều gì, hãy xét kỹ đã: "Ước gì mình chỉ đã làm điều này rồi" vì chớ để quá trễ mới làm.

"Tôi nên thấy thực tánh của tham [trong việc muốn làm] và nó chuyển thành phiền não," hãy xét kỹ điều mình làm, trong khi tinh tấn hoàn thiện.

(238) Hãy tự làm hòn đảo, Tinh cần gấp sáng suốt. Trừ cấu uế, thanh tịnh, Chẳng trở lại sanh già.

(316, 317). Không đáng hổ, lại hổ. Việc đáng hổ, lại không. Do chấp nhận tà kiến, Chúng sanh đi ác thú.

Không đáng sợ, lại sợ, Đáng sợ, lại thấy không, Do chấp nhận tà kiến. Chúng sanh đi ác thú.

(172) Ai trước đó đã sống buông lung, rồi sau mới sống cẩn trọng, như trăng rời mây, chói sáng rực thế giới.

Ai trước đó đã sống buông lung, rồi sau mới sống cẩn trọng, sẽ nhờ quán niệm, xả bỏ tham thế giới này.

(382) Tỷ kheo tuy tuổi nhỏ, siêng tu giáo pháp Phật, soi sáng thế gian này, như trăng thoát khỏi mây.

Tỷ kheo tuy tuổi nhỏ, siêng tu giáo pháp Phật, sẽ nhờ quán niệm, bỏ tham luyến thế giới này.

(173) Ai dùng các hạnh lành, làm xóa mờ nghiệp ác, chói sáng rực đời này, chư trăng thoát mây che.

Ai dùng các hạnh lành, làm xóa mờ nghiệp ác, sẽ nhờ quán niệm, xả bỏ tham thế giới này.

Không thích vui với đời, sẽ không khổ khi từ trần; tinh tấn được thánh quả, sẽ không khổ dù nơi biển khổ.

Không thích vui với đời, sẽ không khổ khi từ trần; tinh tấn được thánh quả, chói sáng cả dòng họ.

Tỳ khưu thiền quán về giới, lìa tội, rời nhà, sống vô gia cư, là việc thực phải làm, sẽ được vui lớn, ly tham.

Người giữ tâm ý luôn luôn trong sạch, biết thú tội, tất cả việc đều giữ đạo thanh tịnh, sẽ tới toàn thiện.

(356) Cỏ làm hại ruộng vườn, tham làm hại người đời.

Bố thí người ly tham, do vậy được quả lớn.

(357) Cỏ làm hại ruộng vườn, sân làm hại người đời.

Bố thí người ly sân, do vậy được quả lớn.

(358) Cỏ làm hại ruộng vườn, si làm hại người đời. Bố thí người ly si, do vậy được quả lớn.

Cỏ làm hại ruộng vườn, ngã mạn làm hại người đời.

Bố thí người không ngã mạn, do vậy được quả lớn.

(359) Cỏ làm hại ruộng vườn, dục làm hại người đời.

Bố thí người ly dục, do vậy được quả lớn.

Cỏ làm hại ruộng vườn, tham ái làm hại người đời. Bố thí người ly tham ái, do vậy được quả lớn.

Nhóm 6 tâm này là chủ, là vua. Nếu [thức] dính mắc tham, sẽ dính mắc toàn bộ tham; nếu [thức] ly tham, sẽ không còn tham. Người tham ái bị gọi là kẻ ngu.

(150) Thành [thân] này làm bằng xương, quét tô bằng thịt, máu, tham, sân, si, mạn gom chung vào.

Sẽ bị trói buộc nếu không thấy cội nguồn từ đó sinh khởi toàn bộ sầu khổ; người nhận ra sẽ rời các dòng sông (tội lỗi) và bước qua bờ kia, nơi xa lìa tham ái.

Hết Phẩm 16, về Tạp

PHẨM 17 -  NƯỚC

PHẨM 17 - NƯỚC

Ghi nhận : Phẩm này có tên là Nước, trong nhiều bài kệ chỉ cho ao hồ sông suối cần phải vượt qua, nhưng hồ nước sâu, trong trẻo và tịch lặng lại tượng trưng cho tâm người giác ngộ. Theo chú giải trong bản Sparham kể rằng có một lần Đức Phật dùng thần thông băng qua sông Ganga, rồi chư tăng cùng bước qua tương tự bằng thần thông, sau đó Đức Phật nói bài kệ 7 và 8 trong phẩm này, ý rằng tu theo lời dạy của Đức Phật sẽ vượt qua dòng sông sinh tử. Phật pháp còn được ví với thuyền qua sông.

Hình ảnh "rửa sạch nơi bờ kia" ý là rửa bụi tham sân si.

(91) Người tận lực giữ chánh niệm, không vui tại gia, như thiên nga rời hồ bẩn, xuất gia và sẽ qua sông.

(175) Người tận lực rời được cõi này, sẽ thắng quân lính của Ma vương; như chim thiên nga với sức thần thông bay đường mặt trời.

(155) Những người, thời trẻ sống bất thiện và không lo kiếm tài sản, sẽ như chim cò già bên hồ nước bẩn với cá vài con.

(156) Những người, thời trẻ sống bất thiện và không lo kiếm tài sản, sẽ hối tiếc về những ngày đã qua.

(121) Chớ nghĩ rằng. "việc ác nhỏ không sao, sẽ không theo mình," vì bình lớn đầy từ nhiều giọt nước, y hệt kẻ ngu đầy dẫy việc ác, dù gom từng chút vào.

(122) Chớ nghĩ rằng, "việc thiện nhỏ không sao, sẽ không theo mình," vì bình lớn đầy từ nhiều giọt nước, do vậy người tinh tấn đầy các việc thiện, dù gom từng chút.

Muốn rời hồ lớn và bẩn để vượt dòng nước đại dương, người trí phải sửa soạn ghe thuyền để qua sông.

Qua sông là vào đất của giác ngộ, phạm hạnh; do vậy hãy để các tỳ khưu và những người nghe giáo pháp này tự làm sạch tham sân si, sửa soạn lên pháp thuyền.

(82) Người trí nghe chánh pháp, sẽ trở thành như hồ nước sâu, trong trẻo, tịch lặng, không gợn sóng.

Khi nơi nào cũng là nước, ai sẽ chạy tìm nước giếng? Lúc đó, nước giếng để làm gì? Hãy diệt tham dục ngay tận gốc.

(80) Người trị thủy dẫn nước, kẻ làm tên nắn tên, người thợ mộc uốn gỗ, bậc trí nhiếp tự thân.

Như bầu trời lìa dính mắc, như xà cửa vững chắc, người trí không ưa sinh tử, nơi luân hồi như biển sóng.

Hết Phẩm 17, về Nước

PHẨM 18 - HOA

Ghi nhận : Nhiều bài kệ trong phẩm này gợi nhớ tới Kinh Kim Cang, với lời dạy hãy nhìn tất cả các pháp như bọt sóng, như huyễn. Riêng nhóm các bài kệ 20-26 với hình ảnh người giải thoát sẽ y hệt như con rắn lột da, như trong Kinh Tập (Kinh Sn 1.1 - Uraga Sutta).

Có điểm cần suy nghĩ về với lời dạy các Tỳ khưu hãy xa lìa cả cái nhìn về Có và Không của bờ này và bờ bên kia - trong Kệ 22, bản Rockhill và bản Iyer viết: casts off what is and what is not of the other shore (xa lìa cả Sắc và Không của bờ bên kia); nhưng bản Sparham dịch: go beyond and cast off what's not beyond (vượt qua thêm nữa, và rời bỏ những gì chưa qua bờ) và ghi chú rằng "những gì chưa qua bờ" là các uẩn (và tâm chấp thủ có gì thực trong các uẩn).

Trong khi đó, nếu dịch theo Kinh Sn 1.1 sẽ trực tiếp hơn, với nghĩa: " xa lìa cả bờ này và bờ kia " (bản dịch Nyanaponika: such a monk gives up the here and the beyond ; bản dịch Thanissaro: sloughs off the near shore & far ). Ngắn gọn, đây cũng là ý bài Bát Nhã Tâm Kinh.

(44) Ai chinh phục đất này, Dạ ma, Thiên giới này? Ai khéo giảng Pháp cú, Như người khéo hái hoa?

(45) Hữu học chinh phục đất, Dạ ma, Thiên giới này. Hữu học giảng Pháp cú, Như người khéo hái hoa.

(283) Sợ hãi khởi lên từ rừng (vô minh); cắt cây rừng, nhớ bứng cả gốc rễ, vị sa môn sẽ thấy Niết bàn.

(284) Nếu cắt hết cây rừng, chưa bứng hết gốc rễ, tâm sẽ bị buộc ràng, như bê theo bên bò mẹ tìm sữa.

(285) Hãy lìa tâm ái ngã, như cắt hoa sen mùa thu; hãy tu pháp tịch tĩnh để tới Niết Bàn, như lời Phật dạy.

(51) Như hoa đẹp, có sắc nhưng không hương, là lời êm tai chỉ nói mà không làm (như người thuộc kinh mà không hành trì).

(49) Như ong đến với hoa, không hại sắc và hương, Che chở hoa, lấy nhụy. Bậc Thánh đi vào làng.

(50) Chớ nhìn lỗi người, chớ xem họ làm hay chưa. Nên nhìn tự chính mình, xem mình làm đúng hay sai.

(58) Không ô nhiễm dù trên đống rác, hay trong ao dơ, hoa sen mọc lên, đẹp, thơm, trong sạch.

(59) Tương tự, học trò Đức Phật với trí tuệ chiếu sáng trong cõi người, nơi chúng sanh mù và bùn nhơ.

(53) Như từ một đống hoa, nhiều tràng hoa được làm. Cũng vậy, thân sanh tử, phải làm nhiều việc lành.

(377) Tương tự cây vakula vào mùa hè rơi rụng các cánh hoa tàn, các Tỳ khưu hãy xa lìa tham, sân, si.

(47) Như người hoa, ý đắm say tham nhiễm, bị thần chết mang đi, như lụt trôi làng ngủ.

(48) Như người nhặt hoa, ý đắm say tham nhiễm, các dục chưa thỏa mãn, đã bị chết chinh phục.

Như người nhặt hoa, ý say đắm tham nhiễm, chưa được tài sản gì đủ để vui, đã bị thần chết lôi đi.

Như người nhặt hoa, ý say đắm tham nhiễm, chưa đạt mục tiêu như ý, đã bị thần chết lôi đi.

Thấy thân này rỗng như bình, thấy tất cả như huyễn, sẽ bẻ gãy tên hoa của ma, vượt tầm mắt thần chết.

(46) Thấy cõi này như bọt sóng, thấy tất cả như huyễn, sẽ bẻ gãy tên hoa của ma, vượt tầm mắt thần chết.

Thấy thân này như bọt sóng, thấy tất cả như huyễn, sẽ bẻ gãy tên hoa của ma, vượt tầm mắt thần chết.

Tỳ khưu biết hữu thể chỉ như huyễn, y hệt như hoa udumbara, xả ly cả hữu và vô của bờ kia, như rắn rời bỏ lớp da khô cũ.

Tỳ khưu dứt bỏ tham, như cắt rễ hoa trong hồ, xả ly cả hữu và vô của bờ kia, như rắn rời bỏ lớp da khô cũ.

Tỳ khưu dứt bỏ sân, như cắt rễ hoa trong hồ, xả ly cả hữu và vô của bờ kia, như rắn rời bỏ lớp da khô cũ.

Tỳ khưu dứt bỏ si, như cắt rễ hoa trong hồ, xả ly cả hữu và vô của bờ kia, như rắn rời bỏ lớp da khô cũ.

Tỳ khưu dứt ngã chấp, như cắt rễ hoa trong hồ, xả ly cả hữu và vô của bờ kia, như rắn rời bỏ lớp da khô cũ.

Tỳ khưu lìa dính mắc, như cắt rễ hoa trong hồ, xả ly cả hữu và vô của bờ kia, như rắn rời bỏ lớp da khô cũ.

Tỳ khưu lìa ái dục, như cắt rễ hoa trong hồ, xả ly cả hữu và vô của bờ kia, như rắn rời bỏ lớp da khô cũ.

Hết Phẩm 18, về Hoa

PHẨM 19 - NGỰA

Ghi nhận : Trong phẩm này, một số bài kệ lập lại cùng ý, chỉ khác vài chữ, nhằm nhấn mạnh lời dạy rằng người tu phải tự điều phục, không thể nhờ cỗ xe nào khác chở giùm tới Niết bàn. Đức Phật nơi đây sách tấn rằng hãy tự điều phục, là nói cần có tín, giới, định, nhẫn, hỷ, phòng hộ các căn. Nghĩa là, lấy chánh pháp tự điều phục chính mình. Kinh Hải Đảo Tự Thân (Kinh 639 Tạp A Hàm) cũng ghi lời Đức Phật nói mỗi người phải tự nương tựa chính họ, tự nương tựa hải đảo chánh pháp chứ không nương tựa ai hết. Kinh MN 131 còn gọi đó là người biết sống một mình.

(144) Khi ngựa giỏi chạm roi, sẽ phóng chạy toàn lực; tương tự, người có tín, giới, định, không vướng gì đời thường, khéo giữ gìn các căn, kiên nhẫn và hoan hỷ, được phòng hộ đi tới, lìa xa cõi này phía sau.

Khi ngựa giỏi chạm roi, sẽ phóng chạy toàn lực; tương tự, người có tín, giới, định, không vướng gì đời thường, có tri kiến và giới hạnh, được phòng hộ đi tới, đoạn tận vô lượng khổ.

(143) Như ngựa dạy đã thuần, người khéo biết tự chế, phòng hộ các căn, xa lìa sân hận, sẽ đoạn tận sầu khổ, sớm được chư thiên đón mừng.

Người thanh tịnh không giao du với kẻ phóng dật, người siêng phòng hộ không gần kẻ lười; như ngựa giỏi đi riêng, xa lìa đàn ngựa hoang.

Người tri túc và hiểu biết như ngựa giỏi dè chừng roi; người tịch lặng với trí tuệ, tự thanh tịnh mọi tội lỗi.

(321) Ngựa luyện, dự hội; Ngựa luyện, vua cưỡi; Người luyện, bậc tối thượng, chịu đựng mọi phỉ báng.

(322) Hơn cả loài voi lớn, hơn cả ngựa giỏi Sindhu, hơn cả loài la thuần - là người biết tự điều phục.

(323) Người biết tự điều phục sẽ đạt Niết bàn; không nhờ các phương tiện chuyên chở nào tới được.

Hơn cả loài voi lớn, hơn cả ngựa giỏi Sindhu, hơn cả loài la thuần - thực sự, là người tự điều phục chính họ.

Người tự điều phục có thể đoạn tận sầu khổ, nhưng các phương tiện khác không thể đưa tới như thế.

Hơn cả loài voi lớn, hơn cả ngựa giỏi Sindhu, hơn cả loài la thuần - là người tự điều phục chính họ.

Người tự điều phục có thể thoát được sinh tử, nhưng các phương tiện khác không thể đưa tới như thế.

Hơn cả loài voi lớn, hơn cả ngựa giỏi Sindhu, hơn cả loài la thuần - là người tự điều phục bản thân.

Người khéo tự điều phục sẽ qua bờ, rời trói buộc, nhưng các phương tiện khác không thể đưa tới như thế.

Người muốn điều phục như ngựa giỏi phải tự điều phục; khi đã tự điều phục, sẽ đoạn tận vô lượng khổ.

Tự mình là chủ của mình; tự mình là nơi y cứ của mình; do vậy, hãy tự điều phục như dạy ngựa giỏi.

Hết Phẩm 19, về Ngựa

PHẨM 20 - SÂN

Ghi nhận : Phẩm này nói về nguy hiểm của sân hận, và ca ngợi những ai lìa được tâm sân hận. Người biết ngăn chận tâm sân được ví như người biết lái xe đi trên đường, còn người buông lung sân hận chỉ là người cầm cương ngựa nhưng không thực sự lái xe, vì lúc đó lái xe chính là cơn sân hận. Kinh nói, người ly sân là được thánh quả Bất Lai (A Na Hàm), sẽ rời cõi này để vào cõi ngũ tịnh cư thiên.

Trong phẩm này cũng nói về nhiều hạnh cần phải tu dưỡng, như ly sân, nói sự thật, kham nhẫn, bố thí…

(221) Khi đã rời sân giận, dứt ngã mạn, lìa mọi kiết sử trói buộc, không còn ưa thích gì danh và sắc, không còn dính mắc gì để người này rơi vào say đắm nữa.

Rời ngay khi tâm sân vừa khởi, rời ngay khi tâm tham vừa khởi, người tinh tấn lìa ngay tất cả si mê, sẽ nhận ra hạnh phúc khi thấy được sự thực.

Rời được tâm sân, giấc ngủ sẽ an bình; rời được tâm sân, sẽ dứt được sầu khổ. Tỳ khưu hãy phá hủy tâm sân, vốn là cỗi nguồn thuốc độc; người trí nói rằng, ai thắng được tâm sân sẽ không còn sầu khổ.

Không gì tốt hơn làm chủ tâm sân của mình. Đó là lời dạy quan trọng, vì khổ theo sân, như phỏng theo lửa.

Có tính sân, lại ưa tham, không tự chế, không lìa sắc dục, sống không biết đủ, sẽ không được ai tin cậy.

Sức mạnh những kẻ si mê thực sự không phải sức mạnh. Người không biết chánh pháp sẽ khó tới toàn hảo.

Người có sức mạnh nhưng kham nhẫn với người yếu, ta gọi đó là người kham nhẫn nhất trong cõi người, luôn luôn lắng nghe, tôn trọng kẻ yếu.

Người nào, chủ của nhiều người khác, nhưng kham nhẫn với người yếu, ta gọi đó là người kham nhẫn nhất trong cõi người, luôn luôn lắng nghe, tôn trọng kẻ yếu.

Người quyền thế, bất kể bị gây gỗ, vẫn giữ kham nhẫn, ta gọi đó là người kham nhẫn nhất trong cõi người, luôn luôn lắng nghe, tôn trọng kẻ yếu.

Biết đối thủ đang giận dữ, nhưng mình tự giữ được tâm tịch lặng, sẽ giữ cho bản thân mình và người khác xa khỏi nguy hiểm lớn.

Biết đối thủ đang giận dữ, nhưng mình tự giữ được tâm tịch lặng, sẽ làm lợi ích cho cả bản thân mình và người khác.

Hành xử như thế sẽ lợi ích cho mình và người khác, kẻ không biết chánh pháp sẽ nghĩ "Kẻ đó là ngu."

Lời thượng nhân dạy là kham nhẫn vì sợ hậu quả xấu; bậc trí nói, kham nhẫn là hạnh đệ nhất, kham nhẫn đối với lạm dụng và khiêu khích, đối với lời nói sỉ nhục.

Kẻ ngu là người nổi giận và nghĩ là chiến thắng vì dùng lời nói thô bạo, sẽ luôn luôn thảm bại trước người có lời nói kham nhẫn.

(224) Hãy nói sự thật; chớ nên nổi giận; hãy bố thí cho người xin dù là một chút. Ai giữ ba hạnh này sẽ được vào cõi tịnh độ của chư thiên.

Người sân hận sẽ không thấy cảnh nào an lành; nếu người muốn lìa sinh tử, chớ nói lời giận dữ nào.

Người đã từng giận dữ, lại để giận dữ nữa, đó là tội lỗi; nhưng ai đã từng giận dữ, sau đó không còn nổi giận nữa, là người chiến thắng lớn.

(223) Hãy lấy không sân chinh phục sân hận, lấy thiện chinh phục bất thiện, lấy bố thí chinh phục lòng tham, lấy sự thật chinh phục sai trái.

Người được điều phục và sống đời ngay chính, làm sao có thể sân hận nữa? Người trí, với trí tuệ toàn hảo và đã giải thoát, không còn thấy sân hận nữa.

Bậc thượng nhân luôn luôn thân cận những người đã ly sân, lìa ác tâm; những ai còn giữ ác tâm và sân hận sẽ bị như núi đè nặng.

(222) Ai ghìm được cơn sân đang khởi dậy, như lái xe đúng trên đường, ta gọi là người đánh xe giỏi; trong khi đám đông bất thiện chỉ cầm cương hờ thôi.

Hết Phẩm 20, về Sân

PHẨM 21 - NHƯ LAI

Ghi nhận : Phẩm này ca ngợi chư Phật ba đời, trong các thời quá khứ, hiện tại và vị lai. Bài kệ số 10 nói rằng kẻ không tin lời Đức Phật dạy là kẻ ngu, rồi sẽ sầu khổ y như thương buôn lạc vào đất của các chúng sinh huyền thoại có tên chung là Rākshasīs, trong truyện cổ Ấn Độ chuyên tìm giết trẻ em sơ sinh. Bản dịch Rockhill ghi rằng các chúng sinh Rākshasīs được Đại sư Huyền Tráng khi Tây du thỉnh kinh có ghi lại, nhưng bản dịch Iyer chỉ dịch đơn giản là female demons (ma nữ), và bản dịch Sparham dịch là cannibals (các chúng sinh ăn thịt người); hiểu ngắn gọn, không tin (và không tu) lời Đức Phật dạy sẽ rơi vào lưới ma. Kế tiếp, bài kệ số 11 nói rằng người tin vào Phật pháp và có trí tuệ sẽ sang thế giới khác (giải thoát như thương buôn được cứu khỏi hiểm nạn nhờ ngựa thần "Might of a Cloud" (dịch thoát ý: Phi Vân Mã) tới chở đi. Có thể đây cũng là cội nguồn hình ảnh "mây pháp" (pháp vân) từ hư không (tự tánh các pháp) hiện ra để cứu chúng sinh…

Trong thế giới này, ta đã biết tất cả, đã chinh phục tất cả, đã lìa tất cả pháp hữu vi. Ta đã xả ly tất cả, đã đoạn tận tham, đã giải thoát toàn triệt, đã đắc trí tuệ viên mãn. Không còn ai có thể dạy ta nữa.

Ta là Như Lai, là người thầy cao nhất. Ta đã hiểu biết hết tất cả, đã đạt sức mạnh cao nhất, đã đắc trí tuệ viên mãn từ do chính ta hiểu thấu. Ta là bậc tối thượng, không còn ai ngang bằng. Không còn ai có thể dạy ta nữa.

Ta là A La Hán của thế giới; trong cõi này, ta là tối thượng; trong cõi trời và người, ta đã chinh phục tất cả ma quân. Không ai khác như ta, không ai có thể là thầy ta; khắp cõi này, ta đã đắc trí tuệ viên mãn và là tối thắng.

Ta đã thấy tịch diệt tất cả nhiễm ô; tương tự trước ta là tất cả cổ Phật, những bậc chiến thắng trong thời quá khứ. Ta đã vượt thắng tất cả tội lỗi; ta là một vị Phật.

Ta đã chinh phục tất cả các pháp bất thiện, ta là toàn trí, là bậc giác ngộ toàn triệt, đã vượt qua bờ tham ái. Ta đã đạt Niết bàn. Không còn ai có thể dạy ta nữa.

Ta đi tới thành Vāraṇasi để đánh lên Trống Pháp cho những người tới giờ vẫn chưa biết [pháp], để xoay Bánh Xe Pháp chưa từng ai chuyển trong thế giới này.

Các bậc Như Lai toàn trí đã lấy sự nghiệp hoằng pháp chinh phục cõi này; Những ai học được chánh pháp sẽ trở thành những vị tôn kính trong cõi này.

Các cõi trời và người đều vui mừng đối với những bậc Giác Ngộ Toàn Triệt, đã kết thúc chuỗi sinh tử luân hồi, an trú trong trí tuệ tối thượng, tinh tấn không rời thiền định, hỷ lạc trong bình an Niết bàn.

Tất cả Phật quá khứ, Phật tương lai, và vị Phật hiện tại dạy pháp cứu nhân loại thoát khổ. Để tôn kính Chánh pháp cho tất cả chúng sinh quá khứ, hiện tại và vị lai, đây là Đại chánh pháp của tất cả các bậc giác ngộ. Ai biết tự quan tâm trong cõi này, ai muốn đạt tới toàn thiện, hãy tôn kính chư Phật và Chánh pháp.

Kẻ ngu không tin lời Đức Phật dạy, rồi sẽ sầu khổ, như thương buôn lạc vào đất của các ma nữ Rākshasīs.

Người trí tuệ và tin vào Phật pháp sẽ tới bình an nơi thế giới khác, như các thương buôn được ngựa thần cỡi mây tới cứu ra khỏi đất dữ.

Nhờ hiểu tận tường về an lạc và về giá trị của tịch lặng không dính mắc, và nhờ sống với hai phương diện đó, các vị Như Lai tối thượng giác ngộ toàn triệt, đẩy lui bóng tối, bước qua bờ bên kia và là bậc Thế Tôn.

Như Lai đã đạt trí tuệ viên mãn, giải thoát viên mãn, hết mọi nhiễm ô, từ bi muốn cứu tất cả chúng sinh rời nạn dữ, lìa sinh tử, chỉ chúng sinh vào đường an lạc.

14-15 Như người đã tới đỉnh núi, có thể nhìn thấy khắp cõi người; tương tự, những vị trí tuệ và xa lìa khổ có thể vượt trên cõi an lạc của chư thiên, từ đó nhìn xuống thấy phận người cứ mãi sống chết và sầu khổ, nên mở cửa [pháp] để cứu độ. Hỡi những ai nghe pháp, hãy tự giải thoát ra khỏi tất cả ngờ vực và bất tín.

Hết Phẩm 21, về Như Lai

PHẨM 22 - LẮNG NGHE

Ghi nhận : Nói "lắng nghe" nghĩa là nghe pháp. Hai bản Iyer và Rockhill dịch như là danh từ, nghĩa là "Thanh văn" (the Hearer) theo nghĩa đệ tử Đức Phật, nhưng bản Sparham dịch theo nghĩa động từ "Lắng nghe" (listening) là nghe với chú tâm. Dịch thoát ý là, "nghe và tu theo lời Phật dạy," bởi vì ngay như thời xưa, nhiều người nghe Đức Phật thuyết pháp nhưng vẫn không lìa tà kiến.

Nghe còn có nghĩa là học, do vậy nghe nhiều có nghĩa là học nhiều, học cao. Phẩm này có nhiều bài kệ nói rằng nghe (học) nhiều mà không giữ giới pháp là hỏng, trong khi nghe (học) ít mà giữ nghiêm túc giới pháp mới là bậc tôn quý nhất trong hàng Thanh văn.

Bản Rockhill trong bài kệ thứ 6 đã dịch chữ "nghe" bằng động từ "hearken" trong tiếng Anh cổ - nghĩa là nghe với chú tâm và vâng phục. Tức là, nghe cũng là một thiền pháp. Do vậy, bài kệ số 6 với ngôn phong như Thiền Đông Độ đã viết rằng, " Người lắng nghe sẽ hiểu biết về Pháp, sẽ lìa tội lỗi, sẽ đạt được Niết bàn " có nghĩa rằng, chính lắng nghe tự thân đã là một thiền pháp viên mãn; điểm này gợi nhớ tới Kinh Lăng Nghiêm, khi hàm nghĩa chính riêng hành vi lắng nghe đã hoàn tất Bát Chánh Đạo. Lắng nghe như thế là hoàn tất chỉ và quán, là cửa vào các pháp ấn vô thường, vô ngã.

Vì khi lắng nghe chăm chú, là giữ được trọn giới định huệ, nhận ra tất cả các pháp đã được xả ly, không pháp (lành/dữ, có/không) nào còn dính mắc trong lắng nghe, sẽ thấy xa lìa tâm quá khứ, sẽ thấy tâm vị lai không hiện hữu, và sẽ thấy tâm hiện tại bất khả đắc, trôi theo dòng chảy siết vô thường; tức khắc nơi lắng nghe là tâm không tham sân si, và lúc đó là Niết bàn. Đó chính là tâm bình thường, là Thiền Trúc Lâm, là đối cảnh vô tâm.

Bài kệ 18 nói rằng những người nghe nhiều và thuộc nhiều (học nhiều), và đồng thời hoàn tất các pháp định (bản Sparham viết: known from all samadhis; bản Rockhil và Iyer: acquired the essence of meditation) nhưng khi có hành động phạm giới thì vốn tu học đều trở nên vô ích. Nghĩa là, kiến thức và định lực từ các tầng thiền sẽ vô ích, nếu không giữ được giới pháp (gợi nhớ Kinh AN 6.60, tôn giả Citta Hatthisàriputta tu chứng Tứ Thiền vẫn lui sụt: Vị ấy, với tâm bị tham ái tấn công, liền từ bỏ học pháp và hoàn tục…). Bởi vì tuệ mới dẫn tới giải thoát, chỉ tuệ mới nhận ra luật duyên khởi giữa các uẩn, và đó là nhận ra vô ngã, vô thường và là không.

Nhà sư Hoa Kỳ Ajahn Sumedho, tuy tu học từ truyền thống Theravada Thái Lan, về sau đã dạy Thiền pháp không khác Kinh Lăng Nghiêm, vì chăm chú nghe âm thanh của tịch lặng cũng chính là nhận ra vô thường, nhận ra bản tâm tịch lặng. Sách " Sound of Silence " của nhà sư Ajahn Sumedho, bản PDF, có thể đọc trên nhiều mạng.

Để lắng nghe chăm chú, để sống ngay chính, để xuất gia tìm an lạc, để sống hạnh xả ly không dính mắc, những vị như thế xứng đáng ca ngợi là bậc sa môn.

Người ngu, người không biết, sống như là sẽ không chết; trong khi người trí ngày đêm sống với chánh pháp.

3-4 Nếu một người vào một căn nhà bóng tối bao trùm, dù người này có mắt vẫn không thể thấy vật trong nhà; tương tự, một người dù thông minh và sinh trong dòng quý tộc, vẫn không thể có trí tuệ nếu không được nghe Pháp về thiện và bất thiện.

Y hệt một người, có mắt và cầm cây đèn, thấy tất cả vật, là người đã nghe Pháp về thiện và bất thiện; người này sẽ đạt trí tuệ toàn hảo.

Người lắng nghe sẽ đạt tri kiến về Pháp; người lắng nghe sẽ xa lìa tội lỗi; người lắng nghe sẽ viễn ly tất cả những kẻ tội phạm; ngươi lắng nghe sẽ đạt Niết bàn.

Người nghe nhiều nhưng không giữ giới pháp (moral laws/sila), là người coi thường giới pháp, không phải bậc tôn quý nhất trong những người lắng nghe.

Người nghe ít nhưng cẩn trọng giữ giới pháp, chính là người tôn kính giới pháp, là bậc tôn quý nhất trong những người lắng nghe.

Người nghe rất ít và người vi phạm giới pháp, vì thiếu lòng tôn kính pháp, đều không phải bậc tôn quý. 10 Người nghe pháp và người cẩn trọng giữ giới pháp, cả hai vì lòng tôn kính pháp, đều là bậc tôn quý.

Người nghe [học] nhiều và hiểu Chánh pháp, có trí tuệ và tâm định tĩnh, không ai trách được, cũng như vàng ngọc trong cõi Diêm Phù Đề.

Ai nói về ta, đánh giá ta theo hình tướng bề ngoài, người đó bị tham trói giữ và không thực sự biết ta.

Ai biết rõ về nội đức của ta (công hạnh, chánh pháp của vị Phật), nhưng chưa thấy ngoại hình (tướng tốt của Đức Phật), người đó hãy nên nói chân thực là nhận biết công hạnh tâm ta.

Ai đã thấy ngoại hình (tướng tốt của Đức Phật) nhưng chưa nhận biết về công hạnh ta (chánh pháp do Đức Phật dạy), người đó hãy nói chân thực là đã mới thấy hình tướng bên ngoài (Đức Phật) thôi.

Ai chưa biết về nội đức của ta (chánh pháp) và chưa thấy ngoại hình ta (tướng tốt), là người ngu trong cảnh u tối, người đó hãy nói lời chân thực như thế.

Ai hiểu rõ về nội đức của ta (chánh pháp) và đã thấy ngoại hình ta (tướng tốt), là người trí, biết đường giải thoát, người đó hãy nói lời chân thực như thế.

Dù tai nghe nhiều và mắt thấy nhiều, tất cả những ai chỉ nghe và thấy pháp lại không thực sự tin pháp (ý nói: học nhiều mà không tu là hỏng).

Dù một người đã học thuộc và nghiền ngẫm nhưng lời đã nghe, và đã hoàn tất các tầng thiền định, nếu vị này có hành vi sai trái, vốn học và hiểu kia sẽ vô ích.

Những người vui với chánh pháp do bậc thánh dạy, những người sống theo pháp trong cả hành vi và lời nói, những người sống vui bên các pháp hữu sống kham nhẫn, những người phòng hộ các căn, đều sẽ được quả lành từ việc nghe (học pháp) và hiểu pháp.

Hết Phẩm 22, về Lắng Nghe

PHẨM 23 - TỰ NGÃ

Ghi nhận : Đức Phật dạy rằng ưu tiên là mỗi người phải tự điều phục chính mình trước, và tự chiến thắng chính mình mới là chiến thắng tối thượng. Bài kệ số 9 trong phẩm này được ghi chú trong bản Rockhill duyên khởi từ một nhà sư nghe ít, học ít về pháp, nhưng ưa vào thành thị thuyết pháp; Đức Phật mới rầy nhà sư kia là hãy tự lo cứu mình trước, còn chuyện giáo hóa người khác để sau. Nghĩa là, phải tự lợi trước, còn lợi tha là chuyện sau.

Đức Phật trong phẩm này khuyến tấn phải tinh tấn, phải liên tục tự điều phục thân-khẩu-ý cùa chính mình, không nhờ vào ai khác mà được. Trong Kinh AN 3.51, khi hai vị Bà La Môn già, cùng 120 tuổi, tới gặp Đức Phật xin lời dạy để "được an lạc lâu dài," Đức Phật cũng nói rằng hai vị tới gần cõi chết kia phải tự điều phục thân-khẩu-ý: "… này các Bà-la-môn, thời chế ngự thân, chế ngự lời nói, chế ngự ý trong đời này, đối với kẻ đã đi đến cõi chết, phải là chỗ nương tựa, là hang trú ẩn, là hòn cù lao (hay ngọn đèn), là chỗ quy y và là đích xứ nó đến ."

Hãy học những gì đã được giải thích rõ, hãy thân cận với người giới hạnh, hãy sống nơi cô tịch với chỉ một chiếc chiếu, và tâm ngươi sẽ an ổn tịch lặng.

Người có chỉ một chiếc chiếu, chỉ một nơi trên mặt đất để an nghỉ, tinh tấn không lười biếng, vào độc cư trong rừng, sẽ học được cách tự điều phục.

(103) Chiến thắng một ngàn quân trong một ngàn trận chiến, không bằng người tự điều phục mình.

(104) Người liên tục tự điều phục mình là chiến thắng tối thượng, hơn cả thế gian không làm được.

(105) Vị Tỳ khưu đã chiến thắng với trí tuệ, sẽ không còn bị thất bại dù là trước Ma Vương, Phạm Thiên, một vị cõi thiên hay một vị cõi càn thát bà.

(158) Trước hết phải tự mình làm đúng chánh pháp, sau đó mới dạy người khác để làm như mình được. Nếu mình tự làm đúng chánh pháp, sau đó người trí và những người được người trí này giáo hóa sẽ được xa lìa khổ.

Trước tiên phải tự điều phục, sau mới giáo hóa người khác làm như mình là tự điều phục và sống tịch lặng, mới có thể dạy người khác sống hạnh phúc.

(159) Nếu muốn dạy người khác tự làm như mình, phải tự mình điều phục trước, vì điều phục tự ngã của mình là khó.

(166) Hãy tự lo cứu mình trước, hãy gác lại chuyện lợi tha; khi một người nhìn thấy chánh pháp lợi ích lớn cho mình, hãy lấy tự lợi làm quan tâm chính yếu.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình mới tìm thấy lợi ích lớn.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình mới tìm thấy chánh pháp.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình mới tìm thấy vinh quang.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình mới tìm thấy hạnh phúc.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình mới tìm thấy cực kỳ an lạc.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình mới tìm thấy niềm vui trên cõi trời lâu dài.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình chính là ngọn hải đăng cho thân nhân của họ.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình sẽ không thấy đau đớn trong cõi sầu khổ này.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình sẽ cắt đứt tất cả mọi dây trói buộc.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình sẽ rời bỏ được tất cả tái sanh nơi cõi dữ.

(160) Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình mới tìm thấy người thầy dạy trong chính tự tâm mình.

Tự mình làm chủ chính mình; có thể có chủ nào khác nữa sao? Người trí tự làm chủ mình mới tự thấy mình đang bước gần tới Niết bàn.

Hết Phẩm 23, về Tự Ngã