Kinh Pháp Cú Tây Tạng

Kinh Pháp Cú

Tây Tạng

Cs Nguyên Giác

Mục Lục

LỜI GIỚI THIỆU

LỜI TỰA CỦA ĐỨC ĐẠT LAI LẠT MA ĐỜI 14

CHƯƠNG MỘT

PHẨM 0 1 - VÔ THƯỜNG

PHẨM 0 2 - THAM

PHẨM 0 3 - ÁI DỤC

PHẨM 0 4 - THANH TỊNH

PHẨM 0 5 - KHẢ ÁI

PHẨM 0 6 - GIỚI

PHẨM 0 7 - THIỆN HẠNH

PHẨM 0 8 - LỜI NÓI

PHẨM 0 9 - VIỆC LÀM

PHẨM 10 - LÒNG TIN

PHẨM 11 - NGƯỜI XUẤT GIA

PHẨM 12 - THÁNH ĐẠO

CHƯƠNG HAI

PHẨM 13 - DANH VỌNG

PHẨM 14 - GHÉT

PHẨM 15 - NIỆM

PHẨM 16 - TẠP

PHẨM 17 - NƯỚC

PHẨM 18 - HOA

PHẨM 19 - NGỰA

PHẨM 20 - SÂN

PHẨM 21 - NHƯ LAI

PHẨM 22 - LẮNG NGHE

PHẨM 23 - TỰ NGÃ

PHẨM 24 - SỐ LƯỢNG

CHƯƠNG BA

PHẨM 25 - BẠN

PHẨM 26 - NIẾT BÀN

PHẨM 27 - CÁI THẤY

PHẨM 28 - ÁC

PHẨM 29 - NGÀY VÀ ĐÊM

PHẨM 30 - AN LẠC

CHƯƠNG BỐN

PHẨM 31 - TÂM

PHẨM 32 - TỲ KHƯU

PHẨM 33 - BÀ LA MÔN

VỀ TÁC GIẢ

LỜI GIỚI THIỆU

Sách này là bản dịch Kinh Pháp Cú Tây Tạng.

Trong các bản Kinh Pháp Cú, phổ biến nhất hiện nay là Kinh Pháp Cú Nam Truyền, tức là Kinh Pháp Cú dịch theo Tạng Pali. Phổ biến nhiều thứ nhì là Kinh Pháp Cú Hán Tạng. Duy ít nghe tới là Kinh Pháp Cú Tây Tạng (Tibetan Dharmapada), còn tên khác là Udanavarga; hiện chưa có bản Việt dịch nào.

Kinh Pháp Cú Nam Truyền , từ Tạng Pali, gồm 26 phẩm, 423 bài kệ -- đã nhiều bản Việt dịch, trong đó bản phổ biến nhất là của Hòa Thượng Thích Minh Châu.

Kinh Pháp Cú Bắc Truyền , còn gọi là Kinh Pháp Cú Hán Tạng, gồm 39 phẩm, 759 bài kệ. Bản do Thiền sư Nhất Hạnh dịch còn lấy tên là "Kết một tràng hoa." Bản Việt dịch gần nhất được xuất bản năm 2019, của hai dịch giả Thích Nguyên Hùng và Thích Đồng Ngộ.

Kinh Pháp Cú Tây Tạng , thường gọi là Kinh Udanavarga, gồm 33 phẩm, 1,100 bài kệ. Bản gốc từ tiếng Sanskrit, được dịch sang tiếng Tây Tạng, và hiện nay có ba bản Anh dịch. Chưa có bản Việt dịch nào trước đây.

Bản Việt dịch nơi dây sẽ dựa vào ba bản Anh dịch sau.

- Udanavarga: A Collection of Verses from the Buddhist Canon (ấn bản 1883). Dịch giả là William Woodville Rockhill (1854-1914). Bản này có thể đọc ở mạng: https://suttacentral.net/uv-kg . Rockhill là một nhà ngoại giao Hoa Kỳ, cũng là người Mỹ đầu tiên học tiếng Tây Tạng.

-- The Tibetan Dhammapada (ấn bản 1983). Dịch giả là Gareth Sparham, có Lời Giới Thiệu của Đức Đạt Lai Lạt Ma đời thứ 14. Sparham sinh tại Anh quốc, xuất gia và tu học khoảng 20 năm theo truyền thống Phật giáo Tây Tạng tại Dharamsala, Ấn Độ. Sparham đã được vào học tại Phật học viện nổi tiếng trong cộng đồng người Tây Tạng lưu vong là Institute of Buddhist Dialectics từ 1974 tới 1982. Sparham tốt nghiệp Tiến sĩ năm 1989 từ đại học University of British Columbia ở Canada. Ông về hưu với cương vị giảng viên tại đại học University of Michigan năm 2009.

-- The Dhammapada with the Udananvarga (ấn bản 1986). Dịch giả là Raghavan Iyer (1930-1995). Iyer sinh tại Ấn Độ, tốt nghiệp Tiến sĩ năm 1962, dạy tại University of California, Santa Barbara từ 1965 cho tới khi về hưu năm 1986. Iyer từ trần ở Santa Barbara năm 1995.

Theo ngài Long Thọ (https://en.wikipedia.org/wiki/Udanavarga) sách Udanavarga (tức là Pháp Cú Tây Tạng) do các tu sĩ kết tập ngay khi Đức Phật nhập Niết Bàn.

Như thế, các Kinh Pháp Cú thuộc các nhóm kinh kết tập xưa cổ nhất, tính kể từ khi Đức Phật nhập diệt, và khi các nhóm tu sĩ đi phân tán ra các hướng khác nhau, dần dà mới có dị biệt. Học giả Geoffrey Parrinder trong tác phẩm The Wisdom of the Early Buddhists, và GS Arthur C. Dechene của Austin Community College cũng ghi nhận tương tự về việc kết tập đó.

Theo truyền thuyết, Kinh Pháp Cú Tây Tạng do Tôn giả Pháp Cứu (Dharmatrāta) tuyển soạn, kết tập; nhiều học giả ngờ vực rằng có thể có nhiều vị kết tập qua nhiều thời kỳ.

Bản Việt dịch này được thực hiện với nhiều đối chiếu. Khi thấy các bản Anh dịch có một số câu dị biệt, tất cả các dị biệt đó đều được dịch ra đầy đủ, không dám bỏ sót ý nào.

Thí dụ: Hai bài kệ 13 và 14 trong bản Anh dịch của Sparham (hình ảnh thoi dệt, và hình ảnh tử tội) khác với bài kệ 13, 14 trong bản Anh dịch của Iyer và Rockhill (hình ảnh lưới nhện), nhưng đều nói ý nghĩa vô thường. Cả hai dị bản đều sẽ dịch đầy đủ nơi bản Việt dịch.

Các bài kệ trong Udanavarga tương đồng với bản Pháp Cú Pali sẽ được ghi thêm ký số bài kệ Pali trong ngoặc đơn (Pali) để độc giả có thế đối chiếu. Một số bài kệ tương đương sẽ ghi theo bản của Hòa Thượng Thích Minh Châu vì độc giả Việt Nam đã quen thuộc.

Nhìn chung, Pháp Cú Tây Tạng khuyến tấn nhận ra Tứ Diệu Đế, sống ly tham, trì giới, quán vô thường, biết đủ, giữ hạnh cô tịch, phòng hộ sáu căn, hành thiền, dạy tránh danh vọng, khuyên chớ coi thường những người học kém, vì vẫn có nhiều người học kém nhưng kiên tâm trì giới, sống theo chánh pháp đã đắc được Tam Minh. Và rất nhiều lời dạy quan trọng khác.

Đặc biệt, tư tưởng Thiền Tông, hay Thiền Đốn Ngộ (tại Việt Nam là Thiền Trúc Lâm) lập đi lập lại ở nhiều bài kệ. Nơi đó, tâm sẽ tức khắc không thấy tham, sân, si là khi:

-- Tâm vô sở trụ, không dính mắc, không chấp thủ, dù là dính vào sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp.

-- Tâm buông bỏ những gì ở quá khứ, chớ mơ tưởng gì nơi tương lai, và không tơ vương gì với hiện tại.

-- Tâm để cái được thấy nghe hay biết chỉ là cái được thấy nghe hay biết, và sống với các pháp như thị.

-- Tâm đón nhận vô thường trôi chảy, nơi đó là rỗng rang, không lời, không gì để thêm, không gì để bớt.

-- Tâm xa lìa cả bờ này và bờ kia, xa lìa cả thiện và ác.

-- Tâm lắng nghe cái tịch lặng, nơi ngôn ngữ đạo đoạn, tâm hành xứ diệt - nơi lời nói dứt bặt, tâm bất động như núi.

-- Tâm thấy tất cả các pháp đều là như huyễn, đều là rỗng rang không tự tánh.

Nơi các lời đó, khi tâm ly tham sân si, là tức khắc Niết bàn.

Tất cả những dòng chữ nơi đây được trân trọng viết để cúng dường Tam Bảo và phụng sự chúng sinh. Tất cả các bất toàn, người biên dịch xin chân thành sám hối.

LỜI TỰA CỦA ĐỨC ĐẠT LAI LẠT MA ĐỜI 14

VIẾT CHO SÁCH

THE TIBETAN DHAMMAPADA

TRONG BẢN ANH DỊCH CỦA GARETH SPARHAM.

Pháp tu để an tâm và tăng thượng tâm do Đức Phật dạy từ hơn 2500 năm qua là một trong những phương pháp thành công để đạt được nội tâm an bình. Đó là một kho báu vô giá của nhân loại. Hiện nay, nhiều người mới bắt đầu tìm thấy trong lời Đức Phật dạy một giải thích về hoàn cảnh con người phù hợp với nhận thức riêng của họ về thực tại. Từ đó họ bắt đầu nương tựa vào Phật pháp để có nội tâm bình an mà họ muốn. Đã thấy rõ với họ rằng các thành đạt bên ngoài không mang tới hạnh phúc lâu dài, và rằng chính tham, sân và si trong tâm họ đang đứng ngăn cách giữa họ với hạnh phúc họ tìm kiếm - từ đó tăng thêm trong tâm họ sự tôn kính đối với sự thích nghi và chiều sâu của Phật pháp.

Tuyển tập Udanavarga mới dịch nơi đây nguyên nằm trong 108 nhóm Kinh Phật được dịch sang tiếng Tây Tạng, gọi là Ched.du.brjod.pai.ts'oms . Các bài kệ này được người Tây Tạng biết tới qua vẻ đẹp của chất thơ và tính phổ quát của lời dạy. Bất kỳ Phật tử nào cũng thấy lời dạy trong sách này gắn liền với họ. Vô thường, những khổ đau của luân hồi, nỗi nguy hại của bất thiện tâm, và pháp hành và pháp tăng thượng tâm với giới, định và huệ là lời dạy chung cho tất cả các tông phái Phật giáo.

Tôi hy vọng rằng trong tương lai, tất cả những ai ước muốn, đều có thể đọc được lời Đức Phật dạy trong ngôn ngữ riêng của họ, và tự họ sẽ nhận ra bình an và hạnh phúc mà họ tìm kiếm.

Ngày 15 tháng 5/1982

Đức Đạt Lai Lạt Ma đời thứ 14

CHƯƠNG MỘT

PHẨM 01 - VÔ THƯỜNG

PHẨM 0 1 - VÔ THƯỜNG

Xin ngợi ca Ngài, Đức Phật toàn trí!

Nguyện cho tất cả đều được hạnh phúc!

Ghi nhận: Trước mỗi bài kệ có một ký số, ghi thứ tự trong Phẩm. Thí dụ, Phẩm Vô Thường này có 43 bài kệ. Sang Phẩm kế tiếp, ký số lại khởi đầu từ số 1.

Các bài kệ tương đương với bản Pháp Cú Pali sẽ có ngoặc đơn (Pali) bên cạnh ký số đầu bài kệ, với dấu = trước ký số của bài kệ từ bản Pali.

Trong khi Pháp Cú Pali khởi đầu về tâm, rằng tâm dẫn đầu các pháp, Pháp Cú Tây Tạng khởi đầu về vô thường, rằng tất cả các pháp đang chảy xiết. Cả hai cách xếp đặt đều có chủ ý quan trọng.

Với Pháp Cú Pali, mở đầu là Phẩm Song Yếu, rằng tất cả pháp là do tâm tạo tác, rằng khắp thế giới chỉ là những cái được thấy, những cái được nghe, những cái được cảm thọ, được tư lường… Khổ Tập Diệt Đạo cũng thế, và do vậy sinh tử và Niết Bàn không lìa tâm mà có.

Với Pháp Cú Tây Tạng, mở đầu là Phẩm Vô Thường, chỉ ra rằng từng khoảnh khắc trôi đi, chảy xiết, rằng từng khoảnh khắc tức khắc sinh và tức khắc tử, và do vậy là vô ngã, và đời người y hệt như chữ viết do gậy vẽ trên mặt nước, không hề có gì gọi là "tôi và của tôi."

Một trong những phương pháp cảm thọ vô thường là chú ý vào nghe: âm thanh không từ đâu tới, không đi về đâu, vừa trôi qua là tịch diệt ngay, không níu lại được - Kinh Lăng Nghiêm của Bắc Tông viết rằng khi lắng nghe là có thể cảm nhận tức khắc trên toàn thân tâm mình các pháp ấn vô thường, vô ngã, bất như ý, rỗng rang không tịch.

Quán niệm vô thường cũng là lời dạy cuối cùng của Đức Thế Tôn trước khi vào Niết Bàn. Trường A Hàm 2, Kinh Du Hành viết rằng: "Thế nên các Tỳ-kheo chớ có buông lung. Ta chính nhờ không buông lung mà được thành Chánh giác. Vô lượng điều lành toàn nhờ không buông lung mà có được. Hết thảy vạn vật đều vô thường, đó là lời dạy cuối cùng của Như Lai."

Bản Anh dịch Phẩm Vô Thường của Rockhill có 41 bài kệ, trong khi bản của Iyer và Sparham có 43 bài kệ.

Phẩm Vô Thường như sau.

Tôi tụng lại nơi đây lời Đấng Chiến Thắng dạy. Hãy nhiệt tâm, tỉnh thức và chú tâm nghe với tâm hoan hỷ.

Đức Phật là Đấng toàn trí, Đấng bảo vệ, Đấng vô lượng quyền năng, Đấng vô lượng từ bi, là người đã hoàn tất thân cuối trong cõi luân hồi, Đức Bạt Già Phạm, đã nói lên những lời này.

Than ôi! Những gì hợp đều sẽ tan; những gì được tạo tác đều sẽ hư rã. Những gì sinh ra đều sẽ chết. Chỉ trong tịch lặng, mới có hạnh phúc.

(= Pháp Cú Pali, bài kệ 146) Với người đang bị lửa thiêu đốt, niềm vui làm gì có được? Ngươi đang sống trong bóng tối, sao chưa bước đi tìm ánh sáng?

(149) Rải rác khắp hướng nơi đây là xương người màu xám tro; niềm vui nào mà ngươi nhìn ngó chúng nữa.

Từ khoảnh khắc mà ngươi vào bụng mẹ, chuyến đi từ sinh tới tử khởi đầu; một khi đã vào cõi này, là hết lùi nữa được.

Mới sáng sớm, còn thấy nhiều người nơi đây, đêm về là có vài người từ trần rồi; Mới hồi tối, còn thấy nhiều người nơi đây, sáng ra đã thấy vài người lìa đời.

Nhiều người nam và nữ đã chết khi còn rất trẻ, hay khi đang tráng niên; làm sao ngươi có thể tự nghĩ là còn trẻ và sẽ còn sống lâu dài?

Một số chết trong bụng mẹ, một số chết khi vừa ra đời, một số chết khi còn tập đi, và một số chết trong khi thành niên.

Một số chết già, và một số chết trẻ, một số chết khi thành người lớn; từ từ rồi tất cả đều biến mất, y hệt trái chín trên cây rồi sẽ rơi rụng.

Tất cả trái chín đều sẽ phải rơi và hư vữa; tương tự, ai đã sinh ra cũng đều mang đầy nỗi sợ chết.

Đời người y hệt chiếc bình đất sét chói sáng từ người thợ gốm; tất cả cũng đều rồi bị tan vỡ.

13. (347) Dịch theo bản của Iyer và Rockhill : Y hệt như mạng nhện, nơi nhện di động tới lui trong lưới không thoát nổi; tương tự, đời người cũng trong bẫy của mong manh hư vỡ.

Theo bản Sparham : Y hệt như trên khung vải dệt, chỉ tơ sợi chạy tới lui để dệt cuối cùng cũng hết; tương tự, đời người.

14.

Bản Iyer và Rockhill : Cứ mỗi chuyển động đều mang con nhện tới gần cái chết; tương tự, mỗi bước đời người đều tới gần cái chết thêm.

Bản Sparham : Y hệt từng bước của tử tội dẫn tới gần dàn treo cổ, nơi y sẽ bị treo và chết; tương tự, mỗi bước đời người.

Như một dòng sông chảy xiết mãi và không bao giờ trở lại; những ngày trong đời người cũng thế, trôi đi và không trở lại.

Niềm vui trôi nhanh và hòa lẫn với đớn đau; đời người nhanh chóng biến mất, y hệt chữ viết do gậy vẽ trên mặt nước.

(135) Như người mục đồng dùng gậy lùa bỏ vào chuồng, bệnh hoạn và tuổi già lùa đời người vào cõi chết

Như nước từ dòng suối chảy ngày và đêm, giờ khắc đời người cũng thế; nó đưa chúng ta càng lúc càng gần hơn tới kết thúc.

(60) Đêm sẽ dài với người không ngủ nổi, đường sẽ xa với người quá mệt mỏi, vòng sinh tử luân hồi sẽ rất dài với người không biết Chánh Pháp.

(62) "Các đứa trẻ này là con tôi, các tài sản này là của tôi…" Hễ nghĩ như thế là cứ khổ mãi. Bởi vì "cái tôi" không hề có, sao lại có cái gì là "của tôi."

Định luật của cõi người là, bất kể ai có làm chủ hàng trăm ngàn tài sản trần gian, rồi cũng sẽ rơi vào sức mạnh của thần chết.

Tất cả tài sản cất giấu rồi cũng sẽ bị phân tán; tất cả những gì khởi lên rồi cũng sẽ bị rơi xuống; tất cả những gì gặp gỡ rồi cũng cách chia; đời người cuối cùng rồi sẽ phải chết.

Cuối đời người là chết, tất cả chúng sinh rồi cũng sẽ lìa đời; trong khi đó, kết quả những việc thiện và ác họ đã làm trong đời sẽ vẫn theo sát họ.

(126) Người làm ác, sẽ rơi xuống địa ngục; người làm lành, sẽ sinh vào cõi hạnh phúc. Người sống với chánh pháp sẽ không phạm lỗi, sẽ thành tựu Niết bàn.

Các vị Phật, và các vị Độc giác Phật, và tất cả các đệ tử của các vị Phật đều đã rời bỏ thân của họ lại; thì nói gì tới đám đông vô minh? ( Trong ghi chú của Rockhill, dẫn theo Luận Thư, nói rằng không có hy vọng giải thoát gì cho người không tin vào chánh pháp, không rời bỏ nổi các say đắm trần gian .)

26 (128). Bất cứ nơi nào ngươi tới, cũng không thoát nổi cái chết, dù có lên trời cao, hay có xuống dưới biển sâu, hay có vào các hẻm núi.

Thấy rằng tất cả những người nơi đây, và tất cả người tương lai, đều rời bỏ thân này và từ trần; hiểu rằng thân người sẽ hư rã, người trí tuệ sống đời thanh tịnh theo chánh pháp.

Thấy tuổi già, thấy nỗi đau vì bệnh hoạn, thấy cái chết của người không chánh niệm, người tinh tấn sẽ rời bỏ căn nhà tù giam này; nhưng người đời thường lại ưa thích tấm thân, và không bỏ được nỗi tham.

29 (151). Ngay cả cỗ xe rực rỡ của quốc vương cũng sẽ bị hư hoại, thân người rồi cũng sẽ già; nhưng các vị tối thắng trong cõi người, dạy cho chúng sinh chánh pháp tối thắng này, sẽ không biết tới già lão.

Ngươi thực sự u tối và tội nghiệp, nếu không biết những gì là lối đi chân chánh; vì tấm thân mà ngươi quý trọng vui hưởng này sẽ là nguyên cớ cho ngươi tan nát.

Người ta có thể sống một trăm năm, rồi cũng phải chết; người ta có thể sống tới già, nhưng rồi bệnh cũng sẽ dẫn họ đi.

Người cứ mãi lăng xăng, không biết dừng lại, sẽ hư hoại từng ngày và đêm, đầy các sầu khổ sanh tử, y hệt con cá bị ném vào nước sôi.

Bản Rockhill: Đời này trôi xiết đêm và ngày; bất ổn y hệt dòng chảy của sông lớn; người trôi mãi, không quay lại được.

Bản Iyer và Sparham : Cho dù ngươi ngồi hay đi, dòng sông đời không trở ngược lại được, y hệt như sông chảy xiết, cuốn trôi cả ngày và đêm.

Thân người như cá trong vũng nước cạn; từng ngày và đêm trôi đi; làm gì có vui trong đời ngắn ngủi này.

35 (148). Sự chết sẽ kết thúc mạng sống, thân này nặng gánh vì già và bệnh, nhanh chóng suy yếu; mớ máu thịt này sẽ hư hoại sớm.

(41) A ha! Thân này sẽ sớm nằm trên đất, không ai chú ý, trống rỗng, không còn ý thức gì, bị ném ra một nghĩa địa y hệt khúc gỗ cháy đen.

Thân này liên tục đau đớn vì bệnh, cứ tiết ra những thứ bất tịnh, đè nặng vì tuổi già và chết, đâu còn tích sự gì?

(286) Bản Iyer và Sparham : Kẻ không thấy hiểm nguy, bất kể sinh mạng y hư hoại nhanh chóng, cứ nghĩ rằng mình sẽ ở nơi này cho mùa đông và rồi sẽ ở nơi này cho mùa hè.

Chi bằng hãy gom sức lực từ mớ xương thịt bất tịnh này, từ tấm thân thường bệnh hoạn và không ngừng tới gần sự chết, để tu cho thành tựu bình an tối thượng.

(288) Bản Rockhill : Vây quanh ngươi là con cháu và thân thuộc, nhưng không ai có thể giúp ngươi tỵ nạn, dù là cha, mẹ với bà con; ngươi không có một nơi để quy hướng.

Bản Iyer và Sparham : Ta sẽ làm chuyện này vào mùa hè tới hay mùa xuân tới, hay khi mùa đông tới. Nghĩ như thế, họ không thấy được nguy hiểm.

Bản Rockhill : Những việc làm như thế là cội nguồn hạnh phúc, mà ta sẽ nỗ lực thực hiện. Người tự sửa soạn mình như thế sẽ vượt qua già, bệnh và chết.

Bản Iyer và Sparham : Như trận lụt quét qua một thị trấn, chết sẽ tới nhanh hơn, và cuốn trôi tất cả gia đình, vật dụng và tài sản của những người mà tâm họ còn say mê các thứ đó.

Bản Rockhill : Hãy buông bỏ mọi thứ, để đi tìm niềm vui bất tận của thiền định; hãy thấy cái kết thúc của sinh và già khi bắt đầu tinh tấn [tu học chánh pháp]; hãy vượt qua các bữa tiệc của Ma Vương, và tỳ khưu sẽ vượt qua sinh và tử.

( Bản Rockhill: tới đây hết Phẩm Vô Thường )

Bản Iyer và Sparham : Các con của ngươi không bảo vệ được ngươi khi cái chết tới với ngươi; ba mẹ, bạn bè ngươi cũng thế. Lúc đó, ngươi sẽ không có nơi ẩn trú.

Bản Iyer và Sparham : "Khi tôi làm xong điều này rồi tôi sẽ làm điều kia, và sau đó tôi sẽ làm chuyện đó." Già, bệnh và chết gặm mòn đời những người cứ bận như thế.

Bản Iyer và Sparham : Do vậy, hãy thường trực vui trong thiền định, tinh tấn tu học, nhìn thấy cái kết thúc sinh và tử, chinh phục hoàn toàn ma quân. Hỡi các tỳ khưu, hãy vượt qua sinh và tử.

( Bản Iyer và Sparham: hết Phẩm 1, về Vô Thường )

PHẨM 02 - THAM

PHẨM 0 2 - THAM

Ghi nhận: Cả ba bản tiếng Anh đều dịch nhan đề phẩm này là Desire, tức là muốn có vật gì hay muốn chuyện gì xảy ra. Nhưng bản Rockhill viết rằng tham muốn khởi lên từ indecision (bất định, do dự để lựa chọn), trong khi bản Sparham dịch rằng tham muốn khởi lên từ wrong conceptions (vọng tưởng), bản Iyer dịch rằng tham muốn khởi từ false, fickle conceptions (vọng tưởng dao động). Do vậy, nơi đây sẽ dịch tham muốn khởi lên từ " vọng tưởng. " Trong Tạng Pali, các bản Kinh MN 18, Kinh Sn 4.11, Kinh DN 21 nói rằng nơi tưởng thì không gì sai, nhưng khi khởi niệm yêu/ghét để lựa chọn thì là vọng tưởng.

Tham cũng là cội nguồn chấp ngã, vì tâm tham khởi dậy vì có "cái tôi" đang chạy tìm "cái của tôi" - ly tham sẽ không thấy có cái nào là "cái của tôi" để nắm giữ.

Tưởng (perception) là chức năng của tâm, thấy xanh, đỏ, tím, vàng thì nhận ra xanh, đỏ, tím, vàng dị biệt nhau, nhưng người trí chỉ nên nhận ra như thế là như thế, chớ đừng khởi niệm ưa xanh, thích đỏ, hay ghét tím, bỏ vàng. Chính vọng tưởng là tâm phan duyên, dẫn tới tham muốn, từ đó cứ biện biệt để nắm giữ, và đó là luân hồi. Do vậy, khi nhận ra tưởng là vô thường, hãy kiên trì giữ cái nhìn vô thường, sẽ lìa được tâm tham muốn, và đó là đoạn tận sầu khổ. Ly tham (greed) sẽ đắc Thánh quả thứ ba, tức quả Bất Lai; ly tham hữu (greed of being) sẽ đắc quả A La Hán. Ly tham phải trị từ gốc niệm. Tương Ưng Bộ - Tập IV - Thiên Sáu Xứ, bản Việt dịch HT Thích Minh Châu ghi lời Đức Phật dạy hãy vô niệm . Bản Việt dịch Kinh Tương Ưng 35.207 (207. XI. Kinh Bó Lúa) của HT Minh Châu có đoạn, trích:

Ai có tư tưởng (Mannamàna), người ấy bị Màra trói buộc. Ai không có tư tưởng, người ấy được giải thoát khỏi Ác ma… Có tư tưởng, này các Tỷ-kheo, là tham. Có tư tưởng là mụt nhọt. Có tư tưởng là mũi tên. Do vậy, này các Tỷ-kheo, các Ông cần phải học tập: "Tôi sẽ sống với tâm không có tư tưởng".

(https://www.budsas.org/uni/u-kinh-tuongungbo/tu4-35g.htm)

Hai bản tiếng Anh của Bikkhu Bodhi và Bikkhu Sujato ghi kinh trên là SN 35.248. Bản của ngài Bodhi viết:

In conceiving, one is bound by Mara; by not conceiving, one is freed from the Evil One… Conceiving is a disease, conceiving is a tumour, conceiving is a dart. Therefore, bhikkhus, you should train yourselves thus: 'We will dwell with a mind devoid of conceiving.' (Dịch: Ai suy nghĩ tư lường, sẽ bị buộc vào Ác Ma; ai không suy nghĩ tư lường, sẽ giải thoát khỏi Ác Ma…

Suy nghĩ tư lường là bệnh, suy nghĩ tư lường là ung bướu, suy nghĩ tư lường là mũi tên. Do vậy các thầy tỳ khưu phải tự rèn luyện thế này: "Tôi sẽ sống với tâm không có suy nghĩ tư lường .)

(https://suttacentral.net/sn35.248/en/bodhi)

Tuy nhiên, suy nghĩ tư lường (dựa vào khái niệm trừu tượng) là một công cụ lớn để vào đạo - đó là chánh tư duy. Do vậy, vô niệm có nghĩa là nhận ra tánh rỗng rang trong niệm, từng niệm không dính vào sắc thanh hương vị xúc pháp nào. Nghĩa là, ngay khi thấy niệm sinh, tức thì thấy niệm diệt, cũng là thấy vô thường, cũng là thấy vô niệm.

Bài Kệ số 8 còn nói rằng tâm tham là vô thường , những gì được tham (trong tâm) cũng là vô thường. Do vậy, quán vô thường sẽ lìa tâm tham. Do vậy, hãy liên tục cảm nhận dòng chảy vô thường đang chảy xiết qua thân tâm mình.

Phẩm Tham như sau.

1. Tham muốn khởi dậy từ vọng tưởng; do vậy, hãy nhận biết chúng là cội gốc tham muốn. Hãy rời bỏ tất cả các vọng tưởng, rồi tham muốn sẽ không khởi dậy.

(215) Tham muốn dẫn tới khổ, tham muốn dẫn tới sợ hãi. Người xa lìa tham muốn sẽ không khổ, không sợ hãi.

(214) Hỷ ái dẫn tới khổ, hỷ ái dẫn tới sợ hãi. Người xa lìa hỷ ái sẽ không khổ, không sợ hãi.

4. Tham muốn và hỷ ái sẽ dẫn tới sầu khổ; y hệt trái ngọt rồi trở thành vị đắng; cũng như ngọn đuốc không buông bỏ sẽ cháy người cầm đuốc.

(345) Thế Tôn nói rằng sắt, gỗ, và dây không trói chúng sinh chặt bằng trang sức, châu báu, vợ con trói buộc.

(346) Sẽ khó cho người bị lòng tham muốn trói buộc tự giải thoát. Chỉ người kiên trì, cắt bỏ tất cả những tham muốn dục lạc, mới sớm giải thoát.

Thế giới đa dạng này không đáng gì để tham muốn. Nó trông như đáng tham muốn chỉ vì quyến rũ tâm người. Hãy kiên trì cắt bỏ tâm tham muốn, để mặc cho thế giới đa dạng như thế.

Hãy thấy rằng tâm tham muốn là vô thường, những gì được tham muốn cũng là vô thường. Hãy tự giải thoát lìa khỏi bất cứ những gì đang chảy xiết vô thường, để tìm bất tử.

Giữ tâm tỉnh thức và giới hạnh sẽ tránh được sầu khổ từ niệm tham muốn khởi lên; tham muốn không lay động được tâm người như thế; người có tâm như thế là giải thoát.

10 (239) Người trí y như thợ bạc, cẩn trọng trong từng khoảnh khắc, tự làm trong sạch tâm, lìa cả niệm bất tịnh vi tế.

Hệt như thợ giày sửa soạn da kỹ càng trước khi đóng giày, người đã xa lìa tham muốn sẽ thấy an lạc lớn nhất.

Muốn an lạc, hãy xa lìa tất cả tham muốn; người đã xa lìa tất cả tham muốn sẽ thấy an lạc vi diệu nhất.

Hễ ai chạy theo tham muốn, sẽ không bao giờ thỏa mãn được. Người trí tuệ rời xa tham muốn, sống tự biết đủ.

Tham muốn không bao giờ biết đủ; trí tuệ dẫn tới biết đủ. Người trí tuệ, sống biết đủ, không thể rơi vào vòng dục lạc.

Người tìm hỷ ái, và người vui trong sai phạm giới hạnh, sẽ không nhận ra nguy hiểm bao trùm, kể cả khi họ sắp từ trần.

Người tâm bất thiện sẽ bị hỷ ái lôi ngã, và không muốn vượt qua; tâm họ trôi lăn với dục lạc, tự hại mình và người.

(186) Mưa vàng bạc cũng không đủ cho kẻ tham; người trí biết rõ là một chút tham cũng mang tới nhiều sầu khổ.

(187) Đệ tử Đức Phật không tìm vui ngay cả nơi cõi chư thiên, chỉ tìm vui trong việc đoạn tận tham ái.

Ngay cả núi vàng ngọc châu báu cũng không vừa cho một người tham; Hiểu như thế, hãy tự mình phòng hộ tâm mình.

Những ai đã biết tham là cội nguồn sầu khổ, chớ nên tìm vui trong hỷ ái nữa. Đã thấy cội nguồn sầu khổ trong thế giới này, hãy kiên trì tự bình lặng tâm mình.

Hết Phẩm 2, về Tham

PHẨM 03 - ÁI DỤC

PHẨM 0 3 - ÁI DỤC

Ghi nhận : Phẩm này nói rằng phải xa lìa các loại ưa thích say đắm nơi mắt thấy, tai nghe, mũi ngửi, lưỡi nếm, thân chạm xúc, tài sản, sắc dục, tên tuổi quyền thế, ăn ngon, ngủ nhiều (tức là, các ưa thích nơi: sắc, thanh, hương, vị, xúc, tài, sắc, danh, thực, thùy). Đặc biệt là cũng phải xa lìa kiến dục, các lập trường quan kiến (có/không; hữu/vô).

Phẩm Ái Dục như sau.

Chúng sinh bị vọng tưởng kéo trôi; người nào cho rằng say đắm bất thiện như là thanh tịnh sẽ chỉ làm tăng mạnh thêm say đắm, thêm sức mạnh cho dây tự trói buộc.

Người liên tục giữ tâm an tịnh, vắng bặt vọng tưởng, quán sát các pháp bất tịnh, sẽ tự xả ly ái dục, gỡ được dây trói buộc.

Chúng sinh bị lưới tham vây phủ như người đi trong bóng tối, bị say đắm ái dục xé tan nát; phàm phu bị trói buộc mãi, hệt như cá trong ao nước sôi.

(284) Ái dục mọc nhanh như dây leo, trói buộc những người buông lung; chúng sinh cứ chạy mãi theo tuổi già và chết, hệt như bê chạy theo bò mẹ tìm sữa bú.

(334) Người có tâm bất tịnh, và người có tâm say đắm, và người chạy theo dục lạc, cứ mãi sinh tử luân hồi, hệt như khỉ trong rừng tìm hái trái cây.

(342) Cứ mãi tìm dục lạc, và cứ mãi đi đường sinh tử, chúng sinh bị ái dục lôi kéo, và chạy mãi y hệt nai trong lưới.

Những người bị ái dục trói buộc, và những người cứ lý luận quan kiến (về có/không, về hữu/vô) sẽ cứ mãi tìm vui dính mắc, sẽ thọ khổ hoài thôi.

Người thiếu chính kiến, người thiếu an tịnh, và người dính mắc ái dục sẽ chạy theo già chết như bê theo mẹ tìm sữa.

Khi xả ly tham ái, xả ly cả ưa thích [quan kiến] có với không (lìa cả hữu/vô), bậc tỳ khưu vượt thắng tất cả sinh hữu, và sẽ thành tựu niết bàn tối thượng.

(335) Muốn giải thoát phải làm điều rất khó, là xả ly ái dục nam nữ, vì nó chỉ tăng sầu khổ, như cỏ mọc sau mưa.

(336) Ai đã làm điều rất khó, là xả ly ái dục nam nữ, sầu khổ sẽ tự lìa xa, hệt như giọt sương rơi khỏi lá sen.

(337 Pali, phần đầu). Do vậy, với pháp hội nơi đây, hãy nghe lời ta dạy: phải nhổ gốc cỏ ái dục, cây mới lớn được.

(337 Pali, phần sau). Làm bạn với ái dục sẽ trôi lăn vô lượng kiếp; nhổ xong gốc ái dục, sầu khổ và sợ hãi sẽ biến mất.

(341) Chúng sinh cứ mãi sinh ra, cứ mãi vào bụng mẹ, cứ mãi tới và đi, cảnh giới này rồi cảnh giới kia.

Rất khó thoát khỏi ba cõi; người xả ly tham ái mới nhổ được hạt giống sinh hữu (seed of existence), sẽ rời vòng sinh tử.

Tuy còn tham dục trói buộc khi sinh vào cõi người hay cõi trời, hãy tận lực vượt qua tham dục. Vì kẻ rơi vào cõi địa ngục, sẽ hối tiếc cơ hội đã mất này.

(340) Tham dục là cội nguồn luân hồi. Tham dục là rễ dây leo, mọc lên buộc người vào lưới. Nếu không phá hủy tham dục, sẽ sầu khổ hoài, và sẽ mất cơ hội giải thoát hoàn toàn.

(338) Cây bị cắt, hễ còn gốc rễ, rồi sẽ mọc lại; do vậy, hễ còn mảy may vi trần tham dục, là sẽ khổ luân hồi mãi.

Vũ khí mình làm, sẽ giết chính mình, khi vũ khí vào tay kẻ cướp; do vậy, tham dục khởi từ tâm mình, sẽ giết chính mình.

Biết tham dục dẫn tới khổ, khi rời tham dục xong, không nắm giữ dính mắc gì, vị tỳ khưu tỉnh thức xa lìa thế giới này.

Hết Phẩm 3, về Ái Dục

PHẨM 04 - THANH TỊNH

PHẨM 0 4 - THANH TỊNH

Ghi nhận : Hai bản Anh dịch của Rockhill và Iyer dịch phẩm này là Purity (Thanh tịnh), trong khi bản Sparham dịch là Caution (Sống không phóng dật). Về ký số, bản Sparham có 34 bài kệ, hai bản kia có 35 bài kệ; thực sự không dị biệt nhiều, vì bài kệ 31 trong bản Sparham là gộp hai bài kệ lại. Nơi đây, sẽ dịch là Thanh Tịnh, và ký số theo Rockhill và Iyer.

Trong phẩm này, bài kệ số 4 có nói về "cõi chư thiên" (the abode of gods), là chỉ về cõi tịnh cư của các vị Bất Lai, tức là thánh quả thứ ba, chỉ sau A La Hán. Bài kệ số 7, theo luận thư, giới định huệ là nền tảng bậc Mâu Ni (Muni), tức là A La Hán. Bài kệ 19 nói rằng cần hiểu bản chất của thân (nature of the body), là cách nói xưa cổ về Niệm Thân. Nhiều bài kệ trong phẩm này (Kệ 21-23) nhấn mạnh giữ giới là đủ hiểu pháp, cần hơn thuộc kinh, và thuộc vài câu nhưng hành trì, ly tham sân si mới thực là hạnh tu. Bài kệ 33 nói về giữ giới và niệm tâm (trong Tứ niệm xứ).

Phẩm Thanh Tịnh như sau.

(21) Người thanh tịnh sẽ bất tử; bất tịnh là bạn với chết. Người thanh tịnh sẽ không chết; bất tịnh, sẽ chết mãi.

(22) Hiểu như thế, người trí sống vui trong đơn sơ và thanh tịnh; họ vui niềm vui của bậc đại sĩ.

(23) Luôn luôn giữ tâm như thế, và quyết tâm vượt tới bờ bên kia, họ rồi sẽ vào Niết bàn, an lạc tối thượng.

(28) Khi người trí tinh tấn, vượt thắng phóng dật, nhờ trí tuệ sẽ vào nơi chư thiên tịnh cư, và rồi xa lìa sầu khổ, họ từ đỉnh núi nhìn xuống những người bất trí còn ở mặt đất.

(25) Người trí nhờ tinh tấn, giữ giới, và thanh tịnh sẽ tự biến thành hòn đảo, không trận lụt nào làm chìm được.

Người tinh tấn được ca ngợi vì cẩn trọng, tự xét mình, thanh tịnh, giữ giới, việc làm chính đáng, trọn đời đúng pháp.

Hãy tự tu học để đạt trí tuệ tối thượng và nền tảng của bậc Mâu Ni. Người giữ được tâm tịch lặng liên tục sẽ dứt được khổ.

Không dính vào lý thuyết sai lầm, cũng không hề phóng dật; người không dính mắc vọng thuyết sẽ lìa được cõi này.

Người suy nghĩ đúng đắn về thế giới này sẽ đạt được bậc cao đó, dù có qua thêm cả ngàn kiếp, cũng không rơi vào ác đạo.

Người phóng dật sẽ có tâm hư hỏng; người trí phải cẩn trọng, như người trưởng đoàn xe canh gác châu báu của mình.

Người không phóng dật, không tìm vui dục lạc, với tâm luôn luôn tỉnh thức chăm chú, sẽ chấm dứt sầu khổ.

Người đã dứt khổ, cũng không để phóng dật trong cõi này, không còn bị tổn thương nữa bởi phóng dật, như sư tử không thể bị hươu nai làm hại.

(309) Người vô tàm, muốn vợ người, sẽ gặp bốn nạn: bị tiếng xấu, ngủ không yên, bị coi thường, vào địa ngục.

(310) Người bất thiện như thế, dù rơi vào ái dục khoảnh khắc, sẽ nhận quả nặng nề, đốt cháy trong địa ngục.

Người muốn tìm an lạc, hãy giữ giới cẩn trọng; người kiên tâm không để chút lơ đãng như kẻ bất trí lái xe ngựa.

Khi kẻ bất trí lái xe rời đường chính, và đã vào đường gập ghềnh, họ sẽ ân hận vô cùng vì lỗi lầm đó.

Tương tự, kẻ bất trí rời bỏ chánh pháp để theo phi pháp, sẽ rơi vào tay thần chết; cũng bị hủy diệt vì mất đường sáng.

Người không làm điều nên làm, và người làm điều không nên làm, người làm với phóng dật, sẽ chỉ tăng nạn dữ, tăng sầu khổ, và rất xa đường tịch diệt.

Người hiểu bản chất của thân, quán sát thân liên tục, sẽ không làm điều không nên làm, và sẽ làm điều nên làm.

Do vậy, người với ký ức và hiểu biết sẽ kết thúc sầu khổ, và khi hết sầu khổ sẽ tìm thấy an lạc.

Trước pháp hội này, ta nói rằng hễ ai giữ được giới luật là đã hiểu pháp, bất kể là mới nghe chẳng bao nhiêu về pháp. Người thuận theo pháp là thực sự hiểu được pháp.

(19) Dù tụng nhiều kinh, nếu không hành trì, ưa phóng dật, như đếm bò người khác, không phải sa môn hạnh.

(20) Dù thuộc chỉ vài câu, nhưng hành trì chánh pháp, từ bỏ tham sân si, mới dự phần sa môn hạnh.

Ai ca ngợi sự tinh tấn và chỉ trích sự phóng dật, sẽ ở vị trí cao trong cõi chư thiên, hơn là người có trăm lần cúng dường.

Khi ca ngợi sự tinh tấn, bậc trí biết biện biệt đúng và sai; bậc trí luôn tinh tấn vì 2 lý do: phước đức trong kiếp này và kiếp sau; người tinh tấn biết như thế mới là bậc trí tuệ.

(327) Tỳ khưu vui trong thanh tịnh, biết kinh sợ bất tịnh, sẽ tự thoát đường ác, như voi tự thoát vũng lầy.

Tỳ khưu vui trong thanh tịnh, biết kinh sợ bất tịnh, phủi rớt hết tội lỗi y hệt trận gió tước sạch lá trên cây.

Tỳ khưu vui trong thanh tịnh, biết kinh sợ bất tịnh, xa lìa mọi dính mắc, và từ từ đạt tới niềm vui an lạc.

Tỳ khưu vui trong thanh tịnh, biết kinh sợ bất tịnh, sẽ đạt tới sự tròn đầy tịch lặng, hoàn toàn bình an và giải thoát.

Tỳ khưu vui trong thanh tịnh, biết kinh sợ bất tịnh, là đã tới gần Niết bàn, và chắc chắc sẽ thành tựu Niết bàn.

Người giữ giới và tinh tấn, sống y pháp hành, khi thuận theo pháp sẽ tìm thấy hạnh phúc trong cõi này và cõi sau.

Các ngươi, với nhiệt tâm học và tìm bình an, hãy tinh tấn ra sức hành trì, hãy nhìn kỹ xem đời những kẻ phóng dật, không phòng hộ, không tự quán xét, và hãy xem đời những kẻ lười biếng đã rời đường học, và chớ có nghe kẻ phóng dật đó.

Thầy Tỳ khưu nào giới hạnh chân thực và vui trong tinh tấn sẽ kiểm soát được tất cả các niệm, và tâm sẽ thấy an toàn.

Hãy khởi dậy, bắt đầu đời sống mới, hướng theo Phật pháp, đạp bẹp quân lính Ác Ma, như voi đạp bẹp ngôi nhà bùn.

Bất kỳ ai sống thuận theo giới hạnh, dịu dàng, và thanh tịnh, sẽ rời được vòng sinh tử, sẽ lìa được hoàn toàn khổ.

Hết Phẩm 4, về Thanh Tịnh

PHẨM 05 - KHẢ ÁI

PHẨM 0 5 - KHẢ ÁI

Ghi nhận : Khả ái là dễ thương, dễ được ưa thích. Bản Rockhill dịch là Những gì dễ thương (Agreeable things), trong khi hai bản kia cùng dịch là Vẻ đẹp, hay Nhan sắc (Beauty). Điểm chung nghĩa là, những gì làm say đắm chúng ta, như nơi mắt là nữ sắc, hoa, tranh, cảnh…, nơi tai là tiếng đàn, lời ca, giọng nói thủ thỉ… tương tự với những gì làm chúng ta say đắm nơi mũi (mùi hương), lưỡi (món ăn ngon), thân (cơ thể chạm xúc), ý nghĩ (tư tưởng, thơ văn)… Khi nơi đây dịch "khả ái" là nói chung tất cả các pháp lôi cuốn đó. Khi thấy có gì dễ thương, là thấy có "cái được tôi ưa thích," và cả thế giới của "ngã, ngã sở" khởi dậy. Thí dụ, nghe một ca khúc hay, nhiều năm sau còn muốn nghe lại nữa; tức là bản nhạc đó đã trói buộc "thế giới tâm của tôi" qua thời gian rất dài. Để lìa các thứ khả ái, nói ngắn gọn là phải ly tham, không trụ vào bất cứ gì hết.

(212) Các thứ khả ái sẽ mang tới sầu khổ và sợ hãi; người rời bỏ các thứ khả ái, sẽ thoát sầu khổ, lìa sợ hãi.

Các thứ dễ thương sẽ mang tới sầu khổ và sợ hãi; khi tất cả những gì xinh đẹp đó biến đổi, thất vọng sẽ khởi lên.

Thế giới đầy phiền não -buồn, lo, tiếc nhớ... -khởi lên vì nắm giữ các thứ khả ái. Rời các thứ khả ái, phiền não biến mất.

Người hạnh phúc, lìa sầu khổ, khi không thấy gì là say đắm; không bận tâm với các thứ khả ái, sẽ ly tham và giải thoát.

(210) Sầu khổ khởi dậy khi xa những gì mình ưa thích, khi gặp những gì mình hờn ghét; do vậy, đừng bao giờ tìm những gì dễ thương, cũng chớ bận tâm với những gì dễ ghét.

Khi buộc phải xa những gì mình ưa, khi cứ gặp những gì mình ghét, sầu khổ sẽ không chịu nổi đối với người già.

Khi người mình ưa thích lìa đời, như bà con hay bạn thân, nỗi buồn sẽ lớn và lâu dài; xa lìa người thương dẫn tới sầu đau.

Không thấy ưa với ghét sẽ không bị trói buộc; do vậy, ai thấy dễ thương là phiền não sẽ sẵn sàng từ bỏ những gì dễ ưa.

Ngưng so đo những gì ưa [với ghét], sẽ không bị buộc vào niềm vui thế tục; tìm niềm vui vượt trên tự ngã là tìm Niết bàn.

Chúng sinh cõi trời và người bị trói vào niềm vui thân xác (bodily), làm điều bất thiện, chịu khổ, rơi vào già và chết.

Ai tinh tấn ngày đêm, lìa niềm vui thân xác, điều rất khó làm, sẽ nhổ được gốc rễ tội lỗi, thực phẩm của Ác Ma.

Kẻ bất trí xem bất thiện là thiện, xem khó ưa là dễ ưa, xem khổ là vui, chắc chắn sẽ bị hủy diệt.

Người tìm vui trong bất thiện pháp, sẽ không bao giờ biết đủ. Chớ nên làm bất thiện pháp.

Người tìm vui trong thiện pháp, sẽ tự sống biết đủ. Chớ nên làm bất thiện pháp.

Như thành quách biên trấn, có tường xây kiên cố bảo vệ; Người tự phòng hộ kiên cố sẽ sống trong niềm vui của pháp.

(157) Người trí sẽ vui sống khi tỉnh thức suốt cả ba thời; tỉnh thức liên tục chính là phòng hộ an toàn.

(315) Gác kỹ trong và ngoài, thành biên trấn sẽ bình an; tương tự, hãy tự canh gác mình liên tục, chớ để lỡ cơ hội sinh làm người, vì khi đã sinh vào địa ngục, là sẽ ân hận.

Nhìn khắp nơi, sẽ thấy mình thương mình nhất; do vậy, chớ làm cho người khác những gì mình thấy đau đớn cho mình.

Với mọi người, mạng người là quý, ai cũng sợ bị trừng phạt; do vậy, mình cũng thế, chớ đánh đập ai, chớ giết hại ai.

(219) Như người vừa đi thật xa và trở về bình an, người thân và bạn hữu đón với những tiếng reo mừng "Alala!""

(220) Tương tự với người giới đức, khi rời đời này và sang đời khác, phước nghiệp hân hoan đón như người thân.

Do vậy, hãy làm việc lành cũng để cho đời sau; vì thiện nghiệp sẽ đón nhận các chúng sinh trong thế giới khác.

Người sống giới đức được chư thiên ca ngợi; người không có lỗi nào sẽ có niềm vui tuyệt hảo trên cõi trời.

Người thuận theo pháp, giữ giới hạnh, biết đủ, không nói dối, làm những gì nên làm, sẽ sống vui phần đời còn lại.

Người làm những gì nên làm, và người sống vui với chánh pháp, cho người khác niềm vui, sẽ an vui nơi thế giới sau.

Khuyên người khác giữ giới, và tự xa lìa tất cả sai trái - người công chính vui như thế, và không vui với điều bất chính.

Do vậy, những gì thiện và bất thiện sẽ ly biệt nơi cái chết; người ác hạnh rơi địa ngục, người thiện hạnh lên cõi trời.

Hết Phẩm 5, về Khả Ái

PHẨM 06 - GIỚI

PHẨM 0 6 - GIỚI

Ghi nhận: Giới hạnh là Śīla, tức là một trong ba chi để giải thoát - Giới, Định, Huệ. Giới cũng là chi thứ nhì trong Sáu Ba La Mật. Có bài kệ trong phẩm này sẽ giữ theo văn phong của Hòa Thượng Thích Minh Châu. Tuy phẩm này nói về giới, nhưng bài kệ số 4 cũng nhấn mạnh về bố thí phước thiện, một phương diện của tâm từ ái.

Trong phẩm này, bài kệ số 13 (ký số theo Rockhill và Iyer, nhưng là số 11 trong bản Sparham) nói về "kiêu hãnh, bất tịnh trong và ngoài" có ý muốn nói ngã chấp, vướng cái thấy "có tôi" và "có tham ái" trong 6 nội xứ (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) và 6 ngoại xứ (cái được thấy, cái được nghe, cái được ngửi, cái được nếm, cái được chạm xúc, cái được nghĩ ngợi tư lường). Như thế, giới còn có nghĩa là phòng hộ các căn.

Trong một số kinh, Đức Phật nói rằng khi giữ giới cả trong và ngoài (12 xứ) như thế là giải thoát. Như trong Trung Bộ, Kinh MN 138, bản tiếng Việt của Hòa Thượng Thích Minh Châu ghi lời Đức Phật dạy: " Này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo cần phải quán sát một cách như thế nào để thức của vị ấy đối với ngoại trần không tán loạn, không tản rộng, tâm không trú trước nội trần, không bị chấp thủ quấy rối. Này các Tỷ-kheo, nếu thức đối với ngoại trần không tán loạn, không tản rộng, tâm không trú trước nội trần, không bị chấp thủ quấy rối, sẽ không có tập khởi, sanh khởi của khổ về sanh, già, chết trong tương lai ."

Giữ giới như thế, sẽ không cần tu gì nữa. Kinh AN 10.2 và Kinh AN 11.2 ghi lời Đức Phật dạy rằng đối với người giới đức thanh tịnh, không cần phải khởi tâm làm gì nữa, vì sẽ tự động không hối tiếc, sẽ tự động có hỷ lạc, sẽ tự động có khinh an, sẽ tự động đắc định, sẽ tự động thấy và biết như thật, sẽ tự động ly tham, sẽ tự động có giải thoát tri kiến, và là đắc quả A La Hán.

Muốn tìm được ba loại hạnh phúc - được ngưỡng mộ, sở hữu bảo vật, và sinh lên cõi an lạc - phải giữ giới.

Người trí giữ giới phải nghiêm túc để có phẩm hạnh bậc thánh, mắt tuệ toàn hảo và tịch lặng trong đời.

Giới hạnh đưa tới hạnh phúc; thân xa lìa đau đớn; đêm ngủ sẽ bình yên, và khi thức sẽ vẫn an lạc.

Người từ ái bố thí và giữ giới sẽ hưởng hạnh phúc vô tận nhờ quả phước bố thí trong cõi này và cõi sau.

Hạnh phúc cho người giữ giới ngay cả trong tuổi già, và người giữ tín tâm: trí tuệ là kho tàng lớn nhất của con người; không tên trộm nào trộm được phước hạnh.

6-7 Người xuất gia giữ giới bổn, phòng hộ các căn, ăn chừng mực, không ngủ nhiều - tinh tấn như thế ngày và đêm, tất nhiên sẽ tới gần Niết bàn.

Giữ giới bổn, với tâm và tuệ nhiệt tâm trong thiền định, người xuất gia như thế sẽ phá hủy sầu khổ.

Từ đó, người cẩn trọng giữ giới hạnh và thiền định sẽ đạt mắt nhìn siêu thế và biện biệt với trí tuệ.

Xa lìa mọi dính mắc, tâm không vướng gì, cách biệt tất cả với trí tuệ, người đó vượt vô lượng sầu khổ.

Người toàn tâm vào ba pháp học - giới, định và huệ -- rồi sẽ tới thanh tịnh toàn hảo, dứt khổ, hết tái sinh.

Người dứt mọi tham đắm, rời thân này với trí tuệ, sẽ vượt qua cõi Ma vương, và sẽ rực sáng như mặt trời.

Người xuất gia nào kiêu hãnh, bất tịnh trong và ngoài, sẽ không toàn hảo được giới, định và huệ.

Mưa rơi từ bầu trời có mây, không rơi từ bầu trời sáng; do vậy hãy bạt mây che tâm, và mưa sẽ không rơi.

Người luôn luôn tỉnh thức và giữ giới bổn trên đường tới Niết bàn sẽ mau chóng tới thanh tịnh toàn hảo.

(54) Hương các loại hoa thơm không bay ngược chiều gió; nhưng hương bậc thánh không bị gió thổi bạt, và hương này bay đi khắp phương trời.

(55) Hoa chiên đàn, già la, hoa sen, hoa vũ quý -- Giữa các hương hoa ấy, Giới hương là vô thượng.

(56) Ít giá trị hương này: hương già la, chiên đàn; chỉ hương người đức hạnh, ngát thơm tận cõi trời.

(57) Người giới hạnh, an trú không phóng dật, chánh trí, chơn giải thoát, sẽ không gặp đường ma.

Đây là con đường an lạc chân thực; người đã vào con đường thanh tịnh toàn hảo này sẽ lìa mọi lưới ma.

Hết Phẩm 6, về Giới

PHẨM 07 - THIỆN HẠNH

PHẨM 0 7 - THIỆN HẠNH

Ghi nhận : Đức Phật dạy là phải lìa các pháp bất thiện nơi thân, khẩu và ý. Đồng thời hãy giữ thiện hạnh nơi thân, lời nói và tâm ý sẽ đạt được bốn pháp vô lượng (bài kệ 5); bản ghi chú của Sparham viết rằng đó là từ vô lượng, bi vô lượng, hỷ vô lượng, xả vô lượng. Người luôn luôn giữ thiện hạnh nơi thân, lời nói và tâm ý rồi sẽ giải thoát, xa lìa sầu khổ; nghĩa là, theo các bài kệ 7-11, khi liên tục phòng hộ thân, khẩu và ý (còn hiểu là phòng hộ 12 xứ) là đủ để giải thoát, không cần tu gì thêm.

Người lìa pháp bất thiện nơi thân, giữ thiện hạnh nơi thân, giữ giới nơi thân, sẽ không phạm tội về thân.

Người lìa pháp bất thiện nơi lời nói, giữ thiện hạnh nơi lời, giữ giới nơi lời, sẽ không phạm tội về lời nói.

Người lìa pháp bất thiện nơi tâm ý, giữ thiện hạnh nơi ý, giữ giới nơi ý, sẽ không phạm tội về tâm ý.

Người lìa pháp bất thiện nơi thân, nơi lời nói, nơi tâm ý - là đã xa lìa tất cả các pháp bất thiện.

Người giữ thiện hạnh nơi thân, lời nói và tâm ý sẽ đạt được bốn pháp vô lượng.

Người giữ thiện hạnh nơi thân, lời nói và tâm ý sẽ đạt được hạnh phúc vô lượng nơi cõi này và cõi sau.

Người trí khéo phòng hộ thân sẽ không bị gì làm nguy hại; người này tới nơi bất tử, nơi không sầu khổ.

Người trí khéo phòng hộ lời nói sẽ không bị gì làm nguy hại; người này tới nơi bất tử, nơi không sầu khổ.

Người trí khéo phòng hộ tâm ý sẽ không bị gì làm nguy hại; người này tới nơi bất tử, nơi không sầu khổ.

Người kiên tâm liên tục phòng hộ thân, lời nói, tâm ý; khi người kiên tâm khéo phòng hộ tất cả pháp, người này tới nơi bất tử, nơi không sầu khổ..

Sẽ tốt lành khi phòng hộ thân, phòng hộ lời nói, phòng hộ tâm ý; Tỳ kheo phòng hộ tất cả sẽ xa lìa khổ.

Lời nói cẩn trọng, tâm ý khéo phòng hộ, thân không làm ác - Đức Phật dạy hãy giữ ba pháp như thế.

Hết Phẩm 7, về Thiện Hạnh

PHẨM 08 - LỜI NÓI

PHẨM 0 8 - LỜI NÓI

Ghi nhận : Bài kệ số 5 nói rằng kẻ la mắng một vị thánh sẽ rơi rất nhiều kiếp (bản Iyer dịch là ngày, bản Sparham dịch là năm, bản Rockhill dịch là kiếp) vào hai loại địa ngục - Nirabbudas là nơi băng lạnh kinh khủng, Abbudas là ngục lửa cháy liên tục.

Phòng hộ lời nói không chỉ là giữ giới, không chỉ là sợ gây nhân quả xấu, vì nếu chỉ vì sợ là còn vin vào "ngã, ngã sở" -- mà tận gốc phải là khởi xuất từ lòng từ bi với chúng sinh . Trong Kinh MN 58, bản dịch của Hòa Thượng Thích Minh Châu, ghi lời Đức Phật dạy:

"… này Vương tử, lời nói nào Như Lai biết không như thật, không như chân, không tương ứng với mục đích, và lời nói ấy khiến những người khác không ưa, không thích, thời Như Lai không nói lời nói ấy. Lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân, không tương ứng với mục đích, và lời nói ấy khiến những người khác không ưa, không thích, thời Như Lai không nói lời nói ấy. Và lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân, tương ứng với mục đích, và lời nói ấy khiến những người khác không ưa, không thích, Như Lai ở đây biết thời giải thích lời nói ấy. Lời nói nào Như Lai biết là không như thật, không như chân, không tương ứng với mục đích, và lời nói ấy khiến những người khác ưa thích, Như Lại không nói lời nói ấy. Lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân, không tương ứng với mục đích, và lời nói ấy khiến những người khác ưa và thích, Như Lai không nói lời nói ấy. Và lời nói nào Như Lai biết là như thật, như chân, tương ứng với mục đích, và lời nói ấy khiến những người khác ưa và thích, ở đây, Như Lai biết thời giải thích lời nói ấy. Vì sao vậy? Này Vương tử, Như Lai có lòng thương tưởng đối với các loài hữu tình ."

(306) Nói láo rơi địa ngục, Có làm nói không làm, Cả hai chết đồng đẳng, Làm người, nghiệp hạ liệt.

Lời thô ác nói lên từ miệng chúng sinh rồi sẽ trở thành binh khí miệng lưỡi tấn công vào chính họ.

Ai khen người đáng trách, và ai trách người đáng khen - đều là tội nơi miệng, rồi sẽ không thấy hạnh phúc.

Mất tài sản trong cõi này vì cờ bạc chỉ là tội nhỏ; nhưng kẻ khởi ác tâm với Như Lai là tội cực trọng.

Kẻ dùng lời và ý mắng một vị thánh sẽ rơi 10 triệu kiếp địa ngục hàn băng, 1.041 kiếp địa ngục lửa cháy.

Người với ác tâm đổ lỗi người vô tội sẽ bị tăng hình phạt trong địa ngục. Người có trí tuệ sẽ không nói lời sai trái; cũng không hề khởi chút tâm nào hiềm khích.

(164) Kẻ ngu si miệt thị, Giáo pháp bậc La Hán, Bậc Thánh, bậc chánh mạng. Chính do ác kiến này, Như quả loại cây lau, Mang quả tự hoại diệt.

Khi nói, chỉ nói lời lành, không nói lời ác; từ lời ác, điều hung ác sẽ tới, do vậy hãy dùng lời chính đáng.

Người ngu nói ác, sẽ bị lời ác trói buộc; Hễ ai dùng lời ác, không dùng lời từ ái, ta gọi đó là kẻ bất trí.

Tỳ kheo giữ gìn lời nói, dè dặt lời nói, không kiêu hãnh, sống chánh pháp, dạy chánh pháp, lời từ ái êm tai.

Bậc thánh dạy cần chính yếu là lời khéo nói. Thứ nhì, nói từ ái, không nói thô ác; thứ ba, nói thực, không nói dối; thứ tư, nói khi cần thiết, không nói vô ích.

Hễ nói lời không tự mang sầu khổ tới, và lời không hại người khác là người khéo nói.

Chỉ nói lời dịu dàng, lời mang vui cho người khác, mang vui cho mình, chớ dùng lời kích động ai gây tội.

Lời thật y hệt mật ngọt cõi trời; tối thắng là lời thật. Bậc thánh nói, sự thật là từ thiện pháp, từ lẽ phải.

Lời Đức Phật nói và lời gỡ bỏ tất cả sầu khổ là lời của sự thật; Lời dẫn tới Niết bàn như thế là lời tối thắng.

Hết Phẩm 8, về Lời nói

PHẨM 09 - VIỆC LÀM

PHẨM 0 9 - VIỆC LÀM

Ghi nhận : Bài kệ số 9 ở hai bản Rockhill và Iyer là bài kệ số 8 ở bản Sparham. Luận Thư giải thích cho bài kệ vừa nói, viết rằng sau khi vua Prasenajit đánh thắng và bắt sống vua Adjatasatru, vua Prasenajit hỏi Đức Phật rằng có nên giam và xử tử vua Adjatasatru hay không, Đức Phật nói là đừng làm như thế vì hãy nghĩ ngược lại, nếu mình thất trận.

Phẩm này nói rằng việc ác làm xong sẽ đưa tới ác quả, sầu khổ, đau đớn theo kẻ ác tận kiếp sau.

(176) Kẻ rời bỏ chánh pháp - độc đạo tới giải thoát - ai nói lời vọng ngữ, không ác nào không làm.

(308) Thà là nuốt hòn sắt cháy bỏng, hơn là nhận phẩm vật cúng dường mà sống vô hạnh, phạm giới.

Nếu biết sợ khổ, nếu không muốn thọ khổ, thì chớ làm điều ác, dù công khai hay bí mật.

Nếu ai đã làm ác, hay nếu sẽ làm ác, cho dù có chạy tới bất cứ nơi nào, rồi cũng sẽ thọ nhận khổ.

(127) Không nơi nào - dù dưới đất, trên trời, giữa biển, hay động núi - để trốn được quả ác nghiệp.

Khi thấy người quanh mình làm ác, chớ làm theo như họ; chớ đi vào đường lỗi.

Kẻ làm ác, kẻ xài cân gian lận, kẻ hại người, kẻ làm bất kỳ các sai trái tương tự, là kẻ đi lối rơi vào vực thẳm.

Cho dù thiện hay ác, hễ việc đã làm xong, cho dù là việc nhỏ, cũng sẽ có nghiệp quả.

Khi nghiệp lành nhóm lại, ngươi là kẻ thắng trận; hãy nghĩ tới trường hợp, nếu ngươi là kẻ thua trận.

Không thấy pháp, người ngu đi theo đường dữ; kẻ làm ác, sẽ nhận ra sai lầm nơi cõi tái sinh.

(136) Kẻ ngu không thấy là việc ác khi quả tới sẽ đốt y cháy; do nghiệp, kẻ ngu bị nung nấu như lửa.

(66) Kẻ ngu, thiếu trí, tự xem là kẻ thù; kẻ đó làm việc ác, sẽ mang tới ác quả cháy bỏng.

(67) Việc làm gây hại, sẽ dẫn tới quả đầy nước mắt, phải cúi đầu, ân hận rằng việc làm đó là sai.

(68) Việc làm không gây hại, mang tới niềm vui và hạnh phúc, rằng việc làm đó đã thực hiện tốt đẹp.

(69) Đi tìm dục lạc, kẻ ngu làm ác, cứ mãi cười vui; khi ác nghiệp chín mùi, lúc đó y sẽ sầu khổ.

(71) Việc ác đã làm sẽ không như sữa đóng váng ngay; chỉ như lửa ẩn dưới tro, sẽ thiêu cháy kẻ ngu.

Việc ác đã làm sẽ không như gươm đâm chết người ngay; nhưng ác quả sẽ theo kẻ ác sang kiếp sau.

Việc ác sẽ đau đớn cháy bỏng cỡ nào khi ác quả tới, kẻ ác sẽ thấy trong kiếp sau.

Y hệt gỉ sét bám vào ăn mòn sắt, việc ác sẽ đưa ác quả bám theo kẻ phóng dật.

Hết Phẩm 9, về Việc làm