Đạo Bụt Nguyên Chất - Kinh Nghĩa Túc

Kinh Buông Bỏ Ân Ái

(Lão Thiếu Câu Tử Kinh) Nghĩa Túc Kinh, kinh thứ sáu, Đại Tạng Tân Tu 198 tương đương với Jarà Sutta, Sutta-Nipàta 804-813

Bối Cảnh

Đây là kinh Lão Thiếu Câu Tử. Lão Thiếu Câu Tử nghĩa là già cũng chết trẻ cũng chết. Khung cảnh dựng lên: Bụt đang ở nước Vatsa (cũng là Kiều Thường Di, Kausambi). Một hôm cùng với thầy A Nan vào thành phố khất thực, Bụt thấy nhiều phụ nữ xõa tóc khóc than vì người thân của họ mới qua đời. Có người một trăm hai mươi tuổi mới chết. Nhưng có em lại mới lên bảy tuổi mà đã chết. Thấy sự xót thương ấy Bụt nói kinh này.

1. Kiếp người rất ngắn ngủi Chưa tới một trăm năm Dù có hơn trăm năm Cũng không sao khỏi chết.

2.Lạc thú sinh lo lắng Ân ái sợ vô thường Yêu nhau hay ghét nhau, rốt cuộc rồi cũng phải xa nhau. Thấy vậy cho nên có người không còn ưa thích sống đời lứa đôi.

3.Không có gì mà cơn lũ của cái chết không cuốn theo nó. Những gì ta ham muốn ngày xưa, những gì mà ta trân quý như một cái ta, nếu lấy trí tuệ quán chiếu để tìm ra sự thật ta sẽ thấy rằng cái này không phải là ta, và ta không phải là cái này.

4.Những lạc thú của cuộc đời cũng giống như những gì ta thấy trong một giấc mơ. Thức dậy rồi thì không còn thấy gì nữa. Những gì mà người đời đang tham cầu cũng thế. Một khi tâm thức hết biểu hiện thì còn có gì nữa đâu?

5.Tên tuổi người ấy ta còn nghe, nhưng người ấy đã đi rồi. Người ấy dễ thương hay không dễ thương, bây giờ ta cũng không trông thấy nữa. Người ấy đã rời bỏ cuộc đời, người ấy đã đi về đâu? Thần thức đã đi, chỉ có cái tên còn ở lại.

6.Buồn giận nhau, yêu thương nhau, rồi ghen ghét nhau. Người ta không buông bỏ được cái vướng mắc vào tham ái. Bậc trí giả biết vậy cho nên buông bỏ ân ái. Lìa xa được sự sợ hãi và đạt tới cõi an lành.

7.Vị khất sĩ phải sống với sự thực, đừng đánh mất chánh niệm. Phải xa lìa ái dục, biết rằng hình hài này thế nào cũng có ngày hủy diệt. Phải thực tập đừng đuổi theo những đối tượng sắc dục. Phải quán chiếu tâm ý trong tâm ý. Trên con đường tìm cầu chân lý, đừng dừng lại bất cứ ở đâu.

8.Không dừng lại cũng là pháp môn hành trì của các bậc tôn đức. Cái thương, cái ghét, cái tỵ hiềm, cái buồn và cái lo không động được tới mình. Như những giọt nước rơi xuống không giọt nào dính vào được đóa sen.

9.Không vướng mắc, cũng không trông cầu. Những gì thấy và nghe có tính cách bất chính ta không ái trước. Cả đến cái giải thoát mà ta cũng không tìm cầu thì ta còn tìm cầu gì những cái ô nhiễm?

10. Không vướng vào tham ái, (trong sáng) như một đóa sen. Tuy mọc lên từ bùn nhưng bùn không động tới được. Bậc tôn quý trên đời cũng hành xử như thế. Những gì nghe và thấy cũng giống như những gì chưa bao giờ thấy, chưa bao giờ nghe.

Đại Ý

Kinh này nói tới cái lo và cái sợ. Dù mình đang hưởng thọ lạc thú, mình cũng nơm nớp lo sợ không biết ngày mai mình còn giữ được cái ngày hôm nay không. Dù mình đang có ân ái, mình cũng nơm nớp lo sợ không biết ngày mai người thương của mình có còn hay không. Nhìn cho kỹ thì đối tượng của lạc thú cũng như đối tượng của yêu thương đều là vô thường, còn đó rồi mất đó như một giấc mơ. Khi người mà ta thương yêu không còn đó nữa, thì dù ta có khóc thương cách mấy người ấy cũng không sống lại được.

Các vị khất sĩ phải buông bỏ ân ái, đi như một con người tự do, đừng để bất cứ một hình ảnh hay một âm thanh làm vướng bận. Đừng đuổi theo một đối tượng ái dục. Trên con đường đi tới giải thoát không nên dừng lại vì một đối tượng ân ái, dù chỉ là trong khoảnh khắc. Đừng để cái thương, cái ghét, cái buồn, cái lo đụng tới mình. Chính cái giải thoát mà ta cũng không bị vướng mắc vào thì tại sao ta để cho ta vướng mắc vào những cái ô nhiễm?

Bài kệ 1 Thị thân mạng thậm đoản 是 身 命 甚 短 Giảm bách niên diệc tử 減 百 年 亦 死 Tuy hữu quá bách niên 雖 有 過 百 年 Lão tùng hà ly tử 老 從 何 離 死

Bài kệ 2 Tọa khả ý sanh ưu 坐 可 意 生 憂 Hữu ái tùng đắc thường 有 愛 從 得 常 Ái tăng tất đương biệt 愛 憎 悉 當 別 Kiến thị mạc lạc gia 見 是 莫

樂 家

Bài kệ 3 Tử hải vô sở bất phiêu 死 海 無 所 不 漂 Túc sở tham ái hữu ngã 宿 所 貪 愛 有 我 Tuệ nguyện quán đế kế thị 慧 願 觀 諦 計 是 Thị vô ngã ngã vô thị 是 無 我 我 無 是

Bài kệ 4 Thị thế lạc như kiến mộng 是 世 樂 如 見 夢 Hữu thức ngụ diệc hà kiến 有 識 寤 亦 何 見 Hữu tham thế tất diệc nhĩ 有 貪 世 悉 亦 爾 Thức chuyển diệt diệc hà kiến 識 轉 滅 亦 何 見

Bài kệ 5 Văn thị bỉ tất dĩ khứ 聞 是 彼 悉 已 去 Thiện diệc ác kim bất kiến 善 亦 惡 今 不 見 Tất xả thế đáo hà sở 悉 捨 世 到 何 所 Thức thần khứ đãn danh tại 識 神 去 但 名

在

Bài kệ 6 Ký bi ưu chuyển tướng tật 既 悲 憂 轉 相 嫉 Phục bất xả tham trước ái 復 不 捨 貪 著 愛 Tôn cố đoạn ái khí khả 尊 故 斷 愛 棄 可 Viễn khủng bố kiến an xứ 遠 恐 怖 見 安

處

Bài kệ 7 Tỳ-kheo đế mạc vọng niệm 比 丘 諦 莫 妄 念 Dục khả viễn thân thả hoại 欲 可 遠 身 且 壞 Dục hành chỉ ý quán ý 欲 行 止 意 觀 意 Dĩ thùy đế vô chỉ xứ 已 垂 諦 無 止 處

Bài kệ 8 Vô chỉ giả diệc tôn hành 無 止 者 亦 尊 行 Ái bất ái diệc tật hành 愛 不 愛 亦 嫉 行 Tại bi ưu diệc tật hành 在 悲 憂 亦 嫉 行 Vô nhu triêm như liên hoa 無 濡 沾 如 蓮 華

Bài kệ 9 Dĩ bất trước diệc bất vọng 已 不 著 亦 不 望 Kiến văn tà ngô bất ái 見 聞 邪 吾 不 愛 Diệc bất tùng cầu giải thoát 亦 不 從 求 解 脫 Bất ô dâm diệc hà tham 不 污 婬 亦 何 貪

Bài kệ 10 Bất tướng tham như liên hoa 不 相 貪 如 蓮 華 Sanh tại thủy thủy bất ô 生 在 水 水 不 汙 Tôn cập thế diệc nhĩ hành 尊 及 世 亦 爾 行 Sở văn kiến như vị sanh 所 聞 見 如 未 生

Kinh Xa Lìa Ái Dục

(Di Lặc Nạn Kinh) Nghĩa Túc Kinh, kinh thứ bảy, Đại Tạng Tân Tu 198 tương đương với Tissametteyya Sutta, Sutta-Nipàta 814-823

Bối Cảnh

Đây là kinh Di Lặc Nạn. Câu hỏi của thầy Di Lặc là về đề tài năng lượng tình dục. Đế Tu Di Lặc (Tissa Metteya) là một vị xuất gia trẻ, trước đó là đệ tử của một vị Phạm Chí tên là Bàvari, nhưng sau đó cả hai thầy trò đều trở thành đệ tử xuất gia của Bụt. Thầy Di Lặc đã từng đặt câu hỏi này với một vị cư sĩ trẻ tên là Xá Lợi Phất (không phải thầy Xá Lợi Phất) nhưng vị này đã không trả lời được dù đã từng nghe nhiều thầy lớn đàm luận với nhau. Cuối cùng thầy hỏi thẳng đức Thế Tôn: làm sao một người tu trẻ có thể xử lý được năng lượng tình dục để không bị thối thất trên bước đường tu học?

1. Vướng mắc vào sắc dục là căn nguyên của bao nhiêu si mê lầm lỗi, những si mê lỗi lầm này ngăn không cho mình tiếp tục đi tới trên con đường Đạo rộng thênh thang. Xin đức Thế Tôn giáo giới cho chúng con, để chúng con có thể hành trì và lìa xa được mọi hệ lụy gây nên do sắc dục.

2. Khi tâm ý đã bị ám ảnh bởi hình bóng một đối tượng ái dục thì chúng con thường quên mất lời truyền dạy của đức Thế Tôn. Chúng con đánh mất con đường chánh mà chúng con muốn đi, ngay cả những lúc chúng con ngủ nghỉ. Và chúng con cũng quên mất thứ tự trước sau trong công phu hành trì tu tập.

3. Người xuất gia là người đi một mình với cái tâm ban đầu với chủ đích là khám phá cho ra được Chân Đế, nhưng sau đó một thời gian có thể đi ngược lại với lý tưởng của mình một khi bị vướng vào ái dục. Cũng như cỗ xe kia không còn chịu đi trên con đường thẳng mà bắt đầu lăn xuống hố, người xuất gia ấy không còn khả năng phân biệt được chánh tà.

4. Ngày xưa vị ấy đã từng được tôn kính và yêu mến vì giá trị đạo đức của mình, nhưng bây giờ vị ấy đã đánh mất tất cả những cái tốt đẹp đó. Thấy được sự thật này, ta phải hết lòng tu tập, quyết tâm xa lìa con đường ái dục.

5. Ta hãy nên quán chiếu về cái lợi và cái hại của sắc dục, phải thấy được một khi đã vướng vào sắc dục rồi thì ta sẽ đi về đâu. Phải lắng nghe những lời dạy tuệ giác liên hệ tới vấn đề này để đề cao cảnh giác. Phải thực tập chánh tư duy để thấy được những thống khổ và những hổ thẹn mà sắc dục có thể đem lại cho ta.

6. Cái hành của ta phải đi theo với cái thấy của ta. Phải học phép độc cư, đừng bao giờ để xảy ra sự chung đụng trái phép. Vướng vào sắc dục sẽ sinh ra tà loạn, khiến cho kẻ hành giả đánh mất đi tất cả năng lượng dũng mãnh của chính mình.

7. Kẻ phạm giới luôn luôn mang theo trong lòng sự sợ hãi. Giây phút giao hoan ngắn ngủi, nhưng cái sợ hãi này phải mang lấy lâu dài. Đã trót vướng vào cái lưới rồi, mình phải liên tiếp nói lên những lời gian dối không thật.

8. Thấy được những hệ lụy gây nên do sự phạm giới, ta phải giữ mình và đừng bao giờ tự phụ là mình đã giỏi. Vị mâu ni kiên trì trên con đường sống độc cư của mình, khi đi cũng như khi về. Vị ấy hướng về nẻo sáng mà đi, không bị tập khí si mê lôi kéo.

9. Sống một mình để đi trên con đường hướng thượng tìm cầu chân lý. Ta đã có con đường rồi nhưng ta không nên tự kiêu. Tuy chưa thực chứng được Niết Bàn, nhưng ta đã ở sát ngay bên cạnh Niết Bàn rồi.

10. Nên phát khởi tâm nguyện vượt cao đi xa, không dừng lại ở cõi sắc và cõi vô sắc. Theo lời đức Thiện Thệ chỉ dạy, ta quyết tâm vượt ra ngoài cõi khổ. Được như thế thì bao nhiêu cám dỗ sắc dục của cuộc đời cũng sẽ không làm gì được ta.

Đại Ý

Kinh này gồm mười hai bài kệ. Kinh này cũng nối tiếp đề tài của kinh trước, nói về buông bỏ ân ái. Người xuất gia tuy không còn sống cuộc đời lứa đôi nữa, nhưng vẫn phải đương đầu với vấn đề ái dục, bởi vì năng lượng ái dục là năng lượng tự nhiên của con người, mình vẫn phải đối phó, dù mình đã là người xuất gia.

Bụt dạy thầy Di Lặc phải thực tập vững chãi các giới điều và uy nghi, đừng để xảy ra sự chung đụng trái phép. Đừng tự phụ là mình đã giỏi, không cần tới những "chi tiết nhỏ nhặt" của giới luật và uy nghi. Phải phát đại nguyện vượt cao, đi xa, và tâm Bồ Đề ấy sẽ bảo hộ cho mình. Và phải luôn luôn quán chiếu để thấy những hệ lụy mà sắc dục đem lại. Vướng vào sắc dục rồi, mình sẽ như một cỗ xe không còn đi đường thẳng nữa mà bắt đầu lăn xuống hố, mình không tiếp tục được sự hành trì, mình phải chịu mất đi sự tin tưởng và quý chuộng của các bạn đồng tu, mình bắt buộc phải nói những lời gian dối, chịu đựng rất nhiều thống khổ và những hổ thẹn, tất cả đều là do sắc dục đem đến.

Những người xuất sĩ già hay trẻ phải biết cám ơn thầy Di Lặc, vị xuất sĩ trẻ tuổi thời ấy, vì thầy đã can đảm hỏi những câu hỏi rất thật để Bụt có thể soi sáng cho tất cả những người xuất gia trẻ tuổi khác. Phép thực tập của Bụt gồm có hai điểm chính: Thứ nhất là phải thực tập giới luật và uy nghi cho vững chãi, thứ hai là phải tự nhắc nhở mình, nhắc nhở nhau và quán chiếu về những hệ lụy mà ái dục có thể mang tới.

Bài kệ 1 Dâm dục trước nữ hình 婬 欲 著 女 形 Đại đạo giải si căn 大 道 解 癡 根 Nguyện thọ tôn sở giới 願 受 尊 所 戒 Đắc giáo hành viễn ác 得 教 行 遠 惡

Bài kệ 2 Ý trước dâm nữ hình 意 著 婬 女 形 Vong tôn sở giáo lệnh 亡 尊 所 教 令 Vong chánh trí thùy ngọa 亡 正 致 睡 臥 Thị hành thất thứ đệ 是 行 失 次 第

Bài kệ 3 Bổn độc hành cầu đế 本 獨 行 求 諦 Hậu phản trước sắc loạn 後 反 著 色 亂 Bôn xa vong chánh đạo 犇 車 亡 正 道 Bất tồn xả chánh tà 不 存 捨 正 邪

Bài kệ 4 Tọa trị kiến tôn kính 坐 值 見 尊 敬 Thất hành vong thiện danh 失 行 亡 善 名 Kiến thị đế kế học 見 是 諦 計 學 Sở dâm viễn xả ly 所 婬 遠 捨 離

Bài kệ 5 Thả tư sắc thiện ác 且 思 色 善 惡 Dĩ phạm đương hà trí 已 犯 當 何 致 Văn tuệ sở tự giới 聞 慧 所 自 戒 Thống tàm khước tự tư 痛 慚 却 自 思

Bài kệ 6 Thường hành dữ tuệ hợp 常 行 與 慧 合 Ninh độc mạc loạn câu 寧 獨 莫 亂 俱 Trước sắc sanh tà loạn 著 色 生 邪 亂 Vô thế vong dũng mãnh 無 勢 亡 勇 猛

Bài kệ 7 Lậu giới hoài khủng bố 漏 戒 懷 恐 怖 Thọ đoản vi bỉ phụ 受 短 為 彼 負 Dĩ trước nhập la võng 已 著 入 羅 網 Tiện khi xuất gian thanh 　 便 欺 出 奸 聲

Bài kệ 8 Kiến phạm nhân duyên ác 見 犯 因 緣 惡 Mạc thủ thân tự phụ 莫 取 身 自 負 Kiên hành độc lai khứ 堅 行 獨 來 去 Thủ minh mạc tập si 取 明 莫 習 癡

Bài kệ 9 Viễn khả độc tự xứ 遠 可 獨 自 處 Đế kiến vi thượng hành 諦 見 為 上 行 Hữu hành mạc tự kiêu 有 行 莫 自 憍 Vô ỷ nê hoàn thứ 無 倚 泥 洹 次

Bài kệ 10 Viễn kế niệm trường hành 遠 計 念 長 行 Bất dục sắc bất sắc 不 欲 色 不 色 Thiện thuyết đắc độ thống 善 說 得 度 痛 Tất thế dâm tự thực 悉 世 婬 自 食

Kinh Buông Bỏ Ý Muốn Hơn Thua

(Dũng Từ Phạm Chí Kinh) Nghĩa Túc Kinh, kinh thứ tám, Đại Tạng Tân Tu 198 tương đương với Pasùra Sutta, Sutta-Nipàta 824-834

Bối cảnh

Đây là kinh Dũng Từ Phạm Chí. Phạm Chí là một đạo sĩ Bà La Môn. Khung cảnh dựng lên: Sau khi an cư ba tháng mùa mưa ở tu viện Cấp Cô Độc, Bụt đi sang nước Đọa Sa (Tỳ Xá Li, Vaisali) để hành đạo. Ở đây có những ông nhà giàu và con cháu của họ thuê một vị Phạm Chí tên là Dũng Từ đứng ra tranh luận với Bụt, đặt những câu hỏi để Bụt không thể trả lời được. Vị Phạm Chí đã chuẩn bị trong ba tháng. Năm trăm người đã tới Cao Quán Điện (Kutagarasala), một phòng hội nghị trên bờ hồ Vườn Khỉ (Markatahrada-tire) để dự cuộc tranh luận. Phạm Chí Dũng Từ thấy Bụt với dáng vẻ uy nghi thì sinh ra sợ hãi, không có can đảm chất vấn Bụt nữa dù đã nghĩ trước sẵn năm trăm câu hỏi hóc búa. Bụt thấy vậy liền nói kinh này.

1.Tự mình cho là mình đã có pháp thanh tịnh cao nhất, kẻ khác không ai có tuệ giác lớn bằng mình. Kẹt vào cái sở tri của mình và thích thú với cái ý nghĩ là mình đã nắm được chân lý, thái độ ấy đưa người ta đến sự hành trì sai lạc.

2.Trong những buổi hội họp thường muốn tỏ ra rằng mình hơn người. Ai cũng cứ nói rằng kẻ kia còn là những người u tối. Lòng cứ đinh ninh là mình có chân lý, nhưng mình không thực sự biết là mình đang nói gì. Cứ thế mọi người đặt cho nhau những câu hỏi về chân lý và hy vọng là phía bên kia người ta sẽ không thể trả lời những cật vấn của mình được.

3.Trong đám đông, họ cật vấn nhau, họ đặt lại những câu hỏi gây khó khăn trong các buổi tranh luận. Khi bị dồn vào thế không trả lời được, người ta nổi cơn giận dữ tại vì đối với những vấn đề gọi là nan giải, ai cũng cho là mình hay nhất.

4. Lúc bấy giờ, trong sự thực tập của mình, mình bắt đầu có sự nghi ngờ tự cho mình là đã đi sai lạc và bắt đầu có tâm hành hối hận. Trong giọng nói của mình, bắt đầu có sự mất tự tin và không còn tin tưởng vào cái biết của mình nữa. Cuối cùng, cái thao thức muốn đặt những câu vấn nạn kia chẳng giúp ích được gì cho chính mình.

5. Buồn rầu, lo lắng và khổ đau khi thấy mình thua cuộc. Mình ngồi không vui mà nằm xuống cũng còn ấm ức hoặc hối hận. Cái công phu học hỏi của mình xưa nay vốn là sai lạc cho nên mới đưa tới những lời nói và những ý định như thế. Một khi thấy mình bị lép vế trong cuộc tranh luận rồi thì mình lại rơi vào mặc cảm thua kém.

6. Thấy điều ấy rồi thì mình ngậm miệng lại, không dám nói nữa bởi vì mình biết nếu gấp gáp nói ra một điều gì nữa thì vấn nạn lại do đó mà phát sinh. Vì có chủ ý vấn nạn cho nên mới phát sinh ra những cuộc tranh chấp, nguyên do cũng chỉ vì mình muốn được khen ngợi, được nổi bật giữa đám đông.

7. Những lời ngợi khen đẹp đẽ kia làm phát sinh sự thích thú cho nên ai cũng bị kẹt vào. Chính thái độ tự cao tự đại của mình làm cho mình rơi xuống thấp. Không chịu lắng nghe học hỏi thì làm sao ta có thể đi lên?

8. Nếu quả thực có tâm tu học thì ta sẽ không có nhu yếu tranh luận như thế. Không đi theo con đường (tranh luận) kia thì ta sẽ có cơ hội đi tới giải thoát tốt đẹp. Nếu cứ ỷ vào (cái hay, cái giỏi của mình) thì sẽ có nhu yếu năng nổ đi tìm một đối tượng mà mình muốn nạn vấn hơn thua.

9. Tới và đi với thái độ hùng hổ, kẻ ấy không cảm thấy hổ thẹn, kẻ này bảo rằng: "ai có đủ sức nghị luận được với anh, ngoài tôi? Ôm lấy cái khối si mê của mình, rất muốn la lên rằng: "Chủ trương của quý vị toàn là sai lạc". Mình đang tự cố thủ lấy cái sai lầm của chính mình.

10. Thật sự là mình chỉ mới đi loanh quanh với cái hoa mà chưa bao giờ đi tới được cái quả. Những lời do chính mình nói ra mình cũng chưa hiểu được cái ý nghĩa của chúng nữa là. Phải (có can đảm) vượt khỏi những sai lầm của mình để tìm cầu sự khai minh. Giáo và nghĩa phải đi đôi với nhau, đừng để chúng chống đối và làm tổn thương nhau.

11. Người đại diện được cái Thiện không còn nhu yếu nói năng gì nữa. Kẻ kia dù đúng hay sai, (tốt hay xấu) ta cũng không cần quan tâm lo lắng. Chủ đích của sự hành trì là tìm được cánh cửa (đi vào giải thoát). Đối tượng nào của tâm ý cũng đều phải để tâm quán chiếu cho tường tận.

12. Cùng với vị chỉ huy trưởng tập họp và đàm luận chiến thuật với ba quân của mình, từ đốm sáng mờ mờ của con đom đóm, ta phát hiện lên ánh hào quang tỏa chiếu khắp nơi rạng rỡ.

Đại ý

Con đường tu đạo là con đường tịnh hóa. Nếu mình cho con đường của mình là cao nhất, nếu cho rằng mình đang đứng trên đỉnh cao trí tuệ thì chính mình đang bị kẹt, và sự hành trì của mình có thể là đang sai lạc. Mình có khuynh hướng muốn tranh luận và chứng tỏ là mình đúng, tất cả những kẻ khác đều sai lầm. Tranh luận mà thắng thì cảm thấy hả hê, nhưng chính cái hả hê đó sẽ làm cho mình rơi xuống hố sâu của mặc cảm. Phần lớn người ta chỉ ham chuộng lời hay ý đẹp và họ nghĩ cái ấy là đã đủ với họ. Họ không biết đó chỉ là đồ trang sức. Đó chỉ là cái thứ hoa không bao giờ kết trái. Đây là hình ảnh rất thiết thực được đưa ra trong bài thi kệ thứ chín. Nếu mình có nhu yếu tu học, nếu mình có khả năng lắng nghe và học hỏi thì mình sẽ không có nhu yếu tranh luận hơn thua.

Trong kinh này Bụt chỉ dẫn những điều ta cần làm. Thứ nhất là phải phát tâm tìm cầu cánh cửa giải thoát. Thứ hai là những gì mình nói ra phải đi theo với pháp môn mình thực tập. Thứ ba là phải tìm cầu ánh sáng: chỉ có ánh sáng mới xua đuổi được bóng tối u minh, xua đuổi được tri giác sai lầm. Mà cách thức tìm cầu ánh sáng hay nhất là quán chiếu tất cả những đối tượng của tâm ý. Điều này được nói tới trong bài thi kệ thứ mười hai. Ánh sáng của con đom đóm không phá tan được màn vô minh, phải có ánh sáng của trí tuệ Ba La Mật.

Bài kệ 1

Tự thuyết tịnh pháp vô thượng 　 自 說 淨 法 無 上 Dư vô pháp minh cập ngã 餘 無 法 明 及 我 Trước sở tri cực khoái lạc 　 著 所 知 極 快 樂 Nhân duyên đế trú tà học 因 緣 諦 住 邪 學

Bài kệ 2 Thường tại chúng dục nguyện thắng 常 在 眾 欲 願 勝 Ngu phóng ngôn chuyển tướng thiêu 愚 放 言 轉 相 燒 Ý niệm nghĩa vong bổn ngữ 意 念 義 忘 本 語 Chuyển thuyết nan tuệ sở ngôn 轉 說 難 慧 所 言

Bài kệ 3 Ư chúng trung nan hợp nghĩa 於 眾 中 難 合 義 Dục nan nghĩa đương cánh cú 欲 難 義 當 竟 句 Tại chúng cùng tiện sân nhuế 在 眾 窮 便 瞋 恚 Sở nan giải chúng tất thiện 所 難 解 眾 悉 善

Bài kệ 4 Tự sở hành tiện sanh nghi 自 所 行 便 生 疑 Tự kế phi hậu ý hối 自 計 非 後 意 悔 Ngữ sảo nghi vong ý tưởng 語 稍 疑 忘 意 想 Dục tà nạn chánh bất trợ 欲 邪 難 正 不 助

Bài kệ 5 Bi ưu thống sở ngôn đoản 悲 憂 痛 所 言 短 Tọa bất lạc ngọa âm trách 坐 不 樂 臥 喑 咋 Bổn tà học trí từ ý 本 邪 學 致 辭 意 Ngữ bất thắng chuyển hạ ý 語 不 勝 轉 下 意

Bài kệ 6 Dĩ kiến thị thượng thủ khẩu 已 見 是 尚 守 口 Cấp khai bế nan tùng sanh 急 開 閉 難 從

生 Ý tại nạn kiến đối sanh 意 在 難 見 對 生 Xuất thiện thanh vi chúng quang 出 善 聲 為 眾

光

Bài kệ 7 Từ duyệt hảo sanh ý hỉ 辭 悅 好 生 意 喜 Trước hoan hỉ bỉ tự bỉ 著 歡 喜 彼 自 彼 Tự đại khả đọa lậu hành 自 大 可 墮 漏 行 Bỉ bất học tùng hà tăng 彼 不 學 從 何 增

Bài kệ 8 Dĩ học thị mạc không tranh 已 學 是 莫 空 諍 Bất tùng thị thiện giải thoát 不 從 是 善 解 脫 Đa ỷ sanh thống hành ti 多 倚 生 痛 行 司 Hành cầu bối dục dữ nạn 行 求

輩 欲 與 難

Bài kệ 9 Dũng tùng lai khứ mạc tàm 勇 從 來 去 莫 慚 Lệnh đương thùy dữ nhữ nghị 令 當 誰 與 汝 議 Bão minh trụ dục nan viết 抱 冥 柱 欲 難 曰 Nhữ tà đế tự thủ si 汝 邪 諦 自 守 癡

Bài kệ 10 Nhữ hành hoa bất kiến quả 汝 行 花 不 見 果 Sở xuất ngữ đương cầu nghĩa 所 出 語 當 求 義 Việt tà độ chuyển cầu minh 越 邪 度 轉 求 明 Pháp nghĩa đồng tùng tướng thương 法 義 同 從 相 傷

Bài kệ 11 Ư thiện pháp dũng hà ngôn 於 善 法 勇 何 言 Bỉ thiện ác thọ mạc ưu 彼 善 惡 受 莫 憂 Hạnh ức đáo cầu đáo môn 行 億

到 求 到 門 Ý sở tưởng khứ đế tư 意 所 想 去 諦 思

Bài kệ 12 Dữ đại tướng câu nghị quân 與 大 將 俱 議 軍 Bỉ huỳnh hỏa thượng biến minh 比 螢 火 上 遍 明 l

Kinh Nhân Cách Của Một Vị Mâu Ni

(Ma Nhân Đề Nữ Kinh) Nghĩa Túc Kinh, kinh thứ chín, Đại Tạng Tân Tu 198 tương đương với Màgandiya Sutta, Sutta-Nipàta 835-847

Bối Cảnh

Đây là kinh Ma Nhân Đề Nữ. Ma Nhân Đề Nữ là cô con gái của một vị Phạm Chí tên là Nhân Đề (Màkandika). Khung cảnh dựng lên: Phạm Chí Ma Nhân Đề có một cô con gái đẹp tuyệt trần, nhiều vị vua chúa và hoàng tử cầu hôn mà ông bố vẫn không chịu, cho rằng chưa ai xứng đáng làm chồng của cô con gái. Câu chuyện xảy ra ở xứ Câu Lưu (Karu). Lần đầu tiên thấy Bụt, ông ta nghĩ rằng đây là người rể lý tưởng của mình, bởi vì dung quang của Bụt đẹp đẽ và uy nghi quá. Ông đem cô con gái đến gặp Bụt và đề nghị gả cô này cho Bụt. Bụt mỉm cười không nhận. Trong khi nói chuyện, hai cha con khám phá ra được nhân cách và giá trị của một bậc mâu ni, của một vị đạo sĩ tĩnh lặng.

1.Ngày xưa có ba cô con gái (của Ma Vương Ba Tuần) đến cám dỗ nhưng tôi đã chẳng mảy may động lòng. Bây giờ nếu thấy được (đối tượng ái dục chỉ là) những cái túi đựng đầy máu, mỡ, phân và nước tiểu thì mình đâu còn muốn đụng tới, dù là với bàn chân của mình?

2.Tôi đã từng nói rằng một khi đã bị vướng vào vòng ái dục thì mình không còn tâm ý để hành trì được pháp môn, và để thực tập được nội quán. Tuy có nghe và tuy có biết rằng chạy theo ái dục là chuyện không nên làm nhưng mình vẫn chưa nhàm chán được. Một khi bên trong tâm mình chưa dừng lại được thì bên ngoài mình vẫn đi tới để tiếp tục gây thêm khổ đau.

3.Cái vẻ xinh tươi mượt mà ấy chỉ có ở ngoài da, bậc trí giả không bị nó lừa dối. Ta phải quán chiếu cả bên trong lẫn bên ngoài. Có một chút thông minh mình sẽ thấy rằng (đắm say như thế) đó là một lối hành xử u mê.

4.Những gì mình học và mình thấy chưa hẳn đã là tuệ giác. Hành trì giới cấm và lễ nghi chưa hẳn đã làm cho mình thanh tịnh. Dù không học gì, không thấy gì, nhưng mà không khư khư giữ ý riêng của mình và không xao lãng công phu hành trì của mình, thì người ta mới có khả năng tự tịnh.

5.Những kiến thức bây giờ đang có, nên buông bỏ đi, đừng ôm chặt lấy, mặc người ta có nói ra nói vào gì thì nói, mình cứ im lặng mà đi. Những gì mình nghe và thấy qua năm giác quan có tác dụng gây phiền não thì mình phải biết dẹp qua một bên. Tuy thực tập giới, định và tuệ nhưng đừng nghĩ lầm rằng nghi lễ và cấm giới đủ đem lại cho mình sự thanh tịnh.

6.Những lý thuyết ngoài đời đừng tiếp thu một cách u mê. Nghi lễ và giới cấm không đem lại sự tịnh hóa như người ta tưởng. Khi còn kẹt vào sự có mặt của một cái ngã thì người ta vẫn còn bị rơi vào chỗ u tối. Những chủ thuyết mà mình được nghe đâu có khả năng làm cho mình thanh tịnh?

7.Người ta có thể nói rằng những cái mà người ta nghe và thấy về chân lý, nếu nắm bắt được chúng bằng tâm ý thì có thể đạt Đạo. Đi qua tới được bờ chân lý bằng cách ấy, là chuyện khó tưởng tượng được. Và như thế thì làm sao mà khỏi phạm vào cái lỗi xem thường các bậc tôn đức chân chính?

8.Bằng người, hơn người hoặc thua người, hễ còn có một trong các mặc cảm ấy thì người ta vẫn còn kẹt vào cái phân biệt (chấp ngã). Nếu vượt thoát được cả ba mặc cảm kia thì đâu còn có nhu yếu tranh luận hơn thua? Lúc ấy ta đã đoạn trừ được tất cả mọi tranh luận, thị phi và không còn bị vướng vào những lo toan vô ích.

9.Người đã đạt được tuệ giác thì không có nhu yếu nói nhiều. Đã biết các pháp đều có bản tính không tịch, thì làm gì cần phải tranh cãi nữa? Đối với bậc ấy, hoàn toàn không còn có chuyện thị phi, tà chính. Làm sao có thể nói rằng một người như thế còn có thiếu sót sai lầm?

10.Rời bỏ cơn lũ ái dục, không còn nghĩ tới các đối tượng ham muốn, kẻ thức giả đi vững chãi và kiên trì trong cuộc đời. Ái dục không còn, tâm ý đã dừng lại, thì những gì tà độc của cuộc đời đều đã bị nhiếp phục, không bao giờ còn sinh khởi trở lại trong ta.

11.Nếu muốn xa lìa thế tục, muốn chiến thắng khổ đau thì ta phải nghe lời các bậc tôn đức, phải biết cách lánh xa đừng chung đụng (với những gì xấu ác). Như đóa sen kia trong sạch mọc lên ở dưới hồ, bùn đất và bụi bặm không làm nhiễm ô và hư hoại nó được.

12.Bậc tôn đức sống an ổn, không ham muốn gì, không còn vướng bận vào bất cứ một cái gì trong trần thế, cũng không bị lay chuyển bởi những đối tượng của ký ức và tri giác. Bậc ấy tuy đang hành động và độ đời nhưng không bị kẹt vào bất cứ một lý thuyết nào.

13.Giữ gìn ba nghiệp thanh tịnh, vị ấy bước đi không còn nhu yếu bàn luận gì về chuyện đời, kể cả chuyện quá khứ, vị lai và hiện tại, không còn bị vướng vào một tư kiến nào nữa. Đi theo tuệ giác vững chãi của mình, vị ấy đạt tới thảnh thơi, nhưng không bao giờ giải đãi. Điều phục được tâm ý, không bị vướng mắc vào các chủ thuyết, trong ba cõi, vị ấy đi từng bước thảnh thơi và không có nhu yếu nói năng gì.

Đại Ý

Kinh này nối tiếp kinh thứ bảy, kinh Xa Lìa Ái Dục, và đưa ta đi xa hơn. Dấu hiệu đầu tiên của một vị xuất gia chân chính là xa lìa ái dục, không bị cái vẻ xinh tươi mặn mà ở ngoài da đánh lừa, không bị cuốn theo ái dục, như thế mới có thể đi tới trên đường sự nghiệp giác ngộ. Dấu hiệu thứ hai là vị ấy không bị kẹt vào giới cấm, lễ nghi và những gì mình đã học hỏi, kể cả giáo thuyết. Những cái ấy có thể là một phần hành trì của mình nhưng chúng chưa phải là tuệ giác, là giải thoát, là sự tịnh hóa đích thực. Qua được bờ chân lý không phải bằng sự thực tập chuyển hóa mà chỉ bằng sự học hỏi lý thuyết, chuyện này không thể xảy ra. Đó là ý của bài thi kệ thứ bảy. Dấu hiệu thứ ba của một vị khất sĩ thành công là vị ấy không còn phân biệt chấp ngã, do đó không còn mặc cảm hơn người, thua người hay bằng người. Dấu hiệu thứ tư là vị ấy không có nhu yếu tranh cãi hơn thua. Dấu hiệu thứ năm là vị ấy tuy sống trong cuộc đời mà không bị những ô nhiễm của cuộc đời động tới, như hoa sen mọc dưới hồ không bị bùn lầy làm ô nhiễm và hư hoại. Hình ảnh này được trình bày trong thi kệ thứ mười một. Dấu hiệu thứ sáu là vị ấy rất thảnh thơi, không vướng bận quá khứ và tương lai ; ba nghiệp thanh tịnh, vị ấy bước đi từng bước thảnh thơi và im lặng tuyệt đối, không có nhu yếu khoe khoang và tranh cãi.

Bài kệ 1 Ngã bổn kiến tà tam nữ 我 本 見 邪 三 女 Thượng bất dục trước tà dâm 尚 不 欲 著 邪 婬 Kim nại hà bão thỉ niệu 今 奈 何 抱 屎 尿 Dĩ túc xúc thượng bất khả 以 足 觸 尚 不 可

Bài kệ 2 Ngã sở thuyết dâm bất dục 我 所 說 婬 不 欲 Vô pháp hành bất nội quán 無 法 行 不 內 觀 Tuy văn ác bất thọ yểm 雖 聞 惡 不 受 厭 Nội bất chỉ bất kế khổ 內 不 止 不 計 苦

Bài kệ 3 Kiến ngoại hảo cân bì khỏa 見 外 好 筋 皮 裹 Tôn vân hà đương thọ thị 尊 云 何 當 受 是 Nội ngoại hành giác quán thị 內 外 行 覺 觀 是 Ư hiệt biên thuyết si hành 於 黠 邊 說 癡 行

Bài kệ 4 Diệc kiến văn bất vi hiệt 亦 見 聞 不 為 黠 Giới hành cụ vị vi tịnh 戒 行 具 未 為

淨 Bất kiến văn diệc bất si 不 見 聞 亦 不 癡 Bất ly hành khả tự tịnh 不 離 行 可 自 淨

Bài kệ 5 Hữu thị tưởng khí mạc thọ 有 是 想 棄 莫 受 Hữu mạc thuyết thủ khẩu hành 有 莫 說 守 口 行 Bỉ ngũ não văn kiến khí 彼 五 惱 聞 見 棄 Tuệ giới hành mạc dâm tịnh 慧 戒 行 莫 婬 淨

Bài kệ 6 Thế sở kiến mạc hành si 世 所 見 莫 行 癡 Vô giới hạnh bỉ tưởng hữu 無 戒 行 彼 想 有 Khả ngã hữu đọa minh pháp 可 我 有 墮 冥 法 Dĩ kiến khả thùy hữu tịnh 以 見 可 誰 有 淨

Bài kệ 7 Đế kiến văn nhĩ khả vị 諦 見 聞 爾 可 謂 Đế ý thủ khả hướng đạo 諦 意 取 可 向 道 Vãng đáo bỉ thiểu bất tưởng 往 到 彼 少

不 想 Kim nại hà khẩu khi tôn 今 奈 何 口 欺 尊

Bài kệ 8 Đẳng diệc quá diệc bất cập 等 亦 過 亦 不 及 Dĩ trước tưởng tiện phân biệt 已 著 想 便 分 別 Bất đẳng tam đương hà tránh 不 等 三 當 何 諍 Tất dĩ đoạn bất không kế 悉 已 斷 不 空 計

Bài kệ 9 Hữu đế nhân đương hà ngôn 有 諦 人 當 何 言 Dĩ trước không thùy hữu tránh 已 著 空 誰 有 諍 Tà diệc chánh tất vô hữu 邪 亦 正 悉 無 有 Tùng hà ngôn đắc kỳ đoản 從 何 言 得 其 短

Bài kệ 10 Xả dục hải độ mạc niệm 捨 欲 海 度

莫

念 Ư phụ huyền nhẫn hành hiệt 於 婦

縣

忍

行 黠 Dục dĩ không chỉ niệm tưởng 欲 已 空 止

念

想 Thế tà độc phục bất sanh 世 邪 毒 伏

不

生

Bài kệ 11 Tất viễn thế cầu bại khổ 悉 遠 世 求 敗 苦 Tôn ngôn ly mạc dữ câu 尊 言 離 莫 與 俱 Như thủy hoa tịnh vô nê 如 水 華 淨 無 泥 Trọng trần độ bất vi nuy 重 塵 土 不 為 萎

Bài kệ 12 Tôn an nhĩ vô sở tham 尊 安 爾 無 所 貪 Ư thế tục vô sở trước 於 世 俗 無 所 著 Diệc bất chuyển sở niệm tưởng 亦 不 轉 所 念 想 Hành như độ bất tùy thức 行 如 度 不 隨 識

Bài kệ 13 Tam bất tác đọa hành khứ 三 不 作 墮 行 去 Xả bất giáo tam thế sự 捨 不 教 三 世 事 Xả bất tưởng vô hữu phược 捨 不 想 無 有 縛 Tùng hiệt giải chung bất giải 從 黠 解 終 不 懈 Chế kiến tưởng dư bất thủ 制 見 想 餘 不 取 Tiện yểm thanh bộ tam giới 便 厭 聲 步 三 界

Kinh Đạo Lý Duyên Khởi

(Dị Học Giác Phi Kinh) Nghĩa Túc Kinh, kinh thứ mười, Đại Tạng Tân Tu 198 tương đương với Kalahavivàda Sutta, Sutta-Nipàta 862-877

Bối Cảnh

Đây là kinh Dị Học Giác Phi. Dị Học Giác Phi là các giáo phái ngoại đạo muốn thi đua về pháp thuật với Bụt. Khung cảnh dựng lên: Bụt còn trẻ mà được vua Tần Bà Xa La mến mộ, trong khi ấy các vị lãnh đạo trưởng thượng của sáu giáo phái nổi tiếng kia thì bị thất sủng. Họ đề nghị với Vua Tần Bà Xa La tổ chức thi đua pháp thuật xem bên nào đạo lực cao cường hơn. Vua không chấp nhận. Họ sang nước Xá Vệ đề nghị với vua Ba Tư Nặc. Vua Ba Tư Nặc tuy cũng rất sùng mến Bụt, nhưng chấp nhận cho tổ chức cuộc thi tài này. Cuối cùng pháp thuật của Bụt cao cường hơn. Và trong khung cảnh ấy Bụt nói kinh này. Khung cảnh này thật sự không ăn khớp gì nhiều với nội dung.

1. Vì đâu mà có tranh cãi đấu tụng? Vì đâu mà người ta làm khổ nhau, gây sầu thương cho nhau và ganh ghét nhau? Vì lý do gì mà người đời thường sử dụng ác ngữ để hủy báng nhau? Xin Bụt giảng cho chúng con về gốc rễ của vấn đề này.

2. Cái khả ái là nguồn gốc của mọi tranh tụng. Nó gây ra ganh tỵ, tật đố, ưu sầu, khổ não. Vì muốn hủy báng nhau cho nên người ta mới sử dụng vọng ngữ. Chính nó là gốc rễ đưa tới mọi hủy báng chống đối nhau.

3. Nhưng cái khả ái ấy ở đời do đâu mà có? Từ đâu mà ái phát sinh trong cuộc đời? Bỏ cái gì đi thì ái mới không còn và lúc ấy thì con người mới không đau khổ?

4. Chính ham muốn của mình làm cho mình vướng vào cái khả ái của thế gian. Và khi cái ham muốn lớn mạnh sẽ tạo ra nhiều khổ đau. Không buông bỏ được cái hữu cũng là do nó. Và vì có cái hữu này cho nên mới có những cái hữu tới sau.

5. Cái gì làm phát sinh ra cái ham muốn bắt ta chạy theo dục lạc trong cuộc đời? Do đâu mà phân biệt được cái lành, dữ, xấu, tốt? Do đâu mà có cái bắt đầu và cái chung cuộc? Xin bậc đại sa môn chỉ dạy: chúng con phải tuân thủ theo các pháp môn hành trì nào?

6. Cái ham muốn ấy phát sinh từ chuyện mình thích ý hay không thích ý. Dục cũng từ nhân duyên mà sinh khởi. Chỉ khi nào thấy được lý do sắc thân vì sao từ hưng thịnh lại đi đến tàn hoại thì người đời mới bắt đầu biết phân biệt quán chiếu.

7. Khi biết rằng mình đang bị dối gạt (bởi cái vỏ bên ngoài của các pháp) thì con người mới biết hoài nghi. Lúc bấy giờ ta mới nhận diện được hai mặt đối nghịch của các pháp. Thực tập quán niệm như thế nào để khám phá ra được con đường dẫn về tuệ giác. Phải có tâm mong cầu hiểu được giáo pháp ta mới thấy rõ được phép hành trì.

8. Cái có và cái không từ đâu tới? Tại sao người thân và người không thân một ngày kia cũng đều phải chết? Còn vấn đề cái thêm và cái bớt nữa. Xin đức Thế Tôn thuyết giảng cho chúng con về gốc rễ của hiện pháp?

9. Cái ái và cái không ái là do sự xúc chạm mà sinh khởi. Chúng tới rồi chúng đi, chúng sinh rồi chúng diệt, chúng không thể có mặt (nếu không có xúc chạm). Cái có và cái không, cái thịnh và cái suy cũng cùng trong một ý nghĩa đó. Bậc hiền giả giải thích về gốc rễ của hiện pháp một cách tường tận như thế.

10. Nhưng sự xúc chạm kia từ đâu mà đến? Vì nguyên do nào mà người ta lại bị vướng vào sắc dục của thế gian? Phải thực tập quán niệm như thế nào để không còn phân biệt chấp trước? Tại sao lại có sự vướng mắc vào sắc dục?

11. Do có tâm và vật (danh sắc) mà có xúc chạm. Vì có cái có nên danh và sắc mới khởi dậy. Phải vượt qua vô minh mới đạt được giải thoát. Phải thấy được rằng danh và sắc là nền tảng của xúc chạm.

12. Làm thế nào để buông bỏ được sự ham muốn về danh và sắc? Vì lý do gì mà phát sinh các loại tham ái? Làm sao cho tâm đắm trước tham ái được tiêu diệt tận cùng? Phải biết và hành trì theo giáo lý (bốn) sự thật như thế nào mới có thể đạt tới giải thoát?

13. Phải lìa bỏ ý niệm về tưởng, về sắc, về cái vô tưởng và về cái bất hành tưởng. Phải đoạn trừ tất cả và không vướng mắc vào ý niệm nào. Bởi tưởng là gốc rễ của mọi hý luận đem tới nhiều đau khổ.

14. Những điều con thưa hỏi đều đã được giải đáp. Nay xin đức Thế Tôn thuyết giải thêm cho chúng con: hành trì như thế nào để có thể trở nên một bậc toàn thiện? Còn có con đường nào khác hơn con đường mà bậc tôn đức đã chỉ bày hay không?

15. Đã biết là mình đang đi trên con đường (bát) chánh thì còn sợ gì bị sai lạc? Đó là con đường dẫn tới quả vị tuệ giác. Vị mâu ni thiền định dưới một gốc cây trong rừng. Không có con đường nào đẹp hơn thế.

16. Hiểu như thế rồi thì các vị phải một lòng hướng về (sự thực tập). Một bậc tôn đức được giải thoát thì không còn bị ràng buộc vào nghi lễ và giới cấm nữa. Một người như thế có thể vượt qua mọi phiền não một cách mau chóng trong cuộc đời. Vị ấy vượt thoát được thời gian và không còn trở về luân hồi nữa.

Đại Ý

Kinh này là dấu hiệu của sự bắt đầu hình thành giáo lý mười hai nhân duyên. Kinh nói tới tám nhân duyên: thức, danh sắc, xúc, thọ, dục, ái, thủ, hữu. Lúc này dục và ái còn là hai cái khác nhau. Chưa nói tới vô minh, thì đã bắt đầu đề cập tới hành. Khi nói về thức, chưa có sinh và lão tử, nhưng sinh và lão tử đã nằm sẵn trong hữu. "Vì có cái hữu này nên có những cái hữu tới sau." Câu này nằm trong bài thi kệ thứ tư.

Trong bài thi kệ thứ nhất, thủ là nắm chặt ý kiến của mình. Trong bài kệ thứ ba, sở dĩ mình nắm chặt nó, tại vì nó là đối tượng của sự yêu thích của mình. Nó là cái khả ái. Trong bài thứ tư, dục (ham muốn) là nguyên do của ái, và ái cũng là nguồn gốc của cái hữu bây giờ và những cái hữu tới sau.

Bài thứ sáu đề cập tới thọ, cảm thọ dễ chịu (thích ý) hay khó chịu (không thích ý). Chưa nói đến xả thọ. Cái thích ý làm phát sinh cái dục. Bài thứ chín nói về xúc. Bài thứ mười một nói về danh sắc. Và bài thứ mười ba nói tới tưởng. Tưởng là tri giác, là thức, là chủ thể và đối tượng nhận thức. Vọng tưởng là tri giác sai lầm của thức. Vọng tưởng là vô minh, vọng tưởng làm cho thức là thức, nếu không thì nó đã là trí. Vọng tưởng là gốc rễ của mọi suy tư và ngôn ngữ có công năng đem tới khổ đau. Đây chính là bản chất của hành.

Kinh này không những trình bày được sự liên hệ giữa tâm vật và nguyên do của luân hồi sinh tử mà còn cung cấp được những chỉ dẫn thực tập.

Bài thi kệ thứ bảy và thứ tám đề nghị quán chiếu về hai mặt đối nghịch của các hiện tượng: có và không, tới và đi, thêm và bớt. Tư tưởng này đi tiên phong cho tư tưởng Trung Đạo và Bát Nhã Ba La Mật. Bài thứ 13 cho biết rằng nếu tinh cần quán chiếu về đối tượng tâm ý để đừng bị vướng mắc vào bất cứ ý niệm nào, dù là ý niệm vô tưởng và bất hành tưởng, thì ta có thể đạt tới giải thoát thật sự, chấm dứt mọi vọng tưởng. Bài thứ 15 khuyến khích ta nắm cho được con đường Bát Chánh Đạo mà đi.

Hình ảnh một người ngồi thiền định dưới một gốc cây trong rừng là hình ảnh đẹp nhất. Đó là hình ảnh của một vị mâu ni.

Kinh này là kinh thứ mười trong Nghĩa Túc Kinh, nhưng lại là kinh thứ mười một trong Atthaka Vagga, kinh tương đương trong tạng Pali.

Bài kệ 1 Đấu tụng biến hà tùng khởi 鬪 訟 變 何 從 起 Trí ưu thống chuyển tướng tật 致 憂 痛 轉 相 疾 Khởi vọng ngữ chuyển tướng hủy 起 妄 語 轉 相 毀 Bổn tùng khởi nguyện thuyết Phật 本 從 起 願 說 佛

Bài kệ 2 Tọa ưu khả khởi biến tụng 坐 憂 可 起 變 訟 Chuyển tướng tật trí ưu thống 轉 相 嫉 致 憂 痛 Dục tướng hủy khởi vọng ngữ 欲 相 毀 起 妄 語 Dĩ tướng hủy đấu tụng bổn 以 相 毀 鬪 訟 本

Bài kệ 3 Thế khả ái hà tùng khởi 世 可 愛 何

從

起 Chuyển thế gian hà sở tham 轉 世 間 何 所

貪 Tùng trí hữu bất phục dục 從 置 有 不 復

欲 Tùng bất phục chuyển hành thọ 從

不

復 轉

行

受

Bài kệ 4 Bổn sở dục trước thế ái 本 所 欲 著 世 愛 Dĩ lợi thị chuyển hành khổ 以 利 是 轉 行 苦 Bất xả hữu tùng thị khởi 不 捨 有 從 是 起 Dĩ cố chuyển hậu phục hữu 以 故 轉 後 復 有

Bài kệ 5 Tùy thế dục bổn hà khởi 隨 世 欲 本 何 起 Tùng hà đắc biệt thiện ác 從 何 得 別 善 惡 Tùng hà hữu khởi bản mạt 從 何 有 起 本 末 Sở chế Pháp Sa Môn thuyết 所 制 法 沙 門 說

Bài kệ 6 Diệc thị thế sở hữu vô 亦 是 世 所 有 無 Thị nhân duyên tiện dục sanh 是 因 緣 便 欲 生 Kiến thịnh sắc tùng hà tận 見 盛 色 從 何 盡 Thế nhân tất phân biệt tác 世 人 悉 分 別 作

Bài kệ 7 Sở tùng khi hữu nghi ý 所 從 欺 有 疑 意 Diệc thị pháp vũ diện thọ 亦 是 法 雨 面 受 Niệm tùng hà học tuệ tích 念 從 何 學 慧 跡 Nguyện giải pháp minh học thuyết 願 解 法 明 學 說

Bài kệ 8 Sở hữu vô bổn tùng hà 所 有 無 本 從 何 Vô sở thân tùng hà diệt 無 所 親 從 何 滅 Thịnh diệc giảm tất nhất nghĩa 盛 亦 減 悉 一 義 Nguyện thuyết thị giải hiện bổn 願 說 是 解 現 本

Bài kệ 9 Hữu diệc vô trước tế nhu 有 亦 無 著 細 濡 Khứ lai diệt vô sở hữu 去 來 滅 無 所 有 Thịnh diệc diệt nghĩa tùng thị 盛 亦 滅 義 從 是 Giải hiện hiền bổn tận thị 解 現 賢 本 盡 是

Bài kệ 10 Thế tế nhu bổn tùng hà 世 細 濡 本 從

何 Trước thế sắc tùng hà khởi 著 世 色 從 何 起 Tùng hà niệm bất kế trước 從 何 念 不 計 著 Hà nhân duyên trước khả sắc 何 因 緣 著 可 色

Bài kệ 11 Danh sắc thọ trước tế nhu 名 色 授 著 細 濡 Bản hữu hữu sắc tiện khởi 本 有 有 色 便 起 Ninh độ si đắc giải thoát 寧 度 癡 得 解 脫 Nhân duyên sắc trước tế nhu 因 緣 色 著 細 濡

Bài kệ 12 Tùng hà đắc xả hảo sắc 從 何 得 捨 好 色 Tùng chúng ái tùng hà khởi 從 眾 愛 從 何 起 Sở trước tâm ninh tất tận 所 著 心 寧 悉 盡 Đế hành tri như giải thoát 諦 行 知 如 解 脫

Bài kệ 13 Bất tưởng tưởng bất sắc tưởng 不 想 想 不 色 想 Phi vô tưởng bất hành tưởng 非 無 想 不 行 想 Nhất thiết đoạn bất trước giả 一 切 斷 不 著 者 Nhân tưởng bổn hí tùy khổ 因

想

本

戲

隨

苦

Bài kệ 14 Ngã sở vấn tất dĩ giải 我

所

問

悉

已

解 Kim cánh vấn nguyện phục thuyết 今

更

問

願

復

說 Hành địch tất thành cụ túc 行

糴

悉

成

具

足 Thiết vô bất thắng tôn đức 設

無

不

勝

尊

德

Bài kệ 15 Thị cực chánh hữu hà tà 是 極 正 有 何 邪 Hướng kính thần đắc quả tuệ 向 徑 神 得 果 慧 Tôn hành định thụ lâm gian 尊 行 定 樹 林 間 Vô hữu dư tối thiện thuyết 無 有 餘 最 善 說

Bài kệ 16 Tri như thị nhất tâm hướng 知 如 是 一 心 向 Tôn dĩ trước bất giới hạnh 尊 已 著 不 戒 行 Tật hành vấn độ thế gian 疾 行 問 度 世 間 Đoạn thế xả thị bỉ thân 斷 世

捨 是 彼 身