Kinh Tỳ Kheo Na Tiên

CHUNG

Nhiều người cho rằng bản tiếng Phạn đã có từ thế kỷ thứ nhất. Ông Đoàn Trung Còn cho rằng tác giả tập sách này là Bồ-tát Long Thọ nhưng không biết căn cứ vào đâu. Nếu đúng thì là vào thế kỷ thứ hai.

Hoặc cũng có thể là do những sai sót nhất định qua nhiều lần sao

Tiếng Phạn là Kasmir. không nên vào ngồi trong pháp hội ấy. Chỉ có mình ta là

Tức là Ấn Độ.

Tiếng Phạn là Nagasena. Tiếng Phạn là Assagutta, cũng đọc là Át-bá-nhựt.

Tiếng Phạn là Sankkheyya, cũng đọc là San-khế-da.

Vì chưa đủ 20 tuổi thì chưa được thọ giới cụ túc làm tỳ-kheo. Tiếng Phạn là Rohana. Tức là nghi thức bố-tát, mỗi tháng 2 kỳ chư tăng hội lại mà nghe đọc giới luật, đồng thời tự xét mình xem có sai phạm điều gì không.ï13

Tiếng Phạn là Vattaniya, cũng đọc là Hộ Tân.

Tự thân Na-tiên cũng đắc quả Tu-đà-hoàn.

Tiếng Phạn là S gal , nằm ở Panjab (Đại Tần) thuộc miền Tây bắc Thiên Trúc.

Ngậm nước trong miệng là để trong khi đi, về không được mở miệng

Tức là ngã chấp.

Năm giới, tức là Ngũ giới: Không sát sanh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu. Đây là năm giới căn bản của cây, ngày đêm suy tưởng đạo pháp. Không bao lâu liền người Phật tử tại gia. chứng quả A-la-hán, có thể bay trên không, nhìn rõ khắp nơi, nghe thấu khắp chốn, lại có thể biết được tâm niệm

Đây là bốn Thánh quả của Tiểu thừa. Trong đó quả A-la-hán là cao nhất.

Trong bản chữ Hán, trước đoạn này có một đoạn mà xét về nghĩa là bị

Nguyên văn là “dị đạo”, ý muốn nói các ngoại đạo thời bấy giờ, không được phước báu. Thế thì ngài đâu cần phải cạo tóc, xuất gia làm sa-môn?” phải đạo Phật.

Vua muốn xác định xem lìa khỏi Năm uẩn thật ra có còn có cái gọi là “ta” hay không. không phải miệng. Có lẽ đây là sự khác biệt do cách dùng từ quá cổ,

Đây chính là vị bà-la-môn cùng tu với ngài Na-tiên, phát nguyện sanh làm quốc vương đã nói đến ở đoạn trước.

Tiếng Phạn là yupla.

Tiếng Phạn là Devmantiya, cũng đọc là Đề-hoa-măng-ti-da, cũng gọi tắt là Triêm-di-lî. thừa, thậm chí không hợp lý, nên chúng tôi đã bỏ qua không dịch.

Đây là chúng cư sĩ đang ở nơi chùa của trưởng lão Giả-hòa-la. thẳng đến chỗ vua.

Một cách chi ly, nhà vua đã phân tích gần như tất cả những yếu tố từ Na-tiên đáp: “Không phải Na-tiên.” vật thể đến tinh thần mà người đời vọng chấp là “cái ta”. Vua lại hỏi: “Vậy phân biệt thiện ác, đó là Na-tiên

Bản Hán văn dùng “nhãn, nhĩ, tỉ, khẩu”. Tuy nhiên, trong suốt bản kinh này, vị trí của chữ “khẩu” thật ra là chỉ đến lưỡi, cơ quan vị giác, chứ

Đến đây, theo cách hiểu của mình, vua muốn đúc kết những câu hỏi trước vào năm yếu tố là sắc (hình sắc), thọ (cảm thọ khổ vui...), tưởng (thiện ác), hành (thân), thức (tâm). Năm yếu tố này theo Phật giáo chính là Năm uẩn, hợp thành cái “ta” giả tạm. chăng?”

Đến đây, vua đưa ra những yếu tố cuối cùng mà ngài nghĩ là cho thấy sự hiện hữu của một con người. liệu.

Tuy ví dụ ngài Na-tiên đưa ra không hoàn toàn tương ứng với vấn đề con người, nhưng lại hoàn toàn chính xác trong việc làm rõ khái niệm “tên gọi”. không phải là xe.”

Cũng như cách hỏi của vua, đến đây đại đức Na-tiên đưa ra yếu tố cuối cùng cho chúng ta thấy sự hiện hữu của cái gọi là “xe”. thế. Cũng tương tự như cách hỏi của vua, đại đức Na-tiên đưa ra từng

Từ các bộ phận của bánh xe rồi đến cả bánh xe, và cứ tiếp tục như

Viên quan giữ kho này tính keo lận, sợ có nhiều sa-môn đi theo sẽ

Tức là kết hợp theo đúng phương thức nhất định. chi tiết rồi quy kết dần đến tổng thể. Ách: phần nối giữa hai thanh càng xe để bò hoặc ngựa tỳ vào đó mà

Qua ví dụ này, đại đức Na-tiên đã giúp vua phân biệt được giữa “tên gọi” vốn chỉ là một khái niệm, với thực thể sự vật được gọi tên. Đây là kéo xe đi. Vì ở đây còn thiếu yếu tố liên kết. Dù có đủ các bộ phận nhưng phải một bước khởi đầu rất quan trọng, vì nếu không đạt được sự phân biệt được liên kết đúng theo một phương thức nhất định mới có thể hình này, con người sẽ mãi mãi bị trói buộc trong các khái niệm danh xưng mà không bao giờ đạt được đến sự cảm nhận chân thật về thực thể.25

Đoạn này mang đậm tinh thần Đại thừa, thật ra không phù hợp lắm với văn nghĩa toàn kinh. Có lẽ là do người sau thêm vào.

Tiếng Phạn là Sapkadinna, có nghĩa là tham tiếc, keo lận, nên bản chữ Hán dịch là Xan, tức là dịch theo nghĩa. lửa, hơi ấy ra rồi có vào lại chăng?”

TÁI SANH Vua lại thưa hỏi: “Bạch đại đức, có người nào sau khi người cắt lúa.” chết không tái sanh trở lại chăng?” Đại đức Na-tiên đáp: “Có người phải tái sanh, nhưng cũng có người không phải tái sanh.” Vua hỏi: “Những ai phải tái sanh? Những ai không Vua khen rằng: “Hay thay! Hay thay!”

Theo ý ông này, hơi thở ra vào chính là biểu hiện của sự sống, nên chấp lấy đó là bản ngã.

Các kinh khác ghi là Bảy giác chi, gồm có Trạch pháp giác chi, Tinh ngửi, trong ý đều không tham đắm. Bốn là lưỡi nếm các tấn giác chi, Khinh an giác chi, Hỷ giác chi, Niệm giác chi, Định giác chi và Xả giác chi.

Căn ở đây được hiểu là căn bản, nghĩa là những điều quan trọng, phải dựa vào đó làm gốc. tham đắm. Ba là mũi ngửi mùi hương thơm tho hay khó

Bát chủng đạo hạnh, tức là Tám chánh đạo.

Bản Hán văn dùng chữ trực ( ) thay vì chữ chánh ( ) như hiện nay. ngày nay là Tam thập thất phẩm trợ đạo, tức là ba mươi bảy pháp giúp Chúng tôi cho rằng chỉ là khác biệt về cách chọn dùng từ, vì nội dung này vẫn phù hợp với Bát chánh đạo. Cũng như tất cả những chỗ chỉ đạt đến quả vị Bồ-đề. Về bốn pháp này, các kinh khác ghi là Tứ niệm xứ, là bốn pháp quán đến vị giác trong bản kinh này, đều dùng chữ khẩu ( ) thay vì chính xác hơn là chữ thiệt ( ).

Đất là chỗ chịu đựng trọng lượng để vật có thể đứng vững. Như đất ít, tốt xấu thế nào. Người tu hành muốn được đạo, tâm ý

Nghĩa là cũng có khả năng chống chịu lại sự thoái hóa, hư hại.39 mềm lún không đủ sức chịu, vật không sao đứng vững được.

Sáu món ái dục trong thân, tức là lục căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) 41 duyên theo lục trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) mà khởi tâm tham

Tức là những câu hỏi mà ngài Na-tiên trước đó vừa hỏi vua.

Bốn đoàn quân khác nhau tức là quân cưỡi voi, quân cưỡi ngựa, quân

Bởi vì vua cho rằng thân mạng khi nhỏ với khi lớn là khác nhau, nên đại đức Na-tiên dẫn nhiều thí dụ để bác bỏ. Vua vẫn chưa hiểu rõ ý43

Chỗ này vua đã bắt đầu lúng túng, nên trả lời gượng gạo. Nói “không phải” là vì muốn bảo thủ ý tưởng trước đây của mình, cho rằng “thân mạng lúc ấu thời với thân mạng khi khôn lớn là khác nhau”. Ngài Na-trong tâm. Vì thế tự biết không còn phải tái sanh đời sau nữa.” tiên sau đó kiên trì đưa ra các ví dụ khác khiến vua phải chấp nhận từ Na-tiên lại hỏi vua: “Như nhà nông kia cày ruộng, gieo giống, đến khi thu hoạch vào chứa trong kho. Vụ bỏ định kiến cũ.

Khi trả lời câu này, vua tự đánh đổ lập luận trước đó, rằng “lửa đầu mùa năm sau người ấy không cày ruộng, không gieo giống, hôm không phải lửa lúc nửa đêm”.

Nguyên bản Hán văn dùng từ không nhất quán. Trước dùng thân chỉ dùng thóc chứa trong kho. Người nhà nông ấy có mạng ( ), sau dùng tinh thần ( ), sau đây nữa lại dùng nhân thần ( ), thật ra đều chỉ đến thần thức ( ), là phần chịu ảnh hưởng của nghiệp lực mà thọ sanh một đời sống mới trong luân hồi. Vì thế chúng mong gì được thu hoạch thóc mới chăng?” tôi dùng từ thần thức để chuyển dịch cho nhất quán, dễ hiểu.

Ý nói thần thức làm chủ trong thân mạng.

Ở đây muốn lấy nóng và lạnh để so sánh với sự vui và khổ, để cho nói là đều nóng; nếu cả hai đều lạnh, nên nói là đều lạnh. vua thấy rõ hai điều ấy đều có thể gây hại cho người. Chú ý rằng vui, khổ ở đây là đang nói trong phạm trù của thọ cảm.51

sanh trở lại ở đời Na-tiên hỏi vua: “Này đại vương, hai người tranh nhau như thế, ai đúng ai sai?” Vua đáp: “Người trồng cây xoài con là đúng. Kẻ trộm sau.”

Đây là vua nói theo tập tục đương thời khi ấy.

Na-tiên đưa ra ví dụ này là có ý so sánh việc lập công tất nhiên được thưởng, như không lập công tức không được thưởng. Như người được chắc chắn sẽ được hưởng phước báo.” thưởng mà sau nói không, tất không hợp lý, cũng giống như người còn Vua khen rằng: “Hay thay! Hay thay!” có ân tình ái luyến mà nói rằng đời sau không phải tái sanh thì không có Vua lại hỏi: “Như trong các việc quá khứ, tương lai và lý như vậy.

Theo cách hiểu này thì thân không chỉ giới hạn là thân thể, mà là chỉ chung cho những gì thuộc về sắc chất, vật thể; còn danh không phải là tên gọi, mà là tất cả những khái niệm, cảm nhận, vốn vô hình không thể

Nghĩa là đã vượt ra ngoài giới hạn của thời gian.61 hiện tại, ba việc ấy lấy gì làm gốc?”

Tức là lục thức ( ), nhưng bản Hán văn dùng lục tri ( ). sự hiệp lại ấy sanh ra sự khổ hoặc vui. Do khổ vui mà

Bản Hán văn dùng chữ khẩu ( ), nhưng phải là chữ thiệt ( ) mới hợp sanh ân ái, do ân ái sanh ra tham dục. Do tham dục sanh ra nguyên nhân của chấp hữu. Do nơi chấp hữu mà có nghĩa.

Bản Hán văn dùng chữ tâm ( ), nhưng phải là chữ ý ( ) mới hợp sanh mạng. Do sanh mạng mà tạo tác các việc thiện ác. nghĩa.

Đây là căn hiệp với trần, chính là nguyên nhân sanh ra thọ cảm.

Tức là thọ cảm. Do tạo tác các việc thiện ác nên phải chịu tái sanh.

Theo những ý trình bày trong đoạn này, chính là diễn đạt lý thập nhị

Suốt đoạn này giảng rõ Mười tám giới, tức gồm sáu căn hiệp với sáu trần sanh ra sáu thức.

Đây là nói nếu không biết tu tập pháp xuất thế.

Xem lại ví dụ về sanh tử giống như bánh xe tròn không có góc cạnh, sanh ra nguyên nhân của chấp hữu. Do nơi chấp hữu mà ấy là không có khởi điểm. có sanh mạng. Do sanh mạng mà tạo tác các việc thiện

Ý vua tranh luận ngược lại với câu trước của Na-tiên. ác. Do tạo tác các việc thiện ác nên phải chịu tái sanh.

Vì Na-tiên cho rằng “có chỗ khởi điểm thì không còn phải sanh ra trở lại”, nên vua lý luận rằng đó chỉ là sự kéo dài không dứt của đời sống “Do nơi ý, suy nghĩ các việc, nhân đó nhận biết. Như cũ, mà như vậy thì không hợp lý. vậy là ba việc cùng hiệp lại. Do sự hiệp lại ấy sanh ra sự khổ hoặc vui. Do khổ vui mà sanh ân ái, do ân ái sanh ra

Chỗ này Na-tiên muốn nhắc cho vua thấy tính tương đối hạn cuộc của thời gian, những gì vua đang tranh luận, cho rằng là hiện tại, nhưng rồi cũng đi vào quá khứ.

Bản Hán văn dùng “lục tình” ( ), tức là sáu căn đắm theo sáu trần, 7. NHÂN DUYÊN SANH Vua tán thán rằng: “Hay thay!” Vua lại hỏi đại đức Na-tiên rằng: “Trong thế gian, có tức là lục dục.

Theo như đoạn này tức là Mười tám giới, đã giảng rõ ở đoạn trước, vật gì tự nhiên mà sanh ra chăng?” gồm sáu căn tiếp xúc với sáu trần mà sanh ra sáu thức.

Ngày xưa chưa có những phương tiện như bây giờ, người ta phải dùng không có vật gì tự nhiên sanh ra, hết thảy đều phải có hai miếng cây gỗ (hoặc vỏ cây) đặc biệt có độ ma sát cao, xát vào nhau nhiều lần cho nóng mà sanh ra lửa. Lửa ấy bắt vào một chỗ bùi nhùi đã được chuẩn bị kế bên. Nhờ đó mà có lửa để sử dụng.

Mười tám giới: sáu căn nhập với sáu trần sanh ra sáu thức. Căn, trần có độ hội tụ cao, chiếu vào một đống bùi nhùi đang lúc trời nắng nóng. Phải giữ yên tấm kính như thế hồi lâu, sức nóng tăng lên có thể làm và thức hiệp lại thành mười tám giới, đã giảng rõ ở đoạn trước. cháy đống bùi nhùi.

Đây là một cách lấy lửa khác. Người ta cầm một miếng kính thủy tinh nguyên nhân.”

Bản Hán văn dùng chữ không thống nhất, có khi dùng chữ nhân ( ), có khi dùng chữ nhân mạng ( ), có khi lại dùng chữ mạng ( ), Có thể dùng mũi để xúc chạm chăng? Có thể dùng mũi để nhưng theo ý nghĩa trong đoạn này thì vua muốn tìm hiểu xem trong tất suy nghĩ chăng?” cả các yếu tố hợp thành con người, yếu tố nào là chính, là chủ nhân Vua đáp: “Không thể được.” thật sự, nên chúng tôi gọi yếu tố ấy là “bản ngã” cho quen thuộc.

Bản Hán văn dùng chữ khẩu ( ), nhưng ở đây phải là chữ thiệt ( ) sau không hợp nhất rồi.

Ngài Na-tiên dẫn các thí dụ trên để phá bỏ định kiến của vua về việc giao tiếp với ngoại trần, như người ngồi trong nhà nhìn qua các cửa sổ. Na-tiên đưa ra các ví dụ để chỉ rõ cách hiểu đó không đúng. Vì vua thừa có “bản ngã” trong những yếu tố vốn là giả hiệp. Nói cách khác, đây gọi nhận các ví dụ mà Na-tiên đưa ra là không thể được, nên mâu thuẫn với cách nghĩ của mình trước đó.

Vì vua cho rằng bản ngã ở trong thân, thông qua các giác quan để mới hợp nghĩa.

Chữ tâm ở đây dùng theo nghĩa rộng, chỉ cho khả năng nhận biết, tri 9. CĂN VÀ THỨC

Tức bao gồm các trần tương ứng, như âm thanh ứng với tai nghe, Lý luận của vua ở đây là: Con mắt và tâm cùng đồng thời sanh ra, vậy mắt chẳng biết tâm, tâm chẳng biết mắt, như nếu không giao hẹn trước hương ứng với mũi, mùi vị ứng với lưỡi, xúc chạm ứng với thân, pháp làm sao có thể sanh ra ở đúng vị trí thích hợp của mình, tức là con mắt ở trước mà tâm ở sau, như lời Na-tiên nói.75

Ví dụ này làm rõ thêm những điều đã nói trước. Na-tiên chỉ cho vua giác của con người, không có sự phân biệt chân tâm, vọng tâm. Trong thấy rằng không thể có một cái bản ngã ở trong thân để qua các giác quan mà tiếp cận với ngoại cảnh theo cách như người ngồi trong nhà bản Hán văn dùng chữ thần ( ), theo nghĩa mà xét thì tương ứng với tâm thức. nhìn ra cửa sổ.

Đoạn này giảng rộng việc sáu căn tiếp xúc với sáu trần mà thành sáu nhập, hình thành mười tám giới.

Tức là những cảm xúc đối với sự việc. địa ngục. Những người học theo tư tưởng của kẻ ấy, cũng

Theo như đây thì hành động không phải tự nhiên mà bộc lộ ra, đều phải có chỗ cảm xúc trong tâm trước đó. Cảm xúc ấy tức là sự rung động.

Bản Hán văn dùng ngũ tri ( ), ở đây tức là sự nhận biết của năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi và thân.

Do năm giác quan, cảm thọ khác nhau với ngoại cảnh: hình sắc, âm thanh, hương, vị, xúc chạm.

Về điểm này chúng ta có thể tự chiêm nghiệm lấy trong cuộc sống. Tuy về mặt lý luận mà nói, uy tín của mỗi người phải là do những gì “Như đại vương đến lúc đói, sai người cày ruộng gieo người ấy đã từng làm trước đó. Tuy nhiên, vẫn có nhiều trường hợp chúng ta không thể phủ nhận được, khi có những người chỉ cần tiếp xúc giống, có kịp cơm ăn chăng? Hay phải có gạo trữ từ lần đầu tiên, hoặc thậm chí chưa trao đổi gì cả, đã tạo được niềm tin nơi người đối diện. Cũng như ngược lại, có những kẻ luôn bị nghi ngờ, bất trước?” Vua đáp: “Tất phải có gạo trữ từ trước.”

Tức là khi nghiệp quả nặng nề đã đến. giải trừ hết, nên không thể tiêu mất, không thể chết đi.

Chỗ đối đáp này thật thể hiện rõ tinh thần “nói chuyện theo cách của

Theo ví dụ này, thì lửa địa ngục là do ác nghiệp sanh ra. Người tạo ác bậc trí giả” như ngài Na-tiên đã nói từ trước. Nghĩa là ngài thẳng thắn nghiệp phải đọa vào đó để thọ khổ, nên lửa chỉ làm cho kẻ ấy khổ sở mà khuyên răn vua, không có chút e dè khi đang nói chuyện với một mà không thể giết chết hoặc làm tiêu mất. Chừng nào ác nghiệp vẫn còn, thì người ấy vẫn còn tồn tại mà chịu khổ sở trong địa ngục.87

Bản Hán văn có một đoạn khá tối nghĩa tiếp theo đoạn này, chúng tôi lược không dịch. Những khái niệm trình bày trong đoạn này có lẽ là vào thời của ngài Na-tiên.

Con số “năm trăm” là một số tượng trưng, được dùng để chỉ cho tất cả những nhánh sông, suối, khe nhỏ chảy vào sông lớn.

Tiếng Phạn là Tissa.

Chín lỗ ở đây là chỉ 2 lỗ mũi, 2 lỗ mắt, 2 lỗ tai, 1 lỗ miệng, 1 lỗ tiểu tiện và 1 lỗ đại tiện. Những chất nước từ đó tiết ra đều hôi hám, bất tịnh,

Tịnh hạnh: Hạnh thanh tịnh, với nghĩa là không làm việc dâm dục. nhỏ lệ. Khi được nghe kinh Phật, người ta cũng cảm động

Đoạn đối đáp này, vua dùng lối ngụy biện mà bắt bẻ. Dựa vào sự tương đồng trong pháp tu tịnh hạnh để kết luận rằng Phật là đệ tử của Phạm thiên. Na-tiên cũng vận dụng lại cách ấy, dùng việc tu pháp “hữu mà nhỏ lệ. Hai trường hợp rơi lệ ấy có gì khác nhau không?” niệm”, “vô niệm” để so sánh. Hàng đệ tử của Phật đều là “hữu niệm”, Na-tiên đáp: “Khi cha mẹ chết, người ta đau buồn mà theo Phật để học đạo “vô niệm”, nên nói Phạm thiên “hữu niệm” thì là nhỏ lệ, đó là xuất phát từ cảm xúc ân tình, ái luyến, buồn đệ tử Phật. Tuy nhiên, chỗ này chỉ là ngài Na-tiên “dĩ độc trị độc”, để khổ đau đớn của thế gian, ấy là giọt lệ ngu si vậy. vạch rõ chỗ vô lý cho vua thấy mà thôi.

Na-tiên chỉ rõ tính ngụy biện trong lập luận của vua.

Về chữ niệm ( ) dùng trong bản Hán văn, Duy Thức Luận, quyển 3, buồn lo, thường nhớ lại những việc xa xưa.” viết rằng: “Vân hà vi niệm? Ư tằng tập cảnh, linh tâm minh ký bất vong.” ( Thế nào là niệm? Đối với cảnh đã từng trải qua, khiến cho tâm nhớ rõ không quên.) Vậy nên ở đây dịch là trí nhớ.

Như loại trí nhớ này thường chỉ những bậc có tu tập chứng ngộ mới đạt mắc nợ nần nên nhớ. Mười bốn là nhờ chuyên tâm không được. Tuy rằng thỉnh thoảng cũng có một đôi người thường có được tán loạn cho nên nhớ. Mười lăm là nhớ những điều đọc năng lực tương tự, nhớ được những việc rất lâu xa từ đời trước, nhưng thấy trong sách vở. Mười sáu là nơi mình đã từng sống, thường là họ không thể hiểu được tại sao.

Vì đã từng học hỏi, làm được nên trong trí đã sẵn nhớ việc ấy. Khi nhìn nay nhìn thấy lại nên nhớ.” Vua hỏi: “Thế nào là nhớ lại những điều đã làm từ thấy những người mới học việc ấy thì gợi cho mình nhớ lại được như trước.

Những việc đối với mình là quan trọng thì khiến mình ghi nhớ. Như có hai học sinh cùng được nhận học bổng. Một người là con nhà giàu có, rất lâu xa?” Na-tiên đáp: “Như ngài A-nan, đệ tử của Phật, và nữ học giỏi nên được nhận. Người ấy không lấy làm quan tâm, nên sau có cư sĩ Cưu-thù-đan-bãi, nhớ lại được những điều từ nhiều thể không nhớ kỹ việc ấy. Ngược lại, người kia là con nhà nghèo khó, đời trước. Nhiều vị tu chứng khác nữa, cũng có khả năng nhờ học bổng ấy mà có thể tiếp tục việc học. Vì là quan trọng đối với anh ta, nên có thể ghi nhớ mãi mãi về sau. nhớ lại được việc từ nhiều đời trước. Những người trong chúng tu học được như A-nan và vị nữ cư sĩ ấy nhiều lắm.

Trí nhớ này sanh khởi từ thiện tâm. Như người phát tâm muốn cúng dường một vị cao tăng. Trong lòng có thành ý nên lúc nào cũng lo lắng, nghĩ nhớ việc làm sao cho chu đáo. Nhờ vậy mà ghi nhớ.107

Đây chỉ là nói đơn cử một ví dụ. Những trường hợp tương tự khác, như người bị thất tình, bị lường gạt, bị hỏa hoạn, mất cha, mất mẹ... nói chung là những điều gây đau khổ, đều do đó mà ghi nhớ rất lâu. vừa tự mình học làm theo được hoàn tất, có thể phân biệt

Trí nhớ này là do sự quen thuộc. Sự suy nghĩ đến đối tượng có khi chỉ

Trí nhớ này chính là loại trí nhớ giúp người ta có được những kiến thức Chính vì những điều mình hay quên, đã quên nhiều lần nên gợi sự thường thức. Nó phát khởi là nhờ sự thực hiện hàng ngày, như gọi tên quan tâm chú ý. Nhờ đó mà không quên nữa. Như học sinh làm bài, người, phân biệt sự vật... Những điều ấy dù không thuộc cùng một loại, thường vấp phải một lỗi nào đó, nhiều lần bị thầy cô nhắc nhở, liền ghi nhưng đều là do thường dùng đến hàng ngày mà nhớ. nhớ. Về sau, có thể nhớ được điều ấy rõ hơn cả những điều khác nữa.

Thật ra người quên trong trường hợp này chưa phải là quên hẳn, cho Trí nhớ này có được nhờ người ta hiểu biết cặn kẽ về sự việc. Như nên chỉ cần có người nhắc lại là nhớ ra. Như gặp lại người bạn cũ ngày trong học tập thì nó khác biệt với lối nhớ do học thuộc lòng. Ví dụ như xưa chẳng hạn. Có khi không nhớ ra tên người ấy, nhưng có người bên người học nghề, hiểu rõ được trình tự công việc thì mới ghi nhớ lâu dài được.

Đây là trí nhớ khái quát, theo chủng loại. Như đi sở thú nhìn thấy con là hoàn toàn vô tình thôi. Như bạn học trong lớp, bạn cùng sở làm... chuột túi, liền ghi nhớ đặc điểm của nó. Nếu về sau tình cờ gặp lại ở nhiều khi không hề có quan hệ giao tiếp, nhưng do nhìn thấy hàng ngày đâu khác, liền nhận ra đó là con chuột túi. Nhưng thật không thể phân mà nhớ, hoặc như người ta nhớ tên những phát thanh viên trên truyền biệt được có phải là con mà mình đã gặp lần trước hay không, chỉ có hình chẳng hạn. thể biết là chúng cùng chủng loại mà thôi.

Ở đây nên hiểu theo nghĩa rộng. Như người có lời hứa chưa thực hiện, bài thuốc chăng?” hoặc có tâm nguyện chưa hoàn thành... đều luôn nhớ đến những sự việc ấy.

Đối với những người chưa đạt đến chỗ nhất tâm, nhưng nếu chú ý vào việc gì cũng có thể phát khởi trí nhớ mạnh mẽ hơn. Như người đầu bếp nếu tập trung được sự chú ý trong khi nấu ăn, sẽ không có sai sót. Ngược lại, nếu suy nghĩ điều gì khác làm phân tâm, sẽ có thể quên mất Vua đáp: “Đã làm thầy thuốc trị bệnh, tất nhiên phải biết đủ.” nhiều điều không đáng quên.

Vì có để tâm học hỏi, làm theo được thành tựu cho nên ghi nhớ. Ví như chăng?” Vua đáp: “Bạch đại đức, có.” người học đàn, chỉ ngồi nhìn thì không nhớ, khi tự tay mình có thể cầm Na-tiên hỏi: “Vị thầy thuốc ấy có biết đủ các vị thuốc, đàn mà gẩy nên khúc nhạc thì ghi nhớ rất lâu.

Ở đây vua so sánh hai điều và cho là mâu thuẫn với nhau nên không

Những nơi cư trú trước của một người, thường đi kèm với rất nhiều sự kiện, con người. Khi được trở lại nhìn thấy nơi ấy, người ta nhân đó mà hình thức như viết nhật ký, ghi sổ tay các cuộc hẹn, ghi sổ công tác... nhớ lại nhiều việc vốn đã quên đi. Nhiều người do chấn thương bị mất trí đều là vận dụng cách nhớ này. Bởi vì nhờ khi đọc các hình thức ghi nhớ, có thể khôi phục được nhờ tình cờ trở lại nơi cư trú trước đây của chép đó, người ta nhớ lại được những điều cần nhớ. mình.

Ý nói tuổi già, lúc sắp chết.

Ngài Na-tiên đưa ra ví dụ này để so sánh cho vua hiểu được sự hóa muốn nói đã rõ ràng, gián tiếp trả lời nghi vấn của vua. Vua hiểu được hiện bằng tâm thức của các vị A-la-hán. Vua nhân đây hiểu được nên tán thán. nên không trả lời mà chỉ tán thán, khen ngợi.

Bản Hán văn dùng “nhị thiên do tuần hiệp bát vạn lý” ( ). Nghĩa là 2.000 do-tuần cộng thêm 80.000 dặm. Sự kết hợp cả hai đơn vị này chúng tôi thấy có vẻ không hợp lý, hẳn là do sai lệch khi sao chép. Vì ngay trong đoạn sau, khi nhắc lại về quãng đường này, chỉ thấy đây.”

Những câu hỏi này kết lại đoạn văn trên. Tuy là câu hỏi mà thật ra ý nói là 80.000 dặm mà thôi.

Tuy ý nghĩa có phần khác biệt nhỏ, nhưng đây chính là Bảy giác chi trong Ba mươi bảy phẩm trợ đạo (hay Ba mươi bảy Bồ-đề phần).117

Tức là nhớ đến điều thiện để làm, nhớ đến điều ác để tránh.

Tứ thiền: bốn cấp độ thiền định đạt được từ thấp đến cao, gồm có: 1. Sơ thiền: tâm tập trung vào một cảnh, các tâm tầm (vitarka), tứ (vic ra), được hơi thở?” Na-tiên hỏi: “Này đại vương, đại vương có từng nghe hoàn toàn li dục và không còn các bất thiện pháp. Người đạt sơ thiền cảm nhận trạng thái hỷ (priti), lạc (sukha) và xả (upeks ). 2. Nhị thiền: nói người có ý chí chăng?” tâm không còn tầm, tứ. Nội tĩnh, nhất tâm. Trạng thái này là hỷ, lạc, xả.

Ở đây, nhà vua hiểu theo thông thường là ý chí luôn đi liền với thân thể. Ngài Na-tiên sau đó mới chỉ rõ là trường hợp này chỉ đúng với những người tầm thường không chứng đắc. Với kẻ chứng đắc vào các cảnh giới cao của thiền định thì không còn trói buộc trong thân thể này 12. NGƯNG HƠI THỞ Vua hỏi: “Sa-môn các vị dạy rằng: Người tu hành có nữa. Khi hiểu được điều này thì vua cũng hiểu rằng việc ngưng hơi thở thể đoạn dứt cả hơi thở. Làm thế nào có thể đoạn dứt là có thể làm được.

Bản Hán văn dùng nhân thần ( ), trí ( ) và tự nhiên ( ). Về nhân thần chính là chỉ cho thần thức, như trong những đoạn trước chúng đang là chủ thể tiếp cận cùng sự vật khách thể. tôi đã có so sánh chỉ ra, còn tự nhiên xét theo nghĩa trong đoạn này

Đoạn này hoàn toàn chỉ có ý nghĩa trong tiếng Phạn, vì tiếng Phạn gọi biển là samudda, cũng hàm nghĩa là muối và nước bằng nhau. Vua đưa giải rõ các ý nghĩ, giải rõ cả những việc thần bí. ra chất vấn này chỉ nhằm vào kiến thức chung, không liên quan đến đạo người. Thật ra người ở đây muốn chỉ đến bản ngã, như trong một đoạn trước đã có dùng tương tự. Đoạn văn tiếp theo sẽ làm rõ hơn các nghĩa lý, nên chúng tôi có lược bỏ hai câu. này, vì nhắm đến phá vở ý tưởng chấp ngã, cho rằng có một “cái ta”

Trong một đoạn đối thoại trước đây, ngài Na-tiên đã từng giảng rõ lý này rồi, ở đây ngài chỉ lập lại tóm tắt. (Xem mục Bản ngã, thứ 8, phần I chính là thể tánh. Câu cuối dùng vô hữu nhân ( ) là không có ở Quyển Trung.

Chỗ này bản Hán văn ghi là “bát bách” ( ), nghĩa là 800 vị. Nhưng trong đoạn đầu có nói số sa-môn ở chùa ra đi theo ngài Na-tiên là 80 vị. Chúng tôi xét thấy con số này hợp lý hơn nên giữ theo cho nhất quán. Còn số 800 không biết từ đâu ra. Như nói là số tăng ở chùa thì nhà vua không biết, vì đây là lần đầu tiên vua biết đến ngài Na-tiên và tự viện này.

Điều thú vị ở đây là sự tương đồng giữa hai tâm hồn lớn. Người hỏi lấy vua đã hỏi ta những việc gì? Ta đã giải đáp cho vua làm hoan hỷ vì được giải đáp, và người đáp cũng lấy làm hoan hỷ vì đã trả lời hết những câu hỏi về đạo pháp.