Kinh Pháp Cú Bắc Truyền

Phẩm 19 Già Suy

[565b] Phẩm GIÀ SUY gồm 14 bài kệ: dạy người hãy gắng sức, đừng để mạng luống qua, đợi đến lúc già nua, than tiếc ích gì nữa.317.

Đời có gì cười vui

Khi thân luôn nung đốt

Bị tối tăm vùi nhốt

Sao không tìm ánh dương?318.

Hình hài xinh đẹp này

Gá nương tạm phút giây

Lo nghĩ nhiều sinh bệnh

Đâu biết sẽ khô gầy.319.

Già đến, sắc suy tàn

Bệnh làm thân kiệt quệ

Da nhăn, thịt co rút

Thần chết đã gần kề.320.

Thân chết, thần rời đi

Như phu xe vứt xe

Xương thịt chẳng còn gì

Thân bám đâu nương gá?321.

Thân này như thành quách

Tô đắp bởi thịt xương

Từ sinh đến già chết

Toàn sân, mạn gá nương.322.

Về già, thân tiều tuỵ

Như xe cũ khác chi

Các pháp đoạn khổ lo

Nên gắng lòng ngẫm nghĩ.323.

Người không màng nghe học

Khi lớn tựa trâu già

Chỉ được xương, thịt, da

Không một chút phước, trí.324.

Sống, chết mãi đau buồn

Trôi nổi lắm truân chuyên

Ý dựa thân tham muốn

Kiếp sống khổ vô biên.325.

Nhờ tuệ thấy rõ khổ

Nên xả bỏ thân hình

Ý dứt, đoạn tạo tác

Ái diệt, chứng vô sinh.326.

Trẻ chẳng tu phạm hạnh

Biếng nhác, chẳng tiền tài

Già, như cò thảm hại

Đứng giữ ao trống không.327.

Trẻ chẳng biết giữ giới

Chẳng dành dụm của tiền

Lúc già suy, lực kiệt

Than vãn nào ích chi!328.

Già như lá mùa thu

Nhớp nhơ và rách rưới

Mạng dứt, hết kiếp người

Hối hận làm chi nữa!329.

Ngày đêm mạng qua mau

Cần kịp thời nỗ lực

Đời không gì chắc thật

Chớ lầm đọa hang sâu.330.

Phải cần cầu trí tuệ

Học thắp sáng tánh linh

Đừng để nhiễm ô mình

Dùng tuệ quán diệu đạo.

[1] Phẩm Già suy (tức lão hao 老耗), không có Pāli tương đương.

Phẩm 20 Yêu Bản Thân

[565c] Phẩm YÊU BẢN THÂN gồm 13 bài kệ: cốt khuyên răn người học, trọn ích lợi bản thân, nhằm diệt tội tăng phước.

331.

Ai yêu bản thân mình

Cẩn thận, luôn nhiếp thủ

Giải thoát, hằng mong cầu

Siêng học, đừng ham ngủ.

332.

Với mình thì trước hết

Thường nỗ lực học hành

Khiến trí tuệ tiến nhanh

Dạy người không mỏi mệt.

333.

Trước, học sửa bản thân

Sau, dạy người đoan chánh

Đặt mình trong trí tuệ

Ngôi cao chắc chắn thành.

334.

Bản thân chưa lợi ích

Há lợi lạc cho người?

Điều phục thân tâm rồi

Việc gì chẳng viên mãn.

335.

Những gì mình tạo tác

Sau tự chuốc khổ đau

Nó trở lại hại mau

Như kim cương mài ngọc.

336.

Tội lỗi kẻ phá giới

Tràn lan như dây leo

Dục tình nối gót theo

Nghiệp ác ngày thêm lớn.

337.

Làm ác, khiến thân tàn

Người ngu cho là dễ

Làm thiện, thân an lạc

Họ lại bảo khó ghê!

338.

Bậc chân nhân thường dạy

Lấy đạo nuôi pháp thân

Kẻ ngu sinh ác kiến

Khinh miệt lời thánh hiền

Làm ác, khổ vô ngần

Như gieo hạt giống đắng.

339.

Kẻ gieo ác chuốc họa

Người làm thiện an hòa

Họa phước tự chín muồi

Nào ai thay đổi được

Làm thiện, thiện đơm hoa

Như gieo hạt giống ngọt.

340.

Lợi mình và lợi người

Một đời không uổng phí

Muốn biết mình an vui

Nghe pháp, giữ giới kỹ.

341.

Muốn sinh về thiên giới

Để dứt khổ thân ta

Hãy vui ưa nghe pháp

Ghi nhớ lời Phật đà.

342.

Cuộc sống phải lo xa

Nhưng đừng quên thức tỉnh

Tâm ý thường thanh tịnh

Mỗi giờ khắc trôi qua.

343.

Ai đảm đương nhiều việc

Lâu xa mới tựu thành

Việc lợi mình làm nhanh

Sở nguyện ắt viên mãn.

[1] Phẩm Yêu bản thân (tức ái thân 愛身), tương đương Pāli, phẩm 12, Atta vagga.

Phẩm 21 Thế Tục

[566a] Phẩm THẾ TỤC gồm 14 bài kệ, bàn về: Cõi đời toàn hư huyễn, cần bỏ mọi phù hoa, gắng tu tập hoằng hóa.344.

Như xe bỏ đường lớn

Phẳng bằng và tốt đẹp

Vào đường cong, nhỏ hẹp

Trục xe gãy, ưu sầu.345.

Lìa chánh pháp cũng vậy

Phi pháp sẽ tăng mau

Sẽ chuốc khổ đớn đau

Ngu si cho đến chết.346.

Ai thuận theo chánh đạo

Không chạy theo nghiệp tà

Đi, đứng, nằm an hòa

Đời đời không chuốc khổ.347.

Muôn vật như bọt nổi

Ý, ngựa chạy cuối trời

Đời sống mãi đổi dời

Vui chi khi chìm nổi?348.

Ai dứt tâm đắm chấp

Nhổ cội gốc huyễn hư

Ngày đêm cứ nhất như

Sẽ thành tựu chánh định.349.

Thi thoảng có niềm tin

Tựa như người an lạc

Khi buồn bực, biếng nhác

Chỉ giỏi biết uống ăn

Bọn người ấy ngày đêm

Thân tâm luôn loạn động.350.

Phàm phu do mù quáng

Chẳng thấy đạo thật chân

Giả như thấy chút phần

Cần dốc tâm trưởng dưỡng.351.

Như nhạn dẫn bầy đàn

Thoát cạm bẫy vút cao

Người trí dạy thế gian

Vượt thoát mọi tà giáo.

352.

Đâu có ai sống mãi

Ba cõi chẳng gì an

Cõi trời dù vui thật

Phước hết cũng hoại tan.353.

Hãy nhìn cuộc đời xem

Không ai sống chẳng chết

Muốn chuyện này chấm hết

Phải hành đạo thật chân.354.

Phàm phu trong thiên hạ

Lòng tham khiến đui mù

Tà, nghi chối bỏ đạo

Do khổ, ngu mà ra.355.

Kẻ ăn nói ngông cuồng

Phỉ báng chân thật đạo

Chắc chắn trong đời sau

Không ác nào không tạo.356.

Cho dù ông gom chứa

Của cải ngất trời cao

Trải khắp cả đất dày

Đâu bằng ông thấy đạo.357.

Với phàm phu ngu muội

Làm ác, tưởng làm lành

Ái, ngỡ không tham ái

Chấp khổ lấy làm vui.

(HẾT QUYỂN THƯỢNG)

[1] Phẩm thế tục 世俗, tương đương Pāli, phẩm 13, Loka vagga.

Phẩm 22 Đức Phật

[567a] Phẩm ĐỨC PHẬT gồm 21 bài kệ, nói về: Minh và Hạnh của Phật, làm quy tắc sáng soi, lợi lạc cả trời người.

358.

Tự thắng, không dư tàn

Phật hơn cả thế gian

Trí sáng suốt không lường

Dẫn kẻ mù vào đạo.

359.

Lưới ái đã rách toang

Hết buộc ràng, neo đậu

Trí Phật quá sâu mầu

Chẳng ai tìm được dấu².

360.

Dũng mãnh quyết một lòng

Ngày đêm chẳng luống không

Xuất gia đoạn ái dục

Học chánh niệm sáng trong.

361.

Thấy chân lý, vô nhiễm

Vượt cả năm đường hiểm ³

Phật soi sáng muôn phương

Trừ khổ đau sầu tưởng.

362.

Được làm người, đã khó

Sống trường thọ, khó hơn

Phật ra đời, hiếm có

Được nghe pháp, khó hơn.

363.

Ta chẳng thầy dạy bảo

Không bằng hữu, cô thân

Chuyên thiền định, thành Phật

Thánh đạo tự nhiên thông.

364.

Thuyền sư ⁴khéo qua sông

Lấy tinh tấn làm cầu.

Người bị họ hàng buộc [5]

Ai thoát là kiện hùng.

365.

Phật, đoạn mọi nẻo ác

Phạm chí, chăm hành thiền

Pháp học, trừ đói khát

Tăng, đoạn ái dục duyên.

366.

Phật nói niết bàn cao

Các hạnh, nhẫn đứng đầu

Sa môn trừ điều ác

Không nhiễu hại ai đâu.

367.

Không nhiễu hại đến ai

Đúng giới luật nghiêm trì

Bỏ tham thân, ăn ít

Sống ẩn cư núi rừng

Ngộ chân lý, tuệ sáng

Là lời Phật kính vâng!

368.

Chớ tạo các điều ác

Siêng làm các hạnh lành

Giữ tâm ý tịnh thanh

Là lời chư Phật dạy.

369.

Phật là bậc tôn quý

Lậu tận, sạch lỗi lầm

Pháp vương dòng họ Thích

Muôn loài đều ngưỡng tôn.

370.

Vui thay, nhờ phước báo

Sở nguyện được viên thành

Chứng tịch tịnh thật nhanh

Niết bàn tự mình đến.

371 và 372.

Tìm nhiều chỗ gá nương

Như thần cây, sông, núi

Lập miếu thờ, họa tượng

Cúng tế để cầu may

Ai gá nương như vậy

Không tối thượng nhiệm mầu

Bởi thần kia đâu đến

Giúp ta hết khổ đau! ⁶

373.

Ai phát nguyện nương về

Phật, Pháp, Tăng thanh tịnh

Nương theo tứ Thánh đế ⁷

Chánh tuệ rạng tâm mình.

374.

Nẻo sanh tử khổ đau

Lấy tứ đế làm cầu

Độ đời, bát chánh đạo

Mọi đau khổ qua mau.

375.

Nương tựa nơi Tam bảo

Là tối thượng an lành

Mọi đau khổ qua nhanh

Vì nơi đây thuần tịnh.

376.

Trí thức hay trung lưu

Vô tham, chí hướng đạo

Người ấy nhiệm mầu thay

Vì đã quy y Phật!

377.

Người trí rất khó tầm

Cũng khó được kết thân

Chủng tộc nào họ đến

Lớn nhỏ được bình an.

378.

Vui thay Phật ra đời

Vui thay Pháp được thuyết

Vui thay Tăng hòa hợp

Hòa hợp thường an vui.

[1] Thuật Phật phẩm. Tương đương Pāli, phẩm 14, Buddhavagga.

[2] Tham chiếu Pāli: apadaṃ kena padena nessatha? HT. Minh Châu dịch: Ai dùng chân theo dõi/ Bậc không để dấu tích?

[3] Năm đường (tức ngũ đạo 五道, ngũ thú 五趣): năm con đường mà chúng sanh phải đi qua, tùy theo nghiệp của mình, gồm địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, người và trời.

[4] Thuyền sư 船師: một danh hiệu khác của Phật. Phật giáo hoá chúng sinh, khiến cho tất cả đều vượt qua biển sinh tử, đến bờ niết bàn, giống người thuyền trưởng đưa người qua sông, vượt biển, nên tôn xưng Phật là Đại thuyền sư. Tham chiếu Trường A hàm, kinh Du hành: Phật là hải thuyền sư/ Pháp là cầu sang sông/ Là chiếc xe Đại thừa/ Đưa hết thảy trời, người./ Cũng tự mình cởi trói, / Sang sông, lên bậc Thánh/ Khiến tất cả đệ tử, / Cởi trói, đến Niết bàn.

[5]

[6] Hai bài kệ này giống bài kệ 743.

[7] Nguyên bản ghi 道德四諦. Từ 道德, trong thời kỳ đầu dịch kinh, từ này dùng thay thế cho chữ Thánh. Ví dụ: 道德弟子 (Ariyasāvaka), tức Thánh đệ tử. Xem, kinh Tứ đế, kinh Ấm trì nhập, do An Thế Cao dịch, đã dùng chữ này.

Phẩm 23 An Ninh

[567b] Phẩm AN NINH gồm 14 bài kệ: so sánh an và nguy; bỏ điều ác liền thiện, vui mà chẳng đọa lạc.

379.

Ta sống rất an vui

Không giận hờn oán hận

Giữa những người oán giận

Ta sống không giận hờn.

380.

Ta sống rất an vui

Không bệnh giữa ốm đau

Giữa những người ốm đau

Ta sống không đau ốm.

381.

Ta sống rất an vui

Không lo giữa lo buồn

Giữa những người lo buồn

Ta sống chẳng buồn lo.

382.

Ta sống rất an nhàn

Vô vi và thanh tịnh

Thức ăn là hỷ lạc²

Như cõi trời Quang Âm.

383.

Ta sống rất an vui

Đạm bạc và vô sự

Dù ở trong lửa dữ

Nào thiêu đốt được Ta?

384.

Hơn người thì chuốc oán

Thua người ta thở than

Tâm không còn háo thắng

Lòng ta tự bình an.

385.

Lửa nào bằng lửa dâm

Độc nào hơn tức giận

Khổ nào bằng khổ thân

Vui nào hơn tịch tịnh.

386.

Ưa chi niềm vui nhỏ

Cần chi chút biện tài

Phải cầu mong đại trí

Mới an ổn lâu dài.

387.

Ta là đấng Pháp vương

Thấu triệt lẽ vô thường

Chân thật vượt ba cõi

Một mình hàng ma vương.

388.

Vui thay được trông thấy

Và nương tựa Thánh nhân

Lìa xa kẻ ngu đần

Ở một mình cũng tốt.

389.

Vui thay giữ chánh đạo

Đem pháp diễn muôn nơi

Không đua tranh với đời

Trì giới thường an lạc.

390.

Ở chung với Thánh hiền

Vui như gặp người thân

Gần với bậc trí nhân

Thấy nghe càng cao rộng.

391.

Thọ mạng thật ngắn ngủi

Biết bao kẻ lìa đời

Cần phải học pháp yếu

Khiến suốt đời an vui.

392.

Muốn được vị cam lồ

Lìa dục, vui diệt đế.

Muốn thoát sanh tử khổ

Đoạn dục, nếm cam lồ.

[1] Tương đương Pāli, phẩm 15, Sukhavagga.

[2] Dĩ lạc vi thực: Lấy niềm vui làm thức ăn.

Phẩm 24 An Vui

[567c] Phẩm này có tên chữ Hán là Hảo hỷ, gồm 12 bài kệ : cấm người vui thái quá ; nếu không còn tham dục thì chẳng chuốc ưu phiền.

393.

Trái đạo, thuận ý mình

Thuận đạo, trái ý mình

Đam mê, bỏ điều nghĩa

Là thuận theo ái tình.

394.

Đừng chạy theo người thương

Đừng lánh xa kẻ ghét

Thương không gặp, lo buồn

Ghét gần nhau, cũng khổ.

395.

Đừng kết dây luyến ái

Thương ghét khổ dằng dai

Muốn đoạn dây ràng buộc

Đừng thương ghét một ai.

396.

Luyến ái sanh lo buồn

Luyến ái sanh sợ hãi

Ai luyến ái không còn

Đâu buồn lo sợ hãi?

397.

Ham vui sanh lo buồn

Ham vui sanh sợ hãi

Ai dục lạc không còn

Đâu buồn lo sợ hãi?

398.

Tham dục sanh buồn lo

Tham dục sanh sợ hãi

Giải thoát khỏi tham dục

Đâu sợ hãi buồn lo?

399.

Ưa học pháp, giữ giới

Biết hổ thẹn, chí thành

Thân cận đạo thực hành

Được mọi người thương kính.

400.

Tâm ái dục không sinh

Chánh tư duy rồi nói

Tâm không còn tham ái

Là cắt dòng tử sinh.

401 và 402

Như người đã đi xa

Bình an trở về nhà

Người thân đều hoan hỷ

Lớn nhỏ mừng hoan ca.

Người tu phước cũng vậy

Từ đây đến bờ kia

Phước ấy chẳng xa lìa

Như người thân đoàn tụ.

403.

Mới bước chân vào đạo

Ngừng dứt mọi ý tà

Kẻ ác phải lánh xa

Thân gần thiện tri thức.

404.

Gần đạo và xa đạo

Khoảng cách thật khác nhau

Xa đạo, đọa địa ngục.

Gần đạo, được lên cao..

[1] Tương đương Pāli, phẩm 16, Piyavagga.

Phẩm 25 Tức Giận

[568a] Phẩm này có tên chữ Hán là Phẫn nộ, gồm 26 bài kệ. Nội dung nói về: thấy tai hại sân hận, hãy khoan dung nhân từ; trời hộ vệ, người thương.

405.

Tức giận không thấy pháp

Tức giận không biết đạo

Ai trừ được tức giận

Phước lạc thường theo thân.

406.

Tham dục không thấy pháp

Ngu si chuốc luỵ phiền

Tham sân si diệt hết

Phước đức lớn vô biên.

407.

Ai kềm được cơn giận

Như hãm xe lao nhanh

Là người đánh xe rành

Khéo bỏ tối vào sáng.

408.

Nhẫn nhục thắng sân hận

Hiền thiện thắng hung tàn

Bố thí thắng xan tham

Chân thật thắng hư dối.

409.

Tâm không giận, không dối

Không tham tranh với đời

Được ba việc ấy rồi

Chết sanh về thiên giới.

410.

Ai khéo giữ thân mình

Tâm từ, không sát hại

Chết sinh về thiên giới

Đến đó, hết bi ai.

411.

Tâm ý thường tỉnh giác

Siêng tu học ngày đêm

Lậu hết, tâm giải thoát

Là đến được niết bàn.

412.

Người ta ưa chỉ trích

Vốn là lẽ trong đời

Đã chê kẻ lắm lời

Lại khinh người ít nói

Ghét luôn người hòa nhã

Thiên hạ chẳng chừa ai.

413.

Phàm phu còn ham muốn

Chẳng điều phục tâm mình

Bởi lợi danh trói buộc

Nên khen chê nảy sinh.

414.

Người minh triết mở lời

Ngợi khen bậc hiền thiện

Người trí tuệ giữ giới

Không nói lời thị phi.

415.

Chớ buông lời phỉ báng

Bậc La hán chơn thường

Vì Đế Thích, Phạm vương

Và cõi Người xưng tụng.

416.

Thường cẩn trọng giữ thân

Để ngăn ngừa sân giận

Thân từ bỏ việc ác

Tiến tu đức hạnh lành.

417.

Cẩn trọng khi nói năng

Để ngăn ngừa sân giận

Từ bỏ lời nói ác

Thường tụng tập pháp lành.

418.

Cẩn trọng giữ tâm mình

Để ngăn ngừa sân giận

Từ bỏ tâm niệm ác

Chỉ tư duy niệm lành.

419.

Giữ khẩu nghiệp, bản thân

Thường chế phục tâm ý

Hành đạo bỏ tâm sân

Nhẫn nhục là bậc nhất.

420.

Diệt sân, lìa kiêu mạn

Dứt tham ái buộc ràng

Không vương vào danh sắc

Khổ hết trú niết bàn.

421.

Hóa giải mọi sân giận

Chế ngự tính tham dâm

Trút bỏ mọi si ám

Người này luôn được an.

422.

Hết giận ngủ ngon giấc

Lòng thanh thản bình an

Giận hờn, gốc rễ độc

Người tu tâm dịu dàng

Lời hay được xưng tán

Đoạn dứt hết nguy nan.

423.

Cùng chí hướng, thân gần[2]

Mới hay toàn làm ác

Sau lại nổi tức giận

Lửa bức não thiêu thân.

424.

Ai không biết hổ thẹn

Phá giới, hay giận hờn

Bị giận hờn dẫn dắt

Như mùa vụ quay vòng.

425.

Có sức làm quân gia

Gầy hao chọn nhu hòa

Nhẫn nhục hơn tất cả

Nên thường hay nhẫn nhục.

426.

Bị mọi người phỉ nhổ

Có sức, hãy khiêm cung

Nhẫn nhục mạnh vô cùng

Nên thường hay nhẫn nhục.

427.

Người tranh giành với ta

Có ba điều đáng sợ³

Khi họ đầy sân nhuế

Phải diệt giận trong ta.

428.

Cả hai cùng thân cận

Ta khuyên nhủ người kia

Biết họ còn tức giận

Ta phải kiềm chế thân.

429.

Kẻ ngu dùng lời ác

Muốn hơn bậc thánh hiền

Ai muốn điều phục họ

Giữ im lặng mặc nhiên.

430.

Phàm những người xấu ác

Lấy giận trả oán hờn

Không lấy giận trả giận

Là người sáng suốt hơn..

[1] Tương đương Pāli, phẩm 17, Kodhavagga.

[2]Tham khảo : 志 同 道 合 之 人（本来）相 互 亲 近，（却）假 装 不 知 故 意 为 恶；後来分别之後留下愤恨，（余恨）之火燃烧自我烦恼不已 (https: //site.douban.com)。Xem thêm Pháp cú Nhật ngữ : あしきなかまを　もつゆえに, http: //www.geocities.jp/higefuji/hokku 25.htm.

[3] Giữa ta và người kia có ba cái sợ lớn: hoặc mình, hoặc người kia, hoặc cả hai sẽ bị tổn thất bởi cái giận.

Phẩm 26 Trần Cấu

[568b] Phẩm TRẦN CẤU gồm có 19 bài kệ: phân biệt pháp đục, trong; học cần luôn sáng sạch, điều ô nhục chớ làm.

431.

Sống không làm điều lành

Chết rơi vào đường ác

Đến đó chẳng tư trang

Chịu khổ không gián đoạn.

432.

Trí tuệ, chăm cần cầu

Thắp sáng tâm thiền định

Trừ cấu uế, vô nhiễm

Thoát khỏi thân khổ đau.

433.

Người trí, bước thong dong

An nhiên và tinh tiến

Tâm cấu uế lắng đọng

Như thợ luyện vàng ròng.434.

Xấu ác từ tâm sinh

Trở lại hại thân mình

Như sắt sinh rỉ sét

Lại ăn dần chính mình.

435.

Không tụng, lời sẽ bẩn

Biếng nhác, nhà bụi nhơ

Không nghiêm, thân ta bẩn

Buông lung, hỏng mọi việc.

436.

Keo kiệt, huệ thí mờ

Bất thiện, nghiệp lành nhơ

Đời này, đời sau nữa

Ác pháp luôn phủ mờ.

437.

Trong các loại bẩn ấy

Ngu si, bẩn khôn lường

Hãy học bỏ điều ác

Thành tỳ kheo cao thượng.

438.

Sống lỗ mãng, vô sỉ

Như con quạ mỏ dài

Mặt dày, cam phận nhục

Là đời sống bẩn thay.

439.

Liêm sỉ đời tuy khổ

Vì nghĩa, sống thanh bần

Sợ nhục, nên không dối

Xứng danh đời tịnh thanh.

440.

Người ngu ưa giết hại

Lời nói luôn dối lừa

Của không cho cũng lấy

Vợ người ta, chẳng chừa.

441.

Cứ mặc tình phạm giới

Say sưa trong rượu chè

Người này muôn đời kiếp

Tự đào gốc rễ mình.

442.

Người sống trong tỉnh giác

Điều ác dám nghĩ đâu

Kẻ ngu làm việc xấu

Tự đốt mình dài lâu.

443.

Hãy tín tâm bố thí

Chớ đừng vì hư danh

Ưa tô phết hư danh

Không vào dòng định tĩnh.

444.

Đoạn trừ mọi tham muốn

Tận ý căn ngọn nguồn

Ngày đêm luôn một lòng

Tất vào dòng định tĩnh.

445.

Đắm dục nhiễm bụi trần

Bụi trần sinh phiền não

Ai không nhiễm, không hành

Hết ngu thành thanh tịnh.

446.

Thấy người bị sa ngã

Ta phải chợt giật mình

Vướng dục, tự dối mình

Lậu tận, mới thanh tịnh.

447.

Sức lửa nào hừng hực

Cho bằng lửa dâm tà

Con đường nào nhanh qua

Cho bằng cơn phẫn nộ

Lưới nào đan dày kín

Cho bằng lưới ngu si

Sông nào cuồn cuộn đi

Cho bằng sông ái dục.

448.

Hư không không vết dấu

Sa môn không ngoại cầu²

Chúng sanh đều ưa ghét

Phật thanh tịnh nhiệm mầu.

449.

Hư không không vết dấu

Sa môn không ngoại cầu

Thế gian, đều hư huyễn

Phật thanh tịnh nhiệm mầu!

[1] Tương đương Pāli, phẩm 18, Malavagga.

[2] Sa môn không tìm cầu cái gì ở bên ngoài. Tham chiếu Pháp cú Pāli, phẩm 18. Malavagga: Ngoại đạo không sa môn

Phẩm 27 Phụng Trì

[568c] Phẩm PHỤNG TRÌ có 17 bài kệ: giải thích ý nghĩa đạo; pháp quý nơi đức hạnh; đừng phung phí, tham lam.450.

Kẻ mến đạo tu hành

Không tranh đua lợi danh

Có lợi hay không lợi

Không tham đắm, mê lầm.451.

Thường ham ưa việc học

Tâm ngay thẳng thực hành

Nuôi hoài bão tuệ giác

Là tu học chánh chân.452.

Được gọi bậc trí nhân

Chưa hẳn do khéo thuyết

Tâm không còn khiếp nhược

Thuần thiện mới trí nhân.453.

Người phụng trì Phật pháp

Chẳng phải do nói nhiều

Dù chẳng nghe bao nhiêu

Nhưng y pháp tu tập

Giữ mối đạo chẳng mất

Là phụng pháp chân thành.454.

Được gọi là trưởng lão

Đâu hẳn vì tuổi cao

Dù già nua, tóc bạc

Ngu dốt được chi nào?455.

Thường nhớ nghĩ chánh pháp

Minh đạt và thanh cao

Theo nếp sống nhân từ

Mới xứng danh trưởng lão.456.

Dù xinh đẹp như hoa

Nhưng tham, ganh, dối trá

Nói, làm đều điêu ngoa

Đâu ra người đoan chánh?457.

Ai dứt trừ việc ác

Tận gốc rễ ngọn ngành

Trí tuệ, không giận hờn

Mới ra người đoan chánh.458.

Được gọi là sa môn

Không phải vì cạo đầu

Nếu dối, tham, chấp thủ

Có khác người phàm đâu?459.

Ai ngừng dứt việc ác

Hoằng Phật đạo rộng sâu

Tâm tịnh, ý tịch lặng

Là sa môn đứng đầu.460.

Dù được gọi tỳ kheo

Hành khất thực phi thời

Tà hạnh và phóng đãng

Tỳ kheo danh huyễn thôi!461.

Ai siêu việt tội phước

Đời phạm hạnh trong veo

Trí tuệ phá nghiệp ác

Đó mới là tỳ kheo.462.

Được gọi là hiền minh

Đâu phải vì câm nín

Nếu dụng tâm bất tịnh

Chỉ cái vỏ hiền minh!463.

Người đạt tới vô ngã

Nội tâm đã rỗng rang

Trong ngoài đều thênh thang

Xứng danh bậc minh triết.464.

Chẳng phải cứu một loại

Mà cứu khắp muôn loài

Đi trên đường bất hại

Mới xứng bậc thanh cao!465.

Giữ giới, chẳng ai bình

Ta tu hành chân thật

Và đạt được thiền định

Là do khéo khép mình!466.

Ý muốn cầu được an

Chớ tập pháp thế gian.

Kết sử chưa đoạn tận

Há thoát được cõi trần?

[1] Tương đương Pāli, phẩm 19, Dhammaṭṭhavagga.

Phẩm 28 Con Đường Giải Thoát

[569a] Phẩm này có tên chữ Hán là Đạo Hành, gồm 28 bài kệ: đại ý thuần chỉ bày, mở con đường giải thoát, vốn vô cùng mầu nhiệm.

467.

Bốn đế, tám thánh đạo

Pháp tích[2] vô thượng tôn

Phạm hạnh, không gì hơn

Cúng đèn được pháp nhãn ³.

468.

Đường này hết sợ hãi

Kiến tịnh⁴, độ muôn sinh

Đường này hoại ma binh

Gắng thực hành, hết khổ.

469.

Ta đã mở con đường

Đường lớn, sáng lạ thường

Nghe rồi lo tu tập

Tu tập thoát tai ương.

470.

Hãy dùng tuệ quán chiếu

Sanh tử khổ vô thường

Muốn thoát mọi đau thương

Phải siêng năng hành đạo.

471.

Hãy dùng tuệ quán chiếu

Sanh tử không vô thường

Muốn thoát mọi đau thương

Phải siêng năng hành đạo.

472.

Lúc dậy cần mau dậy

Đừng ngu si vùi thây

Mắt không mở ra được

Làm sao tu được đây?

473.

Niệm đáng niệm là chánh

Niệm không đáng là tà

Tuệ quán, tà không khởi

Chánh niệm thật cao xa.

474.

Khéo giữ ý, giữ lời

Thân hành chẳng buông lơi

Ba nghiệp ác trừ rồi

Phật nói bậc đắc đạo.

475.

Chặt cây không tận gốc

Chồi nhánh sẽ lại sanh

Bứng gốc hết ngọn cành

Tỳ kheo chứng tịch diệt.

476.

Không đốn tận gốc rễ

Cội luyến ái họ hàng

Ái dục thêm buộc ràng

Như nghé con nhớ mẹ.

477.

Đoạn tận gốc ý dục

Sinh tử hết bến bờ

Đạo quả ắt đang chờ

Mau chóng đắc tịch tịnh.

478.

Tham dục khiến mau già

Bệnh do giận mà ra

Ngu si mở cửa chết

Đắc đạo, trừ cả ba.

479.

Buông niệm trước, giữa, sau

Vượt sang bờ tịch tĩnh

Mọi ý niệm lắng định

Già chết hết theo nhau.

480.

Ai đắm luyến vợ con

Không quán thấy tật bệnh

Khi cái chết đến gần

Nhanh như dòng nước xiết.

481.

Cha không cứu được con⁵

Còn trông chi thân bằng?

Khi mạng hết nhờ họ

Như kẻ mù nhờ đèn.

482.

Tuệ, giải thoát do tâm

Nên siêng tu kinh, giới

Chăm cứu thế, độ đời

Vơi đi bao đau khổ.

483.

Xa lìa mọi vực thẳm

Như gió thoảng mây trôi

Đã diệt vọng tưởng rồi

Được tri kiến thanh tịnh.

484.

Lấy tuệ làm sự nghiệp

Sống đạm bạc, vô vi

Như chánh pháp thọ trì

Cắt đứt dòng sinh tử.

485.

Bằng cái nhìn tuệ giác

Thấy các hành ⁶ là không⁷

Nhàm chán thế gian khổ

Nhập chánh đạo vào dòng.

486.

Bằng cái nhìn tuệ giác

Thấy các hành đều khổ

Nhàm chán thế gian khổ

Nhập chánh đạo vào dòng.

487.

Bằng cái nhìn tuệ giác

Thấy các hành vô ngã

Nhàm chán thế gian khổ

Nhập chánh đạo vào dòng.

488.

Tâm thế ngươi hiện nay

Bị trúng mũi tên ái

Nên hãy tự gắng sức

Thọ trì lời Như lai.

489.

Như Lai đã vắng lặng

Hết sanh tử đến đi

Chẳng còn dây ái gì

Giáo nghĩa là mắt pháp.⁸

490.

Biển ôm trọn muôn dòng

Đủ đầy bao hương vị

Pháp dành cho người trí

Chỉ thuần vị cam lồ.

491.

Trước chưa nghe Pháp âm

Thương chúng sanh, Phật chuyển

Ai tôn kính, phụng hành

Sẽ vượt thoát tử sanh.

492.

Ba niệm ý, miệng, thân

Dù thiện hay bất thiện

Do niệm nên nghiệp chuyển

Hãy diệt bằng Chánh cần.

493.

Ba định ⁹ làm nhân duyên

Buông xả ¹⁰, hành vô lượng ¹¹

Ba định diệt ba nghiệp ¹²

Kết sử đoạn hết liền.

494.

Biết lấy giới ngăn ác

Vui chánh niệm, tuệ giác

Đã biết đời bại thành

Tịnh tâm đạt giải thoát.

[1] Tương đương Pāli, phẩm 20, Maggavagga.

[2] Pháp tích: Dấu tích của của Pháp. Con đường dẫn đến quả thánh.

[3] Nguyên bản chép: 施燈必得眼. Nghi nhầm. Câu này không liên hệ với ba câu trên. Tham chiếu Pāli: dvipadānaṃ ca cakkhumā, pháp nhãn đấng siêu quần.

[4] Kiến tịnh 見淨. Pāli: diṭṭhivisuddha. Thấy biết rõ ràng, nhãn quan trong sáng, đã được tịnh hóa.

[5] Cha không cứu được con, hay bà con cứu nhau (Xem Kinh Tập, kinh Mũi tên, Sn.112: Na pitā tāyate puttaṃ, ñātī vā pana ñātake).

[6] Hành 行 (S: saṃskāra): chỉ các pháp hữu vi, do nhân duyên tạo thành.

[7] Pāli, kệ 277: Tất cả hành vô thường.

[8] Sở diễn vi đạo nhãn 所演為道眼: Pháp Phật nói ra từ sự chứng ngộ, từ con mắt đã thấy đạo.

[9] Ba định: 1. Định có tầm có tứ; 2. Định không tầm, có tứ; 3. Định không tầm, không tứ.

[10] Nguyên tác ghi khí ỷ, 棄猗, xả niệm thanh tịnh.

[11] Phát huy Tứ vô lượng tâm.

[12] Trụ ở Tứ thiền, nhập vào định thanh tịnh, không còn khởi tưởng chấp trước, tất cả kết sử sẽ nhanh chóng được diệt trừ.

Phẩm 29 Quảng Diễn

[569c] Phẩm QUẢNG DIỄN có 14 bài kệ: luận về thiện và ác, tích nhỏ mà thành to, minh chứng qua Pháp cú.

495.

Tặng niềm vui dù nhỏ

Phước báo lại rất to

Tặng tuệ giác dù nhỏ

Hưởng phước trí thêm to.

496.

Gây khổ cho người khác

Mà mong được bình an

Thì rước họa vào thân

Tự gây thêm thù hận.

497.

Làm toàn chuyện bao đồng

Việc nào cũng viển vông

Lại buông lung ca hát

Nghiệp ác thêm ngập dòng.

498.

Tập tinh tiến, tu thân

Làm việc đáng nên làm

Tỉnh giác, không làm ác

Là chánh nghiệp tu hành.

499.

Tư chất vốn thông minh

Lại học hỏi thật tình

Như dầu loang mặt nước

Người ấy càng thông minh.

500.

Vốn chẳng mấy trí tuệ

Lại biếng nhác hỏi han

Tâm trí càng xơ cứng

Bơ vào nước há tan?

501.

Gần đạo trí sáng ngời

Như lên núi tuyết cao

Xa đạo đời đen tối

Như tên bay trong đêm.

502.

Đệ tử Phật nhớ rằng

Phải thường xuyên tỉnh giác

Ngày đêm luôn niệm Phật

Niệm Pháp và niệm Tăng.

503.

Đệ tử Phật nhớ rằng

Phải thường xuyên tỉnh giác

Ngày đêm tu thiền quán

Đạt an lạc nhất tâm.

504.

Ai muốn được sống lâu

Mỗi lần ăn biết đủ

Bệnh khổ sẽ giảm mau

Nhờ uống ăn điều độ.

505.

Học khó, bỏ lỗi khó

Tu tại gia khó hơn

Hội họp đồng lợi khó

Khó nhất, không lỗi lầm.

506.

Tỳ kheo khất thực khó

Sao không tự vươn lên

Tinh tấn đạt tự tại

Sau khỏi cầu cạnh ai?

507.

Có tín, giới sẽ thành

Từ giới, phước quả sanh

Khi tín, giới song hành

Nơi nơi người kính phụng.²

508.

Ai đi, đứng, nằm, ngồi

Chánh niệm chẳng buông xuôi

Điều phục thân chuyên nhất

Tâm vui giữa núi đồi.

[1] Tương đương Pāli: phẩm 21, Pakiṇṇakavagga.

[2] Bài này giống kệ 077.

Phẩm 30 Địa Ngục

[570a] Phẩm ĐỊA NGỤC có 16 bài kệ: rằng việc nơi địa ngục, làm ác thọ tai ương, nghiệp dẫn không dừng bước.

509.

Vọng ngữ rơi địa ngục

Làm rồi lại chối phăng

Đời sau tội càng tăng

Nghiệp đã gieo tự gánh.

510.

Dẫu thân mặc pháp y

Việc ác không kiềm chế

Làm ác chẳng kiêng nể

Chết địa ngục phải đi.

511.

Phá giới, nhận vật thực

Lẽ nào chẳng hại thân?

Chết nuốt hòn sắt nóng

Lửa thiêu cháy thành than.

512.

Buông lung có bốn họa:

Dễ tơ tưởng vợ người (1)

Bất lợi ở mọi nơi (2)

Bị người đời phỉ nhổ (3)

Tính dục lại tăng thêm (4).

513.

Không phước lợi, đọa lạc

Hoảng sợ, hết niềm vui

Bị vương pháp dập vùi

Chết tan xương địa ngục.[2]

514.

Thí như nhổ cỏ may ³

Nắm vào dễ đứt tay

Thọ giới không giữ giới

Địa ngục mình tự gây.

515.

Kẻ biếng lười, tự cao

Chẳng trừ được trần lao

Phạm hạnh không trọn vẹn

Chẳng được chút phước nào.

516.

Siêng làm việc chính đáng

Và làm hết khả năng

Bọn ngoại đạo chớ gần

Bụi trần đâu dính dáng.

517.

Làm những điều vô bổ

Ngày sau ắt ăn năn

Làm lành thường may mắn

Không hối hận, luôn an.

518.

Ở trong các hạnh ác

Muốn làm, hoặc đã làm

Thì khổ không thể thoát

Nghiệp đến khó được an.

519.

Nhận hối lộ, dối gian

Bẻ cong điều chân chính

Gièm pha người lương thiện

Bức hiếp hàng thư sinh

Kẻ tạo tội điêu linh

Tự mình rơi ngục tối.

520.

Như phòng bị biên cương

Trong ngoài đều vững chắc

Tự phòng hộ tâm mình

Đừng để phi pháp sinh

Cẩu thả ắt chuốc họa

Khiến rơi vào ngục hình.

521.

Không đáng thẹn, lại thẹn

Đáng thẹn, lại tỉnh bơ

Sống như kẻ ngu ngơ

Chết rơi vào địa ngục.

522.

Không đáng sợ, lại sợ

Đáng sợ, lại coi thường

Sống tin vào tà kiến

Chết đọa ngục thảm thương.

523.

Điều nên gần, không gần

Việc đáng kiêng, không kiêng

Do huân tập tà kiến

Chết rơi vào địa ngục.

524.

Điều đáng gần nên gần

Việc đáng xa nên xa

Chánh kiến chẳng rời ta

Chết đi vào nẻo thiện..

[1] Tương đương Pāli, phẩm 22, Nirayavagga.

[2] Tham chiếu Pāli, kệ 310.

[3] Cỏ may (tức gian thảo 菅草): cỏ gian, cỏ may. Pāli: Kuso yathā duggahīto: như vụng nắm cỏ kusa. Cỏ Kusa có danh pháp khoa học là Desmostachya Bipinnata. Kusa là loài cỏ được mô tả trong kinh điển Phật giáo với hai cạnh bên sắc bén, có thể làm đứt tay (Dhp. 311), hoặc dễ bị giật đứt (S.iii, 137), hoặc dùng làm áo mặc (D.i, 166; M.ii, 162)… Cỏ may và cỏ kusa cùng bộ (Poales) và họ (Poaceae) nhưng khác chi và khác loài. Cỏ may không làm đứt tay, nên trường hợp này phải hiểu là cỏ kusa.

Phẩm 31 Ví Dụ Con Voi

[570b] Phẩm này có tên chữ Hán là Tượng Dụ, gồm 18 bài kệ: dạy người đoan chánh thân, làm thiện được quả thiện, hưởng phước báo an vui.

525.

Ta như voi xung trận

Không hề sợ trúng tên

Thường lấy lòng tín thành

Độ người không giới hạnh.

526.

Như voi đã thuần hóa

Được nhà vua thân nghinh

Ai thuần hóa được mình

Mọi người tin, kính trọng.

527.

Dù thường xuyên huấn luyện

Voi giỏi, chạy thật nhanh

Không bằng người khéo léo

Tự điều phục chính mình.

528.

Voi ngựa không thể chở

Người đi khắp muôn nơi

Chỉ người tự điều phục

Đi khắp cả chân trời.

529.

Như voi tên Tài thủ ²

Hung dữ khó bảo ban

Trói nó, không cho ăn

Vẫn hung dữ, nhớ đàn.

530.

Cũng vậy, người làm ác

Lấy dây tham buộc mình

Như voi chẳng biết sợ

Nên cứ hoài tái sinh.

531.

Muốn tâm ý chín muồi

Và đến chỗ an vui

Phải hàng phục kết sử

Như luyện voi bằng dùi.

532.

Vui đạo, không phóng túng

Thường khéo giữ tâm này

Khổ bản thân nhổ sạch

Như voi hết sa lầy.

533.

Làm bạn với người tốt

Cùng đi chung đường lành

Thấy nghe chuyển hóa nhanh

Đến nơi không lầm lỗi.

534.

Không gặp bạn hiền minh

Thà quyết sống một mình

Như vua bỏ thành ấp

Lánh xa phường bất minh.

535.

Thà mình ta lương thiện

Hơn kết bạn kẻ ngu

Một mình, không làm ác

Như voi tự phòng hộ.

536.

Một cuộc đời hạnh phúc:

Có bạn tốt, nhu hòa

Cả đời luôn làm phước

Những điều ác lánh xa.

537.

Vui thay ai còn mẹ

Vui thay ai còn cha

Vui thay đời có Đạo

Vui thay đời còn Tăng!

538.

Một cuộc đời an lạc:

Giữ giới, vững niềm tin

Đạt được tuệ giải thoát

Không làm ác vui thay!

539.

Như ngựa đã thuần thục

Điều phục theo ý mình

Tín, tấn, giới và định

Đầy đủ các pháp hành.

540.

Hiểu và hành vững chãi

Nhẫn, hòa, và định tâm

Đoạn trừ tất cả khổ

Ta mặc tình thong dong.

541.

Nhập vào dòng chánh định

Như ngựa luyện đã tinh

Đoạn sân, sạch hết lậu

Hưởng phước trời an lành.

542.

Tự mình chẳng buông lung

Hằng sống trong tỉnh thức

Như ngựa gầy nỗ lực

Bỏ ác thành hiền lương.

[1] Tương đương Pāli, phẩm 23, Nāgavagga.

[2] Tên Pāli là Dhanapalaka, còn gọi là Tài hộ.

Phẩm 32 Ái Dục

[570c] Phẩm ÁI DỤC gồm 33 bài kệ. Nội dung phẩm này: khinh miệt ân ái dâm; người đời bị nó dắt, sinh tai họa khôn lường.543.

Rong ruổi theo tà hạnh

Dục ái thêm nhánh cành

Lửa ái dục lan nhanh

Như khỉ chuyền hái trái.544.

Vì ái, khổ muôn vàn

Tham dục vướng thế gian

Ngày đêm lo buồn mãi

Như cỏ tranh mọc tràn.545.

Người say đắm ái ân

Chưa từng dứt dục tình

Buồn lo, thêm sầu não

Tí tách ngập ao sâu.546.

Đời sở dĩ buồn lo

Bởi khổ đau muôn hướng

Do ái kia triền phược

Lìa ái hết buồn lo.547.

Không lo, tâm an lạc

Không ái, hết trần gian

Không lo, không vướng lụy

Không ái, sống bình an.548.

Ái buộc ràng đến chết

Bởi quyến thuộc họ hàng

Suốt dặm dài buồn tủi

Ái khổ mãi đeo mang.549.

Người vì đạo tu hành

Chớ say đắm ái ân

Phải nhổ tận gốc ái

Đừng để rễ nảy cành

Chớ như cắt lau sậy

Khiến tâm dục lại sanh.550.

Như gốc cây sâu, chắc

Dù chặt, vẫn còn lên

Tâm ái chưa trừ hết

Đau khổ còn chịu thêm.551.

Khỉ vượn bắt khỏi rừng

Thoát lại về chốn ấy

Chúng sanh cũng thế đấy

Thoát ngục, lại chui vào.552.

Dòng ái dục chảy hoài

Cùng kiêu mạn trần ai

Tư tưởng nhuốm dục vọng

Đâu còn thấy đúng sai.553.

Dòng tâm ý chảy tràn

Ái kết tựa dây đan

Chỉ có tuệ chân thật

Mới chận dòng tràn lan.554.

Lặn hụp trong bể ái

Tâm tư cứ miên man

Bể ái sâu không đáy

Già chết còn thêm tăng.555.

Nhánh cành ái chưa dứt

Lấy tham dục bón thêm

Oán thù nuôi chồng chất

Cuốn kẻ ngu ngày đêm.556.

Dẫu gông cùm địa ngục

Dẫu vách sắt tường đồng

Nghiệp ái nhiễm vợ con

Còn chắc bền hơn thế.557.

Ngục ái quá bền chặt

Mấy ai thoát được ra

Chỉ có người đoạn ái

Mới hay thường lìa xa.558.

Thấy sắc tâm vấn vương

Đâu thấy lẽ vô thường

Kẻ ngu mê sắc đẹp

Nào biết sắc tợ sương.559.

Cuộn mình trong dục lạc

Như kén quấn thân tằm

Bậc trí khéo đoạn dứt

Mọi thống khổ mất tăm.560.

Kẻ buông thả tâm mình

Thấy dâm dục là tịnh

Nghiệp ái càng thêm nặng

Tự xây ngục cho mình.561.

Bậc trí khéo đoạn dục

Thường nhớ nó nhiễm ô

Phá dâm tà hang ổ

Đoạn nỗi lo luân hồi.562.

Vây mình trong lưới ái

Trùm kín cả thân tâm

Trói buộc mình ở đó

Như cá rúc vào nơm.563.

Bị già chết rập rình

Như nghé con khát sữa

Lìa dục, diệt ái ân

Ái dục đâu tìm nữa.564.

Bậc đại trí đi trọn

Con đường phá ngục tù

Thoát nhị biên rối mù

Bước lên bờ giải thoát.565.

Kẻ phi pháp chớ thân

Ái dục cũng đừng gần

Người chưa vượt ba cõi

Sẽ còn mãi tái sanh.566.

Thấy rõ tất cả pháp

Mà không vướng pháp nào

Tâm thoát ly ái dục

Tỏ thông thánh ý cao.567.

Thí nào hơn pháp thí

Vị nào hơn pháp vị

Lạc nào hơn pháp lạc

Ái tận hết khổ đau.568.

Kẻ bị dây tham buộc

Không thể đến bờ kia

Tham dục gây tai họa

Cho mình và muôn loài.569.

Tâm ái dục là ruộng

Hạt giống, dâm, nộ, si

Ai vượt qua tức thì

Được phước không hạn lượng.570.

Ít bạn, nhiều của cải

Mối họa cho người buôn.

Tránh giặc dục hại thân

Người trí diệt tham muốn.571.

Tham muốn của thân tâm

Đâu chỉ có ngũ dục [2]

Người khéo đoạn tuyệt nó

Mới xứng danh anh hùng.572.

Không dục, không lo sợ

Lòng một cõi thênh thang

Ái dục thôi gút mắc

Thoát khỏi vực nguy nan.573.

Dục, ta biết gốc ngươi

Ngươi từ tư tưởng sanh

Ta không còn tơ tưởng

Thì ngươi hết chỗ sanh.574.

Đốn cây không tận gốc

Chồi nhánh sẽ lại sanh

Đốn cây luôn gốc, ngọn

Tỳ kheo vào niết bàn.575.

Gốc ái chưa đoạn tận

Ít nhiều còn nhánh cành

Tâm vướng mắc càng nhanh

Như nghé con tìm mẹ.

[1] Tương đương Pāli, phẩm 24, Taṇhāvagga.

[2] Ngũ dục, năm đối tượng của sự tham muốn (ngũ dục): tài, sắc, danh, thực, thuỳ.

Phẩm 33 Lợi Dưỡng

[571b] Phẩm LỢI DƯỠNG có 20 bài kệ: gắng giữ mình, ngừa tham; thấy đức, nghĩ đạo nghĩa; đừng để uế tạp sinh.

576.

Chuối trổ buồng rồi chết

Lau đơm bông cũng tàn

La mang thai mất mạng

Người chết bởi lòng tham. [2]

577.

Tham tai hại như thế

Từ gốc si ra đời

Ngu si hại kẻ trí

Đến cổ đứt, đầu rơi.

578.

Bậc hiền trí thấy rõ

Tham vui ít, khổ nhiều

Dù trời mưa bảy báu

Tham chưa đầy bao nhiêu. ³

579.

Đệ tử của Phật đà

Vui niềm vui vô dục

Tỉnh giác và lánh xa

Những dục lạc cõi trời. ⁴

580.

Tỳ kheo tham lợi dưỡng

Xa đạo, lạc nẻo tà

Dẫu có ban phát ra

Cũng keo kiệt, hạn hẹp.

581.

Chớ vì chút lợi dưỡng

Khoe mình hạnh tu cao

Xứng tán, ca ngợi nào

Chỉ nhọc tâm, phiền não?⁵

582.

Ngu bày kế cho ngu

Dục, mạn thêm tăng trưởng

Lạ thay, mất lợi dưỡng

Đường niết bàn mất luôn.

583.

Tỳ kheo đệ tử Phật

Thấy sự thật rõ ràng

Lợi dưỡng lòng không màng

Lắng lòng nơi thôn dã.

584.

Được cúng, đừng cầu cạnh

Đừng ỷ lại, ngóng trông

Tỳ kheo còn dựa dẫm

Không định tâm tu hành.

585.

Muốn an thân tuệ mạng

Tự tỉnh giác, lắng tâm

Không lo toan, tính toán

Chuyện y áo, uống, ăn.

586.

Muốn an thân tuệ mạng

Tự tỉnh giác, lắng tâm

Giữ một pháp tu hành

Là sống đời tri túc.

587.

Muốn an thân tuệ mạng

Tự tỉnh giác, lắng tâm

Như chuột nấp trong hang

Ẩn cư, thực hành pháp.

588.

Bớt hưởng thụ, bớt nghe

Giữ giới, tu thiền định

Không biếng lười, thanh tịnh

Được bậc trí ngợi khen.

589.

Nếu thành tựu tam minh

Được vô lậu, giải thoát.

Nếu trí tuệ cỏn con

Thì hiểu, nhớ được gì?

590.

Cũng vì việc uống ăn

Mà theo người cầu cạnh

Bao tánh xấu nảy sanh

Cũng vì tham lợi dưỡng.

591.

Không vâng lời Phật dạy

Chỉ ngưỡng cầu uống ăn

Lợi danh, oán kết tăng

Hạng giả trang thiền tướng.

592.

Phải biết lỗi lầm này

Lợi dưỡng đáng sợ thay!

Tỳ kheo nhận vừa đủ

Tâm thoát khổ buồn vây.

593.

Sống phải nhờ vật thực

Ai nhịn mãi được đâu?

Có thân, luỵ cơm, rau

Biết vậy đừng ganh ghét ⁶.

594.

Ganh ghét hại mình trước

Sau lại hại thêm người

Đánh người, người đánh trả

Nên hận thù không nguôi.

595.

Thà nuốt hòn đá nóng

Hay uống nước đồng sôi

Đừng đem thân phá giới

Nhận thức ăn của người. ⁷

[1] Không có Pāli tương đương.

[2] Tham cứu: Tiểu phẩm (Cullavagga), chương 7, chia sẻ hội chúng, đoạn 359.

[3] Pāli, kệ 186.

[4] Pāli, kệ 187.

[5] Tham chiếu kinh Xuất diệu, 15. ĐTK/ĐCTT, T.4, N°. 0212.

[6] Tham chiếu kinh Xuất diệu, 15. ĐTK/ĐCTT, T.4, N°. 0212.

[7] Pāli, kệ 308.

Phẩm 34 Sa Môn

[571c] Phẩm SA MÔN có 32 bài kệ: dạy dỗ bằng chánh pháp; đệ tử nhận, phụng hành; đắc đạo giải thanh tịnh.

596.

Giữ mắt, tai, mũi, miệng

Thân, ý luôn thẳng ngay

Tỳ kheo hành thế đấy

Thoát được mọi khổ đau.

597.

Tay, chân chớ làm bừa

Thiền định tâm thường ưa

Kiệm lời, việc như pháp

Hạnh vắng lặng có thừa.

598.

Tu học phải giữ miệng

Từ tốn, dứt điêu ngoa

Nói pháp là chuẩn mực

Thuyết giảng lời nhu hòa.

599.

Thích pháp, thực hành pháp

Tư duy pháp an lạc

Tỳ kheo nương tựa pháp

Chân chính, không uổng đời.

600.

Học đạo đừng cầu lợi

Không tơ tưởng của người

Tỳ kheo hướng ra ngoài

Khó dừng tâm, định ý.

601.

Tỳ kheo được cúng dường

Không tham lam, thủ lợi

Sống thanh tịnh một đời

Được trời người khen ngợi.

602.

Tỳ kheo sống từ bi

Yêu kính lời Phật dạy

Hành sâu pháp chỉ, quán

Tâm lắng dịu, được an.

603.

Hết thảy danh và sắc

Không phải ngã, ngã sở

Không gần, không lo sợ

Mới chính là tỳ kheo.

604.

Tỳ kheo chèo thuyền không

Thuyền không trôi nhẹ nhàng

Trừ sạch si, dâm, nộ

Xuôi dòng đến niết bàn.

605.

Bỏ năm, đoạn trừ năm ²

Tu năm căn vô lậu ³

Lại nhận rõ năm kết ⁴

Là vượt thoát bộc lưu. ⁵

606.

Tỳ kheo không dục loạn

Thiền định, chẳng buông lung

Nước đồng sôi không uống

Chẳng đốt hại thân mình.

607.

Không tập thiền, không trí

Không trí, chẳng tập thiền.

Đạo đến từ thiền, trí

Đạt niết bàn an nhiên.

608.

Học đạo vào cửa Không

Tĩnh cư và thiền định

Một mình vui chỗ vắng

Quán các pháp tỏ thông.

609.

Thường chế ngự năm uẩn

Tâm thuần như nước xuôi

Thanh tịnh và an vui

Nếm cam lộ thượng vị.

610.

Không sở hữu vật gì

Nhiếp căn và biết đủ

Giới luật luôn nghiêm trì

Là tỳ kheo trí tuệ.

611.

Tỳ kheo sống thanh tịnh

Tìm thầy lành, bạn tốt

Phước trí sẽ chóng thành

Thoát khổ, đến an lạc.

612.

Như đóa hoa vệ sư ⁶

Héo tàn tự rụng xuống

Tỳ kheo hết kết sử

Sanh tử tự rụng rơi.

613.

Thân miệng luôn lắng dịu

Tâm thấu lẽ diệu huyền

Buông bỏ chuyện thị phi

Tỳ kheo luôn tịch diệt.

614.

Thân luôn tự trang nghiêm

Tâm thường xuyên tĩnh giác

Giữ thân trong chánh niệm

Tỳ kheo sống an lành.

615.

Ta hãy vì chính ta

Dù rằng ta vô ngã

Điều phục ta, diệt ngã

Hiền giả ắt tự thành!

616.

Sống vui trong lời Phật

Niềm hoan hỷ càng tăng

Sẽ đến nơi vắng lặng

Hành diệt, ⁷ mãi khinh an.

617.

Tỳ kheo tuổi chưa nhiều

Làm đúng lời Phật dạy

Chiếu sáng thế gian này

Như trời quang mây tạnh.

618.

Bỏ mạn, dứt kiêu căng

Như sen làm sạch nước

Tỳ kheo không chấp trước

Ngát hơn cả hoa sen.

619.

Cắt ái, đoạn luyến tiếc

Như sen chẳng nhiễm bùn

Tỳ kheo vượt ái dục

Sáng hơn cả hoa sen.

620.

Cắt đứt dòng vọng tưởng

Trừ ái quyết một lòng

Dòng ái dục chưa dứt

Tâm ý còn ruổi rong.

621.

Việc làm hãy làm ngay

Quyết vững lòng gánh vác

Xuất gia mà biếng nhác

Thì tâm còn nhiễm ô.

622.

Kẻ tu học lười nhác

Chẳng gột rửa tâm mình

Phạm hạnh không trong sạch

Làm sao đến niết bàn?

623.

Tỳ kheo mà phóng túng

Đi đứng chẳng dè chừng

Mặc tâm ý buông lung

Từng bước thêm nhiễm bẩn.

624.

Cà sa khóac trên vai

Lại không từ việc ác

Làm ác bồi nghiệp ác

Ắt đọa lạc mà thôi.

625.

Dạy kẻ khó thuần hóa

Như gió thổi cây khô.

Gây khổ, mình chuốc khổ

Mà sao không gắng tu?

626.

Cạo đầu, tâm chưa yên

Khi dục, mạn vẫn còn.

Bỏ tham, nghĩ về đạo

Mới có thể định tâm.

627.

Cạo tóc, tâm chưa yên

Phóng dật, bất tín còn.

Ai diệt sạch các khổ

Mới xứng bậc sa môn.

[1] Tương đương Pāli, phẩm 25, Bhikkhuvagga.

[2] Xả bỏ ngũ dục (tài, sắc, danh, thực, thuỳ). Đoạn năm triền cái (tham dục, sân hận, hôn trầm, trạo cử và hoài nghi. Xem Kinh Tương Ưng, tập 1, chương 1, Tương ưng chư Thiên, S.i, 5; tương đương Tạp A hàm, tập 36, kinh số 1002.

[3] Năm căn vô lậu: Tín, tấn, niệm, định, tuệ.

[4] Năm kết: Tham kết, sân kết, mạn kết, tật kết, xan kết. Xem Trung A hàm, A tì đạt ma phát trí luận, Tập di môn túc luận, Đại tì bà sa luận. Theo Kinh Xuất Diệu, năm kết gồm tham dục, sân khuể, thuỳ miên, điệu hí (trạo cử), nghi. Theo Thanh tịnh đạo luận, ngũ kết là tham, sân, si, mạn, kiến.

[5] Tham chiếu Trưởng lão Tăng kệ, Kunda Dhàna, chương 1 kệ, Sona Kolivisa, chương 13 kệ.

[6] Hoa vệ sư (tức vệ sư hoa 衛師華, Pāli: vassikā). HT. Minh Châu chú thích là hoa lài.

[7] Các pháp hữu vi đã được nhiếp phục.