Kinh Pháp Cú Bắc Truyền

Lời Thưa

Cùng Pháp lữ xa gần quý mến! Kinh Pháp cú Nam truyền đã được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới 1 . Riêng tiếng Việt, bản dịch sớm nhất là của hai vị cố Hòa thượng Thích Thiện Siêu, (năm 1959, dựa trên bản dịch Hán văn của Pháp sư Liễu Tham) và cố Hòa thượng Thích Minh Châu, (năm 1969, dịch từ nguyên bản Pāli). Cả hai bản dịch này hiện đã được tập hợp và in chung thành bộ Kinh Pháp Cú – Lời Phật dạy, nxb. Hồng Đức ấn hành năm 2014.

Đến nay, Kinh Pháp cú Nam truyền đã có nhiều công trình nghiên cứu và dịch thuật khác. Tiêu biểu có Thi kệ Pháp cú kinh của Thích Tịnh Minh; Kinh Pháp cú của Phạm Kim Khánh; Kinh Lời Vàng Thi hóa Dhammapada, của Tỳ kheo Giới Đức (Minh Đức - Triều Tâm Ảnh); Kinh Pháp Cú, của Tâm Minh Ngô Tằng Giao chuyển dịch thơ… Ngoài ra, còn nhiều tác phẩm thi hóa, thi lược khác, như Lời vàng vi diệu của Thích Giác Toàn, Thi lược lời kinh Pháp cú của Triều Nguyên, Pháp cú tinh hoa của Vũ Anh Sương… Có thể nói, Pháp cú Nam truyền đã tạo nguồn cảm hứng vô tận cho giới học Phật, hình thành nên nghệ thuật, thi ca đầy sáng tạo, khiến cho hương hoa chánh pháp ngào ngạt muôn phương!

Trong khi đó, Kinh Pháp cú Bắc truyền, vốn được dịch từ Phạn sang Hán, hiện đang lưu giữ trong Đại tạng kinh Đại chánh tân tu, tập IV, số hiệu 0210, mới chỉ có hai công trình dịch thuật bằng văn xuôi (Kết một tràng hoa của Hòa thượng Thích Nhất Hạnh, Đọc pháp cú Bắc tông của Hòa thượng Thích Trí Quang) và một bản kệ tụng trong Linh Sơn Pháp bảo Đại tạng kinh.

Nhận thấy, Pháp cú Bắc truyền có 39 phẩm, 759 bài kệ, không những chứa đủ nội dung Pháp cú Nam truyền (gồm 26 phẩm, 423 bài kệ), mà còn nhiều hơn 13 phẩm, 336 bài kệ với nhiều ý nghĩa sâu xa, thí dụ sinh động, chúng tôi mạo muội chuyển dịch tác phẩm này ra tiếng Việt với tựa đề KINH PHÁP CÚ BẮC TRUYỀN để Tăng Ni và Phật tử có cơ hội tiếp xúc, đối chiếu kinh điển giữa hai truyền thống, ngỏ hầu hái được những đóa hoa sắc hương trong vườn hoa Tuệ giác, làm đẹp cho đời.

Bản dịch này căn cứ trên bản Đại chánh và tham cứu thêm bản Nam Bắc truyền Pháp cú kinh kệ cú đối chiếu biểu của Hội xá Thất diệp Phật giáo để phân chia kệ tụng. Chúng tôi cũng cho in nguyên bản ở cuối bản dịch để bạn đọc tiện đối chiếu.

Trong quá trình phiên dịch, chúng tôi nhận được nhiều khích lệ từ chư tôn đức và quý pháp hữu am tường Hán tạng; nơi đây, xin chân thành tri ân chư tôn đức và quý bằng hữu. Trong vài thập niên đầu công nguyên, khi Phật pháp mới du nhập Trung quốc, do vốn dụng ngữ Phật học chưa nhiều, nên các dịch giả kinh Phật nói chung và dịch giả kinh Pháp cú nói riêng phải vay mượn nhiều khái niệm bản ngữ để diễn tả. Đây là một thử thách không nhỏ đối với chúng tôi, và cũng do đó nên bản dịch không sao tránh khỏi sai sót, vụng về. Kính lạy Thiện tri thức mười phương hỷ xả và chỉ dạy thêm cho.

Am Vô Nguyện Cuối thu Bính Thân, Phật lịch 2560

Thích Nguyên Hùng

-

1 Xem mục Phụ bản A, Thư tịch, trang 307, Kinh Pháp cú – Lời Phật dạy, của HT. Thích Thiện Siêu và HT. Thích Minh Châu, nxb. Hồng Đức, năm 2014.

2 Xem ở đây: http: //www.bjbci.com/fjj/974. jhtml;

và ở đây: http: //book.bfnn.org/books/2075. htm#a239.

Phẩm 1: Vô Thường

[559a] Phẩm VÔ THƯỜNG gồm 21 bài kệ² , nói về: tỉnh ngộ dục, mê, loạn; công danh, mạng khó bền, chỉ đạo là chân thật.

001.

Ngủ nghỉ vừa thức dậy

Nên sinh lòng mừng vui

Lắng nghe lời ta dạy

Soạn chép lời Phật đà.002.

Các Hành ³ đều vô thường

Toàn là pháp thịnh suy

Sinh ra phải chết đi

Tịch diệt mới an lạc.003.

Như thợ gốm giỏi giang

Lấy đất nặn đồ dùng

Sinh mạng ta rốt cuộc

Như đồ vật vỡ tan.004.

Như dòng sông chảy xiết

Nước cứ mãi trôi xa

Cũng vậy, thân mạng ta

Ra đi nào quay lại.005.

Như gậy người chăn bò

Lùa chúng ra đồng cỏ

Già chết cũng thế đó

Xua người đến tử vong ⁴.006.

Đến trăm ngàn chủng tộc

Bất luận gái hay trai

Ai tích chứa tiền tài

Đều lụi tàn, tan mất.007.

Sự sống ngày đêm vơi

Tiêu tan cả cuộc đời

Làm mạng ta cạn kiệt

Như nước dần bốc hơi.008.

Thường hằng rồi cũng đổi

Cao mấy cũng lụi tàn

Có hợp ắt có tan

Có sống phải có chết.009.

Muôn loài xâu xé nhau

Khiến tan thân mất mạng

Hạnh phúc hay khổ đau

Đều tuỳ nơi nghiệp cảm.010.

Già đến, khổ dày vò

Chết đến, thức rời xa

Cửa nhà giam cầm họ

Vì tham, phải luân hồi.011.

Than ôi! Già đến rồi

Thần thái, sắc kém suy

Mấy khi được như ý

Về già dò dẫm đi.012.

Dù sống thọ trăm tuổi

Chết đến sẽ lôi đi

Khỏe mạnh được mấy khi

Toàn già nua vây bức.013.

Một ngày nữa qua mau

Mạng ta dần ngắn lại

Như bầy cá thiếu nước

Hỏi có gì vui đâu?014.

Già đến sắc lực suy

Bệnh triền miên huỷ hoại

Thân già nua, tiều tụy

Chết là lẽ tự nhiên. ⁵015.

Thân này có gì đẹp

Thường tuôn chất bẩn dơ

Bệnh tật luôn vây bức

Họa già, chết chực chờ.016.

Ai tham lam phóng túng

Càng chuốc lấy não phiền

Chẳng biết đời biến chuyển

Mạng cũng đổi thay theo.017.

Chẳng con cái cậy nhờ

Chẳng cha, anh chở che

Một khi thần chết ghé

Chẳng người thân nương nhờ. ⁶018.

Ngày đêm thường biếng nhác

Già chẳng hết trăng hoa

Giàu có chẳng ban ra

Không nghe lời Phật dạy

Ai đủ bốn thói ấy

Là tự hủy đời mình.019.

Dẫu hư không, biển cả

Dù núi thẳm hang sâu

Nhưng không một nơi nào

Thoát chết khi nghiệp đến.020.

Việc này của ta làm

Phải làm cho kết quả

Ai bị nó quấy phá

Giẫm đạp khổ chết, già.021.

Biết thế, khéo thanh tịnh

Là dứt đường tử sinh

Tỳ kheo ngán ma binh

Nên vượt ra sống chết.

[1] Phẩm vô thường 無常, không có Pāli tương đương.

[2] Kệ: Nguyên bản ghi là Chương 章.

[3] Hành: pháp hữu vi.

[4] Pāli, kệ 135

[5] Pāli, kệ 148.

[6] Pāli, kệ 288.

Phẩm 2 Khuyến Học

[559b] phẩm khuyến học gồm 29 bài kệ: làm chủ mọi hành vi, bản thân bỏ ngu tối, ắt thấy đạo sáng ngời.

022.

Thương thay! Kẻ ham ngủ

Như rận, ốc cuộn mình

Vùi đời trong bất tịnh

Mê muội chấp làm thân.

023.

Nào phải bị chém chặt

Như trẻ đau liệt giường

Sao cứ nằm chán chường

Gây chi bao tai ách?

024.

Nghĩ suy không phóng dật

Học theo hạnh thánh hiền

Nhờ vậy hết não phiền

Thường niệm, tự vắng lặng.

025.

Chánh kiến, tăng sở học

Soi sáng cho thế nhân

Sống, phước tăng ngàn lần

Chết, không đọa đường ác.

026.

Đừng học nghĩa lý nhỏ

Dễ tin vào pháp tà

Đừng tập thói buông thả

Dễ khiến lòng dục tăng;

027.

Khéo tu, thực hành pháp

Giữ giới, đọc tụng luôn

Đến, đi không phiền muộn

Đời đời thường tịnh an.

028.

Siêng học, nhiếp thủ thân

Cẩn thận ý, nói năng

Là đến nơi vắng lặng

Hết tạo tác, thường an.

029.

Việc không đáng chớ học

Điều đáng làm nên làm

Ghi sâu điều đã học

Các lậu diệt trừ nhanh.

030.

Thấy pháp, thân lợi lạc

Sẽ đến nơi an lành

Biết lợi phải làm nhanh

Mới là người sáng suốt.031.

Ai khởi tâm thức tỉnh

Học đạo, thật vững bền

Đắm diệt, tự buông mình

Thụt lùi, chẳng lợi ích.032.

Chọn hướng đi, thẳng tới

Học, tu phải cân bằng

Tỏ thông nghĩa thù thắng

Nhớ ghi và thực hành.

033.

Học đạo trước diệt si ²

Diệt thường kiến, đoạn kiến ³

Tịnh sáu căn, sáu trần ⁴

Là đạo nhân chánh chân.⁵

034.

Học mà không bạn tốt

Thiện hữu sách tấn mình

Thà thủ chí một mình

Đừng kết thân kẻ dốt.

035.

Giữ giới, siêng học hành

Bè bạn nhiều, ích chi

Thuần thiện, không phiền não

Như voi, một mình đi.

036.

Giữ giới, nghe đều thiện

Cả hai quý như nhau

Nghe, song hành giữ giới

Học, vận dụng cho sâu.

037.

Học trước phải giữ giới

Cốt nắm vững giá, khai

Cho, chẳng mong nhận lại

Siêng năng, đừng nằm dài.

038.

Nếu người sống trăm tuổi

Tà học, chí chẳng ngay

Chẳng bằng sống một ngày

Siêng năng học chánh pháp.

039.

Nếu người sống trăm tuổi

Thờ lửa, tu dị thuật

Chẳng bằng trong phút giây

Giữ giới tạo phước đức.

040.

Làm được rồi hãy nói

Đừng nói lời rỗng suông

Dối lừa, không đáng tin

Người trí chẳng hề muốn.

041.

Học, trước cầu thông hiểu

Phân biệt rõ đúng sai

Tỏ tường rồi dạy dỗ

Phát tuệ, chẳng lầm sai. ⁶

042.

Búi tóc, học đạo tà

Lòng cấu nhiễm, đắp y

Mê chẳng thấy thật lý

Như người điếc nghe âm.

043.

Học phải xả ba độc

Pháp dược điều phục mình

Dõng mãnh vượt tử sinh

Như rắn thay da cũ.

044.

Ai học và nghe nhiều

Giữ giới luật trọn vẹn

Hai đời đều được khen

Sở nguyện được viên mãn.

045.

Ai học nhưng nghe ít

Giữ giới chẳng hòan toàn

Hai đời đều chuốc khổ

Sở nguyện cũng tiêu tan.

046.

Căn bản học có hai:

Thân cận bậc nghe nhiều

Nắm thật lý, thông hiểu

Tuy khổ, chẳng lầm sai.

047.

Cỏ dại hại lúa tốt

Dục nhiều ngăn học hành

Xấu ác cày nhổ sạch

Ắt thu lắm quả lành.

048.

Nghĩ kỹ hãy mở lời

Ngôn từ đừng thô bạo

Luận pháp hay giảng đạo

Nói năng chớ trái nhau.

049.

Khéo học, không phạm giới

Sợ pháp, hiểu cử kiêng

Ý thức điều nhỏ nhiệm

Đời sau hết não phiền.

050.

Xa lìa mọi tội phước

Phạm hạnh thường huân tu

Thân trọn đời nhiếp thủ

Là người khéo học, tu.

[1] Phẩm Khuyến học (tức Giáo học 教學), không có Pāli tương đương.

[2] Diệt si. Nguyên bản ghi đoạn mẫu 斷母.

[3] Thường kiến, đoạn kiến. Nguyên bản ghi quân nhị thần 君二臣.

[4] Sáu căn, sáu trần. Nguyên bản ghi chư doanh tùng 諸營從.

[5] Pāli, kệ 295.

[6] Pāli, kệ 158.

Phẩm 3 Nghe Nhiều

[560a] phẩm nghe nhiều gồm 19 bài kệ : khuyên người nghe và học, nghe nhiều phát thánh trí, chánh giác tự thẳng sang.

051.

Nghe nhiều lại giữ vững

Lấy pháp làm tường thành

Tiến tu, không huỷ phạm

Giới, tuệ sẽ tiến nhanh.

052.

Nghe nhiều khiến chí sáng

Đã sáng, trí tuệ tăng

Thấu triệt nghĩa sâu rộng

Hiểu nghĩa, đời sống an.053.

Nghe nhiều dứt lo âu

Hằng vui trong tịnh lạc

Khéo tuyên dương diệu pháp

Tự thể nhập nê hoàn.

054.

Nghe nhiều thông giới luật

Chánh kiến diệt nghi ngờ

Phi pháp hết phủ mờ

Đến được nơi tịch diệt.

055.

Làm bậc thầy mẫu mực

Khiến người sáng, dứt nghi

Khơi bản tâm thanh tịnh

Tạng pháp khéo duy trì.

056.

Khéo giữ nên tỏ nghĩa

Nhờ vậy chẳng lỗi lầm

Ai thọ trì đúng pháp

Chóng an lạc thân tâm.

057.

Dù nghe ít hay nhiều

Cống cao khinh người khác

Như người mù soi đuốc

Người sáng, mình tối tăm.

058.

Cầu tước vị, tiền tài

Tôn quý, phước sinh thiên

Trí thế gian hùng biện

Đâu bằng người nghe nhiều.059.

Nghe được vua ban tặng

Chư thiên khen hết lời

Nghe là đệ nhất tạng

Mạnh giàu nhất cuộc đời.

060.

Người trí chăm nghe học

Người thích đạo vui lây

Đế vương hết lòng kính

Thích, phạm bằng người này.

061.

Tiên nhân còn kính nghe

Huống chi người quyền quý

Cao thượng thay, bậc trí

Lạy họ, chẳng lỗi lầm.

062.

Thờ mặt trời vì sáng

Thờ cha mẹ vì ân

Thờ vua phải ra sức

Học đạo, thờ đạo nhân.

063.

Vì bệnh, kính thầy thuốc

Muốn thắng, dựa mạnh giàu

Người trí diễn pháp mầu

Đời đời thêm phước trí.

064.

Mưu cao, hiểu bằng hữu

Hiểm nguy, tỏ bạn thù

Khi vui, rõ tính vợ

Nói năng, biết trí ngu.065.

Nghe có ích đời này

Đến vợ con bè bạn

Phước đời sau vô vàn

Nghe nhiều thành thánh trí.

066.

Nhờ nghe dứt lo, giận

Khổ, bất hạnh tan mau

Muốn an lạc dài lâu

Nên gần bậc nghe nhiều.

067.

Sầu, đau hơn ung nhọt

Ngu, khổ hơn bị thương

Dùng sức đâu diệt được

Nhờ nghe nhiều dứt mau.

068.

Mù nhờ đây mắt sáng

Tối cũng hết mờ lu

Dẫn dắt người trần thế

Như sáng dẫn người mù.

069.

Nhờ vậy ngu si dứt

Lìa mạn, giàu an vui

Học, kính người nghe nhiều

Là người tích phước đức.

[1] Phẩm Nghe nhiều (tức Đa văn 多聞), không có Pāli tương đương.

Phẩm 4 Dốc Lòng Tin

[560b] phẩm dốc lòng tin có 18 bài kệ : luận về gốc lập đạo, chánh kiến quả nhờ nhân, thực hành luôn thẳng tiến.

070.

Tín, tàm, giới, ý tài

Là pháp hiền thánh khen

Ai nói được như vậy

Người ấy liền sinh thiên.

071.

Kẻ ngu bỏ thiên hạnh ²

Chẳng khen pháp bố thí

Tín, thí giúp điều lành

Đến bờ kia an lạc.

072.

Lòng tin, người trường thọ

Niệm pháp, trụ an nhiên

Thân gần, ý trên hết

Trí, thọ như thánh hiền.

073.

Lòng tin, khiến đắc đạo

Pháp, rũ mọi đeo mang

Nghe pháp phát sinh trí

Đến đâu cũng rõ ràng.

074.

Lòng tin vượt vực thẳm

Vững như người lái đò

Tinh tấn diệt khổ lo

Phát tuệ lên bờ giác.

075.

Ai có hạnh dốc tín

Thì được thánh ngợi khen

Ai vui hạnh vô vi

Thì dứt mọi gút mắc.

076.

Lòng tin và giới luật

Tâm tuệ luôn thực hành

Dõng mãnh diệt sân giận

Thoát hố thẳm rất nhanh.

077.

Lòng tin giúp giới thành

Trí tuệ cũng tiến nhanh

Ở đâu luôn thực hành

Đến đâu cũng được cúng.

078.

Lợi lộc ở trên đời

Tín, tuệ đứng bậc nhất

Là bảo vật vô thượng

Là gia nghiệp phi thường.079.

Muốn thấy lẽ huyền vi

Phải ưa nghe, giảng pháp

Xả mọi niệm xan tham

Là đức tin dõng mãnh.

080.

Lòng tin vượt sông sâu

Phước ấy ai đọat được

Ngăn chặn nghiệp trộm cướp

Hạnh sa môn vui cầu.

081.

Đừng gần kẻ vô tín

Thích nói lời thẳng ngay

Như khơi bùn dưới suối

Ắt được mạch nước đầy.

082.

Người hiền trau dồi trí

Vui nhìn nguồn nước trong

Như người khéo lấy nước

Không để cho đục dòng.

083.

Lòng tin, thuần không nhiễm

Chỉ hiền, nhân gần ta

Điều đáng học thì học

Không đáng, hãy tránh xa.

084.

Tín, cỗ xe chở ta

Khó biết đi bao ngả

Như điều phục voi lớn

Điều phục mình lớn hơn.085.

Tín, giới là của báu

Tàm, quý là trân châu

Nghe, bố thí cũng vậy

Tuệ nữa là bảy báu.

086.

Lòng tin giữ được giới

Quán các pháp tịnh, thường

Trí tuệ là lợi hành

Thành kính giữ chẳng quên.

087.

Người trí biết chắc thật

Bất luận gái hay trai

Sinh ra có thất tài ³

Không một ai nghèo khó.

[1] Phẩm Dốc lòng tin (tức Đốc tín 篤信), không có Pāli tương đương.

[2] Thiên hạnh 天行: tức Phạm hạnh.

[3] Thất tài 七財: bảy thánh tài gồm tín, giới, tàm, quý, niệm, bố thí, tuệ (Từ điển Đinh Phúc Bảo).

Phẩm 5 Giữ Giới Cẩn Thận

[560c] Phẩm GIỮ GIỚI CẨN THẬN có 16 bài kệ: trao cho con đường thiện, ngăn cấm mọi tà phi, về sau không hối tiếc.

088.

Ai tâm thường thanh tịnh

Trì luật đến trọn đời

Tịnh tu các thiện hạnh

Nhờ đó giới tất thành.

089.

Người trí hộ trì giới

Phước tam bảo sáng ngời

Được tiếng thơm, lợi dưỡng

Đời sau vui cõi trời.

090.

Ai trì giới thanh tịnh

Chỗ ấy pháp hiện tiền

Thấy chánh đạo thường nhiên

An lạc nhất trong chúng.

091.

Giữ giới tâm an lạc

Thân thể không não phiền

Ngủ nghỉ tâm an nhiên

Thức dậy lòng thư thái.

092.

Giữ giới, hành bố thí

Làm phước, phước theo mau

Đi bất cứ nơi đâu

Lòng tràn đầy an lạc.

093.

Vẹn toàn gì tốt nhất

Điều thiện nào an vui

Điều gì đáng quý nhất

Lạm dụng gì đừng nhận?

094.

Giới vẹn toàn mãi an

Giới thiện an lạc nhất

Trí tuệ là tột bậc

Lạm dụng phước đừng làm.

095.

Tỳ kheo nghiêm trì giới

Giữ gìn kỹ các căn

Chừng mực với uống ăn

Thường sống trong tỉnh giác.096.

Lấy giới chiết phục tâm

Luôn sống trong chánh định

Đừng quên chánh trí mình

Thường vận tâm quán sát.

097.

Người minh triết giữ giới

Chánh trí thường hiện tiền

Hành đạo tâm như nhiên

Đạm bạc dứt các khổ.

098.

Tẩy trừ mọi cấu nhiễm

Đừng để ngã mạn sinh

Trọn đời cầu chánh pháp

Sống với tuệ trí mình.

099.

Giới, định, tuệ giải thoát

Cần phải khéo duy trì

Mọi cấu nhiễm viễn ly

Không họa hoạn, vướng mắc.

100.

Thấu triệt liền giải thoát

Nẻo sống chết vượt qua

Thoát mọi cảnh giới ma

Như vầng dương rạng tỏa.

101.

Mê lầm và phóng túng

Thường lạc mất lối về

Chánh hạnh giới, định, tuệ

Cần cầu, chớ lìa xa.102.

Người trì giới thanh tịnh

Tâm chẳng từng buông lung

Chánh trí đã tỏ thông

Lìa xa mọi tà chúng.

103.

Trụ nơi an lạc đó

Sẽ lìa xa đường tà

Rũ sạch cảnh giới ma.

Là chánh đạo vô thượng.

[1] Phẩm Giữ giới cẩn thận (tức giới thận戒慎), không có Pāli tương đương.

Phẩm 6 Quán Niệm

[561a] Phẩm QUÁN NIỆM gồm 12 bài kệ, bàn về: Nền tảng giữ ý niệm ², bên trong quán hơi thở, ắt mở thông mối đạo.

104.

Cần quán niệm thật kỹ

Từng hơi thở vào ra

Trước sau thông đạt cả

Sống đúng lời Phật đà.

105.

Soi sáng cho thế gian

Như mây tan trăng hiện

Đi, đứng phải tư duy

Ngồi, nằm nên nhớ kỹ.

106.

Tỳ kheo lập quán hạnh

Mỗi một ngày tiến nhanh

Trước sau đều vượt bậc

Chẳng còn thấy tử sanh.

107.

Ta chẳng ở đâu xa

Chỉ ngay trong sáu thời

Tỳ kheo thấy nê hoàn

Nhờ nhất tâm thẳng tới.

108.

Một khi có chánh quán

Tự thân luôn hành trì

Không thực hành, ngẫm nghĩ

Trọn chẳng được tịnh an.

109.

Ai thực hành được vậy

Biển ái dục vượt qua

Khéo tỉnh giác chánh niệm

Biết, hiểu tâm an hòa

Thường quán niệm như vậy

Khổ già, chết lùi xa.

110.

Tỳ kheo sống tỉnh giác

Phải quán niệm như vầy

Khổ sở dĩ đọa đày

Vì chưa dứt sinh tử.111.

Muốn khai mở tâm mình

Phải thường nghe diệu pháp

Hay thay! Bậc chân giác

Trọn không còn đến, đi.

112.

Hễ là người tỉnh giác

Ngày đêm chăm học hành

Thấu triệt nghĩa giải thoát

Khiến các lậu hết nhanh.

113.

Ai người gặp duyên lành

Hãy về nương tựa Phật

Ngày đêm luôn nỗ lực

Thường niệm Phật, pháp, tăng.

114.

Ai làm chủ ý mình

Đó là đệ tử Phật

Ngày đêm luôn nỗ lực

Thường niệm Phật, pháp, tăng.

115.

Ngày đêm luôn quán tưởng

Niệm thân, niệm vô thường

Niệm giới, niệm bố thí

Không, vô nguyện, vô tướng.

[1] Phẩm Quán niệm (tức duy niệm 惟念), không có Pāli tương đương.

[2] Nguyên văn: Thủ vi chi thỉ, nghĩa là nền tảng của việc giữ những ý niệm vi tế khi nó chưa manh nha, chưa hiện hình thành tướng (Đạo đức kinh Thủ vi Chương 64).

Phẩm 7 Nhân Từ

[561b] Phẩm NHÂN TỪ gồm 18 bài kệ: nói về những công hạnh; bậc Đại nhân, Thánh nhân; đức trải ra vô lượng.

116.

Nhân từ không hại vật

Luôn khéo nhiếp thủ thân

Trụ pháp không sinh diệt

Đến đâu cũng an nhiên.

117.

Nhân từ không hại vật

Cẩn thận ý, nói năng

Trụ pháp không sinh diệt

Đến đâu cũng an nhiên.

118.

Người loạn, ta chánh niệm

Hằng giữ lòng nhân từ

Biết giằn cơn giận dữ

Đó là hạnh thanh cao.

119.

Chí thành và thong dong

Đừng buông lời cộc cằn

Chuyện người đừng nổi nóng

Đó là hạnh thanh cao.

120.

An nhàn đừng tạo tác

Chẳng sát hại mọi loài

Thân tâm không nhiễu loạn

Đó là hạnh thanh cao.

121.

Thường giữ lòng từ ái

Sống đúng lời Phật khuyên

Biết đủ, biết dừng lại

Sẽ thoát dòng tử sinh.

122.

Ít muốn, siêng học hành

Đừng đắm trong lợi danh

Nhân từ đừng phạm ác

Ở đời được thanh danh.

123.

Nhân từ đừng phạm ác

Chớ hiện tướng vui buồn

Bị người khác não phiền

Phải dùng trí lắng xuống.

124.

Lo lắng khắp bạn hiền

Xót thương mọi chủng tính

Lòng từ luôn thể hiện

Đến đâu cũng an nhiên.

125.

Người trí thích nhân từ

Học rộng và chánh tín

Biết đủ chẳng âu lo

Được chư thiên gìn giữ.

126.

Ngày đêm sống nhân từ

Tâm không nghĩ đấu tranh

Chẳng hại mọi chủng tánh

Oan gia chẳng đến tìm.

127.

Không nỡ lòng, cứ giết

Phạm giới lại dối lừa

Lỗi lầm, sợ người biết

Chẳng nhìn ra muôn loài.

128.

Rượu làm mất ý chí

Sống phóng túng hành vi

Chết rồi, đường ác đi

Há chưa từng ngẫm nghĩ ?

129 và 130.

Sống nhân từ đạo đức

Thương mọi loài chúng sinh

Người người đều ca ngợi:

Phước quả luôn theo mình (1)

Ngủ, thức đều yên tịnh (2, 3)

Ác mộng thảy lánh xa. (4)

Trời hộ, người yêu kính (5, 6)

Thoát khổ độc đao binh (7)

Nước, lửa chẳng hại được (8, 9)

Có phước báu hiện tiền (10)

Chết sinh về Phạm thiên (11)

Đạt mười một phước quả.

131.

Lòng từ luôn trải ban

Không chối bỏ muôn loài

Biển tử sinh dần cạn

Mau chóng xuất thế gian.

132.

Đức Nhân nung nấu chí

Tâm Từ luôn dẫn đầu

Thương muôn loài như nhau

Phước ấy đâu kể xiết.

133.

Dẫu cho cả cuộc đời

Tế trời bằng voi ngựa

Vì thiên hạ phụng sự

Đâu bằng tu niệm Từ.

[1] Phẩm Nhân từ 慈仁: không có Pāli tương đương.

Phẩm 8 Nói Năng

[561c] phẩm nói năng gồm 12 bài kệ. Nội dung phẩm này: cẩn thận giữ khẩu nghiệp, nói năng hay luận bàn, phải nằm trong đạo lý.

134.

Thô tục chửi, nhục mạ

Hống hách khinh người ta

Ai khởi ác hạnh ấy

Oán ghét liền sinh ra.

135.

Từ tốn và dịu dàng

Luôn kính trọng người khác

An nhiên, nhẫn điều ác

Oán ghét chóng tiêu tan.

136.

Con người sống ở đời

Búa bén nằm trong miệng

Bị chém vào thân mình

Bởi những lời bất thiện.

137.

Ganh đua chút lợi nhỏ

Vùi chôn cả gia tài

Giam mình trong cự cãi

Khiến ý chuốc họa tai.

138.

Khen ác, ác ca ngợi

Cả hai xấu như nhau

Háo thắng ưa đấu khẩu

Đời sau chuốc khổ sầu.

139.

Vô đạo, đọa đường ác

Khổ địa ngục tăng mau

Lìa ngu, tu pháp nhẫn

Nhớ kỹ, thoát khổ sầu.

140.

Làm thiện được giải thoát

Tạo ác tự đeo gông

Bậc trí khéo thông đạt

Khổ não hết chất chồng.

141.

Bỏ tật xấu hơn thua

Xuất ngôn đừng hiếu thắng

Như chánh pháp nói năng

Dịu dàng thay! Lời nói.

142.

Ai nói năng hòa nhã

Lòng sẽ chẳng lo phiền

Chẳng trách cứ người ta

Là nói lời hiền thiện.

143.

Nói năng hợp ý người

Khiến ai cũng hoan hỷ

Nói lời không ác ý

Người người đều vâng theo.

144.

Lời ích lợi chân thành

Không lầm lỗi, chánh chơn

Tỏ thật nghĩa, đúng pháp

Là gần diệu đạo hơn.

145.

Nói năng như phật đà

Hạnh này mau chứng quả

Khơi nguồn mọi thiện pháp

Bậc trung thiên là ta.

Phẩm 9 Song Yếu

[562a] Phẩm SONG YẾU gồm 22 bài kệ, luận về: thiện và ác đối nghịch, cùng nêu bật cả hai, diệu nghĩa cũng song hành.

146.

Tâm là gốc các pháp

Dẫn đầu, khiến đảo điên

Ai nói năng, hành động

Với tâm niệm bất thiện

Khổ não sẽ đi liền

Như xe lăn theo vết.

147.

Tâm là gốc các pháp

Dẫn đầu, khiến đảo điên

Ai nói năng, hành động

Với tâm niệm thiện tịnh

Phước lạc sẽ theo sau

Tựa như bóng theo hình.

148.

Hành động với ý loạn

Ngu trói, đọa vô minh

Bê tha, chỉ biết mình

Đâu hiểu lời tốt đẹp.

149.

Hành động với ý định

Trí sáng lại thông minh

Chẳng bị người ganh ghét

Thông đạt lời an lành.

150.

Nuôi oán với kẻ oán

Oán đối mãi chất chồng

Ai diệt tâm oán giận

Hạnh này ai cũng mong.

151.

Đừng ưa trách người khác

Cốt luôn cảnh tỉnh mình

Hạnh này ai thông đạt

Trọn đời không khổ lo.

152.

Ai thấy thân này tịnh

Chẳng nhiếp thủ các căn

Không chừng mực uống ăn

Yếu hèn lại lười nhác

Bị tà ma nghiền nát

Như gió thổi rạp cây.

153.

Ai quán thân bất tịnh

Siêng nhiếp thủ các căn

Chừng mực trong uống ăn

An lạc và tinh tấn

Chẳng bị tà ma lấn

Như gió gặp núi cao.

154.

Ai chẳng dứt cấu nhiễm

Tâm dục còn bôn ba

Bản thân luôn buông thả

Đừng nên mặc ca sa.

155.

Ai gột rửa cấu nhiễm

Giới, định thường nghiêm trì

Thân tâm đã điều phục

Xứng đáng mặc pháp y.

156.

Ai cho thật là giả

Nhầm lấy giả làm thật

Đó là kẻ chấp tà

Chẳng mảy may lợi ích.

157.

Biết thật rõ là thật

Gặp giả biết giả ngay

Ai thấy biết như vậy

Lợi ích mãi đong đầy.

158.

Như nhà lợp không kín

Nước mưa thấm dột vào

Kẻ buông thả đời mình

Tham dục vào mọi chỗ.

159.

Như nhà lợp thật kín

Nước mưa chẳng rỉ vào

Người giữ tâm ý mình

Nước tham dục khô ráo.

160.

Ai sống gần kẻ ngu

Như gần vật hôi hám

Quen thói xấu, đui mù

Chẳng biết mình tạo nghiệp.

161.

Ai sống gần bậc trí

Như xông ướp hoa hương

Siêng làm lành, phát trí

Đức hạnh ngát muôn phương.

162.

Nay buồn, đời sau buồn

Làm ác, buồn hai đời

Hắn đau buồn, khiếp sợ

Chịu tội, thẹn ngút trời.

163.

Nay vui, đời sau vui

Làm thiện, vui hai đời

Hắn vui, luôn khoan khóai

Được phước, tâm thảnh thơi.

164.

Nay than, đời sau than

Làm ác, hai đời than

Hắn than: Ta làm ác

Chuốc khổ não ngập tràn.

165.

Nay mừng, đời sau mừng

Làm phước, hai đời mừng

Hắn mừng: Ta làm phước

Được phước thêm vui mừng.

166.

Kẻ dẻo miệng, tham cầu

Buông lung, không giới đức

Dâm, nộ, si hừng hực

Chưa từng sách tấn nhau

Tụ tập như bầy trâu

Không xứng đệ tử Phật.

167.

Nói đúng thời, thiểu dục

Như chánh pháp thực hành

Dâm, nộ, si dứt sạch

Trí sáng, sống thanh nhàn

Khiêm cung và dịu dàng

Đáng là đệ tử Phật.

[1] Phẩm song yếu 雙要, tương đương Pāli, phẩm 1, Yamakavagga.

Phẩm 10 Phóng Dật

[562b] Phẩm PHÓNG DẬT gồm 20 bài kệ, bàn về: dẫn luật để ngăn tình; phòng tà ngừa lầm lỗi, đem đạo khuyên thành hiền.

168.

Giới là nẻo an lành

Phóng dật là cửa tử

Không tham thì bất tử

Mất đạo tự vùi mình.

169.

Người trí luôn giữ đạo

Chẳng buông thả đời mình

Lòng vui mừng thanh tịnh

Nhờ đó đạo quả thành.

170.

Thường tư duy chánh đạo

Chánh hạnh luôn trau dồi

Tinh tấn vượt cõi đời

An lạc không gì sánh.

171.

Thường tư duy chánh niệm

Thanh tịnh, ác diệt nhanh

Hằng sống trong chánh pháp

Thiện quả ắt chóng thành.

172.

Đi, không hề phóng túng

Ở, luôn điều phục mình

Trí khéo làm định sáng

Chẳng lạc hố vô minh.

173.

Kẻ ngu, ý thô tháo

Tham lam cự cãi nhau

Người trí thường cẩn trọng

Giữ mình như giữ châu.

174.

Đừng tham lam, giành giật

Dục lạc chẳng đam mê

Tâm chẳng hề phóng dật

An lạc trên lối về.

175.

Giữ mình không phóng dật

Khéo chế phục mới tài

Ngự trí tuệ lầu đài

Nguy hết, liền an lạc.

176.

Người trí thấy kẻ ngu

Như non cao, mặt đất

Trong loạn, thân đoan chánh

Thường tỉnh giác bản thân

Sức ấy hơn sư tử

Bỏ ác, trí sáng ngần.

177.

Ngủ ỳ như đá tảng

Ngu mê lấp hình hài

Nằm dài, không thấy khổ

Bởi vậy mãi đầu thai.

178.

Không lúc nào phóng túng

Khéo ngăn lậu dừng trôi

Phóng túng, ma rình rập

Như sư tử vồ mồi.

179.

Ai chẳng hề phóng túng

Là Tỳ kheo chánh chân

Tâm thanh tịnh vô ngần

Bởi thường hộ tâm ý.

180.

Tỳ kheo cần quán kỹ

Phóng dật khổ triền miên

Ganh đua nghiệp lớn liền

Tích ác vào lửa dữ.

181.

Giữ giới, phước tăng hoài

Phạm giới lòng sợ hãi

Khéo dứt lậu ba cõi

Chắc chắn gần nê hoàn.

182.

Ai đã từng phóng dật

Sau biết kiềm chế mình

Là soi sáng nhân sinh

Chắc chắn lòng an định.

183.

Ai lầm lỗi tạo ác

Đem thiện nghiệp sửa mình

Là soi sáng nhân sinh

Chắc chắn lòng thiện tịnh.

184.

Ai sớm xa trần tục

Thực hành lời Phật đà

Là soi sáng Ta bà

Như mây tan, trăng hiện.

185.

Ai trước từng làm ác

Sau thức tỉnh làm lành

Là soi sáng nhân gian

Như mây tan, trăng hiện.

186.

Sống không gây khổ não

Chết chẳng chuốc ưu phiền

Thấy đạo, tâm an nhiên

Biển ưu sầu vơi cạn.

187.

Ai đoạn pháp uế trược

Học, tư duy pháp mầu

Vực khổ vượt qua mau

Hết gá nương chấp trước

Lại chẳng còn lầm bước

Đoạn dục, hết sầu lo.

[1] Phẩm phóng dật 放逸, tương đương Pāli, phẩm 2, Appamādavgga.

Phẩm 11 Tâm Ý

[563a] Phẩm TÂM Ý gồm 12 bài kệ: nói ý và tinh thần, dù không hình không tướng, nhưng tạo tác vô hạn.188.

Ý khiến đọa súc sinh

Buông lung khó chiết phục

Người trí giữ tâm mình

Sẽ sáng suốt bậc nhất.189.

Ý buông lung khó giữ

Thường lao theo dục trần

Dẫn nó vào đường lành

Điều phục, thường an lạc.190.

Ý nhỏ nhiệm khó thấy

Thường lao theo dục trần

Người trí thường hộ thân

Khéo giữ, liền an lạc.191.

Một mình vượt đường xa

Khuất mờ không thấy bóng

Phải giữ ý, gần đạo

Mới thoát khỏi lưới ma.192.

Tâm chưa từng dừng nghỉ

Chánh đạo chẳng theo về

Việc đời cũng ngu mê

Không một chút chánh trí.193.

Niệm chưa từng dừng nghỉ

Rong ruổi khắp muôn phương

Phước khiến nghiệp cùng đường

Tỉnh giác là bậc trí.194.

Tâm pháp mà Phật giảng

Khó nhận diện vô cùng

Luôn tỉnh giác điều phục

Chớ để tâm buông lung.195.

Thấy pháp an lạc nhất

Sở nguyện ắt viên thành

Người trí giữ ý mình

Đoạn nhân duyên sinh khổ.196.

Đời người chẳng dài lâu

Đều trả về cát bụi

Thân hoại, thức đi mau

Ham gì thân tạm bợ.197.

Tâm, như voi lung chạy

Sống thác, không mối manh

Niệm đa phần bất chánh

Tự chuốc khổ vào thân.198.

Ý tác tạo thân ta

Nào phải do mẹ cha

Nỗ lực hướng chánh pháp

Phước thiện đừng rời xa.199.

Giữ sáu căn như rùa

Phòng hộ ý vững chãi

Người trí khiến ma thua

Nên tâm luôn thư thái.

[1] Phẩm tâm ý 心意, tương đương Pāli, phẩm 3, Citta vagga.

Phẩm 12 Hương Hoa

[563a] Phẩm HƯƠNG HOA gồm 17 bài kệ, nói về việc: Học cần phải thực hành, như từ hoa được quả, khiến nguỵ trở thành chân.200.

Ai khéo chọn đất tốt [2]

Vượt thoát cả chư Thiên

Ai khéo giảng Pháp cú

Như khéo hái hoa thơm.201.

Bậc Thánh chọn đất tốt

Vượt thoát cả chư Thiên

Ai khéo nói Pháp cú

Như khéo hái hoa thơm.202.

Đời như ngói chưa nung

Pháp huyễn tựa bọt bèo

Đoạn mầm hoa dục vọng ³

Sống chết chẳng dõi theo.203.

Thân này như bọt nổi

Pháp huyễn như bọt bèo

Đoạn mầm hoa dục vọng

Sống chết chẳng dõi theo.204.

Bệnh đến thân tiều tuỵ

Như hoa héo rụng rơi

Một khi thần chết tới

Thân như nước cuốn trôi.205.

Kẻ tham muốn vô độ

Khiến người ta lánh xa

Giàu có nhờ nghiệp tà

Ắt bị người khinh miệt.206.

Tỳ kheo vào làng xóm

Như ong vào vườn hoa

Lấy vị rồi bay ra

Không làm hại hương sắc.207.

Việc người đừng nhòm ngó

Họ đã làm hay chưa

Phải xét ta sớm trưa

Việc làm tà hay chánh.208.

Ví như bông hoa đẹp

Có sắc, chẳng có hương

Nói hay, làm không được

Chỉ là lời tầm thường.209.

Ví như bông hoa đẹp

Có sắc lại thêm hương

Nói hay và làm được

Ắt được phước khôn lường.210.

Gom hoa quý đẹp tươi

Kết thành tràng thơm phức

Người rộng bồi phước đức

Đời đời hưởng an vui.211.

Hương thơm hoa cỏ lạ

Không tỏa ngược chiều gió

Hương chân nhân tỏa ra

Đức hạnh thơm khắp chốn.212.

Như hương thơm chiên đàn

Hay hương hoa sen xanh

Dù không hương nào sánh

Nhưng chẳng bằng giới hương.213.

Hương hoa dù thơm mấy

Vẫn chưa nhất cõi đời

Nhưng hương người trì giới

Khiến mọi loài thơm lây.214.

Ai giữ đủ giới cấm

Đời sống chẳng bê tha

Ý chánh định giải thoát

Thường lìa hẳn lối ma.215.

Như đóa sen thơm ngát

Mọc trong những rãnh mương

Nhưng tỏa hương ngào ngạt

Đẹp lòng khách qua đường.216.

Biển sống chết cũng vậy

Phàm phu mãi trôi lăn

Bậc trí vui thoát hẳn

Xứng là con Phật đà.

[1] Phẩm Hương hoa (tức hoa hương 華香), tương đương Pāli, phẩm 4, Puppha vagga.

[2] Nguyên bản ghi Trạch địa, nghĩa là chọn đất không bị giống ái nảy mầm. Tham chiếu kinh Xuất diệu, 19 : 云何名為地？所謂地者，愛種是也。Thế nào gọi là đất? Cái được gọi Đất là ái được trồng lên đó.

[3] Đoạn tận các kết sử. Tham chiếu Kinh Xuất diệu, 19: 斷 魔 華 敷 者，見 諦 思 惟 所 斷 結 使 永 盡 無 餘，更 不 適 彼 言 而 親 近 之，是 故 說，斷 魔 華 敷 也.

Phẩm 13 Ngu Tối

[563b] Phẩm NGU TỐI gồm 21 bài kệ. Nội dung phẩm này: khai mở người mông muội, nên bày tướng trạng ra, muốn khiến họ sáng tỏ.217.

Mất ngủ thấy đêm dài

Mệt mỏi thấy đường xa

Ngu, sống chết dài ra

Nào biết đâu chánh pháp.218.

Ngu si thường tăm tối

Trôi mãi như sông dài

Một mình đi một lối

Biết làm bạn cùng ai.219.

Lân la với kẻ ngu

Ưu sầu thêm dai dẳng

Ở chung càng cay đắng

Tợ oan gia nhiều đời.

220.

Nào con, nào tài sản

Kẻ ngu mãi lo xa

Chính ta còn không có

Thứ kia ở đâu ra?221.

Ta ở đây mùa nóng

Mùa lạnh cũng chẳng đi

Kẻ ngu luôn nghĩ vậy

Nào biết lẽ thịnh suy.222.

Kẻ ngu biết mình ngu

Dần dà cũng phát trí

Ngu si cho mình trí

Thì chẳng ai ngu bằng.223.

Ngu si gần người trí

Như gáo múc nước kia

Dù gần mãi chẳng lìa

Vẫn không biết pháp vị.224.

Kẻ trí gần người trí

Như lưỡi nếm mùi vị

Dù chỉ trong phút giây

Liền hiểu thông đạo ý.225.

Việc làm của kẻ ngu

Khiến thân thêm tai hại

Việc ác càng hăng hái

Càng chuốc lắm tai ương.

226.

Người làm việc bất thiện

Làm xong tâm hối tiếc

Mắt đẫm lệ thở than

Ôi! Quả báo cay nghiệt!227.

Người làm việc phước đức

Làm xong tâm mừng vui

Nhận phước quả không dứt

Lòng hớn hở tươi cười.228.

Quả ác chưa chín tới

Kẻ ngu tưởng mật đường

Một khi nó thuần thục

Tự chuốc lắm tai ương.229.

Kẻ ngu luôn mơ tưởng

Không thấy ra khổ đau

Đến lúc đọa ngục sâu

Mới hay toàn ác nghiệp.230.

Ngu xuẩn gây nghiệp chướng

Mà chẳng tự thoát ra

Tai ương luôn thiêu nướng

Tội khổ càng cháy bừng.231.

Kẻ ngu thích ăn ngon

Tháng ngày càng khóai khẩu

Chưa bằng phần mười sáu

Người tư duy pháp mầu.

232.

Kẻ ngu luôn khát vọng

Trọn đời vẫn huyễn hư

Chuốc nỗi đau dao gậy

Quả báo chẳng dối hư.233.

Hãy nhìn kẻ ngu si

Keo kiệt lại tham cầu

Nẻo ác họ thường đi

Sống không chút đạo trí.234.

Kẻ xa đạo, gần dục

Chết ngộp trong hư danh

Sản nghiệp dứt không đành

Tham nhiều nhà cúng thí.235.

Đừng nhiễm hai tham muốn:

Làm sa môn tại gia

Trái thánh giáo, tham nhà

Ngày sau thiếu trí tuệ.236.

Hạnh này đồng kẻ ngu

Khiến tăng dục, kiêu mạn

Cầu lợi tâm đã khác

Cầu đạo há như nhau?237.

Bởi vậy, những người trí

Đệ tử Phật xuất gia

Thói đời thường buông xả

Trọn không đọa tử sinh.

[1] Phẩm Ngu tối (tức ngu ám 愚闇), tương đương Pāli, phẩm 5. Bāla vagga.

Phẩm 14 Minh Triết

[563c] Phẩm MINH TRIẾT gồm 17 bài kệ: nêu hành giả có trí, tu phước và tiến đạo, lấy pháp làm gương soi.

238 và 239.

Nhận diện kỹ thiện ác

Tâm biết sợ tránh xa

Sợ, không phạm nghiệp tà

Hết sầu, mãi an ổn;

Thế nên phước hiện đời

Hãy nghĩ suy làm mãi

Khiến sở nguyện viên mãn

Phước lộc một thành hai.

240.

Khởi lòng tin làm phước

Tích chứa chẳng nghỉ ngơi

Bền lâu lại sáng ngời

Nhờ biết tin âm đức.

241.

Tránh xa điều vô nghĩa

Đừng gần kẻ ngu si

Bạn tốt đừng xa lìa

Thân gần bậc hiền trí.

242.

Vui pháp thường an ổn

Tâm vui, ý lắng sâu

Thánh nhân diễn pháp mầu

Người trí luôn vui thích.

243.

Bậc chân nhân, trí giả

Giữ trai giới, hành đạo

Như trăng giữa ngàn sao

Sáng soi cả thiên hạ.

244.

Như thợ giỏi vuốt cung

Người đi thuyền khéo chống

Thợ mộc chuyên gỗ, cây

Bậc trí rõ thân này.

245.

Ví như tảng đá nặng

Gió chẳng làm lắc lư

Bậc trí, tâm nhất như

Khen chê chẳng lay động.

246.

Như hồ nước thẳm sâu

Lắng trong và tinh khiết

Người trí nghe chánh pháp

Tâm thanh tịnh an nhiên.

247.

Bậc chân nhân vô dục

Ngời sáng giữa cuộc đời

Tâm ý chẳng đổi dời

Dù gặp vui hay khổ.

248.

Bậc hiền buông thế sự

Của cải, nước non, con.

Giữ giới, tuệ vàng son

Không tham giàu phi nghĩa.

249.

Bậc trí biết động, lay

Như cây giữa cát dày

Bạn bè chưa vững chãi

Dễ vấy nhiễm nạn tai.

250.

Người đời đều chìm đắm

Mấy kẻ sang bờ kia

Như ai muốn thoát lìa

Đi nhanh kẻo không kịp.

251.

Người chí thành tu tập

Giáo pháp chẳng xa lìa

Là đến gần bờ kia

Thoát khổ đau chắc chắn.

252.

Dứt trừ pháp năm ấm

Trí tuệ thường tư duy

Hố thẳm đã viễn ly

Xả dục, tánh linh sáng.

253.

Chận đứng mọi dục tình

Tâm tịnh lạc vô vi

Khéo tự cứu lấy mình

Khiến ý luôn sáng suốt.

254.

Cần học pháp chánh trí

Chánh đạo thường tư duy

Phải lắng lòng nghe kỹ

Đừng khởi tâm mong cầu

Đoạn sạch nhân khổ đau

Thoát cõi trần mau chóng.

[1] Phẩm Minh triết 明哲, tương đương Pāli, phẩm 6, Pandita vagga.

Phẩm 15 A La Hán

[564a] Phẩm A LA HÁN gồm 10 bài kệ. Nội dung phẩm này nói về: bản tính của chân nhân, thoát dục không chấp trước, tâm chẳng hề động lay.

255.

Rũ bỏ mọi âu lo

Diệt trừ tất cả khổ

Giải thoát mọi buộc ràng

Tâm không còn nhiệt não.256.

Tâm thanh tịnh chánh niệm

Chẳng tham đắm trần lao

Vượt hố sâu ngu tối

Như ngỗng trời bỏ ao.257.

Uống ăn có chừng mực

Chẳng tích chứa tiền tài

Không, vô tướng tự tại

Ai đi lộ trình ấy

Như chim liệng trời cao

Bay xa không ngăn ngại.258.

Nghiệp thế gian dứt sạch

Uống ăn chẳng tranh giành

Tâm chẳng còn mối manh

Đi trên đường giải thoát

Như chim trời tung cánh

Liệng xuống lại bay nhanh.259.

Khéo nhiếp phục các căn

Như ngựa hoang thuần phục

Tâm kiêu mạn đoạn trừ

Được chư thiên kính phục.260.

Như đất không giận dữ

Như núi chẳng đổi dời

Bậc chân nhân vô nhiễm

Biển sống chết đã vơi.261.

Tâm chẳng còn tạo tác

Ngôn hành cũng tịnh an

Bậc chân thật giải thoát

An lạc vào niết bàn.262.

Bỏ dục, không đắm trước

Chướng ba cõi dần mòn

Tâm mong cầu đã đoạn

Đó là bậc thượng nhân.263.

Đồng hoang hay làng mạc

Đất bằng hoặc núi cao

La hán đến nơi nào

Chúng sinh đều lợi lạc.264.

Mọi người không thích sống

Chốn vắng vẻ núi rừng

A la hán vui mừng

Vì không cầu dục lạc.

[1] Phẩm A la hán (tức La hán phẩm 羅漢品), tương đương Pāli, phẩm 7, Arahanta vagga.

Phẩm 16 Một Và Nhiều

[564b] Phẩm này có tên chữ Hán là THUẬT NGÀN gồm 16 bài kệ, khuyên: người học ham học nhiều, không nắm được cốt yếu; chẳng bằng gọn mà tinh.

265.

Dù đọc tụng cả ngàn

Những câu chữ vô dụng

Đâu bằng một nghĩa đúng

Nghe xong tâm bình an.

266.

Dù đọc tụng cả ngàn

Vô nghĩa, có ích chi

Đâu bằng một thật lý

Nghe, làm liền thẳng sang.

267.

Đọc tụng rất nhiều kinh

Không hiểu, có ích gì

Hiểu một câu thật lý

Thực hành, giải thoát ngay.

268.

Một mình ta đánh tan

Ngàn vạn quân vây bức

Nhưng chiến công bậc nhất

Là thắng bản thân mình.

269.

Tự thắng mình hay nhất

Đoạn nguồn gốc thăng trầm

Khéo điều phục thân tâm

Là trượng phu tột bậc.

270.

Cho dù đấng thiên tôn

Thần, ma hay Phạm thích

Vẫn không sao chuyển dịch

Người tự thắng chính mình.

271.

Ai ngàn thu bận rộn

Tế thần không hở tay

Chẳng bằng trong phút giây

Một lòng nghĩ về pháp

Phước của một niệm đây

Hơn phước kia trọn đời.

272.

Ai sống đến trăm năm

Thờ thần lửa miên mật

Không bằng trong khoảnh khắc

Cúng dường ngôi tam tôn

Một lần thôi cũng vốn

Hơn phước kia trăm đời.

273.

Tế thần để cầu phước

Mong đời sau an nhiên

Không bằng một phần bốn

Phước lạy bậc thánh hiền.

274.

Ai sống đời lễ nghĩa

Kính trọng bậc cao minh

Bốn phước đến với mình:

Sống thọ, khỏe, đẹp, an.

275.

Người sống đến trăm năm

Phá giới, xa đường chính

Chẳng bằng sống một ngày

Giữ giới, tu thiền định.

276.

Người sống đến trăm năm

Ngu si và tà nguỵ

Chẳng bằng sống một ngày

Miệt mài học chánh trí.

277.

Người sống đến trăm năm

Biếng lười, không tinh tấn

Chẳng bằng sống một ngày

Tu hành luôn vượt bậc.

278.

Người sống đến trăm năm

Không biết đời hưng phế

Chẳng bằng sống một ngày

Tâm tỉnh giác triệt để.

279.

Người sống đến trăm năm

Không thấy đạo giải thoát

Chẳng bằng sống một ngày

Nếm được vị an lạc.

280.

Người sống đến trăm năm

Không biết nghĩa Phật pháp

Chẳng bằng sống một ngày

Học, xiển dương chánh pháp.

[1] Phẩm Thuật ngàn (tức thuật thiên 述千), tương đương Pāli, phẩm 8, Sahassa vagga.

Phẩm 17 Làm Ác

[564c] Phẩm LÀM ÁC gồm 22 bài kệ. Nội dung phẩm này: xót thương người làm ác; hễ làm, chuốc tội báo; đừng tạo, hết tai ương.281.

Thấy điều thiện chẳng theo

Lại theo tâm niệm ác

Cầu phước, bảo không đáng

Trái lại thích dâm tà.282.

Những kẻ nào làm ác

Mà chẳng tự tỉnh ra

Ý ngu si quá đà

Về sau chuốc độc họa.283.

Kẻ ác hành bạo ngược

Ác tiêm nhiễm triền miên

Lún sâu trong dục lạc

Ác báo lẽ đương nhiên.284.

Người hiền siêng tích đức

Đức tăng trưởng liên miên

Ai chuyên cần tạo tác

Phước ứng lẽ đương nhiên.285.

Kẻ làm ác gặp may

Vì nghiệp chưa chín tới

Khi ác nghiệp chín tới

Sẽ chuốc tội khổ ngay.286.

Người làm thiện gặp nguy

Vì thiện quả chưa chín

Một khi thiện quả chín

Ắt được phước tức thì.287.

Đánh người, người đánh lại

Gây oán, oán vây ta

Mắng người, người mắng trả

Chọc giận, thêm giận hờn.288.

Đời mấy người được biết

Và được nghe đạo mầu

Thọ mạng có bao lâu

Sao vẫn hoài tạo ác?289.

Chớ khinh điều ác nhỏ

Cho rằng không tai ương

Nước từng giọt tuy nhỏ

Dần dần đầy vại to

Phàm tội lỗi ngập tràn

Do tích chứa mà có.290.

Chớ khinh điều thiện nhỏ

Cho rằng phước không nhiều

Nước từng giọt tuy nhỏ

Dần dần đầy vại to

Phàm phước thiện tràn đầy

Nhờ góp gom mà có.291.

Hành vi của con người

Làm lành hay làm ác

Quả báo đến với mình

Trọn không hề sai, mất.292.

Những kẻ chỉ biết mình

Tự cho mình chính đáng

Vòng luân hồi sống thác

Kiếp người cũng hoại tan.293.

Ác báo đâu đến nhanh

Như sữa bò đông gấp

Tội khổ luôn rình rập

Như lửa nấp dưới tro.294.

Cười giỡn quen làm ác

Làm thói sống thân ta

Chịu quả báo khóc la

Theo hành vi nghiệp đến.295.

Kẻ tạo nhiều oan nghiệt

Như binh cắt đường về

Bị kéo lê mới biết

Đọa đày trong ác nghiệp

Chịu khổ báo về sau

Bởi thói quen từ trước.296.

Như độc nhiễm bào mòn

Như thuyền lạc nước xoáy

Người nghiệp ác ngập tràn

Tổn thương cũng thế đấy.297.

Vu khống bậc hiền lương

Ô nhục người thanh tịnh

Ác báo dội lại mình

Như tung bụi ngược gió.298.

Những tội lỗi mình gây

Biết ăn năn hối cải

Như mặt trời không mây

Sáng soi cả đại địa.299.

Những gì mình tạo tác

Sau đó tự thấy ra

Làm thiện được an hòa

Gây ác chuốc khổ họa.300.

Có thức thì nhập thai

Kẻ ác chịu ngục hình

Làm lành lên thiên giới

La hán chứng vô sinh.301.

Dẫu hư không, biển cả

Dù núi thẳm, hang sâu

Nhưng không một nơi nào

Thoát khổ khi nghiệp đến.302.

Chúng sanh gây khổ luỵ

Chẳng thoát khỏi tử sinh

Người nhân từ, chánh trí

Thường thoát mọi ngục hình.

[1] Phẩm Làm ác (tức Ác hành 惡行), tương đương Pāli phẩm 9, Pāpa vagga.

Phẩm 18 Dao Gậy

[565a] Phẩm DAO GẬY gồm 14 bài kệ: dạy người hành Nhân từ, đừng dùng dao gậy gộc, sát hại mọi sinh linh.303.

Muôn loài đều sợ chết

Sợ đòn roi đớn đau

Hãy dung thứ cho nhau

Chớ đánh, chớ bảo giết.304.

Khéo an ổn chúng sanh

Đừng thêm độc dập vùi

Đời này hại xa lánh

Đời sau mãi an vui.305.

Lời thô ác đừng buông

Sợ quả báo lời nói

Cho ác thì nhận họa

Tự chuốc lấy đòn roi.306.

Hãy nói lời tao nhã

Như chuông khánh ngân vang

Đừng buông lời cự cãi

Thoát trần gian dễ dàng.307.

Đánh đập kẻ hiền lương

Vu oan người vô tội

Tai ương tăng gấp bội

Họa hoạn đến khôn lường: 308, 309, 310.

Sống tràn ngập khổ đau (1)

Tay chân hay sứt, gãy (2)

Muộn phiền, đau bệnh mãi (3)

Tâm hoảng loạn, điên cuồng ; (4)Hoặc bị người vu khống (5)

Bức khổ trong ngục quan (6)

Gia sản sẽ lụi tàn (7)

Người thân thường ly tán ; (8)Nhà cửa đến ruộng vườn

Bị hỏa hoạn thiêu nướng (9)

Chết đọa sâu ngục thảm (10)

Như vậy, mười tai ương.311.

Dù cắt tóc, lõa hình

Đắp lá, mặc vỏ cây

Dìm trong nước, ngồi xổm

Há thoát kiếp đọa đày?312.

Ai yêu mến người khác

Chẳng đánh, giết, nướng thiêu

Chẳng mong mình được nhiều

Đến đâu cũng không oán.313.

Ai sống ở trên đời

Thường sinh lòng hổ thẹn

Là người khéo tiến thẳng

Như ngựa hiền thấy roi.314.

Như ngựa hiền thấy roi

Luôn dốc lòng thẳng tới

Ai tín tâm giữ giới

Thẳng tiến cảnh giới thiền

Trọn thành tuệ chân thật

Dứt kiếp khổ triền miên.315.

Diệt ác, tu phạm hạnh

Chánh pháp trang nghiêm mình

Chẳng đày đọa quần sinh

Là sa môn, hiền trí.316.

Không tổn hại người ta

Trọn đời không bị hại

Thường bao dung tất cả

Ai chuốc oán với ta?

[1] Phẩm Dao gậy (tức đao trượng 刀杖), tương đương Pāli, phẩm 10, Daṇḍa vagga.