Chư Kinh Phật Thuyết Địa Ngục Tập Yếu

4. Tướng khổ trong năm địa ngục lớn:

Địa ngục Hoạt Đại: người ác tâm sân giận dùng giáo mác đâm nhau nên đọa vào đây. Ngục tốt hoá ra nhiều thú dữ có móng vuốt sắt đến vồ bắt tội nhân. Tội nhân đau đớn bức bách không thể kể xiết rồi lăn ra chết. Một cơn gió lạnh buốt thổi đến, ngục tốt gọi: “Sống!” Tội nhân liền sống lại, nên gọi là Hoạt Ngục. Những chúng sanh này đời trước thích giết cầm thú, trâu, dê. Hoặc làm vua chúa, địa chủ vì tiền tài danh lợi mà giết hại lẫn nhau nên chịu tội trong ngục này.

Tất cả những người tạo tội như thế cùng câu hội ở đại địa ngục này, ngục tốt la sát hoá ra rất nhiều thú dữ đến nhai nuốt tội nhân. Hai ngọn núi hợp nhau như bánh xe sắt đỏ nghiền nát tội nhân. Cối sắt đỏ giả tội nhân nát nhừ như tương, thịt chất thành đống, máu chảy thành ao. Các loài chim thú dữ như điêu, thứu, hổ, sói… đến giành giật cấu xé nhau. Vì người này đời trước giết nhiều chúng sanh nên phải vào đây chịu hình phạt. Lại vì ỷ thế lực lấn hiếp chèn ép người dưới nên tội nhân bị hai quả núi hợp lại ép thành nước. Người xan tham, sân nhuế, ngu si, sợ hãi, quyết đoán việc nặng nhẹ không vì chánh đạo; hoặc có người phá chánh đạo nên bị bánh xe sắt đỏ nghiền nát và bị bỏ vào cối sắt giã.

Địa ngục Hoán Đại Khiếu Hoán: tội nhân trong đại địa ngục này thấy ngục tốt la sát đầu vàng, mắt đỏ, miệng phun lửa, thân mặc áo đỏ, thịt cứng như đá bước tới bắn tội nhân. Tội nhân cuống cuồng sợ hãi khấu đầu cầu xin tha chết, gọi to: “Xin đại tướng quân thương xót kẻ hèn này!” Nhưng ngục tốt vẫn tống họ vào ngục sắt nung.

Ngục này chu vi bằng một trăm do tuần, trong ngục tội nhân chạy tán loạn: chân bị thiêu đốt, tuỷ chảy ra như ép dầu. Ngục tốt lấy gậy sắt đánh vào đầu tội nhân, não đổ ra như bình sữa bể. Tội hết ở địa ngục này lại sanh vào trong ngục sắt, khói đen xông mù mịt, từng mảng, từng mảng lớn quyện vào nhau. Tội nhân ngộp thở muốn chạy ra ngoài nhưng cửa đã đóng bít nên ở trong đó kêu la thất thanh. Những tội nhân này xưa kia đong non cân thiếu, lừa dối mọi người, quyết đoán sự việc một cách trái pháp, làm việc phi pháp, ăn quỵt tài của của người khác, lấn hiếp những người yếu thế, xúc phạm những người nghèo khổ khiến họ ôm mặt khóc rưng rức. Lại còn phá hoại thành ấp, xóm làng, tụ lạc, chiếm đoạt tài sản làm tổn hại nhiều người khiến cả thành đều kêu khóc than vãn. Lại còn gạt người, dụ họ đi với mình rồi xoay lại hại họ nên nay thọ khổ báo nơi địa ngục Khiếu Hoán này.

Những người xông khói vào hang để giết chúng sanh, hoặc giam người vào nhà vắng, hoặc hun khói giết hại chúng sanh, có người cướp đoạt tài sản người khác rồi ném họ xuống giếng. Tất cả những người tạo tội như thế đều đọa vào địa ngục Khiếu Hoán này để đền tội.

Địa ngục Quá Nóng: trong ngục này có hai vạc đồng

lớn nấu nước muối sôi sùng sục, ngục tốt la sát nhúng tội nhân vào trong đó làm cho từng đốt xương rã ra, rồi lấy xoa sắt dích ra ngoài. Có một luồng gió lạnh buốt thổi qua, tội nhân sống lại. Rồi lại bị ngục tốt quăng vào hầm lửa, có người bị mắc dính vào nước tro sôi. Tội nhân vừa ra khỏi hầm tro lại bị ngục tốt thả vào trong cát nóng, tự ăn máu mủ. Tội nhân vừa ra khỏi hầm than lại bị ngục tốt quẳng vào giường lửa, mới lồm cồm bò dậy thì lửa từ mắt tai mũi miệng và các lỗ chân lông bóc ra. Bởi vì người này trước kia làm não loạn cha mẹ, sư trưởng, sa môn, bà la môn và những người hiền lành lương thiện khiến ruột gan họ nóng bức nên nay phải chịu tội báo nơi địa ngục này. Hoặc có người đời trước giết sinh vật để nấu hầm, có người thui nướng heo, dê; có người lấy cây đâm qua bụng người khác rồi đem thiêu sống họ; có người đốt núi non đồng ruộng, làng xóm, chùa chiền, tinh xá và thần miếu; có người đẩy chúng sanh vào hầm lửa nên đọa vào ngục này.

Địa ngục A tỳ: chu vi bốn ngàn dặm, là một nơi rất thâm u. Tội nhân trong ngục bị ngục tốt lột da từ đầu đến chân, rồi bắt nằm dang hai tay chân như trải tấm da trâu để đóng năm trăm cây đinh lên đó. Rồi cho xe lửa nghiền nát thân họ. Một cơn gió lạnh buốt thổi qua, tội nhân sống lại. Ngục tốt lại quăng tội nhân vào hầm lửa, vùi trong tro nóng. Những cây đao dài bén từ trên không trung lao vào người tội nhân. Tội nhân mê ngất cháy giòn như cỏ khô. Người ngày kiếp xưa đã gây tội cực ác: ngũ nghịch, đoạn thiện căn, chánh pháp nói là phi pháp, phi pháp nói là chánh pháp nên đọa vào đây đền tội.

(Trích luận Đại Trí Độ)

Kinh Ngạ Quỷ Báo Ứng

Hán Dịch: Mất Tên Người Dịch, Nay Trích Lục Nơi Dịch Phẩm Đời Đông Tấn.

Tôn giả Đại Mục kiền liên theo đức Phật ngụ tại núi Kỳ xà quật, rồi du hóa đến bên bờ sông Hằng. Tôn giả Mụckiền liên thấy có rất nhiều ngạ quỷ bị những tội khác nhau.

Thấy tôn giả, chúng rất cung kính và đi tới thưa hỏi nguyên do.

Một quỷ hỏi:

Con luôn luôn bị đau đầu, rất là khổ não. Không biết tội gì mà như vậy?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi không tu thiện, lấy gậy đánh đập vào đầu chúng sinh. Nay phải chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa vào địa ngục.

Một con quỷ hỏi:

Con luôn bị đau nhức vì mụt nhọt là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Khi làm người, ngươi không có lòng từ, thiêu đốt núi rừng, tàn hại chúng sinh, nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa vào địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Toàn thân con luôn có mụt nhọt, lở lói, nát rữa ra, đau đớn không chịu nổi, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi thích thiêu đốt heo dê. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con ăn không khi nào được no đủ cả, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, tuy cho chúng sinh ăn nhưng không bao giờ ngươi cho họ ăn đủ. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Con luôn bị đau đầu, chữa trị mãi nhưng không lành, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi không kính trọng những bậc có đạo đức, lại còn mắng chửi. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con sinh trai hay gái đều rất đẹp đẽ, đáng yêu nhưng chúng đều chết sớm. Con nhớ nó quá, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi thấy kẻ sát sinh thì lại giúp đỡ họ, thích thú ngồi ăn uống với họ. Do giết hại cho nên chết yểu, vui mừng cho nên bị đau đớn. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Con có người chồng rất nhiều vợ, riêng con chờ suốt cả đêm mà không được vào, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi không tôn kính chồng, lại tà dâm vô đạo. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con luôn bị đau đầu, nam căn lại bị mụt nhọt lở loét, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi đã hành dâm ở chỗ tháp miếu thanh tịnh. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Con mang thân này luôn sần sùi, không sạch sẽ, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi không tôn trọng các bậc có đức, khinh chê bậc hiền thiện, lấy đất cát quăng vào người sa môn.

Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con ăn chẳng những một hộc mà vẫn không đủ, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi là một tỳ kheo xin thức ăn cho tăng, nhưng khi được rồi thì ngươi đem ăn một mình. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Con mang thân hình này, chân bị thủng, cổ bị ung bướu, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi bắt người và súc sinh gánh vác nặng nề không chút xót thương. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con mang thân này luôn bị khát nóng giày vò là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi ưa thích săn bắt. Bắt được cá, ngươi quăng lên bờ để cho nó chết một cách đau đớn. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con mang thân này luôn si cuồng, không có trí, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi thường lấy rượu cho người khác uống. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Con sinh con ra, chúng đều trở lại ăn nuốt con, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi không hiếu dưỡng cha mẹ. Nay

chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con luôn ăn các thứ ói mửa, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, có người đến xin ăn, ngươi nổi giận mắng chửi họ rồi mới cho. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Cuộc sống của con có nhiều tài sản không thiếu thứ gì, nhưng chỉ ưa thích mặc quần áo xấu, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, tuy bố thí nhưng bố thí rồi ngươi lại hối tiếc. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Thọ thân này, con luôn sống ở các ngõ hẻm, bờ ruộng, không có chỗ ngủ, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, khách đến xin nghỉ trọ, thấy họ thì ngươi lại sân giận, mắng nhiếc. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con mang thân này không phải nam cũng không phải nữ, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi không có lòng từ bi, thích thiến gia súc. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Con thọ thân này, chân bị què không đi được, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi thích làm việc phi đạo, trói cột người và vật lại để chúng không đi đâu được. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Mang thân người nhưng con luôn bị nóng khát bức bách, thấy nước sông Hằng trong mát, đến khi vào nơi đó tắm rửa thì thân nát rã. Còn uống một hớp thì làm cho ngũ tạng bị cháy nát, xương rã rời, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi là thầy tướng xem tốt xấu, nói thật thì ít, hư vọng thì nhiều. Lúc khen, lúc chê, tự xưng mình có đức để kích động lòng người mong cầu lợi dưỡng. Còn đối với cha mẹ, anh em quyến thuộc thì lừa gạt, dối trá, không chân thật. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục, đau đớn không thể nói được.

Một quỷ khác thưa:

Khi mang thân này cho đến nay, con luôn bị con chó hung ác, to lớn, răng nhọn bén, hai mắt đỏ ngầu, ngày đêm cứ đến cắn ăn thân con. Mạng chưa hết thì thịt lại liền sinh ra, rồi chịu khổ như vậy tiếp, đớn đau không thể nói hết, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi làm chủ tế trời đất, trong lúc cúng tế, ngươi lấy máu dê, bò để tế trời, rồi ăn thịt và nói với mọi người: “Các ông cúng tế trời thì được may mắn lớn.” Ngươi làm những việc tà ác để mê hoặc dân chúng. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Mang thân này, con luôn ở trong chỗ bất tịnh, cả thân dính đầy các thứ uế tạp, ăn uống toàn là đồ dơ nhớp, luôn chịu khổ não như vậy, không thể lìa được là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi là bà la môn không tin Phật pháp, không thích cúng dường sa môn và người hành đạo. Nếu có vị nào đến khất thực ngươi không muốn gặp. Một hôm có một đạo nhân đến nhà ngươi khất thực, ngươi nghĩ: “Mình phải làm thế nào để ông ta không còn tới đây nữa.” Ngươi bèn lấy bát bỏ phân dơ phía dưới, rồi lấy thức ăn phủ lên, đưa cho đạo nhân. Đạo nhân mang bát về, để qua một bên, đi rửa tay thật sạch sẽ rồi bưng bình bát. Tay bốc thức ăn định ăn, nhưng trong bát toàn là đồ bất tịnh, hôi thối quá nên không thể gần được. Vì lý do đó mà ngươi phải chịu khổ não như vậy. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục, thường nuốt hòn sắt nóng, làm cho thân thể nát tan, thọ khổ không thể nói hết.

Một quỷ khác thưa:

Thọ thân này con luôn thè lưỡi ra, tự nhiên có cây búa chặt đứt lưỡi, cứ như vậy mãi là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi làm ông tiểu đạo được vị tăng sai lấy nước sạch để hòa với đường phèn chia cho chúng tăng. Đường phèn cứng, ngươi chặt trộm lấy một ít bỏ vào miệng. Vì ăn trộm vật của tăng nên nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục, nuốt nước đồng sôi, khổ não không thể nói hết.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Mang thân này, con luôn khổ não vì bị đói khát, phải chạy đến nhà xí tìm ăn phân dơ, nhưng nơi ấy có một con quỷ rất lớn và mạnh, dùng gậy đánh con không cho lại gần, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi từng là đạo nhân, làm trụ trì một ngôi chùa, giữ gìn vật dụng của chúng tăng. Ngươi không lấy thức ăn ngon để cúng dường mà lại lấy thức ăn dở để dọn. Hoặc có lúc đang làm thức ăn ngon, nhưng thấy có khách là các tỳ kheo đến thì ngươi dừng lại, đợi khách đi mới đem ra làm tiếp. Vì tâm xấu tham lam, keo kiệt nên nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Mang thân này, bụng con lớn như cái lu, các phần còn lại thì nhỏ, cổ chỉ nhỏ như lỗ kim, nuốt không xuống, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi làm tộc trưởng trong một xóm làng. Ỷ mình giàu sang, quyền thế, nên ngươi khinh khi mọi người, thường lấy thức ăn của những người khác một cách vô đạo, làm cho họ đau khổ, nên nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Thọ thân này, trên vai con luôn có bình nước đồng sôi, tay cầm gáo múc nước đồng ấy rưới lên đầu, khiến thân bị cháy tan nát. Cứ như vậy mãi, đau đớn vô cùng, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi đã xuất gia tu đạo, biết thức ăn uống của tăng rồi mà ngươi lại lấy một bình mỡ sữa đem giấu ở chỗ khác. Khách đạo nhân đến, ngươi không cho ăn, đợi khi khách đi, ngươi lấy mỡ sữa ra chia cho tăng cựu trú. Mỡ sữa này là vật của tăng chiêu đề, tất cả đều có phần, vậy mà ngươi lại lấy giấu đi, chia không bình đẳng. Vì thế nay chịu hoa báo, còn quả báo thì chịu khổ trong địa ngục, không thể nào nói hết được.

Một quỷ khác thưa:

Mang thân này, luôn có người cầm cưa, dao đến cắt đứt thân con, rồi mổ bụng móc ngũ tạng ra, gân thịt đứt hết, đau đớn vô cùng. Trong chốc lát, thịt sinh lại như cũ rồi bị khổ tiếp như trên, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi là bà la môn không tin chánh pháp, luôn sinh tà kiến, phụng thờ thiên thần, cứ dùng bò, dê để cúng tế. Vì tội ấy nên nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Thọ thân này, luôn có người cầm dao, cưa đến lột cắt thân con, rồi lại mổ bụng rút hết ngũ tạng ra làm cho gân thịt đứt hết, khổ não không thể chịu nổi. Trong chốc lát, thịt lại sinh trở lại, rồi bị lột cắt tiếp, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi làm chủ đám đồ tể. Biết chúng giết người mà ngươi không có lòng từ bi lại thích thú nữa. Bị tội như vậy, nay ngươi phải chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Mang thân này, dưới hai nách con luôn có bánh xe nóng đỏ, cháy rực, khiến hai nơi ấy luôn bị cháy nát, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi xuất gia học đạo, một hôm làm bánh cho chúng tăng ăn, tăng chưa ăn mà ngươi đã tham lam lấy trộm bánh kẹp dưới nách rồi đến chỗ vắng vẻ để ăn. Vì thế mà nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục, chịu khổ vô lượng.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Thọ thân này, luôn có thỏi sắt nóng tự nhiên từ trên không trung rơi vào miệng con, rồi chạy xuống bụng hoặc ra bên trái rồi vào bên mặt, hoặc ra bên mặt rồi vào bên trái, khiến thân con bị cháy tan nát, đau đớn vô cùng, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi xuất gia làm sa di giữ vườn cho tăng. Một hôm, hái xoài đi ngang qua chúng tăng, ngươi dâng lên thầy mình bảy quả thật tốt. Vì lý do đó mà phải chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Thọ thân này, khi con muốn đi nhưng mới bắt đầu khởi động thì quay trở lại giống như gió cuốn tròn, không thể tiến tới, đau buồn khổ não, không thể nói hết, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi làm thầy bói toán, dối gạt người khác khiến tâm họ hoang mang, mê hoặc, hoặc mừng hoặc sợ đều không chân thật. Do nhân duyên này mà mắc tội như vậy. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Thọ thân này, trong thân con luôn nóng bức giống như nước sôi đang đốt nung, đau đớn vô cùng tận, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi là phu nhân đệ nhất của một quốc vương. Bấy giờ, vua lại yêu quý tiểu phu nhân nên ngươi mang tâm ganh ghét, bày đủ cách để hại kẻ kia. Ngươi rình lúc kẻ ấy đang ngủ rồi lấy dầu sôi rưới lên bụng làm bà ta đau đớn đến chết. Do đó mà bị khổ như vậy. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con thọ thân này, tánh tình nhiều lo sợ, luôn sợ người đến bắt bớ, trói, cột, gông cùm, đánh đập, không bao giờ được yên ổn, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi thích hành tà dâm, xâm phạm vợ người, rồi sợ bị phát giác nên tâm không an ổn. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục, nằm trên giường sắt nóng, hoặc ôm trụ đồng lửa chịu khổ, không thể nói hết.

Một quỷ tiếp theo thưa:

Con thọ thân này tự nhiên có lưới sắt nóng quấn chặt lấy thân thiêu đốt, làm cho tan nát, đau đớn không thể nói hết, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi đặt lưới, bẫy để bắt cá, bắt thú, lấy lồng nhốt chim, do đó bị khổ đau như vậy. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con mang thân này không có tay chân giống như một khúc thịt, sống nơi hoang dã bị các loài cáo, hổ, lang, chim điêu, thứu… tranh nhau đến cắn xé, đau đớn không thể chịu nổi, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, ngươi bày ra những trò độc tự mình làm, hoặc bảo người khác lúc mang thai uống thuốc để phá thai, do đó mà bị khổ như vậy. Nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Lại có ba con quỷ cùng thưa hỏi một lượt:

Chúng con mang thân này luôn có đinh sắt từ trên không trung rơi xuống đóng vào thân rồi xuyên qua da thủng tới xương, đau đớn tới tủy, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, một người làm kẻ huấn luyện ngựa, một người là huấn luyện bò, một người là huấn luyện voi. Vì tham của cải nơi người khác mà các ngươi đã đâm, chích vô đạo, khiến chúng đau đớn không sao chịu nổi, do đó mà nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Một quỷ khác thưa:

Con thọ thân này không có đầu, còn mắt, tai, mũi, miệng đều ở trước ngực, là vì tội gì?

Tôn giả Mục liên nói:

Lúc làm người, thấy người sát sinh, ngươi cùng họ nắm đầu kéo đi với tâm thích thú, không có chút lòng từ bi, do đó mà nay chịu hoa báo, còn quả báo thì bị đọa trong địa ngục.

Mục kiền liên trả lời các ngạ quỷ rồi, chúng đều cung kính cùng đến trước mặt tôn giả xin sám hối. Thấy chúng hoan hỷ, tôn giả Mục liên bèn thuyết pháp cho chúng nghe.

Nghe xong, các ngạ quỷ đều rất vui mừng.

Kinh Bát Sư

Hán Dịch: Đời Đông Ngô, Cư Sĩ Chi Khiêm, Người Nước Nguyệt Chi

Nghe như vầy:

Thuở nọ, đức Phật ngụ tại vườn Kỳ đà Cấp Cô Độc, thuộc nước Xá vệ. Khi ấy, có vị Phạm chí tên là Da cú đến chỗ Phật. Tôn giả A nan bạch Phật:

Bạch Thế Tôn! Có một vị Phạm chí ngoại đạo đang ở bên ngoài, vị ấy muốn thưa hỏi Như Lai về những điều nghi ngờ.

Đấng Thiên Tôn bảo:

Hãy mời ông ta vào.

Phạm chí liền đến, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Phật.

Đấng Thiên Tôn bảo ông ta ngồi xuống. Sau khi ngồi xong, Phạm chí thưa:

Bạch Thế Tôn! Con được nghe nghĩa lý của Phật đạo

thật sâu xa, mênh mông không bờ bến, thành tựu hết thảy, cứu độ tất cả chúng sinh, cao vời rực rỡ, như vầng trăng tỏa sáng giữa các vì sao, thần thông, trí tuệ thật vi diệu, là vua trong thánh chúng, chư thiên không thể theo kịp, dân chúng không thể nghe được. Cúi xin Thế Tôn vì kẻ ngu tối này mà giảng nói: “Nhờ vào bậc thầy nào mà Thế Tôn đạt đến quả vị tôn quý như vậy?”

Đấng Thiên Tôn đáp:

Lành thay! Như Lai sẽ giảng nói cho ông. Những bậc thầy đời trước của Như Lai, danh hiệu của các vị nhiều không thể tính kể. Hôm nay, Như Lai tự nhiên chứng đắc đạo quả thần diệu, không có vị thầy nào cả. Nhưng Như Lai có tám vị thầy. Đó là:

Có người bị quan giết, hoặc bị pháp luật nhà vua tru di cả dòng tộc, sau khi chết bị đọa vào địa ngục, bị lửa đốt, đánh đập, cả vạn thứ độc đều làm hại, cầu chết cũng không được, chịu tội xong mới có thể thoát khỏi, lại làm ngạ quỷ, hoặc làm súc sinh bị mổ giết phanh thây; sau khi chết lại xoay vần làm quỷ, thần, lại giết hại lẫn nhau. Như Lai thấy những người sát sinh phải chịu tội như vậy nên không bao giờ dám giết hại. Đó là vị thầy thứ nhất của Như Lai.

Khi ấy, đức Phật nói kệ:

Người sát sinh tâm ác

Luôn tàn hại lẫn nhau

Đời sau và nhiều đời

Chất chứa nhiều oán kết.

Chịu tội, luôn chết yểu

Kinh hãi, gặp tai ương

Như Lai sợ điều ấy

Dùng tâm từ hàng ma.

Đức Phật nói:

Hai là trộm cắp, là cướp đoạt tài sản của người khác, hoặc bị người chủ tài sản lấy dao, gậy đánh đập, ném gạch ngói, hoặc bị pháp luật vua quan bắt bớ, giam cầm, tra khảo, cả năm thứ độc đều đến, hoặc bị phanh thây giữa chợ, hoặc cả dòng họ đều bị giết; sau khi chết bị đọa vào địa ngục, dùng tay bưng lửa, nước đồng sôi rót vào miệng, muốn chết cũng không được, khi hết tội mới có thể thoát ra, phải làm thân ngạ quỷ, luôn muốn uống nước thì nước hóa thành mủ, muốn ăn vật gì thì vật ấy đều hóa thành than, thân thường chở nặng, bị khổ sở vây buộc. Hoặc làm súc sinh luôn bị chết vì chém giết, đem thịt để cung cấp cho con người để đền trả nợ đời trước. Thấy tội của người trộm cắp như vậy, nên Như Lai không bao giờ dám trộm cắp. Đó là vị thầy thứ hai của Như Lai. Khi ấy, đức Phật nói kệ:

Người trộm cắp cướp đoạt

Tài sản của người khác

Người mất dù nhiều, ít

Đã sân hận, lo buồn.

Chết đọa thân sáu loài

Đền trả nợ đời trước

Như Lai sợ điều này

Bỏ thế tục, xuất gia.

Đức Phật nói:

Ba là tà dâm, là xâm phạm đến thê thiếp người khác, hoặc bị chồng họ hay người hàng xóm biết được thì khi ấy phải chịu tai ương, bị đánh đập bằng dao, gậy, hoặc bị pháp luật vua quan bắt giam vào ngục, khảo tra tàn ác, hoặc bị phanh thây giữa chợ; sau khi chết bị đọa vào địa ngục, phải nằm trên giường sắt nóng, hoặc ôm cột đồng nóng đỏ, bị quỷ trong ngục đốt cháy thân thể, hết tội ở địa ngục phải làm loài súc sinh, nếu được làm người thì luôn dâm loạn, trái với Phật, xa lìa pháp, không được gần gũi bậc thánh hiền, thường lo sợ, nhiều nguy hiểm, ít an ổn. Như Lai thấy như vậy nên không dám tà dâm. Đó là vị thầy thứ ba của Như Lai. Khi ấy, đức Phật nói kệ:

Dâm là hạnh bất tịnh

Mê hoặc, mất chánh đạo Tinh thần, hồn tiêu tan Hại thân lại chết yểu.

Chịu tội ngu, phóng túng

Chết đọa vào cõi ác

Như Lai sợ điều này

Bỏ nhà, thích rừng núi.

Đức Phật lại nói:

Bốn là lời nói ác, nói lưỡi đôi chiều, nói dối, nói thêu dệt, khen ngợi không ăn nhập vào đâu, chê bai Tam bảo, vì cái lưỡi mà phải bị đánh đập đến nỗi cả dòng họ đều bị giết; sau khi chết thì bị đọa vào địa ngục, bị các quỷ thần trong ngục kéo lưỡi ra, cho trâu cày lên đó, rót nước đồng sôi vào miệng, muốn chết cũng không được, hết tội mới có thể thoát ra, lại phải làm súc sinh, thường ăn cỏ gai, nếu được làm người thì nói không ai tin, miệng luôn hôi dơ, bị nhiều người chê bai, mắng nhiếc, hễ nằm xuống là thấy mộng ác, tuy có miệng nhưng không được nếm mùi vị của kinh Phật. Như Lai thấy như vậy nên không dám nói lời ác. Đó là vị thầy thứ tư của Như Lai. Khi ấy, đức Phật nói kệ:

Khinh người có bốn lỗi

Dua nịnh, tổn hại người

Mắc tội ngu, đui, điếc

Què chân, ngọng, miệng hôi.

Miệng thì không nói được

Chết bị cày trên lưỡi

Ta tu bốn tịnh khẩu

Đạt được tám âm thanh.

Đức Phật lại nói:

Năm là uống rượu, rượu là chất độc, là nguồn gốc tạo thành các tội ác, làm tiêu tan đạo vua tôi, mất hết nhân cách, khinh thường bậc trưởng thượng, không kính cha già, thất lễ với mẹ, chẳng thương con cái, hung dữ, trái nghịch đạo hiếu, làm chồng thì đánh mất niềm tin, làm vợ thì xa hoa, dâm loạn, dòng họ tranh chấp, tài sản hao sút, mất nước nguy thân… tất cả đều do rượu cả. Rượu có ba mươi sáu điều lỗi đạo. Thấy như vậy rồi, Như Lai không bao giờ uống rượu.

Đó là vị thầy thứ năm của Như Lai. Khi ấy, đức Phật nói kệ:

Người say là bất hiếu

Oán kết từ đây sinh

Mê hoặc người thanh cao

Mất hết đức hiền thục.

Như Lai không uống rượu

Lòng từ giúp chúng sinh

Trí tuệ vượt tám nạn

Tự thành bậc Chánh giác.

Đức Phật lại nói:

Sáu là già yếu, già yếu là khổ, đầu bạc răng rụng, mắt thì thấy mờ mờ, tai thì nghe chẳng rõ, tuổi trẻ qua đi, già yếu liền đến, da mặt nhăn nheo, trăm đốt xương đều đau đớn, đi đứng khổ cực, lúc nào cũng rên rỉ, lo buồn, khổ sở, thần thức chuyển đổi, bỗng chốc biến mất, đến lúc mạng sống sắp hết, nói ra thì nước mắt tuôn trào. Thấy vô thường tai họa, biến đổi như vậy nên Như Lai đi tìm đạo, không muốn trở lại nữa. Đó là vị thầy thứ sáu của Như Lai. Khi ấy, đức Phật nói kệ:

Ta nghĩ đời vô thường

Người chắc chắn sẽ già

Trẻ qua, tuổi già đến

Thân gầy yếu, tóc bạc.

Lo buồn, trăm bệnh sinh

Đi, đứng đều đau đớn

Như Lai sợ điều này

Bỏ nhà đi học đạo.

Đức Phật lại nói:

Bảy là bệnh tật, gầy ốm, chỉ còn da bọc xương, trăm khớp xương đều đau nhức, chỉ nhờ vào cây gậy, bốn đại chống trái nhau, tay chân không thể làm gì được, sức lực cạn kiệt, ngồi nằm đều nhờ người khác, môi miệng khô khốc, gân cốt rã rời, mũi thì nứt nẻ, mắt không thể thấy, tai chẳng thể nghe, đồ bất tịnh chảy ra, thân thì đang nằm trên giường, tâm thì ôm buồn khổ, nhắc đến thì buồn lo; hiện tại thấy mọi người tuổi trẻ, có sức mạnh, danh tiếng lan truyền khắp vùng, nhưng khi phước hết thì tội đến, do vô thường nên trăm thứ dời đổi. Thấy những tai họa như vậy nên Như Lai đi tìm đạo, không muốn trở lại nữa. Đó là vị thầy thứ bảy của Như Lai. Khi ấy, đức Phật nói kệ:

Nghĩ đến người già yếu

Trăm bệnh phát cùng lúc

Nước hết, lửa cũng mất

Gió như dao cắt thân.

Xương gân đều rã rời

Mạng lớn chắc sẽ mất

Như Lai sợ điều này

Cầu đạo, không trở lại.

Đức Phật lại nói:

Tám là người chết, có bốn trăm lẻ bốn thứ bệnh cùng lúc phát khởi, bốn đại sắp tan rã, tinh thần bất an, khi gió rời thân thì tắt thở, lửa không còn thì thân lạnh. Đi trước tiên là gió, kế đến là lửa, khi thần thức rời thân thì thân thể nằm thẳng, không còn biết gì. Trong khoảng mười ngày thì thịt rữa, máu chảy, trương sình hôi hám, không còn một chút gì đáng giữ lại, trong thân lại có trùng, trở lại ăn thịt người ấy, gân mạch thối rữa, các đốt xương rời ra, đầu lâu thì ở nơi khác, còn xương sống, xương sườn, xương vai, cánh tay, xương đùi, cẳng chân và các ngón chân thì mỗi thứ một nơi, những loài muông thú giành nhau để ăn, dù cho trời, rồng, quỷ thần, bậc đế vương hay thứ dân, nghèo, giàu, sang, hèn… không ai tránh khỏi tai họa này. Thấy sự đổi thay như vậy nên Như Lai xuất gia tìm đạo, không bao giờ muốn trở lại nữa. Đó là vị thầy thứ tám của Như Lai. Khi ấy, đức Phật nói kệ:

Ta nghĩ già, bệnh, chết

Họa lớn trong ba cõi

Phước hết liền lâm chung

Tắt thở xuống suối vàng.

Thân rã trở về đất

Thần thức tùy nhân duyên

Như Lai sợ điều này

Học đạo đến Niết bàn.

Bấy giờ, nghe đức Phật giảng nói xong, Phạm chí thông đạt hết thảy, liền chứng quả vị Tu đà hoàn, ở trước đức Phật xin giữ năm giới, làm ưu bà tắc không sát sinh, không trộm cắp, không dâm dục, không dối trá, không uống rượu, rồi hoan hỷ lui ra.

Luận Tam Pháp Độ

Hán Dịch: Đời Đông Tấn, Tam Tạng Pháp Sư Cù Đàm Tăng Già Đề Bà, Người Nước Kế Tân.

QUYỂN HẠ: PHẨM THỨ BA: Y (NƯƠNG TỰA)

Hỏi: Đã nói đức và ác. Thế nào là y (nương tựa)?

Đáp: Y (nương tựa) là ấm giới nhập, đó là ba chỗ nương tựa. Có thể nương tựa, nên mới nói là y. Có thể nương tựa là nghĩa lập. Chúng sinh nương vào ấm giới nhập mà sống, làm các việc đức cũng như ác, cho nên phải biết nó là chỗ dựa của đức và ác.

Hỏi: Thế nào là ấm?

Đáp: Ấm là sắc, hành và tri. Ấm nghĩa là chứa nhóm, cột buộc. Sắc ấm là như màu xanh, vàng, đỏ, trắng, to, nhỏ, dài, ngắn, vuông, tròn. Sắc là bốn đại và những gì do bốn đại tạo ra, có thể thấy và không thể thấy. Đó là sắc ấm. Bốn đại và sự tạo sắc, hai thứ này là có thể thấy, không có thể thấy. Có thể thấy như những gì mắt thấy; không thể thấy là thanh hương, vị, xúc, chúng đối với mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và bốn đại.

Hỏi: Nói sắc là bốn đại và những gì do bốn đại tạo ra; trong đó, bốn đại, chính nó cũng không biết, huống là những gì chúng tạo. Thế nào là bốn đại?

Đáp: Đại là đất nước lửa gió. Chúng tạm được gọi là đại. Sắc do mỗi thứ hợp lại, trong đó tướng cứng chắc là đất, tướng ẩm ướt là nước, tướng nóng là lửa, tướng động là gió. Chính chúng tạo sắc, đó là mây mù, là khói sương, là ánh sáng, là mặt trời, là bóng tối, năm sắc năm tình (căn) cứ như vậy mà so sánh.

Hỏi: Đã nói sắc ấm. Thế nào là hành?

Đáp: Hành là nương vào thân, miệng, tâm. Nương vào thân, miệng, tâm mà hoạt động, tạo ra mọi hữu vi, nên gọi là hành. Kinh nói: Sắc là hành hữu vi. Chúng lại tiếp tục làm nữa, giống như con lại sinh ra con. Giống như sắc, nên biết năm ấm cũng như vậy, chúng được tập hợp do vô lượng thứ gọi là năm ấm, như đống lúa. Hành gồm có phước, chẳng phải phước và bất động, đó là ba thứ hành.

Hỏi: Thế nào là tri?

Đáp: Tri là thống (thọ), tưởng, và thức. Ba thứ này gọi là tri; cũng gọi là đạo pháp, vì đạo không lìa nhau. Như Thế Tôn nói: nếu đã thống (thọ) tức đã biết (tri).

Hỏi: Thế nào là thống (thọ)?

Đáp: Thống (thọ) là vui, khổ và không khổ không vui. (Lạc thống, khổ thấy và bất khổ bất lạc thống) Tánh vốn là thống, nên nói là thống (thọ lãnh). Thống vốn không có y cứ vào gì (vật thể khác...) để thấy, mà thống tức là năng thống (chủ thể). Nếu thống có y cứ vật thể nào thì lẽ ra, nó khác với thân mạng. Nếu chính nó là năng thống, thì tức chính là thân mạng này, nhưng thống không phải là thân mạng. Do đó vì tánh thống nên nói thống, là phân biệt chữ nói ba loại thống này. Lạc thống, khổ thống và bất khổ bất lạc thống, đều duyên với nhau. Như duyên với lạc thống có khổ thống; duyên với khổ thống có lạc thống và duyên với cả hai có bất khổ bất lạc thống. Như Thế Tôn nói: “Lạc thống đối với khổ thống; khổ thống đối với lạc thống; lạc, khổ thống đối với bất khổ, bất lạc thống. Đối là nghĩa oán thù.”

Hỏi: Thế nào là lạc thống?

Đáp: Lạc là dục, bất ác và vô trước. Ba thứ này phát sinh ra lạc. Dục phát sinh là hành năm dục sinh vui mừng. Bất ác phát sinh, bất ác là nói nghĩa chẳng có xấu ghét. Tức là hành thiện, giới vô dục, đối với giới, ý không hối hận, do đây sinh vui mừng. Vô trước là điều phục căn, xa lìa năm dục khi hành thiền, vô lượng ý không loạn động mà sinh vui mừng. Vô trước có nghĩa là không vướng lụy, ở nghĩa căn cũng nói là bất nhiễm.

Hỏi: Thế nào là khổ thống?

Đáp: Khổ là sinh, lão, tử; đó là ba khổ thọ. Trong đó sinh khổ như mới bị ung nhọt. Lão khổ như ung nhọt phát triển. Tử khổ như bệnh ấy đã ăn sâu vào xương tủy. Lại nữa, do sinh, nên có hết thảy khổ, nên nói sinh khổ. Như Thế Tôn dạy: Sinh ra đã có đau đớn tay chân bị cắt, chặt. Lão khổ là sắc diện, sức khỏe suy sụp. Tử khổ là mọi yêu mến bấy lâu bị chia lìa. Đó là khổ thống.

Hỏi: Thế nào là bất khổ bất lạc thống?

Đáp: Không khổ không vui là ở ba cõi. Không khổ không vui là chướng ngại đối với khổ vui. Ba cõi ấy phần sau sẽ nói. Nếu khiến cho không khổ không vui là ở ba cõi, ngăn những điều khổ vui đã nói ở trước thì nên biết đó chẳng phải khổ vui của ba cõi. Cõi dục có ba thứ thống. Cõi sắc có hai: Vui và không khổ không vui. Cõi vô sắc có một là không khổ không vui. Đó là thọ không khổ không vui trong ba cõi.

Hỏi: Thống ấy làm chỗ nương tựa cho cái gì?

Đáp: Lạc là chỗ nương tựa của nhiều dục tham. Khổ là chỗ nương tựa của nhiều giận dữ. Không khổ không vui là nơi nương tựa của nhiều ngu si. Tại sao? Vì có lạc thống thì vô dục, có khả năng trừ được dục, như trong ba thiền. Có khổ thống thì vô sân có thể trừ sân. Như Thế Tôn, dù đầu đau và bị thương ở chân, nhưng không khởi giận. Cảm giác không khổ không vui thì vô si của thiền thứ tư và bốn định vô sắc. Có khả năng trừ thống. Như vậy, tùy nghĩa mà nói.

Hỏi: Chúng từ đâu mà sinh?

Đáp: Chúng từ nghiệp, sự bức bách và cõi mà sinh. Lạc thống và bất khổ bất lạc thống, đều từ nghiệp sinh, từ sự bức bách sinh, từ cõi sinh, không phải tự nhiên hay tình cờ.

Hỏi: Nghiệp có vô lượng thứ, đây nói nghiệp nào?

Đáp: Nói nghiệp sinh đó là phước, phi phước, bất động.

Lạc thống, khổ thống. Bất khổ bất lạc thống này, sinh từ ba nghiệp: phước, phi phước, bất động. Như nghĩa lạc thống là từ phước sinh. Khổ thống là từ tội sinh (phi phước). Bất khổ bất lạc thống là từ bất động sinh. Trong đó, phước là khả năng trừ mọi ác hành, bốn thiền là cao nhất. Phi phước là ác hành. Bất động là thiền thứ tư và vô sắc.

Hỏi: Như trước đã nói, phước là thí, giới, tu. Tu tức là thiền, vô lượng và vô sắc, nay tại sao nói riêng lạc thống là từ phước sinh?

Đáp: Nói riêng không có lỗi. Do có nhiều tụ, nên nói riêng, như đã nói về thiền. Như cho tỳ kheo này ba y, riêng cho tỳ kheo khác Phật hộ (hình Phật) và bát không thể vì Phật hộ, nhưng cũng là tỳ kheo cho nên cho ba y và bát. Mà tỳ kheo khác có Phật hộ lẽ ra cùng giống tỳ kheo, được cho y kia. Như vậy, tu là thiền, vô lượng và vô sắc; phước là ba thiền. Nếu không phân biệt ba thiền, thì đối với việc tu sẽ có lỗi, do có nhiều tụ.

Hỏi: Thế nào là từ bức bách mà sinh?

Đáp: Bức bách sinh là mình, người và cả hai bị bức bách sinh ba thứ thống. Vì mình vì kẻ khác, vì cả hai. Bức bách có hai thứ: Vui và khổ. Khổ vì mình là như lấy dao tự đâm, rồi sau đó lấy thuốc bột chiên đàn chữa trị. Khổ vì người khác, như đánh người khác bể đầu rồi trị thuốc. Khổ vì cả hai, như sai người đánh bể đầu mình, rồi lại lấy thuốc trị. Hết thảy những việc như thế, gọi là bức bách sinh.

Hỏi: Thế nào là cõi sinh?

Đáp: Cõi sinh là Thời, Ác và Hoạn.

Hỏi: Cõi trước nói là cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc, tức là cõi được nói ở đây chăng?

Đáp: Đây không phải cõi như nói ở trước là lìa chúng sinh mà chính là ba loại tưởng về thời, ác và hoạn. Cõi nói ở đây là dựa vào tưởng. Trong đó, thời là hạ, đông, xuân, là ba thời gian. Mùa hạ đàm sinh trưởng, mùa đông tăng việc tiết nước dãi. Mùa xuân gió tăng trưởng. Như y thuật có nói:

“Nhờ thời tiết nên có cảm nhận vui sướng.”

Hỏi: Thế nào là ác. Đó là ác hành, ái vô minh chăng?

Đáp: Không hủy hoại pháp thân. Ở đây nói là hủy hoại thân tứ đại.

Hỏi: Thế nào là ác?

Đáp: Ác là gió, đàm, khạc nhổ. Gió, đàm, khạc nhổ này phá hoại thân tứ đại, do đó mà thống được sinh ra.

Hỏi: Hoạn là gì?

Đáp: Hoạn là chúng sinh nhân ở xa lìa. Hoạn nghĩa là khổ. Chúng sinh nhân ở xa lìa chúng mà sinh khổ. Ví như lìa tường vách, cây, đá, núi. Nhân là nhân ở mình, người và cả hai. Đó gọi là thống.

Hỏi: Tưởng là gì?

Đáp: Tưởng là hữu tưởng, vô tưởng, vô sở tưởng, quán sai biệt. Tưởng là nhận lấy hình tướng khác nhau, trong đó hữu tưởng, vô tưởng, vô sở tưởng, quán sai biệt là cùng một nghĩa. Hữu tưởng thì chỗ nương tựa chung, vô tưởng thì chỗ nương tựa không chung. Như nhiều bình, có người nói đây là bình mật, đây là bình sữa. Do đây tưởng nên tưởng hoặc không có mật, không có sữa đó là thọ trống không, tưởng trống không. Như vậy tiếng gọi (thanh) tưởng ấy so với thọ có khác nhau. Nếu loại bỏ tiếng gọi tưởng, so sánh như vậy là thọ. Vô sở tưởng tức không có cái gì, là xả bỏ. Lại nữa do có ham muốn nên nói có sở hữu. Từ ham muốn này mà nói tới lĩnh vực giải thoát, nên khi quán xét rồi thì thấy chẳng có gì. Lại nữa, hữu tưởng là quán thiện thức xứ. Vô tưởng là quán phi tưởng, phi phi tưởng xứ. Vô sở tưởng là quán vô sở hữu xứ.

Hỏi: Thức là gì?

Đáp: Thức là sinh, thành, bất thành nhập. Hành, danh sắc và cả hai nương vào (câu y) làm duyên mà có thức. Thức khác chủng trí, nên gọi là thức. Chủng chủng trí nên gọi là thức. Đó là ba thứ: sinh, thành nhập, bất thành nhập. Nương hành, nương danh sắc và nương cả hai làm duyên (cây y duyên) mà được ba thứ. Thế Tôn nói mười hai duyên khởi; trong đó nói hành duyên lấy thức. Lại nói danh sắc duyên với thức. Lại nói mắt, sắc làm duyên sinh ra nhãn thức. Ở đó, đủ loại hành tạo tác, khi sinh vào thai mẹ hợp thành sinh thức (câu sinh thức). Đó là hành duyên sinh thức. Liền trong thai mẹ, dần dần phát khởi thành các nhập cùng với thức đã sinh ấy gọi là danh sắc duyên thức. Lại nữa, khi thành nhập, nhập tranh không tranh, định bất nhập định, duyên với căn và nghĩa căn sinh thức. Đó là nương cả hai làm duyên. Duyên tức là nương tựa. Không thể không có chỗ nương tựa mà thức sinh được. Đó gọi là nương cả hai làm duyên mới được sinh thức.

Hỏi: Như trước đã nói giới định trí, sao đây lặp lại về thức?

Đáp: Dựa vào trí và nơi nương tựa là hai thứ. Đây là nương, kia là chỗ bị nương. Lại nữa, giới đã nói là có hai thứ, như vậy ở đây cũng nói hai thứ, không có lỗi gì. Đã nói xong chơn độ thứ nhất (ấm của phẩm y).

Hỏi: Đã nói ấm, thế nào là giới?

Đáp: Giới là cõi dục, sắc, vô sắc. Ba cõi ấy, duy trì nghiệp này, nên nói là cõi. Trong đó, nghiệp là gồm thâu tất cả chúng sinh, cho đến Niết bàn vô dư.

Hỏi: Thế nào là cõi dục?

Đáp: Cõi dục là người, trời, nẻo ác, nói gọn là vậy. Do trụ nơi dục nên nói là cõi dục (ham muốn), vì giữ lấy dục nên nói là cõi dục.

Hỏi: Thế nào là cõi người?

Đáp: Người được xem là tướng trạng của nam căn, nữ căn, mạng căn nương dựa vào bốn châu. Nên biết hết thảy tướng này là người, cũng nương tựa vào bốn châu. Trong đó tướng nữ gọi là nữ, tướng nam gọi là nam.

Hỏi: Tướng được xem là mạng căn ấy là không phải nam nữ, hay để nói riêng về mạng căn ư?

Đáp: Tuy có tướng nam, nữ, nhưng tướng được xem là mạng căn trong đây nói riêng biệt. Kẻ ái nam ái nữ không có tướng được xem là nam, nữ nhưng có mạng căn. Tướng ấy trụ vào thai lớn dần thì có mạng căn, mà chưa thành bộ phận nam nữ. Cho nên nói mạng căn là riêng biệt.

Hỏi: Bốn châu là những châu nào?

Đáp: Là những châu: Diêm phù đề, Phất vu đãi, Cùda ni, Uất đơn việt. Đây vì xem xét tướng trong cõi Diêmphù đề. Cho nên nói Diêm phù đề, là tùy phương sở mà xét tướng. Ba cõi: Cõi Phất vu đãi, Cù da ni, Uất đơn việt thì mạng sống lâu tùy số. Vui cũng có khác, có hạn, dần dần chuyển lên tốt đẹp hơn.

Hỏi: Còn cõi trời thì sao?

Đáp: Nói chung thì có hai thứ trời: Dục sinh và ly dục.

Hỏi: Ở đây nói trời nào?

Đáp: Trời Dục sinh là tiếp xúc, nói, nhìn dục sinh. Nói dục sinh là không nói ly dục. Trời dục sinh có ba thứ: xúc dục sinh, thuyết dục sinh, và thị dục sinh. Thuyết dục sinh là trời Hóa Lạc. Ở đây, nếu tâm nhiễm ô, tâm nhiễm ấy đối với thiên nữ mà cùng nói chuyện, thì ngay khi đó, họ sẽ thành dục. Nếu nhiễm ô ý chỉ ở một phía thì không thành dục, chỉ là cảm giác hoan lạc, giống như cõi người, khi cầm lấy tay nhau. Trời ấy cũng thế. Ý không nhiễm ô là như mẹ với con. Do tạo tác biến hóa làm cảnh tốt đẹp để thỏa lòng dục vui thích, nên gọi là trời Hóa Lạc. Thị dục sinh là cõi trời Tha Hóa Tự Tại. Ở đây, nếu trời (nạn nhân) cùng với thiên nữ cả hai nhìn nhau say đắm, khi đó trong họ dục sẽ thành. Nếu ý nhiễm chỉ ở một phía thì không thành dục, chỉ là cảm giác hoan lạc; giống như cõi người khi ôm nhau sinh khoái lạc. Còn ý không nhiễm giống như thấy người khác. Bởi do người khác biến hóa thành tự tại, nên nói là trời Tha Hóa Tự Tại.

Hỏi: Đã nói trời thị dục sinh, thế nào là xúc dục sinh?

Đáp: Xúc dục sinh là từng cặp, ôm nhau, nắm tay nhau. Trời xúc dục sinh có ba loại: Từng cặp dục sinh, ôm nhau dục sinh, nắm tay dục sinh; từng cặp dục sinh sẽ nói sau. Ôm nhau dục sinh là trời Diệm ma, mỗi người ý đều có đắm nhiễm, nên khi ôm nhau, liền thành dục, nhưng nếu chỉ một bên đắm nhiễm thì không thành dục. Cảm giác hoan lạc (ôm nhau), giống như cõi đời này, ôm nhau sinh vui thích. Ý không đắm nhiễm như ôm người khác. Do suốt đêm vui vẻ hoan lạc nên gọi là Diệm ma.

Hỏi: Thế nào là nắm tay dục sinh?

Đáp: Nắm tay dục sinh là cõi trời Đâu suất đà (tri túc). Ở đó, cả hai đều có ý đắm nhiễm, nắm tay nhau thì khi đó thành dục. Chỉ một bên đắm nhiễm thì không thành dục. Nhưng cảm giác hoan lạc này giống như cõi người khi ôm nhau mà sinh vui thích. Không nhiễm ô giống nắm tay người khác. Vì biết thỏa mãn đủ theo cảnh giới, vốn có của mình, nên gọi là Đâu suất đà.

Hỏi: Thế nào là từng cặp dục sinh?

Đáp: Từng cặp dục sinh là ở ba mươi ba tầng trời, Tứ thiên vương và Địa thiên. Vì từng cặp cùng hành sự nên nói là từng cặp dục sinh. Hết thảy mọi sự dục, giống như trước đã nói, nhưng muốn phân biệt nói “từng cặp dục sinh” ấy là hành sự dục giống như cõi người. Như ba mươi ba tầng trời, ở đỉnh núi Tu di hành sự dục như người; Tứ thiên vương vừa giống người vừa giống trời (xử trung); còn Địa thiên thì nương vào đất đai, cây cối, núi non làm nơi ở, yêu thích cảnh giới vui sướng. Tất cả những thứ này gọi là trời hành dục, giống như nhân gian nhưng không có bất tịnh mà có khí.

Chỗ ở chuyển dần càng lên cao, ấy gọi là trời cõi Dục.

Hỏi: Thế nào là nẻo ác (ác thú, ác đạo)?

Đáp: Nẻo ác là địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Đó là ba nẻo ác. Vì nơi đây xấu, ác nên gọi là nẻo ác. Ác là không thể yêu thích, nên gọi là nẻo ác.

Hỏi: Địa ngục là sao?

Đáp: Địa ngục là gồm địa ngục lạnh, địa ngục nóng,

địa ngục biên. Địa ngục có nghĩa là không thể vui.

Hỏi: Địa ngục lạnh là sao?

Đáp: Địa ngục lạnh là nơi kêu la to, không kêu la to, không kêu la. Đó là ba tướng nhìn thấy của địa ngục lạnh. Kêu la to, không kêu la to, không kêu la là do ở đó hết sức ác phải kêu la to lên, nên gọi là kêu la.

Hỏi: Thế nào là kêu la to?

Đáp: Kêu la to như các ngục A phù đà, Nê la phù đà, A ba bạt. A phù đà, Nê la phù đà, A ba bạt là ba ngục kêu la to. A phù đà là kể số lượng, như nước Ma kiệt đà này, cứ mười hạt cải là một thương. Mỗi ngục đó nhận hai mươi khư lê với đầy hạt cải như vậy. Giả sử có người, cứ trăm năm lấy một hạt, còn có thời hạn lấy hết hạt cải ấy, nhưng sự sống ở ngục A phù đà ấy là không cùng tận. Hai thăng là một a lặc, bốn a lặc là một độc lung na, mười sáu độc lung na là một khư lê, hai mươi khư lê là một thương, như vậy cho đến mười thương, nhưng sự sống nơi địa ngục A phù đà này còn chuyển gấp đôi số ấy! Lại nữa, A phù đà tợ như là ung thư. Trong địa ngục A phù đà này, do sức lạnh nên thân nổi lên mụn, như ung thư. Ngục Nê la phù đà thì không giống như ung thư. Chỉ cử động thân là gió thổi khiến thân phình to lên. Ngục A ba bạt thì gió thổi hết sức lạnh, da toác ra, thịt rơi, rét căm căm. Đó là ba thứ ngục kêu la to.

Hỏi: Thế nào là không kêu la to?

Đáp: Không kêu la to là ngục A trá hưu, Trá hưu, Ưubát la. A trá hưu, Trá hưu, Ưu bát la, ba ngục này không kêu la to. Ở ngục A trá hưu, Trá hưu thì gió thổi lạnh kinh hồn, da toác, thịt rơi, lạnh khổ chịu không nổi. Hoặc tìm cách kêu lên “a trá hưu”. Ngục Trá hưu, Ưu bát la thì gió càng thổi lạnh dữ dội, toác da, thịt rơi. Do nghiệp tội, nên tự sinh ra từng lá sắt mỏng quấn quanh lấy thân, như hoa Ưu bát la. Tội này là do chê bai bậc thánh nhân nên đọa vào ngục Ưubát la, luôn chịu khổ như thế.

Hỏi: Thế nào là ngục không kêu la?

Đáp: Không kêu la là gồm bốn ngục: Câu mâu đà tu, Kiến đê già phần, Đà la già, Ba đàm ma. Ở đây, gió thổi lạnh dữ, thân phình to lên. Ở trong các ngục đó tội nhân chịu bao nhiêu khốn khổ, khiến thân đau đớn rên rỉ mãi. Tội này là do chê bai thánh nhân, nên bị đọa vào bốn ngục ấy, chịu vô lượng khổ sở. Đó là hết thảy những địa ngục băng giá. Chúng ở trong khoảng bốn châu, dưới đáy núi Thiết Vi, núi Đại Thiết Vi. Từ đấy ngước lên nhìn thì toàn bóng tối. Gió lạnh thổi thốc vào thân, rồi còn bị lửa đốt cháy. Thân như rừng trúc cháy, nổ lốp bốp. Từ tiếng nổ sinh ra các tưởng, còn có những chúng sinh phải chịu khổ khác. Cả thảy đều là tội chê bai phỉ báng thánh nhân, nên bị khổ như vậy. Như kệ Thế Tôn nói:

Nê la phù có trăm ngàn,

A phù đà ba mươi lăm,

Chê bai thánh, đọa cõi ác,

Do miệng và ý nguyện ác.

Hỏi: Thế nào là địa ngục nóng?

Đáp: Địa ngục nóng bao gồm: Có chủ cai trị, ít chủ cai trị, không có chủ cai trị, đó là ba tướng nhìn thấy được của địa ngục nóng. Chủ trị là tra khảo, ở đó phần nhiều vì chúng sinh xử trị, ít vì chúng sinh xử trị, hoặc tự xử trị hoặc do tội tự sinh, hoặc lìa phương tiện chúng sinh mà thọ khổ.

Hỏi: Thế nào là có chủ trị?

Đáp: Có chủ trị là ở đó gồm ba địa ngục: Hoạt, Hàng, Hắc Thằng, ở địa ngục Hoạt là ngục tốt lấy dao búa bén chẻ xẻ chúng sinh có tội, như chẻ chặt đầu dê, lột da thịt vung vãi ra, tội nhân vì nghiệp lực chưa hết nên do gió lạnh thổi mà liền da thịt lại. Thêm nữa, do tội đã làm trước kia mà móng tay tự nhiên mọc thành móng sắt nhọn, hình như bán nguyệt đầy oán hận, gặp nhau là thấy bức bách, bảo nó từng bức bách ta, nay ta trả thù nó, ai nấy đều nổi giận trong chỗ gặp nhau này, nên cào cấu lẫn nhau bằng những móng sắt đó. Ấy là do người ta vốn đã oán thù nhau trên đời, nên chết rồi đọa vào địa ngục ấy.

Địa ngục Hắc Thằng là nơi tra tấn tội nhân nằm dưới đất, lấy dây đen siết thân, đứt từng khúc. Ấy là những kẻ khi sống trên đời này đã dùng dao chặt chém người, nên chết rồi sinh vào ngục ấy. Còn nữa, trong đó ngục tốt lấy lá đồng dát mỏng, nướng đỏ, quấn vào thân, máu tuôn lai láng, tủy xương chảy ra. Đó là những kẻ ở dương gian, từng lấy roi gậy đánh đập chúng sinh. Người xuất gia, không tinh tấn mà ham nhận của tín thí về y phục, nên sinh vào ngục tối kinh hãi này, lại bị khói xông ngột ngạt. Chân bị treo ngược lủng lẳng, hít lấy khói, đó là những kẻ ở dương gian đã dùng khói đun đốt chúng sinh.

Hàng địa ngục là chúng sinh tội nhân bày thành hàng, như hàng thịt treo la liệt, bị cắt tay, chân, đầu, mũi. Đó là những kẻ ở dương gian làm nghề đồ tể, nay chịu quả báo. Bên trên thì vòng sắt nóng chảy, bên dưới thì ngồi vào xe lửa cháy lăn quay, ngục tốt thì la hét đuổi tội nhân phải chạy mãi. Đó là những kẻ ở dương gian, cưỡi voi ngựa, chạy đua nhau, thúc chúng chạy vất vả, nên nay sinh vào ngục ấy, chịu quả báo. Còn những kẻ từng xâm phạm vợ người thì bị đuổi vào khu rừng, với bao kiếm nhọn nóng buốt từ trên cao đâm ngay xuống một cách tự nhiên. Đó là địa ngục có chủ trị. Ngục tốt là những kẻ dựa vào nghiệp họ, nên chúng không bị lửa đốt. Quả báo phải trả là không thể nghĩ bàn.

Hỏi: Địa ngục ít chủ trị là sao?

Đáp: Địa ngục ít chủ trị gồm ba địa ngục: Chúng Hợp, Đại khốc, Thiết Hạm, đó là ba loại ngục ít chủ trị. Ở địa ngục Chúng Hợp, tội nhân sợ hãi ngục tốt, nên hàng trăm ngàn người chạy trốn vào khe núi, khi đã vào rồi thì tự nhiên trước sau lửa phát cháy bít các lối. Hai bên núi khe hẹp như bánh xe nghiền nát kẻ chạy vào, do vậy máu tuôn như sông, xương cốt rệu rã cả. Đó là những kẻ ở dương gian, vui chơi chà đạp chúng sinh. Lại có lửa đốt trong cối sắt to, rồi bị chày vồ giáng xuống liên tục hàng trăm năm. Tội nhân này không chết, sống hoài để chịu tội. Đó là những kẻ ở trên đời, lấy cối giã chết côn trùng và tàn bạo giết hại chúng, nên nay chịu quả này.

Địa ngục Đại Khốc là chỗ tội nhân bị nhốt trong núi sắt lớn, bị lửa đốt bốn phía, không có lối nào thoát được. Đám ngục tốt ác, không chút lòng thương xót, giận dữ hỏi: “Chúng bây tính chạy đi đâu?” Ai không có việc, chúng trao công việc, bằng những chày sắt để bổ vào đầu. Đó là những kẻ ở dương gian, bắt vạn dân làm xâu cực khổ vô hạn, nên nay bị quả báo ấy.

Địa ngục Thiết Hạm: Lửa làm cháy sắt là nền đất, đám ngục tốt xua đuổi tội nhân vào chỗ lửa cháy ấy. Xua vào hết rồi, chúng cho chó dữ nhảy đến ăn thịt. Ăn hết thịt, gió lạnh địa ngục thổi tới, tự nhiên thịt mọc ra như cũ, lại bị xua đuổi vào đó nữa. Đó là những kẻ ở dương gian nuôi tằm nấu tằm, nay sinh vào đây. Đó là ngục ít chủ trị.

Hỏi: Thế nào là địa ngục không có chủ trị?

Đáp: Không có chủ trị gồm địa ngục: khóc, nướng, không thiếu, ba thứ này là địa ngục không có chủ trị.

Địa ngục khóc: Lửa đốt cháy hừng hực những cục sắt, giống như giáp rùa, rất chật hẹp, hết thảy tội nhân đều nhốt ở giữa, dùng sắt che đậy lại, cam chịu khổ cùng cực như vậy. Tội nhân này lúc còn sống đã đốt cánh đồng rộng và xông đốt các hang ổ, nơi chúng sinh đang cư trú, nên sinh vào đây chịu báo.

Địa ngục nướng: Cả núi sắt lớn cháy, ngọn lửa táp vào nhau, tợ như cái nạo bằng sắt để gọt, nạo tội nhân, khi nướng đã giáp vòng, một mặt vừa chín, cái nạo ấy tự nhiên chuyển biến trở qua, trở lại, trái ngược cho đều. Tội nhân ở nơi ấy là những kẻ lúc còn sống đã xỏ, đâm giết người, nên sinh trong địa ngục này chịu quả báo.

Địa ngục không thiếu: Mặt đất bằng sắt bao quanh, lửa đốt, ngang, rộng cả trăm do tuần. Bốn cổng như thành, dùng đồng dát mỏng che lên trên, ngọn lửa cứ nối tiếp nhau. Tội nhân qua lại ở trong đó như củi, ngọn lửa không có gì trở ngại, đốt cháy khắp thân, chúng sinh thọ khổ không thiếu một chỗ nào. Chúng sinh chịu tội ở đây là do lúc còn sống đã giết cha mẹ, người chân thật, mang ý ác hướng đến Phật, khiến thân Phật chảy máu, tranh chấp gây xáo trộn chúng tăng và vì tạo ra quá nhiều mười nghiệp ác, nên chịu quả báo trong địa ngục đó. Đấy là nói địa ngục không có chủ trị.

Hỏi: Thế nào là địa ngục biên?

Đáp: Địa ngục biên được đặt ở những nơi xa xôi hẻo lánh, như ở trong nước, ở trong núi, hay nơi đồng trống. Nơi ấy độc nhất để cho tội nhân thọ nhận quả báo về nghiệp ác của mình, nên gọi là địa ngục biên.

Hỏi: Đã thuyết minh về địa ngục, súc sinh là thế nào?

Đáp: Súc sinh là loài bơi trong nước, đi trên đất liền, bay trong không, tất cả loài không có chân, hai chân, hay nhiều chân, đi trên đất liền, ở dưới nước, bay trong không, ba loài này là súc sinh.

Loài đi trên đất liền: voi, ngựa, bò, dê, lừa, la, lạc đà đứng hàng đầu.

Loài ở dưới nước: cá ma kiệt, thất thâu ma lại là hàng đầu.

Bay trong không: chim và muỗi, ruồi là hàng đầu.

Loài đi trên đất liền như: không có chân thì rắn đứng đầu; hai chân thì chim đứng đầu; nhiều chân thì bò, ngựa, ong và có loại trăm chân làm hàng đầu. Tất cả những loài đó, vì hành nghiệp tội lớn nên sinh trong loài súc sinh như vậy.

Đây là nói về súc sinh.

Hỏi: Đã nói về súc sinh, còn ngạ quỷ thế nào?

Đáp: Ngạ quỷ gồm có loài vô tài, thiểu tài, đa tài. Tức có ba loại ngạ quỷ: Ngạ quỷ vô tài, ngạ quỷ thiểu tài, ngạ quỷ đa tài.

Hỏi: Thế nào là ngạ quỷ vô tài?

Đáp: Vô tài là đuốc, cây kim, hôi.

Miệng như đuốc lửa, miệng nhỏ như lỗ kim, miệng hôi, là ba thứ ngạ quỷ vô tài.

Miệng như đuốc lửa: hễ ngậm miệng lại thì ngọn lửa mãnh liệt tự phát ra đốt, như lửa đốt nhiều cây đa la ở ngoài đồng. Tội nhân ở trong đấy, phần nhiều do hành vi tham lam, keo kiệt, nên sinh trong ngạ quỷ kia cam chịu quả khổ sở như vậy.

Miệng như lỗ kim: là bụng to như hang núi, cổ họng lại nhỏ như lỗ kim. Giả thiết có được thức ăn đầy đủ cũng không ăn được.

Miệng hôi: là miệng cháy sém, thối rữa, hôi hám, như phân xí, ợ lên hôi thối, không có bụng, không được ăn, cam chịu khổ lớn. Đấy gọi là những ngạ quỷ vô tài.

Hỏi: Thiểu tài là sao?

Đáp: Ngạ quỷ thiểu tài: lông như cây kim, lông hôi, có bướu cổ, đó là ba thứ ngạ quỷ thiểu tài. Loài ngạ quỷ này ít khi được vật bất tịnh, nên cũng gọi là thiểu tài.

Lông như cây kim: lông rất cứng, dài, đầu bén như mũi kim, châm khắp mình, làm cho từng lóng đốt của thân thể như rời nhau, đi lại rất khó, lông lại tự đâm, như mũi tên bén bắn vào thân con nai, cam chịu khổ lớn như vậy. Đôi khi lại không được cái ăn.

Lông hôi: lông rất hôi che khắp thân, lại tự đâm lẫn vào nhau. Thân hôi, gió phất ra, phiền não sinh giận dữ, tự nhổ lông, cam chịu nỗi khổ như vậy.

Bướu cổ: do quả báo từ nghiệp tội của mình, sinh ra bướu ở cổ, rồi tự quyết định phá vỡ nó, để mủ, máu tuôn ra mà lấy ăn. Đấy là các loài ngạ quỷ thiểu tài.

Hỏi: Thế nào là ngạ quỷ đa tài?

Đáp: Đa tài là gồm ba loại: vứt bỏ, mất, thế lực lớn. Vứt bỏ, mất, thế lực lớn, ba thứ này gọi là ngạ quỷ đa tài.

Ngạ quỷ vứt bỏ: là đời trước có làm việc bố thí, nên đời này được của dư thừa. Ngạ quỷ này suốt đời được của cúng tế đó, do đấy nên được vui.

Ngạ quỷ mất: của cải bị bỏ sót, bị rơi rớt trong ngõ hẻm, ở ngã tư đường, loài ngạ quỷ này suốt đời được những của cải ấy. Do vậy, nên được vui.

Ngạ quỷ thế lớn: là dạ xoa, la sát, tỳ xá già, đó là ba loại ngạ quỷ thế lực lớn. Cảnh giới của chúng cũng như cõi trời. Chúng nhờ phước đức của thọ mạng đời trước nên khi được thức ăn ngon, ăn xong thì có vô lượng ngạ quỷ vây quanh, thấy nhau như vậy nên sinh khổ. Như con người trông thấy người thân của mình ở ngục thì sinh khổ; ngạ quỷ kia cũng như thế, vây quanh sinh khổ. Do vì nỗi khổ này nên thức ăn hóa thành mủ, cam chịu nỗi khổ như thế. Đấy là nói loài ngạ quỷ thế lực lớn.

Những hình trời, người, và súc sinh kia, là hình của ngạ quỷ, biến hóa thành hình người, hình súc sinh, hình trời, do tùy thuộc vào nghiệp của chúng. Đấy là hết thảy những gì có ở cõi dục.

Hỏi: Đã thuyết minh về cõi dục, cõi sắc như thế nào?

Đáp: Cõi sắc là có hỷ, không hỷ và hộ (xả). Cõi sắc là nơi không có dục, chỉ có thiền, trừ giận dữ, nên được sắc tinh diệu, như luyện vàng ròng. Cõi này có hỷ, không hỷ, lìa khổ vui là hộ. Vì hỷ câu hành với (cùng đồng thời có) lạc, nên nói có hỷ. Lìa hỷ, không có hỷ câu hành với lạc, nên nói là không hỷ. Đó là lìa khổ, ngừng vui, như ngựa dừng kéo xe.

Hỏi: Có hỷ là sao?

Đáp: Có hỷ, nghĩa là có giác, không có giác, ít quán. Vì câu hành với quán, nên nói là có giác; vì lìa giác nên nói là không có giác, vì có ít quán nên nói là ít quán. Lạc là cái phải lìa chính là nói thiền. Trong đó có giác, nghĩa là sơ thiền, không có giác là thiền thứ hai. Ít quán: Là bắt đầu phần trung gian. Tập thiền này sinh trong cõi sắc. Nói chúng sinh là nói cảnh giới, nói cảnh giới là nói thiền.

Hỏi: Ai tu tập có giác, sinh thiền?

Đáp: Có giác là các cõi: Phạm Phú lâu, Phạm Ca di, Phạm Ba sản. Tập có giác, thiền sinh ở trong đó. Các cõi Phạm Phú lâu, Phạm Ca di, Phạm Ba sản: ba cõi này là có giác. Phẩm hạ trung tùy theo sinh vào. Đại phạm: do ít quán sinh, nghĩa của giác quán thì trước đã thuyết minh.

Hỏi: Thế nào là không có giác?

Đáp: Không có giác, nghĩa là các cõi: Thiểu Quang, Vô Lượng Quang, Quang Diệu. Theo giác, không có giác, hỷ lạc tương ưng với thiền, là sinh nơi ba cõi trời: Thiểu Quang, Vô Lượng Quang, Quang Diệu. Tưởng này hoặc là giả tưởng, hoặc là nhân nơi tưởng. Thiểu Quang là lúc nói năng, miệng phát ra ít hào quang, vì hào quang ít, nên gọi là Thiểu Quang. Vì nhiều hào quang, nên nói là Vô Lượng Quang. Vì hào quang tịnh vô biên, nên nói là Quang Diệu.

Hỏi: Đã nói có hỷ. Thế nào là không có hỷ?

Đáp: Không có hỷ, nghĩa là các cõi Thiểu Tịnh, Vô Lượng Tịnh, Biến Tịnh. Tập giác không có hỷ, lạc, tương ưng với thiền, là sinh nơi ba cõi trời ấy: Thiểu Tịnh: là tên gọi của không nhiều, ở đây ít phương tiện tương ưng với thiền, sinh cõi trời Thiểu Tịnh thọ hưởng lạc cũng ít phương tiện, trung bình thì sinh cõi trời Vô Lượng Tịnh, nhiều hơn nữa thì sinh cõi trời Biến Tịnh.

Hỏi: Đã nói không có hỷ, lạc. Vậy hộ là sao?

Đáp: Hộ tương ưng với ba cõi:

Hữu tưởng

Vô tưởng3. Giác Ý tưởng.

Hộ kia là gồm Quả Thật, Vô Tưởng, Tịnh Cư. Tu tập hộ lạc tương ưng với thiền, sinh ở đó nên nói là hộ. Có ba hạng: trời Quả Thật, trời Vô Tưởng, trời Tịnh Cư; trong đó, Quả Thật là tu tập từ thấp, vừa đến cao mà sinh Quả Thật của thiền thứ tư.

Vô Tưởng: vì diệt tưởng nên sinh vô tưởng. Diệt thọ, tưởng, thức kia, vì lẽ không có tưởng dục nên đều cùng diệt, chỉ có sắc ấm, hành ấm, ít nhập sinh tưởng, ấy là chết.

Hỏi: Tịnh Cư là sao?

Đáp: Tịnh Cư là gồm các cõi: Thiện Hiện, Thiện Kiến, Tịnh. Ba thứ này là Tịnh Cư. Tịnh Cư nghĩa là chỗ hết các phiền não.

Hỏi: Có năm chỗ Tịnh Cư, nay sao lại nói có ba?

Đáp: Tịnh là các cõi Vô Phiền, Vô Nhiệt và Sắc Cứu Cánh, ba cõi này gọi là tịnh tưởng. Người biên chép kinh, ý muốn như vậy.

Hỏi: Đã nói về cõi sắc. Thế nào là cõi vô sắc?

Đáp: Vô sắc, trong phần tu ở trước đã nói. Người tu hành, trong thời gian, tu tập chánh thọ, sẽ sinh vào cõi vô sắc, đó là đạo và quả đều đã nói.

Chơn độ thứ hai của phẩm Y đã nói xong.

Hỏi: Đã nói về ấm, giới, còn nhập thì thế nào?

Đáp: Nhập nghĩa là xúc, độ, giải thoát nhập. Xúc nhập, độ nhập, giải thoát nhập, ba thứ này là tướng của nhập. Nhập, nghĩa là nương tựa, như miếu là chỗ nương tựa của chư thiên.

Hỏi: Nhập kia, vì cái gì mà nhập?

Đáp: Vì đức, vì ác mà nhập. Trong đó, giải thoát nhập là đối tượng nương tựa của đức. Độ nhập là chỗ nương tựa của ác. Xúc nhập là chỗ nương tựa của cả hai. Ý ô nhiễm sinh ác, ý tịnh sinh đức.

Hỏi: Xúc nhập là sao?

Đáp: Xúc nhập nghĩa là cảnh giới gần, cảnh giới không gần, và không có cảnh giới. Cảnh giới: là chỗ duyên, tùy thuộc vào hành duyên của xúc, chính là cảnh giới của nó. Duyên gần là nói cảnh giới gần. Duyên không gần là nói cảnh giới không gần. Không có duyên là nói không có cảnh giới.

Hỏi: Cảnh giới gần là sao?

Đáp: Cảnh giới gần nghĩa là nhập của tỷ, thiệt, thân. Tỷ nhập, thiệt nhập, thân nhập là ba cảnh giới gần. Mùi hương đến mũi thì ngửi, không đến thì không ngửi. Dù có hoa rất xa, song hương rời hoa bay đến mũi ngửi. Hương là tánh của sắc, do vậy nên nếu có gió bắc thì hương đến hướng nam, mà không tỏa đến hướng bắc, là do hương rời hoa bay đến mũi, cho mũi ngửi. Vị cũng như thế. Dính lưỡi là biết vị, không từ đồ đựng, không từ tay. Xúc cũng như thế. Đối tượng nhận biết của thân căn có tám thứ: cứng, mềm, nhẹ, nặng, thô, nhám, lạnh, nóng. Do những xúc kia mà sau đó có cảm giác, thế nên đó là ba cảnh giới gần.

Hỏi: Thế nào là cảnh giới không gần?

Đáp: Cảnh giới không gần, nghĩa là nhập của nhãn, nhĩ, ý. Nhãn nhập, nhĩ nhập, ý nhập, là ba cảnh giới không gần.

Hỏi: Mắt cũng thấy gần, một ít cảnh giới không ngăn cản. Tai cũng như thế, con muỗi ở trong lỗ tai cũng nghe tiếng. Ý là không có sắc, làm sao biết được cảnh giới không gần?

Đáp: Do đấy nên mới nói cảnh giới không gần, nếu không có ngăn cản thì tiếp nhận cảnh giới.

Hỏi: Phần giới hạn của cảnh giới không gần là bao nhiêu?

Đáp: Ở đây không có giới hạn. Hoặc có thể là bốn mươi ngàn do tuần, thấy được mặt trời, mặt trăng, hoặc không thấy được. Hoặc chỉ một do tuần là thấy sắc. Hoặc là mười dặm, tùy thuộc vào sức của căn mắt ở nơi người kia, do vậy nên mới nói cảnh giới không gần, mà không nói là xa, nhưng không ngăn cản tiếp nhận cảnh giới, không phải dời vật thể đến chỗ thấy mới thấy, lìa rồi sau mới thấy. Tai cũng như thế, không phải vì bức thiết phải dần (tiếp cận), cho nên mới nghe được. Con muỗi dù ở trong lỗ tai nhưng không đến chỗ nghe, tai ở đây cũng tùy thuộc sức của căn để nghe tiếng. Ý, nghĩa là không có sắc, ý kia không có gần, xa, nên nói cảnh giới không gần mà không nói là xa.

Hỏi: Không có cảnh giới là sao?

Đáp: Không có cảnh giới, nghĩa là bên ngoài mình tiếp nhận, người khác tiếp nhận và không tiếp nhận. Ngoài nghĩa là không có cảnh giới, là sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Trong pháp này, tạm gọi là ngoài, là mình tiếp nhận, người khác tiếp nhận và không tiếp nhận. Ở đây không có cảnh giới, nhưng là cảnh giới của người khác. Năm cảnh giới này, không có duyên mà là pháp sở duyên của người khác, nên phải phân biệt. Là cũng đa số vì không có cảnh giới, nên nói không có cảnh giới.

Hỏi: Đã nói xúc nhập, độ nhập là sao?

Đáp: Độ nhập, nghĩa là nói nhân một xứ, nhân bất chánh và không có nhân.

Nói đến nhân một xứ, nói đến nhân bất chánh, nói đến không có nhân; nghĩa của ba thứ này rất nhiều nhưng nói tóm lược ba độ nhập. Trong đó, nhân một xứ nghĩa là nói, như lá cờ nhân đà la được mọi người đem đến, có người nói là Điều đạt đem đến. Mọi người kia cũng có ở đó, đâu phải một mình Điều đạt làm việc này, lẽ ra phải nói là chúng, mà nói là một. Nói nhân một xứ cũng như thế. Ba sự mới hợp thành nghĩa: hoặc nghiệp đời trước, hoặc hiện đã làm, hoặc do ân của người khác. Như vậy, ba sự hợp thành nghĩa chỉ nói một.

Nói nhân bất chánh, nghĩa là nói: Như nói lá cờ nhânđà la ấy. Có người nói không phải do một người đem đến, cũng không phải hai, trong đây dù có nhân, nhưng là không bất chánh (bất chánh nhân).

Nói không có nhân, nghĩa là nói: như thế, lá cờ nhânđà la không hề có nhân nào mà đến (tự nhiên, ngẫu nhiên).

Hỏi: Nghĩa của nhân một xứ là sao?

Đáp: Một xứ, nghĩa là nói do nghiệp, do công phu của mình, của người khác. Một, là nói việc đã làm ra gồm có hai thứ: hoặc do đời trước đã tạo, hoặc do hiện đang tạo. Trong đó, nếu do đời trước tạo thì đấy gọi là nghiệp.

Hoặc lại có thuyết nói: “Trời tạo ra. Ba thứ như thế thành nghĩa, như trước đã nói. Như vậy là ba thứ nghĩa: hoặc nói nghiệp, hoặc nói công phu, hoặc nói ân của người khác. Một xứ là chỉ nói nghiệp, người ấy sẽ phụ bạc công phu của người khác, không biết ân nghĩa, không thể cùng tùng sự. Như ta vốn đã tạo ra, thì mong cầu hoặc do không mong cầu, cuối cùng cũng tự được. Nói một xứ có lỗi như thế.

Hỏi: Nhân bất chánh là sao?

Đáp: Nói nhân bất chánh là nói vọng tưởng chúng sinh, pháp và cả hai và nhân tố chính (căn nhân). Mọi sự tốt xấu đều từ chúng sinh tạo. Hoặc lại cho là từ pháp tạo, hoặc lại cho là chúng sinh và pháp đã tạo. Đó là ba loại nói nhân bất chánh. Nhưng chẳng phải do chúng sinh tạo, chẳng phải do pháp tạo, cũng chẳng phải do cả hai cùng tạo.

Hỏi: Tưởng nhân tố chính của chúng sinh là thế nào?

Đáp: Chúng sinh là nói Phạm, Y nhiếp phi la và Vị sửnậu. Do hai thứ này tạo thành thế gian. Là nói chúng sinh hành tác ở thế gian là do Phạm là chủ tạo hóa, do Y nhiếpphi da là chủ tạo hóa, do Vị sử nậu là chủ tạo hóa. Người không trí tuệ cho là như thế.

Nói Phạm tạo hóa nghĩa là nói Phạm thiên tạo ra hư không, hư không tạo ra gió, gió tạo ra nước, đất. Nước, đất tạo ra gò, núi, cỏ, cây, như thế là có thế gian hết thảy đều có lỗi. Vì sao? Vì nếu Phạm thiên tạo ra hư không và đất ấy, thì Phạm thiên kia trụ ở chỗ nào để sáng tạo ra không và đất này? Tức phải ở giữa để tạo ra, thì nghĩa này không như vậy, vì thế là có lỗi. Như Nhiếp phi la và Vị sử nậu cũng như thế.

Hỏi: Trưởng nhân tố chính của pháp là thế nào?

Đáp: Pháp, nghĩa là thời, khí, tự nhiên tác tức thời tác, khí tác, tự nhiên tác, ba thứ này nói là nhân tố chính của pháp. Trong đó nói về thời nghĩa là:

“Thời tiết sinh tất cả

Thời tiết thuần tất cả

Thời tiết hoại tất cả

Thời tạo cả thế gian.”

Thuyết này có lỗi như trong phần “một xứ” trước đã nói. Cái đáng được cầu thì không cầu được, cái không cần cầu thì cầu được, ấy chính là thời tác động vận hành chứ không phải tạo tác thành. Chớ nói là nhân tố chính mà có lỗi. Vì sao? Vì thời nghĩa là không như hư không mà nghĩa tạo vật (là có) thì không hợp lý. Như thế đều có lỗi.

“Khí cũng không thể tạo

Khí là không hữu tình

Gọi là sự vô sự

Khí không có mạng này

Tự nhiên cũng như thế

Tự nhiên nếu sinh

Chẳng phải nghĩa tự nhiên.”

Nếu không có tức chẳng phải là nhân, nếu do không có nhân sinh thì tất cả sinh cũng như thế, đâu khác gì tự nhiên? Như có thường, thì thường kia nào có lỗi? Chẳng phải có thường mà tan rã hư hoại, lỗi so sánh như thế, đừng nói như vậy mà có lỗi.

Hỏi: Thế nào là không có nhân?

Đáp: Không có nhân nghĩa là tánh, ngẫu nhiên, không có. Nói không nhân là có ba thuyết về: tánh, ngẫu nhiên và không.

Tánh là nói trong tánh của vạn vật sinh, không phải nhân nơi người khác. Vì sao? Vì như gai góc bén nhọn, không có người làm cho bén nhọn. Tất cả đều như vậy.

Nói ngẫu nhiên, là nói vạn vật ngẫu nhiên sinh, như nguồn suối nước lớn, cỏ rơi xuống giữa dòng, tập trung một chỗ kết thành bè. Nói ngẫu nhiên là như thế. Ở chỗ kia, gió ngẫu nhiên thổi ập đến, hoặc thổi từ đông, tây, nam, bắc. Sự sinh của vạn vật cũng như thế.

Thuyết không có: Nói thẩm tra như thế này: Trong tất cả thứ này không có gì là có, làm thế nào sinh? Do đâu sinh? Sinh ở chỗ nào? Sự sinh này chẳng phải là có sở hữu, thành thử tất cả thuyết kia đều có lỗi. Vì sao thế? Vì nếu tánh của vạn vật thích ứng sinh thì lúc sinh mầm mộng, đã không cần đến nghề nghiệp làm ruộng? Cũng chẳng cần tưới tiêu? Tuy nhiên, nếu không có công tác cần thiết này, tất nhiên mầm mộng cuối cùng cũng không sinh. Do đó, vạn vật không phải tánh sinh.

Như thế, mỗi mỗi nên chấm dứt, không biện luận nữa!

Hỏi: Đã thuyết minh về độ nhập, còn giải thoát nhập thì sao?

Đáp: Giải thoát nhập, nghĩa là tưởng, thiền, nghe rộng, ba pháp này là giải thoát nhập. Giải thoát, nghĩa là diệt ác, nơi giải thoát nhập kia. Ba nhập này, dựa vào đấy mà được giải thoát. Tưởng là nghĩa duyên. Nương tựa Phật, Bích chi Phật, Thanh văn mà được giải thoát.

Thiền: Như đã nói trong phẩm thứ nhất. Tương đương nghĩa này, cũng nương tựa thiền mà được giải thoát.

Hỏi: Nghe rộng là sao?

Đáp: Nghe rộng nghĩa là nói, nghe, tụng. Nói như những gì đã nghe, nghe như những gì đã nói, tụng là tụng như những gì đã nghe.

Hỏi: Nghe rộng, trước đã nói đa văn là học rộng Khế Kinh, A tỳ đàm. Luật, ở đây nghe rộng này có gì khác biệt mà lại nói là nói, nghe, tụng?

Đáp: Trước nói đó là ba loại đa văn, đây nói nghe rộng là ba loại tiếp nhận: tiếp nhận khi nói, tiếp nhận khi nghe, tiếp nhận khi tụng.

Đệ tử Thế Tôn có bốn loại: Có loại từ chân đế mà được thành tựu, có loại từ thí xứ, hoặc từ chỉ xứ, hoặc từ tuệ xứ. Đó đều là phương tiện để thành tựu giải thoát. Vì nghe chân đế nên được giải thoát. Nghe nói đạt được thí xứ từ chỉ, đạt được chỉ xứ từ thiền, đạt được tuệ xứ từ tụng. Đó gọi là giải thoát xứ.

Ba pháp độ này, là chánh quán không có gì ngăn ngại, với ý muốn là làm sao thấy được chân đế, để dần dần theo trình tự mà được giải thoát. Vì được giải thoát nên người huệ mới học pháp của Thế Tôn.

Chơn độ thứ ba, phẩm Y, đã nói xong.