Trí Tịnh Toàn Tập - Tập 5 - Kinh Bát Nhã Ba La Mật

Phẩm Tán Thán Ba-La-Mật - Thứ Năm

KINH MA-HA

BÁT –NHÃ BA-LA-MẬT

PHẨM TÁN THÁN BA-LA-MẬT

THỨ NĂM

Bấy giờ các Ngài Xá Lợi Phất, Đại Mục Kiền Liên, Tu Bồ Đề, Ma Ha Ca Diếp cùng chúng đại Tỳ kheo, chúng đại Bồ tát, chúng Ưu bà tắc, chúng Ưu bà di đứng dậy quỳ gối chấp tay thưa rằng:

Bạch đức Thế Tôn! Ma ha ba la mật là Bát nhã ba la mật của đại Bồ tát. Tôn ba la mật, đệ nhứt ba la mật, thắng ba la mật, diệu ba la mật, vô thượng ba la mật, vô đẳng ba la mật, vô đẳng

đẳng ba la mật, như hư không ba la mật đều là Bát nhã ba la mật của đại Bồ tát.

Bạch đức Thế Tôn! Tự tướng Không ba la mật, tự tánh Không ba la mật, chư pháp Không ba la mật, vô pháp hữu pháp Không ba la mật, khai nhứt thiết công đức ba la mật, thành tựu nhứt thiết công đức ba la mật, bất khả hoại ba la mật đều là Bát nhã ba la mật của đại Bồ tát

Bạch đức Thế Tôn! Đại Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật nầy làm vô đẳng đẳng bố thí, đầy đủ vô đẳng đẳng Đàn na ba la mật, được vô đẳng đẳng thân và vô đẳng đẳng pháp, đây chính là Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Như Đàn na ba la mật, năm ba la mật kia cũng vậy.

Đức Thế Tôn cũng vốn đã thực hành Bát nhã ba la mật nầy mà đầy đủ sáu ba la mật, được vô đẳng đẳng pháp được vô đẳng đẳng sắc thọ tưởng hành thức, thành Phật chuyển vô đẳng đẳng pháp luân.

Quá khứ chư Phật cũng thực hành Bát nhã ba la mật nầy sẽ đầy đủ vô đẳng đẳng bố thí nhẫn đến chuyển vô đẳng đẳng pháp luân.

Vị lai chư Phật cũng thực hành Bát nhã ba la mật nầy sẽ đầy đủ vô đẳng đẳng bố thí nhẫn đến sẽ chuyển vô đẳng đẳng pháp luân.

Vì thế nên chư đại Bồ tát muốn vượt đến tất cả pháp bỉ ngạn phải thực hành Bát nhã ba la mật.

Bạch đức Thế Tôn! Tất cả thế gian, hàng Trời, Người và A tu la đều phải lễ kính cúng dường đại Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật.

Đức Phật nói:

Đúng như vậy! Đúng như vậy! Nầy các thiện nam tử! Tất cả thế gian hàng Trời, Người và A tu la đều phải lễ kính cúng dường người thực hành Bát nhã ba la mật. Tại sao vậy? Vì nhơn nơi Bồ tát nầy qua lại mà thế gian xuất sanh các thiện đạo như loài Người, loài Trời từ Tứ Thiên Vương đến Sắc Cứu Cánh Thiên, cũng xuất sanh Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm, A la hán, Bích chi Phật và chư Phật. Nhơn nơi Bồ tát nầy qua lại mà thế gian xuất sanh những thứ cần dùng như đồ uống ăn, y phục, đèn đuốc, phòng nhà , châu báu.

Nầy Xá Lợi Phất! Tất cả những thứ vui thích của thế gian hoặc là dục lạc hay ly dục lạc trong nhơn gian hay trên các cõi trời đều là do Bồ tát nầy mà có.Tại sao vậy? Vì lúc thực hành Bồ tát đạo, đại Bồ tát nầy an trụ nơi sáu ba la mật, tự làm bố thí cũng đem sự bố thí để thành tựu chúng sanh, nhẫn đến tự làm Bát nhã ba la mật và cũng đem Bát nhã ba la mật để thành tựu chúng sanh.

Nầy Xá Lợi Phất! Thế nên vì an lạc tất cả chúng sanh mà đại Bồ tát xuất hiện thế gian vậy.

Phẩm Tướng Lưỡi - Thứ Sáu

KINH MA-HA

BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT

PHẨM TƯỚNG LƯỠI

THỨ SÁU

Bấy giờ đức Thế Tôn hiện tướng lưỡi rộng dài trùm khắp Đại Thiên thế giới. Từ nơi tướng lưỡi phóng ra vô số ánh sáng, vô lượng màu chiếu suốt hằng sa thế giới ở mười phương.

Đông phương, trong hằng sa thế giới có vô lượng vô số Bồ tát thấy ánh sáng nầy đều bạch hỏi đức Phật của mình về ánh sáng ấy. Chư Phật bảo đó là từ tướng lưỡi của đức Thích Ca Mâu Ni Như Lai ở Ta Bà thế giới phương Tây phóng ra ánh sáng ấy để vì chư đại Bồ tát mà thuyết Bát nhã ba la mật.

Như phương Đông chín phương kia chư Bồ tát bạch hỏi và chư Phật giải đáp cũng vậy.

Chư Bồ tát ở mười phương đều bạch cùng đức Phật của mình cầu được đến Ta Bà để kính lễ Thích Ca Mâu Ni Phật cùng gặp gỡ chư đại Bồ tát và nghe Bát nhã ba la mật. Chư Phật đều bằng lòng.

Chư Bồ tát ở mười phương đem theo những hoa báu, hương báu, tràng phan, bửu cái, vàng bạc, châu ngọc đến Ta Bà thế giới. Chư Thiên ở cõi Tứ Vướng đến Sắc Cứu Cánh Thiên cũng đem những hoa trời, hương trời, cây trời, lá trời cùng nhiều loại hoa sen cõi trời, đồng đến chỗ Thích Ca Mâu Ni Phật.

Những hoa của chư đại Bồ tát và của Chư Thiên rải cúng dường đều dừng ở không gian hóa thành đài báu có bốn trụ nhiều màu sắc rất trang nghiêm.

Trong chúng hội của Thích Ca Mâu Ni Phật có mười vạn ức người đều đứng dậy chấp tay thưa:

Bạch đức Thế Tôn! Đời vị lai, chúng tôi cũng sẽ được những pháp như vậy. Như chúng hội, đệ tử, thị tùng và thuyết pháp của đức Phật Thích Ca Mâu Ni Phật ngày nay vậy.

Vì biết đại chúng nầy chí tâm nơi pháp bất sanh, bất diệt, bất xuất, bất tác đã được pháp nhẫn nên Đức Phật mỉm cười, từ miệng đức Phật phóng ra những ánh sáng nhiều màu.

Ngài A Nan bạch Phật hỏi duyên cớ.

Đức Phật nói:

Nầy A Nan! Mười vạn ức người nầy đã được Vô sanh nhẫn, sáu mươi tám ức kiếp sau sẽ được thành Phật nơi kiếp Hoa Tích, đồng hiệu là Giác Hoa Như Lai.

Phẩm Tam Giả - Thứ Bảy

KINH MA-HA

BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT

PHẨM TAM GIẢ

THỨ BẢY

Đức Phật bảo Ngài Tu Bồ Đề:

Ông nên dạy chư đại Bồ tát về Bát nhã ba la mật đúng như chư đại Bồ tát đáng phải thành tựu.

Liền đó toàn thể chúng hội Bồ tát, Thanh văn, chư Nhơn, Thiên đều nghĩ rằng: Ngài Tu Bồ Đề sẽ tự dùng trí tuệ của Ngài hay là nương thần lực của đức Phật mà giảng thuyết Bát nhã ba la mật cho chư đại Bồ tát?

Biết quan niệm của chúng hội, Ngài Tu Bồ Đề nói với Ngài Xá Lợi Phất:

Phàm hàng Thanh văn đệ tử có thuyết pháp, có giáo thọ đều là nương thần lực của đức Phật cả.Lời của Phật giảng dạy chẳng trái với pháp tướng, như ngọn đèn sáng. Các thiện nam tử tu học theo pháp ấy được chứng pháp ấy.Hàng Thanh văn và Bích chi Phật thiệt không có khả năng giảng thuyết Bát nhã ba la mật cho chư đại Bồ tát.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật:

Bạch đức Thế Tôn! Chư Bồ tát đã nói đó, pháp gì gọi là Bồ tát?Chúng con chẳng thấy pháp chính xác nào gọi là Bồ tát, thì thế nào dạy Bồ tát về Bát nhã ba la mật?

Đức Phật nói:

Nầy Tu Bồ Đề! Thật ra chỉ có danh tự gọi là Bát nhã ba la mật. Bồ tát cùng tên Bồ tát cũng chỉ có danh tự mà thôi. Danh tự nầy chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở trung gian.

Nầy Tu Bồ Đề! Ví như nói ngã, chúng sanh, thọ giả, mạng giả, sanh giả, tri giả, kiến giả, tác giả, khởi giả, đều là những pháp do hoà hiệp mà có. Những tên gọi đây vốn là bất sanh, bất diệt, chỉ dùng danh tự thế gian để nói.

Cũng vậy Bát nhã ba la mật cùng Bồ tát và tên Bồ tát đều do hòa hiệp mà có, cũng vốn là bất sanh, bất diệt, chỉ dùng danh tự thế gian để nói.

Ví như thân thể do hòa hiệp mà có, sắc thọ tưởng hành thức cũng do hòa hiệp mà có, đều là bất sanh bất diệt, chỉ dùng danh tự thế gian để nói. Bát nhã ba la mật cùng Bồ tát và tên Bồ tát cũng như vậy.

Nầy Tu Bồ Đề! Ví như nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý, sắc thanh hương vị xúc pháp, nhãn giới nhĩ giới nhẫn đến ý thức giới, tất cả thập nhị xứ cùng thập bát giới ấy, đều do hòa hiệp mà có, vốn là bất sanh, bất diệt, chỉ dùng danh tự thế gian để nói. Những thứ ấy chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở trung gian.

Cũng vậy, Bát nhã ba la mật cùng Bồ tát và tên Bồ tát đều do hòa hiệp mà có, vốn là bất sanh, bất diệt, chỉ dùng danh tự thế gian để nói, chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở trung gian,

Nầy Tu Bồ Đề! Ví như nội thân gọi là đầu, cổ, vai, cánh, lưng, hông, vế, chân; ngoại vật gọi là cỏ, cây, nhánh, lá, cọng, mắt… đều do hòa hiệp mà có, vốn là bất sanh, bất diệt, chỉ dùng danh tự thế gian để nói, cũng chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở trung gian.

Bát nhã ba la mật cùng Bồ tát và tên Bồ tát cũng như vậy, đều do hòa hiệp mà có, vốn là bất sanh, bất diệt, chỉ dùng danh tự thế gian để nói, chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở trung gian.

Nầy Tu Bồ Đề! Ví như danh hiệu của chư Phật quá khứ do hòa hiệp mà có, cũng là bất sanh, bất diệt, chỉ dùng danh tự để nói, chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở trung gian. Bát nhã ba la mật cùng Bồ tát và tên Bồ tát cũng như vậy.

Ví như bóng vang, mộng ảo, diệm hóa đều do hòa hiệp mà có, chỉ dùng danh tự để nói, những thứ ấy cùng danh tự vốn là bất sanh, bất diệt, chẳng phải trong, chẳng phải ngoài, chẳng phải trung gian. Bát nhã ba la mật cùng Bồ tát và tên Bồ tát cũng như vậy, đều do hòa hiệp mà có, là bất sanh bất diệt, chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở trung gian.

Nầy Tu Bồ Đề! Phải học tập như vầy: Đại Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật, danh tự của Bát nhã ba la mật cùng sự nhẫn thọ Bát nhã ba la mật và chính pháp Bát nhã ba la mật đều là giả thi thiết cả.

Lúc thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng thấy sắc danh tự cùng thọ tưởng hành thức danh tự là thường là vô thường, là khổ là lạc, là ngã là vô ngã, là cấu là tịnh; cũng chẳng thấy danh tự năm uẩn nầy là Không, là vô tướng, là vô tác, là tịch diệt;là sanh, là diệt; là ở trong, ở ngoài, ở trung gian.

Như năm uẩn, nhãn căn, sắc trần, nhãn thức, nhãn xúc cùng nhơn duyên của nhãn xúc sanh ra những cảm thọ; nhẫn đến ý căn, pháp trần, ý thức, ý xúc cùng nhơn duyên của ý xúc sanh ra những cảm thọ cũng vậy. Đại Bồ tát đều chẳng thấy là thường, là vô thường nhẫn đến chẳng thấy ở trung gian.

Tại sao vậy? Vì lúc thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát ở trong tánh hữu vi, trong tánh vô vi đều không thấy Bát nhã ba la mật cùng Bồ tát và tên Bồ tát. Đối với những pháp nầy, đại Bồ tát chẳng móng niệm phân biệt.

Thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát nầy an trụ trong bất hoại pháp, lúc tu tứ niệm xứ cho đến lúc tu mười tám pháp bất cọng, chẳng thấy Bát nhã ba la mật cùng danh tự của Bát nhã ba la mật chẳng thấy Bồ tát cùng danh tự của Bồ tát.Lúc thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chỉ biết thiện tướng của các pháp. Thiệt tướng nầy là chẳng cấu chẳng tịnh.

Lúc thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát phải biết danh tự là giả thi thiết. Đã biết danh tự là giả thi thiết rồi thì chẳng chấp trước nơi sắc thọ tưởng hành thức, chẳng chấp trước nơi nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý, sắc thanh hương vị xúc pháp,

chẳng chấp trước nơi nhãn giới đến ý thức giới; chẳng chấp trước nơi nhãn xúc cùng nhơn duyên của nhãn xúc đến ý xúc cùng nhơn duyên của ý xúc sanh ra sự cảm thọ hoặc khổ, hoặc lạc, hoặc bất khổ, bất lạc; chẳng chấp trước tánh hữu vi, tánh vô vi; chẳng chấp trước Đàn na, Thi la, Sằn đề, Tỳ lê gia, Thiền na và Bát nhã ba la mật; chẳng chấp trước ba mươi hai tướng, chẳng chấp trước thân Bồ tát; chẳng chấp trước nhục nhãn, Thiên nhãn, huệ nhãn, pháp nhãn, Phật nhãn; chẳng chấp trước trí ba la mật, thần thông ba la mật; chẳng chấp trước nội Không nhẫn đến vô pháp hữu pháp Không; chẳng chấp trước thành tựu chúng sanh, chẳng chấp trước thanh tịnh Phật độ, chẳng chấp trước pháp phương tiện.

Tại sao vậy? Vì những pháp nầy đều là rỗng không nên chẳng có người chấp trước, chẳng có pháp bị chấp trước, chẳng có chỗ chấp trước.

Lúc thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng chấp trước tất cả pháp bèn tăng ích sáu ba la mật lên bực Bồ tát bất thối chuyển, đủ đại thần thông đến Phật độ nầy đến Phật độ kia để cúng dường chư Phật, độ thoát chúng sanh, thanh tịnh Phật quốc, cũng để nghe chư Phật thuyết pháp. Nghe xong nhớ mãi đến lúc thành Vô thượng Bồ

đề vẫn chẳng quên, được những môn đà la ni cùng những môn tam muội.

Thế nên đại Bồ tát lúc thực hành Bát nhã ba la mật phải biết rõ các pháp danh tự là giả thi thiết.

Nầy Tu Bồ Đề! Sắc, thọ, tưởng, hành, thức có phải là Bồ tát chăng?

Không phải. Bạch đức Thế Tôn!

Nầy Tu Bồ Đề! Nhãn nhĩ tỷ thiệt thân ý, sắc thanh hương vị xúc pháp, nhãn thức nhĩ thức tỷ thức thiệt thức thân thức ý thức có phải là Bồ tát chăng?

Không phải. Bạch đức Thế Tôn!

Nầy Tu Bồ Đề! Địa chủng, thủy chủng, hỏa chủng, phong chủng, không chủng, thức chủng có phải là Bồ tát chăng?

Không phải. Bạch đức Thế Tôn!

Nầy Tu Bồ Đề! Vô minh, hành thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sanh, lão, tử có phải là Bồ tát chăng?

Không phải. Bạch đức Thế Tôn!

Nầy Tu Bồ Đề! Rời ngoài ngũ uẩn, thập nhị xứ, thập bát giới; rời ngoài lục đại chủng, thập nhị nhơn duyên có phải là Bồ tát chăng?

Không phải. Bạch đức Thế Tôn.

Nầy Tu Bồ Đề! Như như tướng của ngũ uẩn nhẫn đến như như tướng của thập nhị nhơn duyên có phải là Bồ tát chăng?

Không phải. Bạch đức Thế Tôn!

Nầy Tu Bồ Đề! Rời ngoài như như tướng ấy có phải là Bồ tát chăng?

Không phải. Bạch đức Thế Tôn!

Nầy Tu Bồ Đề! Ông thấy nghĩa gì mà cho rằng tất cả những pháp kể trên và ly những pháp ấy không phải là Bồ tát như vậy?

Bạch đức Thế Tôn! Chúng sanh còn rốt ráo bất khả đắc huống lại là Bồ tát. Sắc còn bất khả đắc huống là sắc hay rời sắc là Bồ tát, huống là như như tướng của sắc hay rời như như tướng của sắc là Bồ tát. Nhẫn đến thập nhị nhơn duyên hay rời thập nhị nhơn duyên là Bồ tát, huống là như như tướng hay rời như như tướng của thập nhị nhơn duyên là Bồ tát.

Lành thay, lành thay! Đúng như vậy. Nầy Tu Bồ Đề! Vì đại Bồ tát và chúng sanh bất khả đắc nên Bát nhã ba la mật cũng bất khả đắc. Cần phải học như vậy.

Nầy Tu Bồ Đề! Sắc thọ tưởng hành thức có phải là nghĩa của Bồ tát chăng?

Bạch đức Thế Tôn! Không phải.

Nầy Tu Bồ Đề! Sắc thọ tưởng hành thức thường, vô thường; lạc, khổ; ngã vô ngã có phải là nghĩa của Bồ tát chăng?

Bạch đức Thế Tôn! Không phải.

Nầy Tu Bồ Đề! Sắc thọ tưởng hành thức, không, phi không; tướng, vô tướng; tác, vô tác có phải là nghĩa của Bồ tát chăng? Nhẫn đến lão, tử cũng như vậy.

Bạch đức Thế Tôn! Không phải.

Nầy Tu Bồ Đề! Ông thấy những nghĩa gì mà cho rằng ngũ uẩn đến thập nhị nhơn duyên không phải nghĩa của Bồ tát; ngũ uẩn đến thập nhị nhơn duyên thường, vô thường nhẫn đến tác, vô tác đều không phải nghĩa của Bồ tát?

Bạch đức Thế Tôn! Ngũ uẩn đến thập nhị nhơn duyên còn rốt ráo bất khả đắc huống lại là nghĩa của Bồ tát. Ngũ uẩn đến thập nhị nhơn duyên, thường đến vô tác còn rốt ráo bất khả đắc huống lại là nghĩa của Bồ tát.

Lành thay, lành thay! Đúng như vậy. Nầy Tu Bồ Đề! Đại Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật,

nghĩa của sắc thọ tưởng hành thức, nhẫn đến nghĩa vô tác đều bất khả đắc. Phải học Bát nhã ba la mật như vậy.

Nầy Tu Bồ Đề! Ông nói rằng: “Ông không thấy có pháp chính xác nào gọi là Bồ tát”.Phải biết rằng các pháp chẳng thấy các pháp. Các pháp chẳng thấy pháp tánh. Pháp tánh cũng chẳng thấy các pháp. Pháp tánh chẳng thấy địa chủng, địa chủng chẳng thấy pháp tánh, nhẫn đến thức chủng cũng như vậy. Pháp tánh chẳng thấy nhãn và sắc cùng nhãn thức tánh nhẫn đến ý thức tánh, nhãn sắc, nhãn thức tánh nhẫn đến ý thức tánh cũng chẳng thấy pháp tánh.

Nầy Tu Bồ Đề! Hữu vi tánh chẳng thấy vô vi tánh, vô vi tánh cũng chẳng thấy hữu vi tánh. Tại sao vậy? Vì rời hữu vi chẳng thể nói vô vi, rời vô vi chẳng thể nói hữu vi.

Đúng như vậy. Nầy Tu Bồ Đề! Đại Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật đối với các pháp đều không chỗ thấy. Bấy giờ Bồ tát không kinh sợ, chẳng hối tiếc, tâm cũng chẳng trầm một.

Tại sao vậy? Vì đại Bồ tát nầy chẳng thấy ngũ uẩn, thập nhị xứ, thập bát giới nhẫn đến chẳng thấy thập nhị nhơn duyên, chẳng thấy ngã chúng sanh nhẫn đến tri giả, kiến giả, chẳng thấy Dục

giới, Sắc giới, Vô sắc giới, chẳng thấy Thanh văn, Bích chi Phật, chẳng thấy Bồ tát và pháp của Bồ tát, chẳng thấy Phật, Phật pháp và Phật đạo.

Vì tất cả pháp đều chẳng thấy nên Bồ tát chẳng kinh sợ, chẳng hối tiếc, chẳng trầm một.

Bạch đức Thế Tôn! Do cớ gì mà tâm của Bồ tát nầy chẳng hối tiếc, chẳng trầm một?

Nầy Tu Bồ Đề! Tất cả tâm và tâm sở của đại Bồ tát đều bất khả đắc và chẳng thể thấy. Vì thế nên tâm của Bồ tát chẳng trầm một, chẳng hối tiếc.

Bạch đức Thế Tôn! Do cớ gì mà tâm của Bồ tát chẳng kinh sợ?

Nầy Tu Bồ Đề! Ý và ý thức của Bồ tát nầy đều bất khả đắc và chẳng thể thấy. Vì thế nên Bồ tát chẳng kinh, chẳng sợ.

Đúng như vậy. Nầy Tu Bồ Đề! Vì tất cả pháp bất khả đắc nên đại Bồ tát phải thực hành Bát nhã ba la mật.

Nầy Tu Bồ Đề! Tất cả nơi chỗ đại Bồ tát chẳng Bát nhã ba la mật, chẳng thấy Bồ tát, chẳng thấy danh dự Bồ tát, cũng chẳng thấy tâm Bồ tát. Đây chính là dạy hàng đại Bồ tát.

Phẩm Khuyến Học - Thứ Tám

KINH MA-HA

BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT

PHẨM KHUYẾN HỌC

THỨ TÁM

*Ngài Tu Bồ Đề thưa:

Bạch đức Thế Tôn! Đại Bồ tát muốn đầy đủ Đàn na ba la mật thì phải học Bát nhã ba la mật, muốn đầy đủ Thi la ba la mật, Sằn đề ba la mật, Tỳ lê gia ba la mật, Thiền na ba la mật và Bát nhã ba la mật thì phải học Bát nhã ba la mật.

Đại Bồ tát muốn biết ngũ uẩn, thập nhị xứ, thập bát giới, muốn biết nhãn xúc cùng nhãn xúc làm nhơn duyên sanh ra thọ, nhẫn đến ý xúc làm

nhơn duyên sanh ra thọ, thì phải học Bát nhã ba la mật.

Đại Bồ tát muốn dứt tham, sân, si, mạn, nghi, thân kiến, giới thủ, các thứ tâm sở phiền não, thì phải học Bát nhã ba la mật. Muốn dứt tứ phược, tứ kiến, tứ điên đảo, thì phải học Bát nhã ba la mật.

Đại Bồ tát muốn biết thập thiện, tứ thiền, tứ vô lượng tâm, tứ vô sắc định, tứ niệm xứ nhẫn đến mười tám pháp bất cộng, đều phải học Bát nhã ba la mật.

Đại Bồ tát muốn nhập Giác ý tam muội, muốn nhập lục thần thông, muốn nhập cửu thứ đệ định, muốn nhập Siêu việt tam muội, đều phải học Bát nhã ba la mật.

Đại Bồ tát muốn được Sư tử du hí tam muội, Sư tử phấn tấn tam muội, muốn được tất cả môn đà la ni, muốn được Thủ lăng nghiêm tam muội, Bửu ấn tam muội, Diệu nguyệt tam muội, Nguyệt tràng tướng tam muội, Nhứt thiết pháp ấn tam muội, Quán ấn tam muội, Tất pháp tánh tam muội, Tất trụ tứơng tam muội, Như kim cang tam muội, Nhập nhứt thiết pháp môn tam muội, Tam muội vương tam muội, Vương ấn tam muội, Tịnh lực tam muội, Cao xuất tam muội, Tất nhập nhứt thiết biện tài tam muội, Nhập chư pháp danh tam

muội, Quán thập phương tam muội, Chư đà la ni môn ấn tam muội, Nhứt thiết pháp bất vong tam muội, Nhiếp nhứt thiết pháp tụ ấn tam muội, Hư không trụ tam muội, Tam phần thanh tịnh tam muội, Bất thối thần thông tam muội, Xuất bát tam muội, Chư tam muội tràng tướng tam muội, đều phải học Bát nhã ba la mật.

Bạch đức Thế Tôn! Đại Bồ tát muốn thỏa mãn nguyện vọng của tất cả chúng sanh thì phải học Bát nhã ba la mật.Muốn được đầy đủ những thiện căn sau đây: thường chẳng đọa vào ác đạo, chẳng sanh nhà ti tiện, chẳng ở trong hàng Thanh văn, Bích chi Phật, chẳng sa vào Bồ tát đảnh, thì phải học Bát nhã ba la mật.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi:

Thế nào là sa vào Bồ tát đảnh?

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Nếu đại Bồ tát chẳng dùng pháp phương tiện mà thực hành sáu ba la mật nhập Không, vô tướng, vô tác tam muội, chẳng sa vào hàng Thanh văn, Bích chi Phật, cũng chẳng nhập Bồ tát vị, đây gọi là đại Bồ tát pháp ái sanh, vì thế nên sa vào Bồ tát đảnh.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Thế nào gọi là Bồ tát sanh?".

Ngài Tu Bồ Đề nói: "Sanh gọi là pháp ái”.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Những gì là pháp ái?"

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Đại Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật, sắc thọ tưởng hành thức là Không, là vô tướng, là vô tác, là tịch diệt, là vô thường, là khổ, là vô ngã, Bồ tát nhẫn thọ ghi nhớ nắm giữ nơi đây, thì gọi là thuận đạo pháp ái sanh.

Đây là Khổ phải biết, đây là Tập phải dứt, đây là Diệt phải chứng, đây là Đạo phải tu; pháp nầy cấu, pháp nầy tịnh; nên gần pháp nầy, chẳng nên gần pháp nầy; chỗ nầy nên làm, chỗ nầy chẳng nên làm; đây là Bồ tát đạo, đây chẳng phải Bồ tát đạo; đây là chỗ học của Bồ tát, đây chẳng phải chỗ học của Bồ tát; đây là Đàn na ba la mật nhẫn đến Bát nhã ba la mật của Bồ tát, đây chẳng phải sáu pháp ba la mật của Bồ tát; đây là phương tiện của Bồ tát, đây chẳng phải phương tiên của Bồ tát; đây là chỗ thành thục của Bồ tát, đây chẳng phải chỗ của Bồ tát thành thục. Lúc thực hành Bát nhã ba la mật, nếu đại Bồ tát nhẫn thọ ghi nhớ nắm giữ những pháp trên đây thì gọi là thuận đạo pháp ái sanh.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Thế nào là Bồ tát bất sanh?"

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Đại Bồ tát lúc thực hành Bát nhã ba la mật, trong nội Không chẳng thấy ngoại Không, trong ngoại Không chẳng thấy nội Không, trong ngoại Không chẳng thấy nội ngoại Không, trong nội ngoại Không chẳng thấy ngoại Không, trong nội ngoại Không chẳng thấy Không Không, trong Không Không chẳng thấy nội ngoại Không, trong đại Không chẳng thấy Không Không, trong đại Không chẳng thấy đệ nhứt nghĩa Không, trong đệ nhứt nghĩa Không chẳng thấy đại Không, trong đệ nhứt nghĩa Không chẳng thấy hữu vi Không, trong hữu vi Không chẳng thấy đệ nhứt nghĩa Không, trong hữu vi Không chẳng thấy vô vi Không, trong vô vi Không chẳng thấy hữu vi Không, trong vô vi không chẳng thấy tất cánh không, trong tất cánh Không chẳng thấy vô vi Không, trong tất cánh Không chẳng thấy vô thỉ Không, trong vô thỉ Không chẳng thấy tất cánh Không, trong vô thỉ Không chẳng thấy tán Không, trong tán Không chẳng thấy vô thỉ Không, trong tán Không chẳng thấy tánh Không, trong tánh Không chẳng thấy tán Không, trong tánh Không chẳng thấy chư pháp Không, trong chư pháp Không chẳng thấy tánh Không, trong chư pháp Không chẳng thấy tự tướng Không,

trong tự tướng Không chẳng thấy chư pháp Không, trong tự tướng Không chẳng thấy vô sở đắc Không, trong vô sở đắc Không chẳng thấy tự tướng Không, trong vô sở đắc Không chẳng thấy vô pháp Không, trong vô pháp Không chẳng thấy vô sở đắc Không, trong vô pháp Không chẳng thấy hữu pháp Không, trong hữu pháp Không chẳng thấy vô pháp Không, trong hữu pháp Không chẳng thấy vô pháp hữu pháp Không, trong vô pháp hữu pháp Không chẳng thấy hữu pháp không.

Như trên đây là Bồ tát bất sanh, là được nhập Bồ tát vị.

Nầy ngài Xá Lợi Phất! Đại Bồ tát muốn học Bát nhã ba la mật phải học thế nầy: Chẳng nghĩ nhớ ngũ uẩn, thập nhị xứ, thập bát giới; chẳng nghĩ nhớ sáu ba la mật nhẫn đến mười tám pháp bất cộng.

Lúc được những tâm nầy, tâm vô đẳng đẳng, đại tâm, đại Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật chẳng nên nghĩ nhớ, chẳng nên tự đắc.Tại sao vậy? Vì tâm nầy chẳng phải tâm, vì tâm tướng vốn là thường tịnh vậy.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Thế nào là tâm tính thường thanh tịnh?"

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Bồ tát biết rõ tâm tướng cùng với tham sân si, tất cả kiết sử, phiền não vốn chẳng hiệp, chẳng ly nhau; với tâm Thanh văn, tâm Bích chi Phật vốn chẳng hiệp, chẳng ly nhau. Đây gọi là Bồ tát tâm tướng thường thanh tịnh.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Có cái tâm không tâm tướng nầy chăng?"

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Trong tâm không tướng nầy có thể được những tướng hữu tâm cùnng tướng vô tâm chăng?

Ngài Xá Lợi Phất nói: "Chẳng thể được”.

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Nếu là chẳng thể được thì chẳng nên hỏi có cái tâm không tâm tướng chăng?”

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Những gì là không tâm tướng?"

Ngài Tu Bồ Đề nói: "Với các pháp, chẳng hư hoại, chẳng phân biệt, đây gọi là không tâm tướng”.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Chỉ có tâm nầy chẳng hư hoại, chẳng phân biệt, còn sắc nhẫn đến Phật đạo có là cũng chẳng hư hoại, chẳng phân biệt chăng?"

Ngài Tu Bồ Đề nói: "Nếu có thể biết tam tướng chẳng hư hoại, chẳng phân biệt, thì cũng có thể biết sắc nhẫn đến Phật đạo cũng chẳng hư hoại, chẳng phân biệt”.

Ngài Xá Lợi Phất tán thán:

Lành thay, lành thay! Tu Bồ Đề là chơn Phật tử, từ miệng Phật mà sanh, từ thấy pháp mà sanh, từ pháp hóa sanh, lấy được pháp phần, chẳng lấy tài phần. Trong chánh pháp tự tin thân được chứng.Đúng như lời Đức Phật từng khen ông là bực nhứt trong những người được Vô tránh tam muội.

Đại Bồ tát phải học Bát nhã ba la mật như vậy. Trong đây cũng phải biết rõ Bồ tát đúng như lời ông đa nói mà thực hành, thì chẳng rời Bát nhã ba la mật.

Những thiện nam tử, thiện nữ nhơn muốn học bực Thanh văn cũng phải nghe Bát nhã ba la mật để thọ trì, đọc tụng, ghi nhớ, thực hành. Người muốn học bực Bích chi Phật cũng phải nghe Bát nhã ba la mật để thọ trì, đọc tụng, ghi nhớ, thực hành. Người muốn học bực Bồ tát cũng phải nghe Bát nhã ba la mật để thọ trì, đọc tụng, ghi nhớ, thực hành.

Tại sao vậy? Vì trong Bát nhã ba la mật nói rộng về tam thừa, nên Bồ tát, Thanh văn, Bích chi Phật đều phải học.

Phẩm Tập Tán - Thứ Chín

KINH MA-HA

BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT

PHẨM TẬP TÁN

THỨ CHÍN

Ngài Tu Bồ Đề bạch Đức Phật:

Bạch đức Thế Tôn! Con chẳng cảm thấy cũng chẳng được gì là Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật thì sẽ vì ai mà giảng thuyết Bát nhã ba la mật?

Bạch đức Thế Tôn! Con chẳng thấy được tất cả các pháp tập hợp tan, nếu con vì Bồ tát mà gọi tên là Bồ tát có thể con sẽ hối hận.

Bạch đức Thế Tôn! Tên gọi ấy chẳng an trụ cũng chẳng phải chẳng an trụ. Tại sao vậy? Vì tên

gọi vốn vô sở hữu. Vì thế tên gọi ấy chẳng trụ cũng chẳng phải chẳng trụ.

Bạch đức Thế Tôn! Con chẳng thấy được sắc nhẫn đến thức, nhãn nhẫn đến ý, sắc nhẫn đến pháp, nhãn thức nhẫn đến ý thức, nhãn xúc nhẫn đến ý xúc, nhãn xúc nhơn duyên sanh thọ nhẫn đến ý xúc nhơn duyên sanh thọ, con cũng chẳng thấy được vô minh nhẫn đến lão tử hợp tan, vô minh diệt nhẫn đến lão tử diệt hợp tan. Nếu đã là chẳng thấy được thì thế nào lại đặt tên. Thế nên tên gọi chẳng trụ, cũng chẳng phải chẳng trụ. Tại sao vậy? Vì tên gọi vô sở hữu vậy.

Bạch đức Thế Tôn! Con chẳng thấy được tham sân si, các phiền não, kiết sử hợp tan, chẳng thấy được sáu ba la mật đến mười tám pháp bất cộng tập hợp, rời tan, thì thế nào sẽ đặt tên gọi là Bồ tát. Tên gọi nầy chẳng an trụ, chẳng phải chẳng an trụ. Tại sao vậy? Vì tên gọi vô sở hữu vậy.

Bạch đức Thế Tôn! Con chẳng thấy được ngũ ấm hợp tan như mộng, như bóng, như vang, như dương diệm, như biến hóa.

Con chẳng được rời hợp tan, cùng tịch diệt bất sanh bất diệt, bất cấu bất tịnh hợp tan.Con chẳng được pháp tánh, thiệt tế, pháp tướng, pháp vị hợp

tan.Con chẳng được những pháp thiện, pháp bất thiện hợp tan.Con chẳng được những pháp hữu vi, vô vi; hữu lậu, vô lậu hợp tan.Con chẳng được những pháp quá khứ vị lai hiện tại hợp tan.Con chẳng được những pháp chẳng quá khứ, chẳng vị lai, chẳng hiện tại hợp tan.

Những gì là pháp chẳng quá khứ, chẳng vị lai, chẳng hiện tại? Chính là pháp vô vi vậy.

Bạch đức Thế Tôn! Con chẳng thấy được pháp vô vi hợp tan. Chẳng thấy được Phật hợp tan, cũng chẳng thấy được hằng sa Phật quốc, chư Phật và Bồ tát cùng Thanh văn, Bích chi Phật hợp tan. Vì đều vô sở hữu nên chẳng trụ, chẳng phải chẳng trụ.

Như thế thì thế nào sẽ có thể giáo Bồ tát về Bát nhã ba la mật.

Bạch đức Thế Tôn! Danh tự Bồ tát đây chẳng an trụ, cũng chẳng phải chẳng an trụ. Tại sao vậy? Vì danh tự nầy vô sở hữu vậy, thế nên chẳng trụ, cũng chẳng phải chẳng an trụ.

Bạch đức Thế Tôn! Con chẳng thấy được chư pháp thiệt tướng hợp tan thì thế nào đặt tên cho Bồ tát mà gọi là Bồ tát. Danh tự thiệt tướng của các pháp chẳng trụ, cũng chẳng phải chẳng trụ. Vì

danh tự nầy vô sở hữu. Thế nên danh tự chẳng trụ, cũng chẳng phải chẳng an trụ.

Bạch đức Thế Tôn! Các pháp do nhơn duyên hòa hiệp mà có giả danh thi thiết. Danh tự Bồ tát trong ngũ ấm, thập nhị xứ, thập bát giới nhẫn đến trong mười tám pháp bất cộng đều bất khả thuyết, ở trong pháp hòa hiệp cũng là bất khả thuyết.

Ví như mộng, ảnh, hưởng, diệm, hóa trong các pháp, đều bất khả thuyết.

Ví như danh tự hư không, địa, thủy, hỏa, phong cũng chỉ có thể nói trong không có pháp.

Danh tự của giới, tam muội, trí tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, danh tự của Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm, A la hán, Bích chi Phật cũng chỉ có thể nói trong không có pháp.

Danh tự của Phật, của Pháp cũng chỉ có thể nói trong không có pháp. Những pháp là thiện bất thiện, thường vô thường, khổ lạc, ngã vô ngã, tịch diệt, ly, hữu vô .

Bạch đức Thế Tôn! Vì thế nên lòng con sẽ hối hận nếu con đạt danh tự Bồ tát mà gọi là Bồ tát, vì tướng hợp tan của tất cả pháp đều bất khả đắc. Danh tự ấy chẳng trụ, cũng chẳng phải chẳng trụ, vì là vô sở hữu vậy.

Bạch đức Thế Tôn! Nếu đại Bồ tát nghe nói tướng và nghĩa của Bát nhã ba la mật như vậy mà tâm chẳng trầm một, chẳng hối tiếc, chẳng kinh, chẳng sợ, thì phải biết Bồ tát nầy quyết định an trụ trong tánh bất thối chuyển, vì chẳng an trụ nơi các pháp vậy.

Bạch đức Thế Tôn! Đại Bồ tát muốn thực hành Bát nhã ba la mật, chẳng nên an trụ trong ngũ uẩn, thập nhị xứ, thập bát giới; chẳng nên an trụ trong sáu đại chủng, thập nhị nhơn duyên.

Tại sao vậy? Vì sắc và sắc tướng là Không nhẫn đến lão tử và tướng lão tử là Không.

Sắc Không nhẫn đến lão tử Không chẳng gọi là sắc nhẫn đến chẳng gọi là lão tử. Rời ngoài Không cũng cũng không có sắc, nhẫn đến rời ngoài Không cũng không có lão tử. Sắc tức là Không, Không tức là sắc. Nhẫn đến lão tử tức là Không, Không tức là lão tử.

Vì lẽ trên đây nên lúc muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng nên an trụ trong sắc, nhẫn đến chẳng nên an trụ trong lão tử. Chẳng nên an trụ trong tứ niệm xứ nhẫn đến chẳng nên an trụ trong mười tám pháp bất cộng. Tại sao vậy? Vì tứ niệm xứ và tướng của tứ niệm xứ là Không. Tứ niệm xứ Không chẳng gọi là tứ niệm xứ, rời ngoài

Không cũng không có tứ niệm xứ. Tứ niệm xứ tức là Không, Không tức là tứ niệm xứ. Nhẫn đến mười tám pháp bất cộng cũng như vậy.

Bạch đức Thế Tôn! Lúc muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng nên ai trụ trong sáu ba la mật. Tại sao vậy? Vì sáu ba la mật và tướng của sáu ba la mật là Không. Sáu ba la mật Không chẳng gọi là sáu ba la mật. Rời ngoài Không cũng chẳng có sáu ba la mật. Sáu ba la mật tức là Không, Không tức là sáu ba la mật.

Bạch đức Thế Tôn! Lúc muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng nên an trụ trong nhứt tự môn, nhị tự môn nhẫn đến vô lượng tự môn. Vì ý nghĩa cũng như trên đã nói.

Bạch đức Thế Tôn! Lúc muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng nên an trụ trong các môn thần thông. Vì ý nghĩa cũng như trên đã nói.

Bạch đức Thế Tôn! Lúc muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng nên an trụ trong sắc là vô thường, sắc là khổ, sắc là vô ngã, sắc là Không, sắc là tịch diệt, là ly. Tại sao vậy? Vì vô thường và tướng vô thường là Không. Vô thường Không chẳng gọi là vô thường, rời ngoài không cũng chẳng có vô thường. Vô thường tức là

Không, Không tức là vô thường. Khổ, vô ngã, Không, tịch diệt và ly cũng như vậy. Nhẫn đến thọ tưởng hành thức là ly, đại Bồ tát chẳng nên an trụ cũng như vậy.

Bạch đức Thế Tôn! Lúc muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng nên an trụ trong Như Như. Tại sao vậy? Vì Như tướng là Không nên chẳng gọi Như Như, rời ngoài Không cũng chẳng có Như Như. Như tức là Không, Không tức là Như.

Bạch đức Thế Tôn! Muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng nên an trụ trong pháp tánh, pháp tướng, pháp vị, thiệt tế. Tại sao vậy? Vì thiệt tế và thiệt tế tướng là Không. Thiệt tế Không chẳng gọi là thiệt tế, rời ngoài Không cũng chẳng có thiệt tế. Thiệt tế tức là Không, Không tức là thiệt tế.

Bạch đức Thế Tôn! Muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng nên an trụ trong tất cả môn đà la ni, môn tam muội. Tại sao vậy? Vì tướng của đà la ni và tam muội là Không. Đã là Không thì chẳng gọi là môn đà la ni, môn tam muội. Rời ngoài Không cũng chẳng có môn đà la ni, môn tam muội. Môn đà la ni và môn tam muội tức là Không, Không tức là môn đà la ni và môn tam muội.

Bạch đức Thế Tôn! Đại Bồ tát muốn thực hành Bát nhã ba la mật, vì không phương tiện nên an trụ trong sắc thọ tưởng hành thức, vì có tâm chấp ngã nên Bồ tát nầy sanh khởi sắc hành đến thức hành. Nếu đã sanh khởi hành thì chẳng nhẫn thọ Bát nhã ba la mật và cũng chẳng đầy đủ Bát nhã ba la mật. Vì chẳng đầy đủ Bát nhã ba la mật nên chẳng thành tựu được Nhứt thiết chủng trí.

Như ngũ uẩn, thập nhị xứ đến tam muội môn cũng như vậy. Do tâm ngô ngã mà Bồ tát sanh khởi tam muội môn hành. Vì có hành nên chẳng nhẫn thọ và chẳng đầy đủ Bát nhã ba la mật, do đây nên chẳng thành tựu được Nhứt thiết chủng trí.

Tại sao vậy? Vì sắc đến tam muội môn vốn chẳng thọ nhận. Vì chẳng thọ nhận nên sắc chẳng phải sắc, đến tam muội môn, chẳng phải tam muội môn, vì là tánh Không. Bát nhã ba la mật cũng chẳng thọ nhận, thế nên chẳng phải Bát nhã ba la mật, vì là tánh Không.

Vì thế nên muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát phải quán các pháp tánh Không, quán tâm không hành xứ. Đây gọi là Bồ tát chẳng thọ nhận, công dụng tam muội quảng đại nầy chẳng cùng chung với hàng Thanh văn, Bích chi Phật.

Nhứt thiết chủng trí đây cũng chẳng thọ nhận, vì là nội Không, vì là ngoại Không, nội ngoại Không, Không Không, đại Không, đệ nhứt nghĩa Không, hữu vi Không, vô vi Không, tất cánh Không, vô thỉ Không, tán Không, tánh Không, tự tướng Không, chư pháp Không, bất khả đắc Không, vô pháp Không, hữu pháp Không,vô pháp hữu pháp Không.

Tại sao vậy? Vì Nhứt thiết chủng trí chẳng thể dùng tướng và hành mà có thể được tướng hành. Vì tướng hành là cấu tướng.

Những gì là cấu tướng? Sắc tướng đến tam muội môn tướng gọi là tướng cấu uế.

Nếu nhẫn thọ, nếu tu tập cấu tướng nầy mà có thể được Nhứt thiết chủng trí thì Phạm chí Tiên Ni tất chẳng phát tín tâm.

Tin thế nào? Tin Bát nhã ba la mật. Suy gẫm, phân biệt rõ biết chẳng do pháp hữu tướng, chẳng do pháp vô tướng. Như thế, Phạm chí Tiên Ni chẳng chấp lấy tướng mà an trụ. trong tín hành. Phạm chí Tiên Ni dùng tín không trí nhập trong pháp tướng, chẳng nhẫn thọ sắc thọ tưởng hành thức, vì các pháp vốn tự tướng Không nên chẳng thể nhẫn thọ.

Phạm chí Tiên Ni nầy do chẳng phải nội quán, ngoại quán và nội ngoại quán mà được trí tuệ nầy. Cũng do chẳng phải là không trí huệ quán nên được trí huệ nầy.

Tại sao vậy? Phạm chí nầy chẳng thấy có pháp, vì người trí biết pháp biết xứ vậy.Chẳng phải ở trong sắc thọ tưởng hành thức, cũng chẳng phải ở ngoài sắc thọ tưởng hành thức mà Phạm chí nầy được trí huệ, cũng chẳng ở trong nội ngoại sắc thọ tưởng hành thức mà được trí huệ nầy, cũng chẳng phải rời ngoài sắc thọ tưởng hành thức mà được trí tuệ nầy, vì nội ngoại Không vậy.

Ở trong đây Phạm chí Tiên Ni tâm được tín giải nơi Nhứt thiết trí. Thế nên Phạm chí tin thiệt tướng của các pháp, vì tất cả các pháp bất khả đắc. Tín giải như vậy rồi thì không có pháp để có thể nhẫn thọ, vì các pháp không tướng, không ức niệm.

Nơi các pháp, Phạm chí Tiên Ni cũng vô sở đắc, không thủ không xả, vì thủ xả đều bất khả đắc vậy.Phạm chí Tiên Ni cũng chẳng niệm trí huệ, vì các pháp tướng vốn vô niệm vậy.

Đây gọi là Bát nhã ba la mật của đại Bồ tát vì Bát nhã ba la mật chẳng phải Bát nhã ba la mật vậy.

Đại Bồ tát chẳng nhẫn thọ sắc thọ tưởng hành thức vì tất cả các pháp chẳng nhẫn thọ vậy. Nhẫn đến chẳng thọ tam muội môn, vì tất cả pháp chẳng thọ vậy.

Ở trong đây, Bồ tát nầy cũng chẳng lấy Niết bàn niệm xứ, vì chưa đầy đủ tứ niệm xứ nhẫn đến chưa đầy đủ mười tám pháp bất cộng. Bởi vì sao? Vì tứ niệm xứ nầy chẳng phải tứ niệm xứ, nhẫn đến mười tám pháp bất cộng chẳng phải pháp bất cộng. Những pháp nầy chẳng phải pháp, cũng không chẳng phải pháp.

Đây gọi là Bát nhã ba la mật của đại Bồ tát chẳng thọ sắc, nhẫn đến chẳng thọ pháp bất cộng.

Bạch đức Thế Tôn! Muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát phải tư duy như vầy: Gì là Bát nhã ba la mật? Tại sao gọi là Bát nhã ba la mật? Bát nhã ba la mật của ai?

Nếu thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát nên nghĩ nhớ rằng: Nếu các pháp vô sở hữu bất khả đắc thì là Bát nhã ba la mật”.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Những pháp gì vô sở hữu bất khả đắc?"

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Bát nhã ba la mật là pháp vô sở hữu bất khả đắc, Thiền na, Tỳ lê gia, Sằn đề, Thi la, Đàn na ba

la mật là pháp vô sở hữu bất khả đắc. Tại sao vậy? Vì là nội Không, ngoại Không, nội ngoại Không, Không Không, đại Không, đệ nhứt nghĩa Không, hữu vi Không, vô vi Không, tất cánh Không, tự tướng Không, chư pháp Không, bất khả đắc Không, vô pháp Không, hữu pháp Không, vô pháp hữu pháp Không vậy.

Nầy ngài Xá Lợi Phất! Sắc thọ tưởng hành thức là pháp vô sở hữu bất khả đắc, nhẫn đến vô pháp hữu pháp Không là pháp vô sở hữu bất khả đắc. Tứ niệm xứ đến bất cộng pháp là pháp vô sở hữu bất khả đắc. Các môn thần thông cùng Như Như, pháp tánh, pháp tướng, pháp vị, pháp trụ và thiệt tế đều là pháp vô sở hữu bất khả đắc.

Nầy ngài Xá Lợi Phất! Phật cùng Nhứt thiết trí, Nhứt thiết chủng trí là pháp vô sở hữu bất khả đắc. Vì là nội Không nhẫn đến vô pháp hữu pháp Không vậy.

Nầy ngài Xá Lợi Phất! Nếu lúc tư duy như vậy, quán sát như vậy, đại Bồ tát tâm chẳng trầm một, chẳng hối tiếc, chẳng khinh, chẳng sợ. Phải biết đại Bồ tát nầy chẳng rời hạnh Bát nhã ba la mật.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Do nhơn duyên gì mà biết Bồ tát chẳng rời hạnh Bát nhã ba la mật?".

Ngài Tu Bồ Đề nói: "Sắc rời sắc tánh, nhẫn đến thức rời thức tánh. Sáu ba la mật rời sáu ba la mật tánh, nhẫn đến thiệt tế rời thiệt tế tánh”.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Thế nào là sắc tánh đến thiệt tế tánh?"

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Vô sở hữu là sắc tánh, nhẫn đến vô sở hữu là thiệt tế tánh. Vì duyên cớ nầy nên biết rằng sắc rời sắc tánh nhẫn đến thiệt tế rời thiệt tế tánh.

Nầy ngài Xá Lợi Phất! Sắc cũng rời sắc tướng, nhẫn đến thiệt tế cũng rời thiệt tế tướng. Tướng cũng rời tướng, tánh cũng rời tánh”.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Nếu học như vậy, đại Bồ tát được thành tựu Nhứt thiết chủng trí chăng?"

Ngài Tu Bồ Đề nói: "Đúng như vậy. Nếu đại Bồ tát học như vậy thì thành tựu Nhứt thiết chủng trí. Tại sao vậy? Vì các pháp chẳng sanh khởi, chẳng thành tựu vậy”.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Duyên cớ gì các pháp chẳng sanh, chẳng thành?"

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Vì sắc tức là sắc Không, nhẫn đến vì thiệt tế là thiệt tế không nên sắc sanh thành bất khả đắc, nhẫn đến thiệt tế sanh thành bất khả đắc.

Nầy Ngài Xá Lợi Phất! Học như vậy, đại Bồ tát lần lần gần Nhứt thiết chủng trí, lần lần được thân thanh tịnh, tâm thanh tịnh và tướng thanh tịnh. Vì được thân và tâm cùng tướng thanh tịnh nên đại Bồ tát nầy chẳng phát sanh những tâm phiền não, tham, sân, si, mạn, xan, tà kiến. Vì chẳng phát sanh tâm phiền não nên Bồ tát nầy chẳng sanh từ bụng người mẹ mà thường hóa sanh từ một Phật quốc đến một Phật quốc để thành tựu chúng sanh, thanh tịnh Phật độ, mãi đến khi thành Vô thượng Bồ đề trọn chẳng lúc nào rời chư Phật.

Đại Bồ tát phải học và hành Bát nhã ba la mật như vậy.

Phẩm Hành Tướng - Thứ Mười

KINH MA-HA

BÁT-NHÃ BA-LA-MẬT

PHẨM HÀNH TƯỚNG

THỨ MƯỜI

Ngài Tu Bồ Đề bạch đức Phật:

Bạch đức Thế Tôn! Đại Bồ tát nếu không phương tiện mà muốn thực hành Bát nhã ba la mật, nếu duyên nơi sắc, nếu duyên nơi thọ tưởng hành thức, thì là hành tướng, nếu duyên nơi sắc thọ tưởng hành thức, hoặc thường hay vô thường, hoặc lạc hay khổ, hoặc hữu hay không, hoặc ngã hay vô ngã, hoặc ly, hoặc tịch diệt, đây đều là hành tướng cả.

Nếu đại Bồ tát không phương tiện mà duyên nơi tứ niệm xứ, nhẫn đến duyên nơi mười tám pháp bất cộng, đây là hành tướng.

Nếu lúc thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát nghĩ rằng: Tôi có thực hành Bát nhã ba la mật, đây là hành tướng. Hoặc lại nghĩ rằng có thể thực hành như vậy thì là tu hành Bát nhã ba la mật, đây cũng là hành tướng. Nên biết đại Bồ tát nầy không có phương tiện mà thực hành Bát nhã ba la mật.

Ngài Tu Bồ Đề lại nói với Ngài Xá Lợi Phất:

Lúc thực hành Bát nhã ba la mật, nếu đại Bồ tát phân biệt duyên nơi sắc, vì vấn đề sắc mà khởi hạnh. Nếu vì vấn đề sắc mà khởi hạnh, thì chẳng thể thoát ly sanh, lão, bịnh, tử, ưu bi, khổ não và khổ quả đời sau. Như sắc, với thọ tưởng hành thức cũng vậy.

Như ngũ ấm với lục căn, lục trần, thập bát giới với tứ niệm xứ, nhẫn đến mười tám pháp bất cộng cũng vậy. Nếu đại Bồ tát phân biệt duyên nơi pháp bất cộng, vì vấn đề pháp bất cộng mà khởi hạnh. Nếu vì vấn đề pháp bất cộng mà khởi hạnh thì chẳng thể thoát ly sanh, lão, bịnh, tử, ưu bi, khổ não và quả khổ đời sau.

Bồ tát như đây còn chẳng thể chứng bực Thanh văn, Bích chi Phật huống là có thể được Vô thượng Bồ đề.Nên biết Bồ tát như vậy là không phương tiện mà thực hành Bát nhã ba la mật”.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Thế nào biết rằng đại Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật mà có phương tiện?"

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Lúc muốn thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát chẳng duyên nơi sắc, chẳng duyên nơi thọ, tưởng, hành, thức; chẳng duyên nơi tướng của sắc, chẳng duyên nơi tướng của thọ tưởng hành thức; cũng chẳng duyên nơi sắc thọ tưởng hành thức là thường, là vô thường, là lạc là khổ, là ngã là vô ngã, là Không, là vô tướng, là vô tác, là ly, là tịch diệt. Với tất cả, đại Bồ tát đều chẳng duyên.

Tại sao vậy?

Nầy ngài Xá Lợi Phất! Sắc Không đây thì chẳng phải sắc, rời ngoài Không cũng chẳng có sắc, rời ngoài sắc cũng chẳng có Không, sắc tức là Không, Không tức là sắc. Thọ tưởng hành thức cũng như vậy.

Nhẫn đến mười tám pháp bất cộng, pháp bất cộng Không thì là chẳng phải pháp bất cộng, rời Không chẳng có pháp bất cộng, rời pháp bất cộng cũng chẳng có Không, pháp bất cộng tức là Không, Không tức là pháp bất cộng.

Nên biết đây là đại Bồ tát thực hành Bát nhã ba la mật có phương tiện vậy.Thực hành Bát nhã ba la mật mà có phương tiện như vậy, đại Bồ tát nầy có thể được Vô thượng Bồ đề.

Lúc thực hành Bát nhã ba la mật, đại Bồ tát nầy chẳng nhận lấy thực hành, chẳng nhận lấy chẳng thực hành, chẳng nhận lấy thực hành chẳng thực hành, cũng chẳng nhận lấy chẳng phải thực hành chẳng phải chẳng thực hành. Chẳng nhận lấy, cũng chẳng nhận lấy.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Duyên cớ gì mà đại Bồ tát chẳng nhận lấy?”

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Vì tự tánh bất khả đắc nên chẳng nhận lấy.

Tại sao vậy? Vì không có tánh, chính đó là Bát nhã ba la mật. Thế nên đại Bồ tát với tất cả đều chẳng nhận lấy. Với chẳng nhận lấy, cũng chẳng nhận lấy.

Tại sao vậy? Vì pháp tánh là vô sở hữu nên chẳng duyên nơi pháp, cũng chẳng nhận lấy các pháp tướng.

Đây gọi là tác dụng quảng đại của chư pháp vô sở thọ tam muội của đại Bồ tát. Tam muội chẳng cùng chung với hàng Thanh văn, Bích chi

Phật.Đại Bồ tát thường thực hành tam muội nầy mà chẳng rời thì mau được Vô thượng Bồ đề.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi:

Chỉ chẳng rời tam muội nầy mà đại Bồ tát mau được Vô thượng Bồ đề, hay là còn những tam muội khác?”

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Những tam muội sau đây cũng làm cho đại Bồ tát mau được Vô thượng Bồ đề. Như là Thủ lăng nghiêm tam muội, Bửu ấn tam muội, Sư tử du hí tam muội, Diệu nguyệt tam muội, Nguyệt tràng tướng tam muội, Xuất chư pháp ấn tam muội, Quán đảnh tam muội, Tất pháp tánh tam muội, Tất tràng tướng tam muội, Kim cang tam muội, Nhập pháp ấn tam muội, Tam muội vương an lập tam muội, Vương ấn tam muội, Phóng quang tam muội, Lực tấn tam muội, Xuất sanh tam muội, Tất nhập biện tài tam muội, Nhập danh tự tam muội, Quán phương tam muội, Đà la ni ấn tam muội, Bất vong tam muội, Nhiếp chư pháp hải ấn tam muội, Biến phú hư không tam muội, Kim cang luân tam muội, Bửu đoạn tam muội, Năng chiếu diệu tam muội, Bất cầu tam muội, Vô xứ trụ tam muội, Vô tâm tam muội, Tịnh đăng tam muội, Vô biên minh tam muội, Năng tác minh tam muội, Phổ biến minh tam muội, Kiên tịnh chư tam muội

tam muội, Vô cấu minh tam muội, Tác nhạc tam muội, Điển quang tam muội, Vô tịnh tam muội, Oai đức tam muội, Ly tận tam muội, Bất động tam muội, Trang nghiêm tam muội, Nhựt quang tam muội, Nguyệt tịnh tam muội, Tịnh minh tam muội, Năng tác minh tam muội, Tác hành tam muội, Tri tướng tam muội, Như kim cang tam muội, Tâm trụ tam muội, Biến chiếu tam muội, An lập tam muội, Bửu đảnh tam muội, Diệu pháp ấn tam muội, Pháp đẳng tam muội, Sanh hỷ tam muội, Đáo pháp đảnh tam muội, Năng tán tam muội, Hoại chư pháp xứ tam muội, Tự đẳng tướng tam muội, Ly tự tam muội, Đoạn duyên tam muội, Bất hoại tam muội, Vô chủng tướng tam muội, Vô xứ hành tam muội, Ly ám tam muội, Vô khứ tam muội, Bất động tam muội, Độ duyên tam muội, Tập chư đức tam muội, Trụ vô tâm tam muội, Diệu Tịnh hoa tam muội, Giác ý tam muội, Vô lượng biện tam muội, Vô đẳng đẳng tam muội, Độ chư pháp tam muội, Phân biệt chư pháp tam muội, Tán nghi tam muội, Vô trụ xứ tam muội, Nhứt tướng tam muội, Sanh hạnh tam muội, Nhứt hạnh tam muội, Diệu hạnh tam muội, Đạt nhứt thiết hữu để tán tam muội, Nhập ngôn ngữ tam muội, Ly âm thanh tự ngữ tam muội, Nhiên cự tam

muội, Tịnh tướng tam muội, Phá tướng tam muội, Nhứt thiết chủng diệt túc tam muội, Bất hỷ khổ lạc tam muội, Bất tận hành tam muội, Đa đà la ni tam muội, Thủ chư tà chánh tướng tam muội, Diệt tắng ái tam muội, Nghịch thuận tam muội, Tịnh quang tam muội, Kiên cố tam muội, Mãn nguyệt tịnh quang tam muội, Đại trang nghiêm tam muội, Năng chiếu nhứt thiết thế tam muội, Đẳng tam muội, Vô tránh hạnh tam muội, Vô trụ xứ lạc tam muội, Như trụ định tam muội, Hoại thân tam muội, Hoại ngữ như hư không tam muội, Ly trước như hư không bất nhiễn tam muội.

Nầy Xá Lợi Phất! Đại Bồ tát thực hành các môn tam muội trên đây cùng vô lượng vô số môn tam muội môn đà la ni đều có thể mau được Vô thượng Bồ đề.

Thuận theo ý của đức Phật, ngài Tu Bồ Đề nói:

Nên biết rằng chư đại Bồ tát thực hành các môn tam muội này, thì đã được chư Phật quá khứ thọ ký. Chư Phật hiện tại ở mười phương cũng thọ ký cho đại Bồ tát nầy.

Chư đại Bồ tát nầy chẳng thấy, chẳng nhớ những tam muội ấy, cũng chẳng nghĩ rằng tôi sẽ

nhập, đương nhập, hay đã nhập những tam muội ấy. Chư đại Bồ tát nầy hoàn toàn không có quan niệm phân biệt.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi:

Đại Bồ tát an trụ nơi những tam muội nầy, có phải đã được thọ ký từ chư Phật quá khứ chăng?

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Không phải. Tại sao vậy? Nầy Xá Lợi Phất! Bát nhã ba la mật chẳng khác những tam muội. Những tam muội chẳng khác Bát nhã ba la mật. Bồ tát chẳng khác Bát nhã ba la mật và tam muội. Bát nhã ba la mật và tam muội chẳng khác Bồ tát. Bát nhã ba la mật tức là tam muội. Tam muội tức là Bát nhã ba la mật. Bồ tát tức là Bát nhã ba la mật và tam muội. Bát nhã ba la mật và tam muội tức là Bồ tát.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi:

Nếu tam muội chẳng khác Bồ tát, Bồ tát chẳng khác tam muội, tam muội tức là Bồ tát, Bồ tát tức là tam muội, thì Bồ tát thế nào biết tất cả pháp là tam muội?

Ngài Tu Bồ Đề nói:

Lúc Bồ tát nhập tam muội nầy chẳng nghĩ rằng tôi dùng pháp nầy để nhập tam muội nầy. Do

duyên cớ đây nên đối với các tam muội, Bồ tát chẳng biết, chẳng nhớ.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Tại sao chẳng biết, chẳng nhớ ?"

Ngài Tu Bồ Đề nói: "Vì các tam muội vô sở hữu nên Bồ tát chẳng biết, chẳng nhớ”.

Đức Phật khen:

Lành thay, lành thay! Nầy Tu Bồ Đề! Đúng như lời của Phật từng nói, ông là người thực hành vô tránh tam muội đệ nhứt được tương ứng với nghĩa nầy.Đại Bồ tát phải y theo nghĩa nầy mà học sáu ba la mật, tứ niệm xứ nhẫn đến mười tám pháp bất cộng”.

Ngài Xá Lợi Phất thưa: "Bạch đức Thế Tôn! Đại Bồ tát học như vậy có phải là học Bát nhã ba la mật chăng?"

Đức Phật nói:

Đại Bồ tát học như vậy chính là học Bát nhã ba la mật vì pháp ấy là bất khả đắc. Cũng chính là học năm ba la mật kia cùng tứ niệm xứ nhẫn đến mười tám pháp bất cộng, vì pháp ấy là bất khả đắc vậy.

Ngài Xá Lợi Phất thưa: "Bạch đức Thế Tôn! Đại Bồ tát học Bát nhã ba la mật như vậy, có phải pháp ấy là bất khả đắc chăng?"

Đức Phật nói: "Đại Bồ tát học Bát nhã ba la mật như vậy, pháp ấy là bất khả đắc”.

Ngài Xá Lợi Phất thưa: "Bạch đức Thế Tôn! Những pháp gì là bất khả đắc?"

Đức Phật nói: "Ngã là bất khả đắc, nhẫn đến tri giả, kiến giả là bất khả đắc, vì rốt ráo thanh tịnh vậy. Ngũ ấm, thập nhị xứ, thập bát giới là bất khả đắc, vì rốt ráo thanh tịnh vậy. Tứ đế, thập nhị nhơn duyên là bất khả đắc, vì rốt ráo thanh tịnh vậy. Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới là bất khả đắc, vì rốt ráo thanh tịnh vậy. Tứ niệm xứ nhẫn đến mười tám pháp bất cộng là vô sở đắc, vì rốt ráo thanh tịnh vậy. Sáu ba la mật là vô sở đắc, vì rốt ráo thanh tịnh vậy. Tu đà hoàn, Tư đà hàm, A na hàm, A la hán, Bích chi Phật, Bồ tát, Phật là vô sở đắc, vì rốt ráo thanh tịnh vậy.

Ngài Xá Lợi Phất hỏi: "Bạch đức Thế Tôn! Những gì là rốt ráo thanh tịnh?"

Đức Phật nói:

Chẳng xuất, chẳng sanh; không được, không làm; đây gọi là rốt ráo thanh tịnh.

Bạch đức Thế Tôn! Nếu đại Bồ tát học như vậy, đó là học những pháp gì ?

Nầy Xá Lợi Phất! Đại Bồ tát học như vậy, với các pháp là vô sở học. Tại sao vậy? Nầy Xá Lợi Phất! Các pháp tướng chẳng phải như chỗ chấp trước của kẻ phàm phu.

Bạch đức Thế Tôn! Các pháp thiệt tướng thế nào có ?

Nầy Xá Lợi Phất! Các pháp vô sở hữu. Hữu như vậy, vô sở hữu như vậy, nơi sự nầy mà chẳng biết thì gọi là vô minh.

Bạch đức Thế Tôn! Những gì là vô sở hữu, nơi sự nầy chẳng biết nên gọi là vô minh?

Nầy Xá Lợi Phất! Ngũ ấm đến thập bát giới là vô sở hữu, tứ niệm xứ đến pháp bất cộng là vô sở hữu. Tại sao vậy? Vì là nội Không, nhẫn đến vô pháp hữu pháp Không vậy.

Ở trong đây, vì sức vô minh làm cho khát ái nên kẻ phàm phu vọng thấy phân biệt. Đây gọi là vô minh. Kẻ phàm phu nầy bị nhị biên trói buộc nên chẳng biết, chẳng thấy các pháp vô sở hữu. Do đây mà nhớ tưởng phân biệt chấp trước nơi sắc, nhẫn đến pháp bất cộng.

Nơi pháp vô sở hữu, vì chấp trước nên người nầy sanh ra sự phân biệt biết và thấy. Đây là kẻ phàm phu chẳng biết, chẳng thấy. Chẳng thấy, chẳng biết những gì ? Chẳng thấy, chẳng biết sắc,

nhẫn đến chẳng thấy, chẳng biết pháp bất cộng. Do cớ nầy mà sa vào hàng phàm phu như trẻ nít.

Người nầy chẳng ra khỏi. Chẳng ra khỏi chỗ nào? Chẳng ra khỏi Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới, chẳng ra khỏi trong pháp của Thanh văn, Bích chi Phật.

Người nầy cũng chẳng tin. Chẳng tin những gì ? Chẳng tin sắc Không, nhẫn đến chẳng tin pháp bất cộng Không.

Người nầy cũng chẳng an trụ. Chẳng an trụ nơi đâu? Chẳng an trụ nơi lục ba la mật, chẳng an trụ bực Bất thối chuyển, nhẫn đến chẳng an trụ pháp bất cộng.

Do duyên cớ nầy mà gọi là phàm phu như trẻ nít. Cũng gọi là kẻ chấp trước. Chấp trước những gì ? Chấp trước sắc, nhẫn đến ý thức giới; chấp trước tham, nhẫn đến tà kiến; chấp trước tứ niệm xứ, nhẫn đến Phật đạo.

Bạch đức Thế Tôn! Đại Bồ tát học như vậy, có phải cũng là chẳng học Bát nhã ba la mật, chẳng được Nhứt thiết chủng trí chăng?

Nầy Xá Lợi Phất! Đại Bồ tát học như vậy cũng là chẳng học Bát nhã ba la mật, chẳng được Nhứt thiết chủng trí. Tại sao vậy? Vì đại Bồ tát nầy không phương tiện nên nghĩ tưởng phân biệt

chấp trước Bát Nhã, Thiền na, Tỳ lê gia, Sằn đề, Thi la và Đàn na ba la mật, nhẫn đến nghĩ tưởng, phân biệt, chấp trước pháp bất cộng và Nhứt thiết chủng trí. Vì duyên cớ nầy nên đại Bồ tát học như vậy cũng là chẳng học Bát nhã ba la mật, chẳng được Nhứt thiết chủng trí.

Bạch đức Thế Tôn! Nếu như vậy thì đại Bồ tát phải học Bát nhã ba la mật như thế mới là học Bát nhã ba la mật được Nhứt thiết chủng trí?

Nầy Xá Lợi Phất! Lúc học Bát nhã ba la mật, nếu đại Bồ tát chẳng thấy Bát nhã ba la mật thì là học Bát nhã ba la mật được Nhứt thiết chủng trí, vì bất khả đắc vậy.

Bạch đức Thế Tôn! Tại sao gọi là bất khả đắc?

Nầy Xá Lợi Phất! Vì tất cả pháp nội Không nhẫn đến vô pháp hữu pháp Không vậy.