Luận Đại Trí Độ Tập IV

Quyển 68: Phẩm Thứ Bốn Mươi Sáu - Ma Sự. Phẩm Thứ Bốn Mười Bảy - Lưỡng Bất Hòa Hợp (Hai Bên Chẳng Hòa Hợp)

Luận Đại Trí Độ

Quyển 68

Phẩm thứ bốn mươi sáu

Ma Sự

KINH:

Lúc bấy giờ, ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Phật tán thán công đức của các Thiện Nam, Thiện Nữ phát Vô Thượng Bồ Đề tâm, hành 6 pháp Ba La Mật, thành tựu chúng sanh, thanh tịnh Phật độ. Như vậy, vì sao cũng có những Thiện Nam, Thiện Nữ cầu Phật đạo mà còn gặp lưu nạn?

Phật dạy: Muốn thuyết pháp mà biện tài chẳng sanh, thì đó là ma sự của Bồ Tát. Vì sao? Vì thật hành Bát Nhã Ba La Mật mà chẳng đầy đủ 6 pháp Ba La Mật, nên khi thuyết pháp biện tài chẳng liền sanh. Phải biết, đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi thuyết pháp mà chựt khởi ý, thì đó là ma sự của Bồ Tát. Vì sao? Vì thật hành 6 pháp Ba La Mật mà lại chấp sự lạc thuyết, khiến biện tài liền mất. Phải biết, đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi biên chép kinh quyển

Bát Nhã Ba La Mật mà tâm khởi khinh mạn, thì đó là ma sư của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật mà đùa cợt, chẳng cung kính thì đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật mà tâm tán loạn, chẳng an định thì đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật mà có các việc chẳng hòa hợp, thì đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật mà dấy niệm nghĩ rằng “mình chẳng hiểu ý vị trong kinh”bèn bỏ đi, chẳng chép nữa, thì đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi thọ trì, đọc tụng, giảng nói, chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, mà khởi tâm khinh khi, ngạo mạn, thì đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi thọ trì, đọc tụng… dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, mà thân tướng chao động, đùa cợt, thì đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi thọ trì, đọc tụng… dẫn đến tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà giữa những người đồng tu khởi tâm khinh miệt lẫn nhau, thì đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi Khi thọ trì, đọc tụng… dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật mà tâm tán loạn, thì đó là cũng ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi Khi thọ trì, đọc tụng… dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật mà tâm chẳng hòa hợp thì đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Như lời Phật dạy, nếu Thiện Nam, Thiện Nữ nào tự niệm rằng “mình chẳng hiểu được ý vị trong kinh”, rồi liền bỏ đi, chẳng muốn biên chép Bát Nhã Ba La Mật nữa, thì đó là ma sự của Bồ Tát. Vì nhân duyên gì mà Bồ Tá này chẳng hiểu được ý vị trong kinh, khiến phải bỏ đi?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vì đời trước hành 6 pháp Ba La Mật chưa được bao lâu, chưa có công đức sâu dày, nên nay nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật liền nghĩ rằng “mình chẳng ghi nhận được gì”. Do nghĩ như vậy nên Bồ Tát này chẳng được tâm thanh tịnh, rồi bèn đứng dậy bỏ đi.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên gì chẳng thọ ký cho hạng Bồ Tát này?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Ngươi chưa vào được pháp vị Bát Nhã Ba La Mật thì chưa được chư Phật thọ ký Vô Thượng Bồ Đề.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi nghe thuyết Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát này tự niệm rằng “vì sao danh vị của mình chẳng được đề cập đến?”. Do niệm như

vậy mà Bồ Tát này đứng dậy tự bỏ đi. Phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Vì nhân duyên gì mà ở trong thâm Bát Nhã Ba La Mật chẳng có danh vị của hạng Bồ Tát này?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vì người chưa nhập pháp vị, chưa được thọ ký, thì chưa có được danh vị ở trong Bát Nhã Ba La Mật.

Lãi nữa, khi nghe Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát này tự niệm rằng “Vì sao danh vị của mình, xứ sở của mình chẳng được đề cập đến ở nơi đây?”. Do niệm như vậy mà Bồ Tát này đứng dậy, bỏ ra đi. Phải biết rằng cứ mỗi lần khởi niệm như vậy là mất đi một kiếp tinh tấn cầu Vô Thượng Bồ Đề.

LUẬN:

Hết thảy các pháp hữu vi đều có tăng, có giảm, có trái nhau. Do vậy mà có đối nghịch nhau, có nhiễu hại lẫn nhau. Ví như nước có diệt được lửa, thế nhưng khi thế lửa tăng trưởng mạnh mẽ, thì lửa lại có thể diệt được nước. Dẫn đến súc vật, cây cỏ cũng nhiễu hại lẫn nhau. Bởi vậy nên Bồ Tát chẳng sao tránh khỏi sự nhiễu hại nhau. Bởi vậy nên Bồ Tát chẳng sao tránh khỏi sự quấy nhiễu, bạo hành do chúng sanh gây ra.

Bồ Tát tuy có đại bi tâm, chẳng cùng với chúng sanh gây oán thù, nhưng trái lại, vẫn có nhiều chúng sanh oán ghét Bồ Tát. Vì sao? Vì Bồ Tát thọ thân hữu vi, nên chẳng sao có thể tránh khỏi các lưu nạn do chúng sanh gây ra.

Trước đây Phật dạy rằng: Do công đức tu tập Bát Nhã Ba La Mật mà Bồ Tát được chư Phật, chư đại Bồ Tát cùng chư Thiên thường hộ niệm.

Trước đây, Phật chưa có nói đến các trường hợp oán tặc, tác hại do chúng sinh gây ra để nhiễu hại Bồ Tát. Nay Phật thương xót chúng hội và ngài Tu Bồ Đề, nên đã rộng nói về các ma sự.

Nên biết, Phật giữ tâm bình đẳng đối với hết thảy chúng sanh. Thế nhưng vì Bồ Tát phát nguyện làm các việc lợi ích cho chúng sanh, nên Phật cần phải chỉ bày rõ, phải phân biệt rõ các sự tướng sai khác, như tốt và xấu, đạo và phi đạo, lợi hại v.v… cùng nêu lên các lưu nạn có thể xảy ra trong quá trình hành Bồ Tát đạo.

Do đã biết được các lưu nạn có thể xảy ra, nên Bồ Tát có thể tự điều phục dễ dàng, giữ được tâm kiên cố, tinh tấn tu hành Bồ Tát đạo để mau đến được Vô Thượng Bồ Đề.

Hỏi: Vì sao người hành Bồ Tát đạo vẫn còn bị lưu nạn?

Đáp: Bồ Tát tuy đã phát tâm cầu Vô Thượng Đạo, tuy đã vượt ra ngoài tâm phàm phu, nhưng vẫn còn thọ sắc thân, nên chẳng sao tránh khỏi ách nạn, như bệnh hoạn, đói khát, nóng lạnh v.v… Bởi vậy nên các ma quỷ, các kẻ tà nghi, ác kiến, bất tín v.v… có được chỗ tiện lợi để gây tác hại, quấy phá Bồ Tát.

Nói chung, tất cả những gì quấy nhiễu làm trở ngại quyết tâm tu hành Bồ Tát đạo đều gọi là oán tặc của Bồ Tát, đều là “ma”đến để quấy nhiễu Bồ Tát cả.

Nên phân biệt có hai loại ma. Đó là:

- Nội ma: Tâm phân biệt các pháp, tâm chấp thế gian pháp, tâm ưu sầu nghĩ rằng mình chẳng được pháp vị v.v… là “nội ma”.

- Ngoai ma: Các nạn ác thú, độc trùng, cướp bóc, phỉ bang v.v… là “ngoại ma”

Trong kinh có nói đến 4 loại ma. Đó là:

1)- Phiền não ma:

Tất cả các phiền não đều gọi là “phiền não ma”

2)- Ngũ ấm ma:

Do các phiền não, tập khí hào hợp tạo thành các nghiệp báo nhân duyên, nên mới dẫn đến có thọ sắc thân.

Sắc thân do 4 đại hòa hợp tạo thành là vi hữu pháp, nên là vô thường, là khổ. Lại nữa, do 5 ấm chi phối mà khởi sanh ra tham, sân, si cùng vô lượng các phiền não. Đây là do 6 căn giao tiếp với 6 trần dẫn sanh ra 6 thức, rồi 6 thức lại hào hợp với nhau, khởi sanh ra vô lượng thức vậy. Bởi vậy nên gọi là “ngũ ấm ma”.

3)- Tử ma:

Khi Vô Thường hiện khởi làm tán hoại 4 đại tạo ra sắc thân, phá vỡ sự tương tục của 5 ấm thân, khiến mạng căn phải đoạn dứt, “hữu tình”phải chết. Đây là “tử ma”.

4)- Thiên Ma:

“Thiên ma”là tên dung để gọi chung các loài ma ở trên cõi Trời.

Do còn các chủng nhân ưa thích thế gian lạc, ưa trú hữu sở đắc, nên thường sanh tâm tật đố, tà kiến đối với các bậc Thánh Hiền. Do có sức thần thông, biến hóa tự tại, nên các “thiên ma”thường làm ngăn trở sự thành tựu huệ mạng của chư Thánh Hiền.

Hỏi: Nói về “ngũ ấm ma”là đã nhiếp trọn các loài ma rồi. Nhưu vậy vì sao còn phân biệt 4 loài ma làm gì nữa?

Đáp:Thật ra chỉ cần nói “ngũ ấm ma”là đầy đủ rồi.

Ví như: Do nhân duyên có 5 ấm mà khởi sanh ra các phiền não nên mới nói “phiền não ma”nhiếp trong “ngũ ấm ma”.Do nhân duyên có các phiền não như tham dục, sân nhuế… phá hoại thân tâm, đưa đến sự đoạn đứt của mạng căn, nên nói “tử ma”cũng nhiếp trong “ngũ ấm ma”. Các loài “thiên ma”, do có thần thông, biến hóa thường đem tâm tật đố, tà kiến…đoạt huệ mạng, nen cũng nhiếp trong “ngũ ấm ma”.

Thế nhưng, cũng cần phải phân biệt rõ ràng 4 loại ma để người tu được dễ dàng trong việc hành đạo.

Hỏi: Vì sao “thiên ma”thường não loạn người tu hành?

Đáp: Đã có “thân 5 ấm”là có phiền não khởi sanh. Khi đã có phiền não khởi sanh thì “thiên ma”được chỗ tiện lợi để hòa hợp “5 ấm phiền não”. Bởi vậy nên khi nói đến “phiền não ma”là đã có sự hòa hợp của “ngũ ấm ma”rồi vậy.

Ở đoan kinh trên đây ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Trước đây Phật đã tán thán công đức của Bồ Tát hành 6

pháp Ba La Mật. Vì sao nay Phật lại nói đến các ma sự của Bồ Tát? Những gì là ma sự của Bồ Tát?

Phật dạy: Khi thuyết pháp mà biện tài chẳng sanh là ma sự của Bồ Tát.

Vì sao? Vì Bồ Tát ngồi trên tòa cao để thuyết pháp mà biện tài chẳng sanh, ắt sẽ làm cho người nghe khởi sanh phiền não, thắc mắc về lý do vì sao Pháp sư chẳng chịu nói pháp, trong lúc thính chúng đang nóng long muốn được nghe. Do suy nghĩ như vậy, mà người nghe khởi niệm bất kính đối với Pháp sư, cho rằng Pháp sư sợ hãi nên chẳng nói hoặc Pháp sư chẳng được cúng dường, nên chẳng nói, hoặc Pháp sư khinh thường thính chúng nên chẳng nói v.v…

Đây là các nhân duyên phá hoại tín tâm của những người nghe pháp. Bởi vậy nên khi Pháp sư muốn nói pháp mà chẳng nói được, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát. Ví như có nhiều lần Phật hỏi ngài A Nan về một vấn đề gì, mà ngài A Nan bị ma ám chẳng đáp lại được. Ngài Tu Bồ Đề lại bạch Phật: Vì nhân duyên gì mà biện tài chẳng sanh được?

Phật dạy: Do Bồ Tát chẳng hành đủ 6 pháp Ba La Mật, do nhân duyên đời trước độn căn, giải đãi v.v… nên ma có được chỗ tiện lợi để phá hoại, khiến biện tài chẳng sanh. Lại nữa, do Bồ Tát chẳng có nhất tâm, tinh tấn hành 6 pháp Ba La Mật, nên biện tài chẳng sanh.

Hỏi: Vì sao nói khi thuyết pháp mà chợt khởi ý cũng gọi là ma sự của Bồ Tát?

Đáp: Nếu Pháp sư còn ái pháp, chấp pháp, cầu danh, thích nói nhiều, thì chẳng sao có thể tự kiềm chế được. Ví như nước chảy mạnh lôi cuốn theo các chất uế trược vậy.

Bởi vậy nên Phật dạy rằng, người hành Bát Nhã Ba La Mật mà còn chấp pháp thì đó cũng là ma sự của Bồ Tát

Trong kinh cũng nêu lên những ma sự khác nữa, như sau:

• Biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật mà tâm khởi kiêu mạn.

• Biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật mà đùa cợt, chẳng cung kính.

• Biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật mà tâm tán loạn, chẳng được an đinh.

• Biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật mà có các việc chẳng hòa hợp.

• Biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật mà dấy niệm nghĩ rằng mình chẳng hiểu được ý vị trong kinh, rồi bỏ đi, chẳng biên chép nữa.

• Thọ trì, đọc tụng Bát Nhã Ba La Mật mà khởi tâm khinh khi, ngạo mạn.

• Thọ trì, đọc tụng Bát Nhã Ba La Mật mà thân tướng chao động, đùa cợt.

• Thọ trì, đọc tụng Bát Nhã Ba La Mật mà giữa bạn đồng tu khởi tâm khinh miệt lẫn nhau.

• Thọ trì, đọc tụng Bát Nhã Ba La Mật mà tâm tán loạn.

• Thọ trì, đọc tụng Bát Nhã Ba La Mật mà tâm chẳng hòa hợp, v.v…

Tất cả những sự việc như vậy đều là ma sự của Bồ Tát cả.

Hỏi: Vì sao chẳng hiểu được ý vị trong kinh mà chẳng có hỏi người khác để được rõ thêm, lại tự ý bỏ đi?

Đáp: Kinh Bát Nhã Ba La Mật Đa từ kim khẩu của Phật thuyết ra, ý vị rất thâm diệu, nên hàng phu khó có thể tin, có thể hiểu được. Bát Nhã Ba La Mật Đa là kho trân bảo thanh tịnh, đem lại nhiều lợi ích cho chúng sanh, nên ngài Tu Bồ Đề muốn biết nguyên nhân vì sao có các vị Bồ Tát chẳng hiểu được ý vị trong kinh, mà phải bỏ đi?

Phật dạy: Vì đời trước, những người ấy hành Bát Nhã Ba La Mật Đa chưa có được bao lâu, nên tín căn còn cạn mỏng, chưa tin được các pháp đều là “không, vô tướng, vô tác”, đều là “vô sở y”. Bởi nhân duyên vậy, mà sanh loạn tâm, tự ý bỏ đi, chẳng còn muốn biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật Đa nữa.

Lại nữa, những người ấy nghĩ rằng Phật chẳng có thọ ký cho mình, nên tự ý bỏ đi.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Vì sao Phật chẳng thọ ký cho những người ấy? Vì sao Phật chẳng hộ niệm cho những người ấy để họ khỏi bị đọa?

Phật dạy: Người chưa vào được chánh pháp vị, thì

chư Phật chẳng có thọ ký. Vì sao? Vì nếu chưa đầy đủ các thiện hạnh nhân duyên thì còn gây tội lỗi ở nhiều kiếp sau. Do vậy mà chẳng được Phật thọ ký.

KINH:

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Bồ Tát nào bỏ Bát Nhã Ba La Mật mà học các kinh khác, thì trọn chẳng có được nhất thiết chủng trí. Đấy là bỏ gốc mà vin vào cành lá. Phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Thiện Nam, Thiện Nữ ấy học theo kinh gì, mà trọn chẳng đến được nhất thiết chủng trí?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Đó là những kinh mà hàng Thanh Văn tu tập, như 4 niệm xứ, 4 chánh cần, 5 căn, 5 lực, 7 giác chi, 8 thánh đạo, không giải thoát môn, vô tướng giải thoát môn.

Thiện Nam, Thiện Nữ nào an trú trong các pháp trên đây, thì chỉ được các quả Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán. Hàng Thanh Văn tu tập như vậy chẳng thể nào đến được nhất thiết chủng trí.

Này Tu Bồ Đề! Từ trong Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh chư đại Bồ Tát, thành tựu hết thảy các pháp thế gian và xuất thế gian. Do vậy mà khi hành Bát Nhã Ba La Mật, thì đồng thời Bồ Tát cũng liễu đạt

được hết thảy các pháp thế gian và xuất thế gian.

Này Tu Bồ Đề! Thiện Nam, Thiện Nữ nào chỉ học Thanh Văn pháp, mà chẳng hiểu Bồ Tát pháp và Phật pháp, thì qua đời sau người ấy cũng sẽ chỉ vin lấy cành lá là kinh Thanh Văn và kinh Bích Chi Phật, mà bỏ cội gốc là kinh Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Này Tu Bồ Đề! Ví như người nhìn dấu chân voi mà nói là đã thấy được voi. Ý ông nghĩ sao? Người ấy có phải là người có trí huệ chăng?

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Chẳng phải là người có trí huệ vậy.

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo nghe được Bát Nhã Ba La Mật rồi, mà lại bỏ đi, để học theo kinh Thanh Văn và Bích Chi Phật, thì cũng phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Này Tu Bồ Đề! Ví như người nhìn vũng nước đọng ở dấu chân trâu mà cho là đã thấy được biển lớn. Ý ông nghĩ sao? Người ấy có phải là người có trí huệ chăng?

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Chẳng phải là người có trí huệ vậy.

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Cũng như vậy, đời sau, nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, nghe được Bát Nhã Ba La Mật rồi, mà lại bỏ đi, để

học theo kinh Thanh Văn và Bích Chi Phật, thì cũng phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Này Tu Bồ Đề! Ví như người nhìn thấy tướng mạo của một vị tiểu vương, mà cho là đã thấy được vị chuyển luân thánh vương. Ý ông nghĩ sao? Người ấy có phải là người có trí huệ chăng?

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Chẳng phải là người có trí huệ vậy.

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Cũng như vậy, đời sau, nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, nghe được Bát Nhã Ba La Mật rồi, mà lại bỏ đi, để học theo kinh Thanh Văn và Bích Chi Phật, thì cũng phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Này Tu Bồ Đề! Ví như người đang đói, bỏ cơm nóng, thơm ngon, để rồi đi tìm ăn thứ cơm thiu lâu ngày. Ý ông nghĩ sao? Người ấy có phải là người có trí huệ chăng?

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Chẳng phải là người có trí huệ vậy.

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Cũng như vậy, đời sau, nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, nghe được Bát Nhã Ba La Mật rồi, mà lại bỏ đi, để học theo kinh Thanh Văn và Bích Chi Phật, thì cũng phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Này Tu Bồ Đề! Ví như người được ma ni bảo châu mà lại bỏ đi đổi lấy loại ngọc giả bằng thủy tinh. Ý

ông nghĩ sao? Người ấy có phải là người có trí huệ chăng?

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Chẳng phải là người có trí huệ vậy.

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Cũng như vậy, đời sau, nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, nghe được Bát Nhã Ba La Mật rồi, mà lại bỏ đi, để học theo kinh Thanh Văn và Bích Chi Phật, thì cũng phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Này Tu Bồ Đề! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào khi đang biên chép Bát Nhã Ba La Mật mà ưa nói những việc chẳng đúng với chánh pháp, thì người ấy chẳng sao thành tựu được việc biên chép Bát Nhã Ba La Mật.

Thế nào là “mà ưa nói những việc chẳng đúng với chánh pháp”?

Này Tu Bồ Đề! Đó là ưa nói về “sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp”; ưa nói về bố thí, trì giới, thiền định; ưa nói về 6 pháp Ba La Mật”; ưa nói về 4 niệm xứ… dẫn đến ưa nói về Vô Thượng Bồ Đề. Ưa nói như vậy, thì sao chẳng thành tựu được sự biên chép Bát Nhã Ba La Mật. Bát Nhã Ba La Mật Bát Nhã Ba La Mật. Vì sao?

Này Tu Bồ Đề! Vì Bát Nhã Ba La Mật chẳng có tướng để nói vậy.

Bát Nhã Ba La Mật là bất khả tư nghì, bất sanh tướng, bất diệt tướng, bất cấu tướng, bất tịnh

tướng, vô thuyết tướng, vô thị tướng, vô ngôn ngữ tướng, là vô sở đắc tướng vậy. Vì sao?

Này Tu Bồ Đề! Vì trong Bát Nhã Ba La Mật chẳng có các pháp tướng.

Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, mà khi biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật lại để tâm tán loạn, duyên theo pháp cảnh, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát vậy.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật này có thể biên chép được chăng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Bát Nhã Ba La Mật chẳng thể biên chép được. Vì sao? Vì Bát Nhã Ba La Mật là tự tánh không. Vì 5 Ba La Mật kia… dẫn đến nhất thiết chủng trí đều là tự tánh không cả. Đã là tự tánh không, thì là vô pháp; mà đã là vô pháp, thì chẳng thể biên chép được vậy.

Này Tu Bồ Đề! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, mà dấy niệm nghĩ rằng “vô pháp là Bát Nhã Ba La Mật”, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, mà khi biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật lại dấy niệm nghĩ rằng “ta có biên chép Bát Nhã Ba La Mật”, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát. Vì sao? Vì Bát Nhã Ba La Mật là vô văn tự. Vì 5 Ba La Mật kia… dẫn đến nhất thiết chủng trí là vô văn tự vậy.

Lại nữa, Này Tu Bồ Đề! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, mà dấy niệm nghĩ rằng “vô văn tự là Bát Nhã Ba La Mật”, dẫn đến dấy niệm rằng “vô văn tự là nhất thiết chủng trí”, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát. Vì sao?

Vì khi thọ trì, đọc tụng, biên chép… dẫn đến chánh ức niệm tu tập Bát Nhã Ba La Mật thì chẳng nên niệm Bát Nhã Ba La Mật là có văn tự, hay là chẳng có văn tự vậy.

Lại nữa, mà khi biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật lại [tưởng nhớ đến quốc độ, thành ấp, tụ lạc, hoặc lắng nghe những lời tán thán hay hủy bang thầy mình, hoặc tưởng nhớ đến cha mẹ, anh chị em, bà con, thân thuộc của mình, hoặc khởi bất cứ niệm gì khác, thì phải biết đó là do ác ma gây lưu nạn nhằm phá hỏng việc thọ trì, đọc tụng, biên chép... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật của người tu hành. Phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, mà khi thọ trì, đọc tụng, biên chép... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật lại còn ham danh vọng, lợi dưỡng, ham được cung kính, cúng dường, thì người ấy chẳng sao thành tựu được việc thọ trì, đọc tụng, biên chép… dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật vậy. Phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, mà khi thọ trì, đọc tụng, biên chép... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, thì ác ma tìm đủ mọi phương tiện để đem các kinh thâm nghĩa khác đến tặng, nhằm gây lưu nạn. Phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Nếu có Bồ Tát đã đầy đủ các lực phương tiện, thì sẽ chẳng sanh tâm chấp đắm, vì biết rõ các kinh ấy chẳng thể nào dẫn đến nhất thiết chủng trí được. Trái lại, người chẳng có đầy đủ các lực phương tiện, khi nghe nói đến các kinh thâm nghĩa khác, sẽ bỏ Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Này Tu Bồ Đề! Trong thâm Bát Nhã Ba La Mật, ta đã nói rộng về các phương tiện hành đạo của Bồ Tát. Chư Bồ Tát phải y theo đó mà hành trì.

Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, mà Bát Nhã Ba La Mật, để học theo các kinh Thanh Văn và Bích Chi Phật, thì phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Này Tu Bồ Đề! Nay ta, vì các Thiện Nam, Thiện Nữ cầu Phật đạo, nói đến các ma sự của Bồ Tát. Trong lúc hành Bồ Tát đạo, ông phải nên biết rõ như vậy.

LUẬN:

Ở đoạn kinh trên đây, Phật dạy rằng: Nếu bỏ Bát Nhã Ba La Mật mà theo các kinh khác, thì trọn chẳng có thể được nhất thiết chủng trí.

Có hàng đệ tử Thanh Văn, do chẳng hiểu rõ nghĩa lý thâm diệu trong kinh Bát Nhã Ba La Mật, nên dạy lại các người theo Thanh Văn đạo rằng: Các ngươi nên theo học các kinh Thanh Văn. Trong kinh Thanh Văn có Lục Trú Luận, A Tỳ Đàm Luận phân biệt rõ các pháp tướng. Đó cũng là Bát Nhã Ba La Mật vậy. Lại nữa, trong A Tỳ Đàm Luận có phân biệt rõ về Thiền Giải Thoát tam muội. Đó cũng là Thiền Na Ba La Mật vậy.

Lại nữa, có kinh Bổn Sanh tán thán bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn. Đó chính là 4 Ba La Mật còn lại vậy.

Lý giải như vậy nhằm khuyên người tu hành cầu nhất thiết chủng trí nên xả bỏ Bát Nhã Ba La Mật, và nên tu theo kinh Thanh Văn. Như vậy chẳng khác gì người muốn được gỗ tốt mà lại vứt bỏ thân cây, để chỉ nhận lấy ngọn ngành vậy. Tuy rằng tất cả đều là gỗ quý từ nơi một cây ra, nhưng gỗ ở ngọn ngành chẳng sao bì kịp gỗ ở thân được vậy.

Nên biết rằng thâm nhập vào Bát Nhã Ba La Mật rồi mới có thể vì 4 chúng rộng nói về 3 thừa pháp được.

Trong kinh Thanh Văn cũng có nói về thật tướng pháp, nhưng chẳng được rõ ràng như trong kinh Bát Nhã Ba La Mật.

Ví như, trong cơn lố, người bám vào ngọn cây chẳng được an toàn; người ôm được thân cây mới thật an toàn, vững chắc vậy.

Cũng như vậy, nếu trú chấp vào kinh Thanh Văn, thì

chỉ được quả vị Tiểu Thừa; trái lại, nếu hành trì theo Bát Nhã Ba La Mật, thì sẽ đến Vô Thượng Đạo. Chớ nên bỏ gốc, bỏ thân mà vin lấy ngọn ngành.

Hỏi: Vì sao nói 37 Phẩm Trợ Đạo là Thanh Văn pháp?

Đáp: Trong Bát Nhã Ba La Mật cũng có nói đến 37 Phẩm Trợ Đạo, nhưng ở đây tất cả đều hướng về “tánh không”, nên hợp với tâm thể.

Bồ Tá, dụng đại bi tâm, vì chúng sanh thuyết Thanh Văn pháp, nên chẳng chướng ngại đạo pháp. Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật thành tựu cả thế gian pháp và xuất thế gian pháp.

Bởi nhân duyên vậy, nên người cầu Phật đạo phải học Bát Nhã Ba La Mật.

Người cầu Phật đạo mà bỏ Bát Nhã Ba La Mật để theo học kinh Thanh Văn là thiếu trí tuệ, thiếu minh giác, nên Phật đã vì chúng hội chỉ bày rõ ràng như vậy.

Hỏi: Vì sao chỉ tán thán Bát Nhã Ba La Mật là diệu pháp dẫn đến Vô Thượng Bồ Đề, và nói hết thảy các thiện pháp khác đều là “bất như pháp”cả?

Đáp: “Bất như pháp”là pháp chẳng hiển bày được thật tướng pháp.

Bồ Tá khởi đại bi tâm, dung các lực phương tiện Bát Nhã Ba La Mật để thuyết pháp mà chẳng chấp có thuyết, nên là vô sở thuyết vậy. Vì sao? Vì Bồ Tát dụng tâm vô sở đắc, khai thị cho chúng sanh biết rõ các pháp đều là rốt ráo không.

Bởi vậy nên Thiện Nam, Thiện Nữ nào thọ trì, đọc tụng, biên chép ...dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật mà còn chấp tâm, thủ tướng ...dẫn đến còn chấp thủ Vô Thượng Bồ Đề, thì phải biết đó là hành " bất như pháp" vậy.

Hỏi: "Trên đây nói Bát Nhã Ba La Mật là rốt ráo không , là vô sở hữu, là chẳng thể biên chép, đọc tụng được. Nói như vậy cũng là ma sự hay sao?

Đáp: Người tu hành biết rõ Bát Nhã Ba La Mật là rốt ráo không, là vô sở hữu, nhưng chẳng chấp các tướng ấy. Vì sao? Vì nếu chấp tướng rốt ráo không, tướng vô sở hữu là ma sự.

Người dùng văn tự để biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật, tự chấp mình có biên chép cũng là ma sự.

Chỉ có những người thọ trì, đọc tụng , biên chép... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng khởi tâm chấp, mới chẳng bị ma phá hoại. Vì sao? Vì phá hoại những người ấy là phá hoại Bát Nhã Ba La Mật rồi vậy.

Lại nữa, ở nội tâm có phiền não ma, ngoại tâm có thiên ma. Nếu bị 2 chướng duyên ấy chi phối, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Nếu có khởi niệm, có chấp niệm duyên cảnh, thì tâm chẳng được an ổn. Duyên theo pháp thế gian, như nghe xưng tán, hủy báng, hoặc nhớ nghĩ đến cha mẹ, anh chị em, hoặc nhớ nghĩ đến bệnh tật, giặc cướp v.v.... cũng là như vậy. Tất cả đều là ma sự của Bồ Tát.

Ví như ở chung với người đồ tể sẽ dễ sanh tâm hiếu sát; ở chung với dâm nữ sẽ dễ phát khởi long dâm dục. Người tu hành cũng là như vậy. Nếu được người cúng dường, mà tham đắm lợi dưỡng, thì sẽ bị trở ngại trên bước đường hành đạo.

Bồ Tá khi đã biết rõ các duyên dự như vậy, phải khéo xa lìa, chớ để vọng tâm phát khởi. Phải xả ly các dục lạc thế gian, nhất tâm thọ trì, đọc tụng, biên chép… dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, thì pháp sự này mới được thành tựu viên mãn, chẳng bị trở ngại, chẳng bị phá hoại vậy.

Phật dạy: Kinh Thanh Văn cũng có chỗ thậm thâm, nhưng chớ nên tham đắm.

Ví như người thợ nấu vàng, tuy thấy vàng trong lò nấu hiện vẻ sang đẹp, nhưng chẳng nên sanh tâm tham đắm, dùng tay nắm lấy vậy.

Chỉ những người tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà các căn chưa được thông lợi. thoạt thấy trong kinh Thanh Văn cũng có nói đến vô tướng và vô tác, cũng có nói đến các nguồn gốc khổ đau, mới rời bỏ Bát Nhã Ba La Mật để theo học kinh Thanh Văn mà thôi, phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát. Vì sao? Vì Bồ Tát phương tiện tu học kinh Thanh Văn, nhưng chẳng trú trong Thanh Văn địa, mà trái lại, chỉ dung từ bi tâm hành 3 giải thoát môn để độ thoát chúng sanh.

Ví như tô lạc hay đề hồ có trộn chất độc có thể làm nguy hại đến tánh mạng người. Thế nhưng, nếu chất độc

đã bị khử trừ rồi, thì các thức ăn ấy chẳng còn tác dụng giết hại người được nữa.

Bồ Tát cũng như vậy. Phải ở nơi Bát Nhã Ba La Mật mà cầu Vô Thượng đạo, mới được như nguyện. Dù thấy ở các kinh khác cũng có chỗ thâm sâu, Bồ Tát cũng chẳng nên trú chấp, chẳng nên theo vậy.

Phẩm thứ bốn mươi bảy

Lưỡng bất hòa hợp

(Hai bên chẳng hòa hợp)

KINH:

Phật bảo ngài Tu Bồ Đề: Này Tu Bồ Đề! Người nghe pháp muốn thọ trì, đọc tụng, biên chép, vấn nghĩa … dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà người thuyết pháp chẳng muốn thuyết, khiến 2 bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Ngược lại, người thuyết pháp muốn thuyết, mà người nghe pháp chẳng muốn thọ trì, khiến 2 bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa Này Tu Bồ Đề! Người nghe pháp muốn trọ trì, đọc tụng, biên chép, vấn nghĩa … dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà

người thuyết pháp lại lánh đi nơi khác, khiến 2 bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Ngược lại người thuyết pháp muốn thuyết, mà người nghe lại lánh đi nơi khác, khiến 2 bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa Này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp quý trọng của bố thí, cúng dường, mà người nghe pháp lại thiểu dục, tri túc, nhiếp niệm, tinh tấn, thiền định, trí huệ, khiến 2 bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó mà ma sự của Bồ Tát.

Ngược lại, nếu người nghe thích làm việc bố thí, cúng dường, mà người thuyết pháp lại thiểu dục, tri túc, nhiếp niệm, tinh tấn, thiền định, trí huệ, khiến 2 bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa Này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp thọ 12 hạnh “đầu đà”*, mà người nghe pháp chẳng muốn thọ các hạnh đó hoặc ngược lại, khiến 2 bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

———

* Đầu đà nghĩa là phủi bỏ trần cấu phiền não, nhất tâm cầu Phật đạo.

Có 12 hạnh “đầu đà” liệt kê như sau:

1. Mặc y bằng vải vụn lượm được, đem khâu lại với nhau (Nạp y, cũng gọi là Phấn tảo y).

2. Chỉ giữ 3 y (Đãn tam y).

3. Ăn những thức ăn mình xin được (Thường khất thực).

4. Thứ lớp khất thực từng nhà (Thứ đệ khất thực).

5. Ngồi yên ở một chỗ mà ăn; ăn xong mới đứng dậy (Nhất tọa thực ).

6. Chỉ ăn các thức ăn ở trong bát của mình (Nhất sủy thực, cũng gọi là Tiết lượng thực).

7. Không ăn sau giờ ngọ. Ăn giờ ngọ rồi, chẳng có ăn trở lại trong ngày nữa (Bất tác dư thực).

8. Ở nơi chốn A Lan Nhã, tức là chốn xa vắng (Viễn ly xứ).

9. Ở nơi gốc cây (Thọ hạ tọa).

10. Ở nơi chốn mồ mả (Trủng gian tọa).

11. Ở nơi chốn trống (Lộ địa tọa).

12. Từ khi mặt trời lặn, cho đến khi mặt trời mọc, chỉ đứng hay ngồi, mà chẳng có nằm (Thường tọa bất ngọa).

LUẬN:

Hết thảy các pháp hữu vi đều hội đầy đủ các duyên hòa hợp mới có. Khi có đủ các duyên hòa hợp, thì sanh; khi các duyên tan rã, thì diệt.

Thọ trì, đọc tụng, biên chép … dẫn đến tu tập Bát Nhã Ba La Mật cũng như vậy. Phải hòa hợp đầy đủ các nội ngoại nhân duyên, phải có sự đồng tâm, nhất trí giữa thầy và trò, thì pháp sự mới thánh tựu được.

Phật dạy: Người nghe pháp phải hội đủ: “tín, tấn, niệm, định, huệ”, thì sự thọ trì, đọc tụng, biên chép … dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật mới đạt được kết quả mong muốn.

Hỏi: Nếu bị 5 triền cái ngăn che, chẳng muốn nói pháp, hoặc chẳng muốn nghe pháp, thì pháp sự có được thành tựu chăng?

Đáp: Nếu người thuyết pháp chấp thế gian lạc, chẳng quán vô thường, thì tuy tâm có hiểu biết, mà miệng chẳng nói nên lời, khiến người nghe chẳng biết phải y vào đâu mà thưa hỏi.

Cũng như vậy, nếu người thuyết pháp khởi bi tâm muốn rộng giải về thâm nghĩa Bát Nhã Ba La Mật, mà người nghe, vì độn căn hoặc vì còn chấp đắm thế gian lạc, chẳng chú tâm nghe, thì chẳng có được lời lạc gì, Trong cả 2 trường hợp, pháp sự chẳng sao thành tựu được.

Hỏi: Nếu người nghe pháp chẳng muốn thọ trì, thì thuyết pháp cho họ nghe để làm gì?

Đáp: Đây là nói về trường hợp những người nghe pháp mà chẳng chịu tư duy cho đến chỗ rốt ráo, khiến sự thọ trì, đọc tụng, biên chép ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập chẳng có được kết quả mong muốn. Bởi vậy nên nói là người nghe chẳng muốn thọ trì.

Như vậy, giữa thầy và trò phải có sự đồng tâm, thì sự thọ trì, đọc tụng, biên chép … dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật mới thành tựu được viên mãn. Nếu trái lại thì chỉ là ma sự cả. Vì sao? Vì nội ma và ngoại ma thường hay phá hoại sự thành tựu Bát Nhã Ba La Mật.

Nếu hành giả tỉnh giác, biết rõ các ma sự để giải trừ, thì ma chẳng thể nào phá hoại được. Nếu thầy trò phạm lỗi lầm, bỏ mất sự nhất tâm, thì thầy phải khuyên dạy khiến trò có được sự nhất tâm trở lại.

Trong kinh cũng có nêu lên nhiều ma sự khác, khiến 2 bên thầy trò chẳng được hòa hợp, như:

• Trò muốn thọ trì … tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà thầy lại lánh đi nơi khác, chẳng muốn thuyết pháp.

• Thầy muốn thuyết pháp, mà trò lại lánh đi nơi khác, chẳng muốn nghe.

• Thầy tham đắm lợi dưỡng, mà trò lại thiểu dục, tri túc.

• Thầy thiểu dục, tri túc, mà trò lại thích làm các việc bố thí, cúng dường.

• Thầy thọ 12 hạnh đầu đà, mà trò lại chẳng muốn thọ các hạnh ấy, hoặc ngược lại.

Phải biết tất cả đều là ma sự của Bồ Tát.

Hỏi: Vì sao cả 2 thầy trò đều có tín tâm, đều giữ giới, mà 1 bên muốn thọ hạnh đầu đà, còn bên kia chẳng muốn thọ hạnh đó?

Đáp: Vì Phật dạy rằng: Khi thọ giới, các đệ tử không nhất thiết phải thọ 12 hạnh đầu đà.

Vì ở đoạn kinh trên đây nói “khi 2 bên thầy trò chẳng được hòa hợp là ma sự”, nên mới nêu lên trường hợp này.

Mặc dù thầy và trò đều nhất tâm hành đạo, nhưng nếu mỗi bên đều có kiến thủ riêng, thì vẫn có thể gây nhiễu loạn cho nhau. Ví như giữa 2 thầy trò có người muốn ở chốn A Lan Nhã để được thanh tịnh, có người muốn đồng cư với chúng sanh để hành Bồ Tát hạnh, thì như vậy cũng là có chống trái nhau, cũng như ma sự vậy.

Phật lại dạy: Những người ở trong một, chúng phải y theo pháp của chúng mà hành sự, khiến tăng chúng được hòa đồng, thanh tịnh.

Ví như trong chúng có người được thí chủ thỉnh thực, tự cho mình là có phước đức; lại có người chẳng được thí chủ thỉnh thực, tự than trách, rồi sanh phiền não. Vì sao? Vì tâm tham trước thường ngăn che tâm đạo. Bởi vậy những người chưa được đạo, thường hay khởi tâm tham trước, khiến chẳng được nhất tâm hành đạo.

Trong Phật pháp, người tu hành chẳng nên vì lợi ích cho riêng mình mà tham trước sự cúng dường; chỉ nên thọ trị cúng dường có chừng mực. Chớ nên ăn nhiều mà sanh bệnh; chỉ ăn vừa phải để tiêu hóa, thân ít bệnh.

Ngài Xá Lợi Phất thường nói: Tôi chỉ ăn 5, 6 miếng là đủ no, dùng thêm một ít nước nữa là đủ để nuôi thân mạng tôi rồi.

Ngài Xá Lợi Phất ăn uống có tiết lượng như vậy; ngài lại chỉ ăn trước giờ ngọ, và sau giờ ngọ chỉ dùng ít nước mà thôi; thế nhưng thâm tâm ngài vẫn thường được an lạc. Nếu

tham đắn các thức ăn, thức uống, thì tâm sẽ bị loạn động, chẳng có được sự nhất tâm. Như vậy, chẳng có được lợi ích gì cho sự tu tập cả.

Nên biết “quán không”và “quán vô thường”là sơ môn dẫn và đạo.

Nhờ 2 pháp quán này mà hành giả nhàm chán 3 cõi, như nhàm chán cảnh mồ hoang.

Nếu chưa được đạo, chưa được tâm rộng lớn, chưa được đại Niết Bàn, thì hành giả phải quán “thân vô thường”, như tử thi bất tịnh, tán hoại v.v… Quán như vậy, hành giả sẽ dễ ly dục trong bước đầu hành đạo.

Nên biết về 4 oai nghi trong pháp tu thân, thì ngồi là quan trọng nhất. Hành giả cần chon chỗ ngồi thoáng mát, thế ngồi “kiết già”vững chắc, nhằm giúp sự tiêu hóa được dễ dàng, và hơi thở điều hòa.

Khi chưa thành đại sự, người cầu đạo thường bị giặc phiền não quấy nhiễu, chớ nên giải đãi nằm nhiều, rất dễ bị hôn trầm.

Lại nữa, khi đi đứng thường dễ bị loạn động, khó nhiếp tâm.

Bởi vậy nên hành giả thường thọ “tọa pháp”.

Người tu hành chẳng nên chấp vị ngon hay dở. Trong khi khất thực, phải giữ tâm bình đẳng, thứ lớp khất thực, chẳng phân biệt giàu nghèo, sang hèn.

Người tu hành phải tri túc, thiểu dục, chỉ giữ 3 y vừa đủ mặc.

Phật phuơng tiện chế các giới luật để hàng đệ tử xuất gia rời bỏ thế gian dục lạc.

Phât thường tán thán 12 hạnh đầu đà làm gốc.

Ví như, khi 5 vị Tỷ kheo đầu tiên đạt đạo bạch Phật rằng: “Bạch Thế Tôn ! Chúng con nên mặc pháp y gì?”, thì Phật dạy rằng “Hãy nhặt những mảnh vải vụn ráp lại thành chiếc phước điền y mà mặc”. Ở đây, cũng nên biết:

• Khi thọ giới là thọ pháp y, đi khất thực, ngồi dưới gốc cây, uống thuốc bằng lá cây. Đây là 4 thánh chủng đầu đà.

• Trong tất cả các hạnh tu, phải lấy trí tuệ làm gốc, chớ nên chấp pháp khổ hạnh là pháp dẫn đầu. Vì sao? Vì các pháp môn tu chỉ là trọ đạo. Chư Phật đều tán thán trí huệ là thù thắng hơn cả.

(Hết Quyển 68)

Quyển 69: Phẩm Thứ Bốn Mươi Bảy - Lưỡng Bất Hòa Hợp (Tiếp Theo). Phẩm Thứ Bốn Mươi Tám - Phật Mẫu (Mẹ Của Chư Phật)

Luận Đại Trí Độ

Quyển 69

Phẩm thứ bốn mươi bảy

(Tiếp theo)

Lưỡng Bất Hòa Hợp

(Tiếp theo)

KINH :

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp có tín tâm, có giới hạnh muốn thọ trì, biên chép … dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà người nghe pháp chẳng như vậy, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp chẳng có xan tham, thương hay bố thí, mà người nghe pháp lại có xan tham, chẳng muốn bố thí, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người nghe pháp muốn cúng dường tứ sự cho người thuyết pháp, mà người thuyết pháp chẳng muốn thọ nhận hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp liễu đạt thâm lý, mà người nghe pháp lại ám độn, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp liễu người thứ lớp mười hai bộ kinh, mà người nghe pháp chẳng như vậy, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp thành tự sáu pháp Ba La Mật, mà người nghe pháp chẳng như vậy, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp có đầy đủ các lực phương tiện ở nơi sáu pháp Ba La Mật, mà người nghe pháp chẳng như vậy, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp đã đắc đà la ni, mà người nghe pháp chẳng như vậy, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ ĐềTU BỒ ĐỀ ! Người thuyết pháp muốn biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, mà người nghe pháp chẳng như vậy, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, nàyTu Bồ ĐềTU BỒ ĐỀ ! Người thuyết pháp ly tham dục, sân nhuế, ngủ nghỉ, trạo cử, nghi hối, mà người nghe pháp chẳng như vậy, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hòa hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ ĐềTU BỒ ĐỀ ! Khi biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, mà có người đến nói rằng : “Thọ thân trong ba đường ác là khổ. Vì sao ở đời này, ngươi chẳng tu dứt khổ, nhập Niết Bàn, mà lại cầu Vô Thượng Bồ Đề để làm gì ?”. Như vậy là hai bên chẳng được hòa hợp, khiến việc biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật chẳng thành tựu được. Phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, mà có người đến nói rằng: “ Ở cả ba cõi Trời có rất nhiều khoái lạc, ở cõi Dục có ngũ dục lạc, ở cõi Sắc có thiền định lạc và ở cõi Vô Sắc có tịch diệt lạc. Vì sao ở đời này, ngươi chẳng tu phước để được sanh lên cõi Trời, mà lại cầu pháp Đại Thừa làm gì cho khổ? Vì sao ở đời này, người chẳng tu để được quả Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán, Bích Chi Phật, mà cứ mãi ở trong thế gian, mãi ở trong sanh tử trải qua nhiều kiếp, để cầu Vô Thượng Bồ Đề làm gì cho khổ?

Như vậy là hai bên chẳng được hòa hợp, khiến việc biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba

La Mật chẳng thành tựu được. Phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp một thân chẳng hệ luỵ với ai, được tự tại, vô ngại, mà người nghe pháp lại có nhiều hệ luỵ, dắt dìu nhiều ngườii khác, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hoà hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp bảo người nghe pháp phải thuận theo ý mình, mới cho biên chép ... dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, ma người nghe pháp chẳng theo, khiến hai bên chẳng được hoà hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp muốn đến xứ nguy nạn mà người nghe pháp chẳng muốn đi, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hoà hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp muốn đến xứ nghèo đói, mà người nghe pháp chẳng muốn đi, khiến hai bên chẳng được hoà hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp muốn đến xứ giàu sang mà người nghe pháp chẳng muốn đi, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hoà hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp muốn

đến xứ hoang vắng, có nạn giặc cướp, ác thú, độc trùng, mà người nghe pháp chẳng muốn đi, hoặc ngược lại, khiến hai bên chẳng được hoà hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Người thuyết pháp có nhiều thí chủ tới lui thăm viếng, mà người nghe pháp chẳng muốn như vậy, khiến hai bên chẳng được hoà hợp, thì phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

LUẬN:

Hỏi: Có người biên chép, đọc tụng, thuyết giảng Bát Nhã Ba La Mật mà lại phạm giới. Như vậy, khi người ấy thuyết giảng Bát Nhã Ba La Mật làm sao có thể tin được? Làm sao có thể thọ pháp với người ấy được?

Đáp: Có người, tuy chẳng tin Bát Nhã Ba La Mật là rốt ráo không, nhưng vì cầu danh mà biên chép, đọc tụng ... dẫn đến thuyết giảng Bát Nhã Ba La Mật.

Thế nhưng vì đệ tử của Phật thâm tín Bát Nhã Ba La Mật, nên dù thấy người biên chép, đọc tụng ... dẫn đến thuyết giảng Bát Nhã Ba La Mật có phạm giới chăng nữa, thì vẫn chẳng mất lòng tin nơi thậm thâm pháp này.

Hỏi: Vì sao nói đệ tử muốn cúng dường thầy, mà thầy chẳng muốn thọ cũng là ma sự?

Đáp: Đệ tử chẳng muốn cúng dường thầy, vì nghĩ rằng: “Nếu thầy thủ chấp vật cúng dường, thì chẳng sao xả thân vì đạo được”. Tâm niệm của đệ tử đối với thầy như vậy là ma sự.

Nhưng, có trường hợp đệ tử muốn cúng dường thầy, mà thầy chẳng muốn thọ nhận, khiến giữa thầy trò chẳng được hoà hợp cũng là ma sự.

Có thể vì thầy thiểu dục, tri túc, mà chẳng muốn thọ nhận sự cúng dường; có thể thầy nghĩ rằng thọ nhận sự cúng dường như vậy xem như là mình đã bán pháp cho đệ tử; có thể thầy nghĩ rằng mình giới đức còn cạn mỏng, chẳng tiêu được của tín thí cúng dường v.v... Thầy tâm niệm như vậy là rất tốt, nhưng có thể làm cho thầy trò mất sự hoà hợp, gây trở ngại cho việc biên chép Bát Nhã Ba La Mật của người đệ tử. Phải biết đó cũng là ma sự.

Trong kinh còn nêu nhiều ma sự khác, khiến giữa thầy trò chẳng có sự hoà hợp, như sau:

• Thầy đọc tụng Bát Nhã Ba La Mật, nhưng vì độn căn, chẳng thể nào giải rõ thâm nghĩa cho đệ tử nghe được.

• Thầy giải rõ thâm nghĩa Bát Nhã Ba La Mật, mà đệ tử vì độn căn, chẳng sao lãnh hội được.

• Thầy thứ lớp đọc tụng, tìm hiểu nghĩa của mười hai bộ kinh, mà đệ tử chẳng như vậy.

• Thầy thành tựu sáu phép Ba La Mật, mà nghĩ rằng đệ tử độn căn chẳng sao lãnh hội được, chẳng biết rằng đệ tử mình, sau khi nghe Bát Nhã Ba La Mật rồi có thể thành tựu được đại sự.

Thầy giảng dạy sáu pháp Ba La Mật cho đệ tử, mà đệ tử lại nghĩ rằng các pháp ấy quá thậm thâm chẳng sao có

• thể tu tập được, hoặc nghĩ rằng thầy cũng chỉ nói, nhưng chẳng hành được v.v...

Đệ tử chẳng biết rằng thầy đã có đầy đủ các phương tiện lực Bát Nhã Ba La Mật, đã có được đại lợi ích nơi Bát Nhã Ba La Mật rồi.

• Đệ tử chỉ muốn thủ chấp các thiện pháp, mà thầy lại chỉ muốn dùng các thiện pháp đó làm phương tiện hành Bát Nhã Ba La Mật.

Đệ tử chẳng ưa theo, mà chẳng biết rằng thầy tán thán Bát Nhã Ba La Mật như vậy nhằm đoạn chấp cho mình, để dẫn dắt mình cùng hành Bát Nhã Ba La Mật.

Tất cả các trường hợp nêu trên đều làm cho thầy trò chẳng có được sự hoà hợp, khiến việc thọ trì, đọc tụng, biên chép ... dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật chẳng có thể thành tựu được viên mãn. Phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Hỏi: Nếu thầy chưa đắc đà là ni, trong lúc đệ tử đã đắc đà la ni rồi, thì thầy làm sao dạy được đệ tử?

Đáp: Đà la ni có rất nhiều môn. Có thể đệ tử đắc một môn đà la ni nào đó mà thầy chưa đắc, hoặc ngược lại. Ví như đệ tử được Văn Trì đà la ni mà thầy được Giải Thâm đà là ni; hoặc đệ tử được Thật Tướng Nghĩa đà là ni, mà chẳng có thứ lớp đọc tụng; hoặc thầy được Văn Trì đà la ni, mà đệ tử chẳng có được đà la ni nào cả v.v...

Các sự kiện nêu trên có thể làm cho thầy và trò chẳng có được sự hoà hợp, khiến công việc giáo hoá của thầy gặp trở ngại.

Hỏi: Vì sao có lúc đệ tử muốn thọ trì Bát Nhã Ba La Mật mà thầy lại chẳng muốn trao pháp; có lúc thầy muốn trao pháp mà đệ tử lại chẳng muốn thọ nhận?

Đáp: Có rất nhiều nguyên nhân. Có thể là đệ tử thấy thầy có lỗi, nên chẳng muốn thọ pháp. Có thể thầy thấy đệ tử còn nhiều tà kiến, nên chưa muốn trao pháp v.v…

Chỗ hành pháp phải tương ứng với nhau, thì giữa người thuyết pháp và người nghe pháp mới có được sự hài hòa, an lạc, đêm lại nhiều lợi lạc.

Nếu trái lại, giữa người thuyết pháp và người nghe pháp chẳng có sự hòa hợp, thì sự trao pháp và thọ pháp chẳng sao thành tựu được.

Ví như một bên ly dục, mà bên kia chẳng muốn ly dục …, thì giữa đôi bên sẽ khinh miệt nhau, sẽ đối kỵ nhau, khiến cho sự trao truyền pháp , và sự thọ nhận pháp gặp rất nhiều trở ngại.

Trong kinh có nêu lên rất nhiều trường hợp giữa thầy và đệ tử chẳng có được sự hòa hợp như:

• Thầy hành pháp thiểu dục tri túc chẳng ưa đệ tử cúng dường nhiều, mà các đệ tử lại muốn được gần gũi thầy, muốn được cúng dường thầy. Do chấp hạnh thiểu dục tri túc mà thầy xa rời các đệ tử, mà chẳng nhiếp phục được họ.

• Thầy thuyết pháp mà muốn các đệ tử theo bên mình, đi đâu cũng muốn các đệ tử đi theo để cúng dường tứ sự, mà đệ tử lại chỉ muốn được gần thầy cầu pháp, học hỏi, chẳng để tâm lo cúng dường cho thầy.

• Đệ tử muốn theo sát bên thầy để cúng dường, mà thầy chẳng muốn, vì nghĩ rằng để cho đệ tử làm như vậy sẽ bị tổn đức, khiến đệ tử chẳng được an tâm, tự nghĩ rằng thầy khinh mình.

• Thầy vì lợi dưỡng mà dạy pháp, khiến đệ tử chẳng kính phục thầy, vì cho rằng thầy bán Phật Pháp.

• Đệ tử, vì tài lợi, vì danh vọng, mà cầu học Bát Nhã Ba La Mật, tâm chẳng được thanh tịnh. Thầy biết rõ như vậy, nên chẳng dậy.

• Thầy muốn đi đến một nơi xa, đường sá hiểm trở để thuyết pháp, mà đệ tử, vì sợ nguy đến tánh mạng chẳng dám theo thầy.

• Thầy muốn đến nơi giàu sang, mà đệ tử, hoặc vì ngại đường sá xa xôi, hoặc chẳng tham đắm cảnh giàu sang, vui sướng, mà chẳng muốn đi theo thầy.

• Thầy muốn đi giáo hóa ở một nơi nào đó, trong hoặc ngoài nước, mà đệ tử chẳng ưa thích, hoặc chẳng tin rằng thật sự chuyến du thuyết ấy có thể đem lại lợi ích mong muốn, hoặc nghĩ rằng thầy vì danh vọng, lợi dưỡng mà ra đi, nên chẳng muốn đi theo thầy.

• Thầy muốn đến một nơi đầy gian nguy, mà chẳng muốn để cho đệ tử theo, vì tự niệm rằng “thân ta dù có chết cũng chẳng sao, chẳng nên để người khác, vì theo ta, mà phải mắc nạn”.

Thầy có nhiều tín thí cúng dường, như đệ tử lại thiểu dục tri túc, chẳng ưa tín thí cúng dường thầy mình. Đệ tử chỉ muốn cầu pháp, chẳng muốn thầy bỏ nhiều thì giờ tiếp các tín thí đến cúng dường. Mặc dù thầy có nhiều

• nhân duyên cần phải tiếp các tín thí để tùy phương tiện nói pháp cho họ nghe, nhưng đệ tử chẳng muốn tin lời thầy. v.v…

Tất cả các trường hợp nêu trên đều làm cho thầy trò chẳng có được sự hòa hợp, khiến việc thọ trì, đọc tụng, biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật chẳng có thể thành tựu được viên mãn. Phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

KINH:

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Ác ma giả làm Tỷ Kheo đến chỗ Thiện Nam, Thiện Nữ, dùng các phương tiện để phá hoại, chẳng cho thọ trì, đọc tụng, biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn ! Ác ma giả làm Tỷ Kheo dùng phương tiện gì để phá hoại?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Ác ma giả làm Tỷ Kheo, đến chỗ Thiện Nam, Thiện Nữ, bảo rằng “Lời kinh do ra nói ra mới là Bát Nhã Ba La Mật, còn kinh ngươi đang thọ trì, đọc tụng, biên chép đó chẳng phải là Bát Nhã Ba La Mật”.

Nghe ác ma nói như vậy, những Thiện Nam, Thiện Nữ nào chưa được thọ ký có thể khởi nghi tâm. Do khởi nghi tâm mà bỏ Bát Nhã Ba La Mật, chẳng còn thọ trì, đọc tụng, biên chép nữa. Như vậy là chẳng hòa hợp. Phải biết đó là ma sự.

Ác ma giả làm Tỷ Kheo, đến chỗ Thiện Nam, Thiện Nữ, bảo rằng “Bồ Tát thật hành Bát Nhã Ba La Mật, chứng thật tế, được bốn quả Thanh Văn, quả Bích Chi Phật, ngươi chớ nên biên chép Bát Nhã Ba La Mật. Như vậy là chẳng hòa hợp. Phải biết đó là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi thuyết thâm Bát Nhã Ba La Mật này thường bị các ác ma đến gây lưu nạn. Bồ Tát phải nên biết để xa lìa các ma sự.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn ! Những ma sự gì thường làm trở ngại Bát Nhã Ba La Mật, khiến Bồ Tát phải nên biết để xa lìa?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Ác ma khởi xướng các pháp tương tợ như Đàn Ba La Mật … dấn đến tương tợ như Bát Nhã Ba La Mật. Bồ Tát phải biết rõ đó là ma sự, để xa lìa.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Bồ Tát phải nên học kinh Thanh Văn, kinh Bích Chi Phật, nhưng học xong rồi thì phải nên xả. Vì sao? Vì nếu chẳng xả, thì đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Ác ma giả làm Tỷ Kheo tìm phương tiện trao những loại kinh dạy về nội không, ngoại không … dẫn đến vô pháp hữu pháp không, dậy về tứ niệm xứ… dẫn đến bát thánh đạo, dạy về tam giải thoát môn “không, vô tướng và vô tác” … để được bốn quả Thanh Văn, được Bích Chi Phật đạo. Như vậy là chẳng hòa hợp, gây trở ngại

cho việc biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Ác ma hóa làm thân Phật sắc vàng, phóng hào quang sáng ngời, đến chỗ Bồ Tát. Do đắm trước thân Phật, mà Bồ Tát bị tổn giảm chánh trí huệ, khiến cho việc biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật chẳng thành tựu được. Phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, ác ma giả làm thân Phật và chúng Tỷ Kheo đến chỗ Bồ Tát thuyết pháp. Bồ Tát tham trước, tự niệm rằng “Đời sau ta sẽ được như vậy”. Do tham trước, mà Bồ Tát bị tổn giảm chánh trí huệ, khiến cho việc biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật chẳng thành tựu được. Phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Lại nữa, ác ma hóa ra vô số thân Bồ Tát hành sáu pháp Ba La Mật, chỉ bày cho các Thiện Nam, Thiện Nữ hành sáu pháp Ba La Mật. Do tham trước hành pháp như vậy, mà các Thiện Nam, Thiện Nữ bị tổn giảm chánh trí huệ, khiến cho việc biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật chẳng thành tựu được. Phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Vì sao? Vì Bát Nhã Ba La Mật chẳng có “sắc, thọ, tưởng, hành, thức” … dẫn đến chẳng có nhất thiết chủng trí.

Do Bát Nhã Ba La Mật chẳng có sắc … dẫn đến chẳng có nhất thiết chủng trí, nên trong Bát Nhã Ba La Mật cũng chẳng có Thanh Văn, chẳng có Bích Chi Phật, chẳng có Bồ Tát … dẫn đến chẳng có Phật.

Vì sao? Vì hết thảy các pháp đều là tự tánh không vậy.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật thường gặp nhiều lưu nạn. Ví như trong cõi Diêm Phù Đề có nhiều trân bảo, nào là kim ngân, xà cừ, xích châu, mã não … cùng vô số báu vật khác, khiến cho nhiều kẻ trộm cướp thường rình rập. Cũng như vậy, biên chép Bát Nhã Ba La Mật thường gặp nhiều lưu nạn, quấy nhiễu.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Đúng như vậy, bạch Thế Tôn ! Khi biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, thì ác ma thường đến quấy phá, gây lưu nạn.

Vì sao? Vì hạng người si muội thường bị ma sai sử nhằm phá hoại việc biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật. Bạch Thế Tôn ! Hạng người ngu si này chẳng ưa thích pháp Đại Thừa, nên chẳng muốn biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, mà lại còn phá hoại việc biên chép … dẫn đến chánh ức niệm của người khác nữa.

Phật dạy:Này Tu Bồ Đề! Hàng sơ pháp tâm Đại Thừa cũng còn bị các ác ma sai sử, khiến chẳng biết gieo trồng thiện căn, chẳng biết cúng dường chư Phật, chẳng biết gần gũi thiện tri thức. Do vậy mà những người này chẳng muốn biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật, mà còn gây trở ngại cho người khác nữa.

Này Tu Bồ Đề! Nếu Thiện Nam, Thiện Nữ nào nhất tâm biên chép … dẫn đến chánh ức niệm thâm Bát Nhã Ba La Mật, thì các ma sự chẳng phát khởi được. Người này dần dần sẽ được đầy đủ Đàn Ba La Mật … dẫn đến Thiền Ba La Mật, được đầy đủ tứ niệm xứ … dẫn đến nhất thiết chủng trí.

Này Tu Bồ Đề! Phải biết là do có Phật lực gia bị, mà Thiện Nam, Thiện Nữ ấy có thể biên chép … dẫn đến chánh ức niệm thâm Bát Nhã Ba La Mật, được đầy đủ Đàn Ba La Mật … dẫn đến Thiền Ba La Mật, đầy đủ nội không … dẫn đến vô pháp hữu pháp không, đầy đủ tứ niệm xứ … dẫn đến nhất thiết chủng trí.

Này Tu Bồ Đề! Chư Phật, chư đại Bồ Tát ở khắp mười phương cùng đồng hộ niệm cho Thiện Nam, Thiện Nữ ấy biên chép … dẫn đến chánh ức niệm thâm Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN:

Ma giả làm thân Sa Môn có đại oai đức đến thuyết pháp, khiến người nghe tin theo lời chúng bèn bỏ kinh Bát Nhã Ba La Mật để thọ trì các kinh khác.

Ma còn nói với Bồ Tát rằng: Kinh do ta thuyết mới là lời Phật; kinh mà các người đang nghe, đang biên chép đó chẳng phải là thật, chẳng phải do Phật thuyết. Các ngươi hãy bỏ kinh Bát Nhã Ba La Mật, hãy học theo kinh Thanh Văn.

Bồ Tát độn căn vừa nghe theo, liền khởi sanh tà kiến. Còn Bồ Tát lợi căn mà chưa được thọ ký thì lại sanh tâm nghi. Vì sao? Vì Bát Nhã Ba La Mật là chân trí huệ, nói hết thảy các pháp đều là không, là vô sở hữu, nên rất khó tin, khó biết. Do vậy mà ác ma mới có chỗ tiện lợi để phá hoại tâm Bồ Tát vậy.

Ác ma nói với Bồ Tát rằng: Bát Nhã Ba La Mật rộng nói về tam giải thoát môn “không, vô tướng và vô tác”, nhưng thật sự chỉ nói về pháp “không” mà thôi. Nếu ngươi thường ở trong “không” mà tu tập thì dù có được chứng đắc cũng chẳng sao thành Phật được. Muốn thành Phật, trước hết ngươi phải trì giới, phải tu ba mươi hai phước đức, phải tọa đạo tràng, rồi sau đó mới tu pháp “không”.

Bồ Tát nghe như vậy, hoặc chẳng còn tin Bát Nhã Ba La Mật, hoặc khởi tâm nghi Bát Nhã Ba La Mật … dẫn đến sẽ xa lìa Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi: Vì sao nói hành tương tợ sáu pháp Ba La Mật là ma sự?

Đáp: Vì hành sáu pháp Ba La Mật mà còn chấp là còn hành tương tợ sáu pháp Ba La Mật. Như vậy là chưa có phát khởi đại bi tâm, chưa nhất tâm cầu Phật đạo, là chỉ muốn tự độ vậy. Tuy là hành thiện pháp những vẫn là phá hoại tâm Đại Thừa của Bồ tát. Phải biết đó cũng là ma sự của Bồ Tát.

Hỏi: Nếu Bồ Tát thấy được Phật thân mà đắm trước. phát khởi tín tâm, thì vì sao gọi là ma sự?

Đáp: Hết thảy các chấp đều là tướng phiền não, nên đều gọi là ma sự. Các vị Bồ Tát sơ phát tâm chưa thấy được Phật thân, nên ác ma mới hiện thân Phật, đầy đủ các tướng tốt trang nghiêm, khiến họ sanh tâm chấp đắm, tưởng là mình đang đứng trước Phật vậy.

Ví như người chưa ly dục vừa thấy thân hình người nữ liền sanh tâm đắm trước, khởi dục vọng. Cũng như vậy, Bồ Tát sơ phát tâm, do chưa ly chấp, nên vừa thấy ma hiện thân Phật là liền sanh tâm chấp trước, bởi vậy nên ma mới có chỗ tiện lợi để phá hoại, làm suy giảm “thật tướng trí huệ” của Bồ Tát.

Theo lời Phật dạy thì sắc … dẫn đến hết thảy các pháp đều là tự tướng không; nên chúng hội khởi tâm nghi, nghĩ rằng “Nếu các pháp là tự tướng không, nếu Bát Nhã Ba La Mật là tự tướng không, thì vì sao vô thượng pháp Bát Nhã Ba La Mật có đại lợi ích như vậy, mà còn bị các lưu nạn, còn bị ghét bỏ?”

Phật biết rõ tâm niệm của chúng hội, nên dạy rằng: Ví như người có nhiều của cải, vàng bạc, châu báu, thường bị trộm cướp rình rập để cướp đoạt và cũng có rất nhiều người ganh ghét. Cũng như vậy, Bát Nhã Ba La Mật là đại pháp bảo nên ác ma thường tìm cách phá hoại. Ác ma chỉ muốn khiến người tu hành thủ chấp Niết Bàn, chẳng ưa người tu hành thọ trì … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật. Do vậy mà các người tu tập Bát Nhã Ba La Mật thường gặp lưu nạn, thường bị ganh ghét.

Ngài Tu Bồ Đề nghe lời Phật dạy, hoan hỷ tín thọ và nêu thêm các trường hợp lưu nạn khác do ác ma phá hoại Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài bạch Phật: Bạch Thế Tôn ! Kẻ cuồng si bị ma sai sử nên chẳng được tự tại. Do ít trí huệ nên họ chẳng thông đạt được diệu lý trong Phật Pháp. Người chẳng có đại tâm, chẳng liễu đạt được pháp vị thanh tịnh, thường đắm chìm trong “dâm, nộ, si” mới gây lưu nạn đối với Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Phật dạy: Đúng như vậy, này Tu Bồ Đề! như lời ông nói, nếu Bồ Tát nào thọ trì, biên chép … dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật mà các ác ma chẳng có gây lưu nạn, thì phải biết vị Bồ Tát ấy được chư Phật và chư đại Bồ Tát trong mười phương thường hộ niệm. Cũng như vậy, Thiện Nam, Thiện Nữ nào nhất tâm tinh tấn tu tập sáu pháp Ba La Mật … dẫn đến nhất thiết chủng trí, thì cũng được chư Phật và chư đại Bồ Tát trong mười phương hộ niệm.

Cũng nên biết ma có thế lực rất mạnh ở Dục giới, người thế gian lại thường đắm trước trong dục lạc. Do vậy ở nơi đây, ma có chỗ tiện lợi để sai sử, gây lưu nạn. Còn chư thiên ở Sắc giới thường vào thiền định, được tâm nhu nhuyến nên ma khó có thể phá hoại được, chư thiên ở Vô Sắc giới chẳng có hình sắc, nên ma chẳng có thể gây lưu nạn được.

Ở Dục giới ma có đầy đủ thế lực nên các ác ma thường phá hoại việc làm tốt của giới tu hành.

Bởi nhân duyên vậy, nên chư Phật, chư đại Bồ Tát

cùng chư Thiên thường hộ niệm Bồ Tát tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

Thế nhưng, các Bồ Tát sơ phát tâm, do phước đức còn cạn mỏng, lại do còn tiếc thân mạng, nên cũng có thể bị ma sai sử, khiến chẳng thành tựu được Bát Nhã Ba La Mật.

Ví như giặc xâm lấn bờ cõi, người lớn ra sức chống giặc để cứu nước, thế mà lũ trẻ nít chẳng hay biết gì cả. Cũng như vậy, chư Phât, chư đại Bồ Tát cùng chư Thiên vẫn thường hộ niệm người tu tập Bát Nhã Ba La Mật, thế mà có người vẫn chẳng hay biết, khiến cho ác ma sai sử phá hoại Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Trên đây lược nói về các ma sự, mà Bồ Tát phải biết để xa lìa. Nếu rộng nói thì có vô lượng vô biên ma sự.

Phật từ bi thương xót chúng sanh, muốn cho chúng sanh thành tựu được Bát Nhã Ba La Mật, nên đã rộng thuyết về các trường hợp bất hòa hợp giữa thầy và trò, làm trở ngại cho việc thọ trì, đọc tụng, biên chép … dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

Phẩm thứ bốn mươi tám

Phật Mẫu

(Mẹ của Chư Phật)

KINH:

Phật bảo ngài Tu Bồ Đề: Này Tu Bồ Đề! Ví như bà mẹ có nhiều con. Khi bà mẹ lâm bệnh thì các con đều lo lắng chạy chữa, mong cho mẹ mau lành bệnh. Do nhớ đến công ơn sanh thành và dưỡng dục của mẹ mà các con thường cung phụng mẹ vậy.

Cũng như vậy, này Tu Bồ Đề! Chư Phật trong khắp mười phương vẫn thường dùng Phật nhãn chiêm ngưỡng thâm Bát Nhã Ba La Mật.

Vì sao?

Vì thâm Bát Nhã Ba La Mật khai thị hết thảy các thế gian tướng. Từ nơi thâm Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh ra chư Phật. Chư Phật do tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật mà được nhất thiết chủng trí. Cũng từ nơi Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh ra Đàn Ba La Mật … dẫn đến Thiền Ba La Mật, xuất sanh ra nội không, dẫn đến vô pháp hữu pháp không, xuất sanh ra tứ niệm xứ … dẫn đến tám thánh đạo, xuất sanh ra mười Phật lực … dẫn đến nhất thiết chủng trí, xuất sanh ra Thanh Văn đạo, Bích Chi Phật đạo, Bồ Tát đạo … dẫn đến Phật đạo.

Này Tu Bồ Đề! Chư Phật quá khứ và hiện tại đều do tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật mà được Vô Thượng Bồ Đề, chư Phật vị lai sẽ do tu tập Bát Nhã Ba La Mật mà được Vô Thượng Bồ Đề vậy.

Này Tu Bồ Đề! Nếu Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo, mà thọ trì, đọc tụng, biên chép … dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, thì chư Phật sẽ dùng Phật nhãn gia bị cho người ấy, khiến chẳng thối thất tâm Bồ Đề.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn ! Theo như lời Phật dạy, Bát Nhã Ba La Mật khai thị hết thảy thế gian tướng, từ nơi Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh ra chư Phật.

Bạch Thế Tôn ! Vì sao nói Bát Nhã Ba La Mật khai thị hết thảy thế gian tướng?Vì sao nói Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh ra chư Phật?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vì thâm Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh ra mười Phật lực, mười tám bất cộng pháp … dẫn đến xuất sanh ra nhất thiết chủng trí. Người được đầy đủ các pháp như vậy được gọi là Phật, nên nói Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh ra chư Phật.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Chư Phật khai thịngũ ấm là thế gian tướng, nên nói Bát Nhã Ba La Mật khai thị thế gian tướng.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn ! Như thế nào gọi là Bát Nhã Ba La Mật khai thị ngũ ấm tướng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Bát Nhã Ba La Mật khai thị ngũ ấm tướng chẳng tán hoại, chẳng sanh diệt, chẳng cấu tịnh, chẳng tăng giảm, chẳng xuất nhập, chẳng có quá khứ, hiện tại và vị lai. Vì sao? Vì “không tướng” là “vô tướng tướng”, “vô tác tướng”, là chẳng phải “hoại tướng” vậy. Vì hết thảy các pháp đều chẳng khởi, chẳng sanh, đều là “vô sở hữu”, là “như pháp tánh”, nên chẳng có tướng tán hoại vậy. Vì pháp tướng là như vậy, nên khai thị như vậy.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Chư Phật do nơi thâm Bát Nhã Ba La Mật, mà biết rõ tâm niệm của vô lượng vô biên chúng sanh.

Này Tu Bồ Đề! Trong thâm Bát Nhã Ba La Mật chẳng có chúng sanh, chẳng có danh tự chúng sanh, chẳng có sắc, chẳng có danh tự sắc … , dẫn đến chẳng có nhất thiết chủng trí, chẳng có danh tự nhất thiết chủng trí.

Như vậy gọi là Bát Nhã Ba La Mật khai thị hết thảy thế gian tướng.

Này Tu Bồ Đề! Thâm Bát Nhã Ba La Mật chẳng khai thị sắc, thọ, tưởng, hành, thức … dẫn đến chẳng khai thị nhất thiết chủng trí. Vì sao? Vì trong Bát Nhã Ba La Mật chẳng có tướng của Bát Nhã Ba La Mật huống nữa là tướng của sắc, thọ, tưởng, hành, thức … dẫn đến tướng của nhất thiết chủng trí.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Ở quốc độ này … dẫn đến ở hết thảy các quốc độ trong khắp mười phương có vô lượng chúng sanh, hoặc loài hữu sắc (có sắc), hoặc loài vô sắc (chẳng có sắc), hoặc loài hữu tưởng (có tưởng), hoặc loài vô tưởng (chẳng có tưởng), hoặc loài phi hữu tưởng phi vô tưởng (chẳng có tưởng cũng chẳng phải chẳng có tưởng). Những chúng sanh như vậy hoặc nhiếp tâm, hoặc loạn tâm, Phật đều biết rõ tâm niệm của họ.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn ! Làm thế nào Phật biết rõ như vậy?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Phật dùng pháp tướng để biết như vậy.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Phật dùng pháp tướng gì để biết?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Trong pháp tướng chẳng có “tướng pháp tướng”, huống nữa là “tướng nhiếp tâm” hay “tướng loạn tâm”.

Phật dùng pháp tướng như vậy nên biết rõ chúng sanh nhiếp tâm hay loạn tâm. Vì sao? Vì tận tướng, vì đoạn tướng, vì tịch diệt tướng, vì ly tướng cho nên biết. Nói cách khác, Phật do nơi Bát Nhã Ba La Mật mà như thật biết chúng sanh nhiếp tâm hay loạn tâm.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Do nơi Bát Nhã Ba La Mật mà Phật biết rõ chúng sanh có nhiễm tâm, có sân

tâm, có si tâm và cũng biết rõ tâm nhiễm, tâm sân, tâm si của chúng sanh.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn ! Làm thế nào Phật biết rõ như vậy?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vì thật tướng của “nhiễm tâm” là “vô nhiễm tâm tướng”, của “sân tâm” là “vô sân tâm tướng”, của “si tâm” là “vô si tâm tướng”.

Vì sao? Vì ở nơi thật tướng chẳng có tướng của “tâm vương”, tướng của “tâm sở”, huống nữa là các tướng của “nhiễm tâm”, của “sân tâm”, của “si tâm”, cũng như các tướng của “vô nhiễm tâm”, của “vô sân tâm”, của “vô si tâm”.

Bởi vậy, này Tu Bồ Đề! Do nơi Bát Nhã Ba La Mật mà Phật biết rõ “nhiễm tâm”, “sân tâm”, “si tâm” của chúng sanh, cũng như biết rõ “vô nhiễm tâm”, “vô sân tâm”, “vô si tâm” của chúng sanh. Vì sao?

Này Tu Bồ Đề! Vì tâm thể chẳng có tướng nhiễm, chẳng có tướng vô nhiễm. “Nhiễm tâm tướng” và “vô nhiễm tâm tướng” đều chẳng đầy đủ, chẳng cùng chung vậy. Dẫn đến “sân tâm tướng” và “vô sân tâm tướng”, “si tâm tướng” và “vô si tâm tướng” cũng là như vậy. Bởi vậy nên Phật cũng biết rõ “vô nhiễm tâm”, “vô sân tâm”, “vô si tâm” của chúng sanh.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Do nơi Bát Nhã Ba La Mật,

mà Phật biết rõ “quảng đại tâm” của chúng sanh.

Vì sao? Vì tâm tướng của chúng sanh chẳng rộng, chẳng hẹp, chẳng tăng, chẳng giảm, chẳng đến, chẳng đi. Tâm tướng là ly, là “không”, nên là như vậy.

Bởi vậy, này Tu Bồ Đề! Do nơi Bát Nhã Ba La Mật mà Phật biết rõ chúng sanh có “quảng đại tâm”, và cũng biết rõ “quảng đại tâm” của chúng sanh.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Do nơi Bát Nhã Ba La Mật mà Phật biết rõ tâm chúng sanh vô lượng.

Vì sao? Vì tâm chẳng phải an trí, cũng chẳng phải chẳng an trú. Vì tâm thể là vô tướng, chẳng có chỗ y chỉ, nên chẳng có chỗ trú, cũng chẳng có chỗ chẳng trú.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Do nơi Bát Nhã Ba La Mật mà Phật biết rõ tâm chúng sanh chẳng thể thấy được.

Vì sao? Vì tâm thể là vô tướng. Chẳng thể dùng “ngũ nhãn” mà thấy được tâm chúng sanh vậy.

Bởi vậy, này Tu Bồ Đề! Do nơi Bát Nhã Ba La Mật mà Phật biết rõ tâm chúng sanh bất khả kiến (chẳng thể thấy được) vậy.

LUẬN:

Hỏi: Ngài Tu Bồ Đề nêu bốn vấn đề để hỏi Phật, mà Phật chỉ giải đáp có ba vấn đề. Còn câu hỏi “Vì sao nói từ nơi Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh ra chư Phật?”, thì Phật chẳng có giải đáp?

Đáp: Nói “Chư Phật từ nơi Bát Nhã Ba La Mật xuấy sanh”, hay nói “Do tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà thành tựu Phật quả”, thì nghĩ cũng chẳng có gì khác nhau cả.

Vì sao? Vì có thuyết nói “Hòa hợp được hết thảy các pháp là được Bát Nhã Ba La Mật; mà Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh ra chư Phật”. Lại có thuyết nói “Do hành Bát Nhã Ba La Mật, mà thành tựu được Phật hạnh, nên mới được gọi là Phật”.

Như vậy, trước nói Bát Nhã Ba La Mật là chủ tác, xuất sanh ra chư Phật; sau đó nói Bát Nhã Ba La Mật là duyên khởi dẫn đến Vô Thượng đạo, thành Phật quả. Cả hai cách nói đồng diễn đạt một ý nghĩa, chẳng có gì sai khác cả.

Ví như nói “Cây bật gốc, ngã xuống, gây tai nạn chết người”, hay nói “Một nhánh lớn của cây gãy, rơi xuống, làm chết người”, thì kết quả chẳng có gì sai khác cả.

Như vậy, dù cây đè chết người, hay nhánh cây đè chết người, thì chủ tác vẫn là cây vậy, chẳng có gì sai khác cả.

Hỏi: Các kinh đều nói ngũ ấm là tán hoại, là thế gian pháp. Vì sao kinh Bát Nhã Ba La Mật nói ngũ ấm tán hoại ấy là chẳng có sanh, chẳng có diệt?

Đáp:Bát Nhã Ba La Mật là kinh Đại Thừa. Giữa kinh Đại Thừa và kinh Thanh Văn có nhiều sai khác:

- Kinh Thanh Văn phần nhiều nói về vô thường, vô ngã. Kinh Đại Thừa phần nhiều nói về pháp “không”.

- Kinh Thanh Văn, trước nói về vô thường, rồi về sau

mới dần dần dẫn đến pháp “không”. Kinh Đại Thừa, trước sau đều nói về pháp “không”.

- Kinh Thanh Văn nói các pháp tướng là tán hoại, khiến chúng sanh sợ hãi. Kinh Đại Thừa chẳng nói như vậy, mà nói các pháp thường trú, chẳng sanh, chẳng diệt.

Ở đoạn kinh trên đây, Phật thuyết về pháp tánh “không, vô tướng và vô tác”, nên chẳng nói đến tán hoại. Như vậy là Bát Nhã Ba La Mật khai thị thế gian tướng.

Sắc thân của chúng sanh rất dễ thấy, dễ biết, mà chúng sanh còn chẳng biết được thể tánh của sắc thân. Như vậy làm sao có thể biết được các tâm và tâm sở, là những pháp vô hình !

Phật như thật biết hết thảy các pháp; dùng lực phương tiện Bát Nhã Ba La Mật biết rõ chúng sanh là không, sắc là không … nhất thiết chủng trí cũng là không.

Phật dùng lực phương tiện Bát Nhã Ba La Mật mà biết rõ tâm niệm của vô lượng vô biên chúng sanh. Chúng sanh, dù ở cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô Sắc, cõi Hữu tưởng, cõi Vô Tưởng, cõi Phi Hữu Tưởng Phi Vô Tưởng có bao nhiêu tâm niệm, hoặc nhiếp tâm, hoặc loạn tâm, hoặc nhiễm tâm, hoặc vô nhiễm tâm v.v… Phật đều biết tất cả.

Ngài Tu Bồ Đề nghe Phật dạy như vậy sanh nghi, tự niệm rằng: Chư Phật thường ưa tịch tịch, thường ở nơi pháp “không”, nay vì sao Phật lại nói khắp biết chúng sanh nhiếp tâm hay loạn tâm? Lại nữa, chúng sanh vô lượng vô

biên, làm sao chỉ một mình Phật mà có thể biết hết thảy tâm niệm của chúng sanh được?

Phật dạy: Phật dùng pháp tướng để biết rõ như vậy.

Ngài Tu Bồ Đềhỏi: Phật dùng pháp tướng gì để biết rõ như vậy?

Phật dạy: Dùng thật tướng pháp. Ở nơi thật tướng pháp, thì chẳng còn có “tướng pháp tướng”, huống nữa là các tướng nhiếp tâm hay loạn tâm.

Ngài Tu Bồ Đềhỏi: Thế nào là thật tướng pháp?

Phật dạy: Thật tướng pháp là tự tánh không, là rốt ráo không, là bất khả đắc không.

Ngài Tu Bồ Đềhỏi: Thật tướng pháp là rốt ráo không, mà ở trong “không” chẳng có phân biệt tâm và tâm sở pháp. Như vậy, làm sao có thể biết được tâm niệm của chúng sanh?

Phật dạy: Tánh của thật tướng pháp cũng là bất khả đắc. Cho nên Phật dùng lực phương tiện trí huệ biết được chúng sanh nhiếp tâm hay loạn tâm. Vì sao? Vì tánh không là bất khả đắc, chẳng có ngăn ngại vậy.

Phật đã vượt qua hết thảy tướng phân biệt, hư vọng, đã an trú trong thật tướng pháp, trong tánh không, nên biết rõ hết thảy chúng sanh tâm.

Trái lại, phàm phu trú tâm nơi hư vọng pháp, nên chẳng có thể biết được tâm niệm của kẻ khác.

Cũng như vậy, Phật dùng như thật trí huệ, mà biết được nhiễm tâm, sân tâm, si tâm v.v… của chúng sanh. Vì

sao? Vì thật tướng của nhiễm tâm, của sân tâm, của si tâm là vô nhiễm, vô sân, vô si. Nên biết chúng sanh tâm là vô lượng, là quảng đại, là bình đẳng vậy.

Hỏi: Vì sao trước Phật nói “Thật tướng pháp là vô tướng, nên như thật biết được chúng sanh nhiếp tâm hay loạn tâm; rồi sau đó lại nói “Do tướng tận, tướng đoạn, tướng tịch diệt, tướng ly, nên như thật biết được chúng sanh nhiếp tâm hay loạn tâm”?

Đáp: Bồ Tát dùng “vô thường huệ” mà biết “tướng tận”. Do hành “vô thường huệ” mà tâm ly hết thảy nhiễm, được vô nhiễm. Lại dùng hết thảy “thế gian đạo”, ngăn ngừa và diệt trừ các kiết sử. Đây là tướng “diệt”. Lại dùng “vô lậu đạo”, tận đoạn các kiết sử. Đây là “tướng đoạn”. Lại quán Niết Bàn tịch diệt, ly hết thảy các tướng. Đây là “tướng tịch diệt”, “tướng ly”.

Bởi vậy nên, khi vào được nơi thật tướng pháp, trú nơi thật tướng pháp, thì biết rõ được chúng sanh nhiếp tâm hay loạn tâm. Vì sao? Vì ở nơi thật tướng pháp, thì hết thảy các pháp đều là vô tướng cả.

Lại nữa, niệm là vô trú, là rốt ráo không, là chẳng thể biết được. Vì sao? Vì niệm quá khứ đã qua, niệm hiện tại chẳng trú, niệm vị lại chưa đến. Nếu khởi niệm là có sanh diệt rồi vậy.

Phàm phu, do chấp tướng, mới vọng chấp phân biệt có ba thời. Trái lại, người trí biết rõ “hiện tại”, cũng là tận tướng, là rốt ráo không. Vì biết rõ tâm niệm là rốt ráo không, nên chẳng chấp trước, chẳng có gì vướng mắc cả.

Do biết rõ thời gian là vô trú, nên được đạo. Do biết rõ thật tướng các pháp là vô tướng, nên chẳng khởi sanh vọng kiến phân biệt, dẫn đến như thật biết được tâm chúng sanh nhiễm hay tịnh.

Lại nữa, vì thật tướng của các pháp là rốt ráo thanh tịnh, nên thật tướng của “nhiễm tâm” là “vô nhiễm tâm” vậy. Vì sao? Vì ở nơi thật tướng, thì chẳng còn có phân biệt tâm và tâm sở pháp. Do vậy, mà biết được nhiễm tâm, sân tâm, si tâm vốn chẳng có tướng nhiễm, tướng sân, tướng si, đều là vô tướng.

Phật dạy: Do nhân duyên “nhiễm tâm” và “vô nhiễm tâm” đều chẳng đầy đủ, chẳng chung nhau, nên ở nơi tâm pháp, chúng sanh thứ lớp sanh tâm; khi có tâm ô nhiễm, thì chẳng có tâm nhiễm, và ngược lại. Thế nhưng, ở cả ba đời, nhiễm tâm và vô nhiễm tâm đều là bất khả đắc. Vì sao? Vì cả hai tâm ấy đều rốt ráo là tánh không. Sở dĩ có phân biệt hai tâm, là do đối đãi mà có vậy.

Nên biết, ở nơi thật tướng pháp chẳng có các tướng nhiễm tâm, vô nhiễm tâm, sân tâm, vô sân tâm, si tâm, vô si tâm … Vì sao? Vì ở nơi thật tướng pháp, thì hết thảy các pháp đều là tướng không, đều là bình đẳng, vô phân biệt.

Người vô trí, do chấp tâm, chấp tướng mà phân biệt tâm có nhiễm, có tịnh, có rộng, có hẹp, có tăng, có giảm v.v… Còn các bậc Thánh thì chẳng phải như vậy, vì các ngài biết rõ tâm là vô sắc, vô hình, vô trước vậy.

Phật dạy: Tâm tướng là tánh không. Các tướng nhiễm, tịnh, rộng, hẹp, tăng, giảm v.v… đều là bất khả đắc cả.

Do có so lường mà nói tâm có nhiễm, có tịnh, có rộng, có hẹp, có tăng, có giảm v.v… Như vậy là nói tâm có hạn lượng. Thế nhưng vì tâm duyên vô lượng chúng sanh, duyên vô lượng pháp, lại vì tâm tướng là bất khả đắc, nên tâm là vô lượng.

Ví như nhãn căn duyên nhãn trần, sanh ra nhãn thức, mà nhãn thức chẳng phải ở trong hay ở ngoài mắt, chẳng phải ở bên này hay bên kia mắt, nên là vô trú xứ, là bất khả đắc vậy.

Do vậy, nên nói các trần cảnh hiện ra trước mắt đều là như cảnh ở trong mộng, chẳng có định tướng. Thức duyên cũng như vậy, chẳng có y chỉ, chẳng có định tướng nên nói tâm là quảng đại, là vô lượng.

Hỏi: Nếu tâm là chẳng thể thấy được, thì Phật làm sao có thể như thật thấy, như thật biết tâm của hết thảy chúng sanh được?

Đáp: Người vào thiền định, được tâm thanh tịnh như lưu ly, nên thấy được các vọng tâm dấy khởi; người quán bạch cốt thấy tâm thứ lớp sanh, chẳng thấy tâm tại thân, cũng chẳng thấy tâm tại duyên; người duyên vô biên xứ, thấy thức vô lượng vô biên v.v…

Nên biết, tâm thể là vô tướng, nên chẳng có các tướng tâm như vậy.

Trái lại, Phật thường trú nơi tịch diệt, nên như thật biết hết thảy tâm chúng sanh.

Vì sao? Vì tự tướng của tâm chúng sanh là vô tướng. Phật dùng ngũ nhãn, thấy rõ tâm thể của chúng sanh là vô tướng, là bất khả đắc.

Người dùng nhục nhãn và thiên nhãn, thì thấy có sắc pháp. Người dùng huệ nhãn, duyên Niết Bàn tướng, thì chẳng thấy có sắc pháp.

Người mới dùng pháp nhãn, thì thấy phân biệt có thiện pháp, có bất thiện pháp, có hữu lậu pháp, có vô lậu pháp; đến khi liễu đạt được thật tướng pháp rồi, thì người dùng pháp nhãn sẽ thấy rõ được các pháp đều là vô tướng, là bình đẳng, là vô phân biệt.

Trước đây đã nói rằng “Hết thảy các pháp đều chẳng có tác giả, chẳng có tri giả, chẳng có kiến giả”. Bởi vậy nên tâm cũng như hết thảy các pháp khác, đều chẳng thể thấy được vậy.

Phật, ở nơi tịch diệt tướng, chẳng dùng sự thấy hư vọng của hàng phàm phu, cũng chẳng dùng ngũ nhãn để thấy, nên mới “như thật thấy, như thật biết tâm niệm của chúng sanh” vậy.

(Hết Quyển 69)