Luận Đại Trí Độ Tập IV

Quyển 66: Phẩm Thứ Bốn Mươi Lăm - Văn Trì (Nghe Và Thọ Trì)

Luận Đại Trí Độ

Quyển 66

Phẩm thứ bốn mươi lăm

Văn trì

(Nghe và thọ trì)

KINH:

Lúc bấy giờ, ngài Thích Đề Hoàn Nhơn tự niệm rằng, Thiện Nam, Thiện Nữ được nghe Bát Nhã Ba La Mật, là người ở đời trước, đã trồng thiện căn công đức nơi các Đức Phật, đã than cận các thiện tri thức; huống nữa là các Thiện Nam, Thiện Nữ thọ trì, thân cận, đọc tụng, chánh ức niệm, như thuyết tu hành Bát Nhã Ba La Mật. Phải biết người sau này, ở đời trước,đã thân cận nhiều Đức Phật vậy.

Người ở đời trước, đã nghe, thọ trì, than cận, chánh ức niệm, đúng như thuyết tu hành Bát Nhã Ba La Mật, thì đời nay mới có thể thưa hỏi và giải đáp về Bát Nhã Ba La Mật. Phải biết rằng người ấy, ở đời trước, đã từng thân cận, cúng dường nhiều Đức Phật.

Lại nữa, người nghe Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng

kinh, chẳng hãi, chẳng sợ, thì phải là người đã từ vô lượng ức kiếp thật hành Đàn Ba La Mật …. Dẫn đến Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Ngài xá Lợi Phất bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ, và nghe rồi lại còn thọ trì, thân cận, đọc tụng chánh ức niệm … dẫn đến như thuyết tu hành, thì phải biết người ấy đã được quả vị Bồ Tá bất thối chuyển.

Vì sao?

Bạch Thế Tôn! Vì Bát Nhã Ba La Mật rất thậm thâm. Nếu đời trước chẳng thường tu tập 6 pháp Ba La Mật, thì nay chẳng sao có thể tín giải thâm Bát Nhã Ba La Mật được.

Bạch Thế Tôn! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào nghe thâm Bát Nhã BA La Mật mà phỉ báng, thì phải biết người ấy, ở đời trước, đã từng hủy báng thâm Bát Nhã Ba La Mật.

Vì sao?

Bạch Thế Tôn! Vì người ấy nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng tin, chẳng vui, nên chẳng có được tâm thanh tịnh. Phải biết người ấy, ở đời trước, chẳng thưa hỏi chư Phật và chư đệ tử Phật về cách thật hành 6 pháp Ba La Mật, cách tu tập nội không … dẫn đến vô pháp hữu pháp không, cách tu tập 10 lực … dẫn đến 18 bất cộng pháp,

cách tu tập 4 niệm sứ … dẫn đến 8 thánh đạo.

Ngài Thích Đề Hoàn Nhơn hỏi ngài Xá Lợi Phất: Thưa ngài Xá Lợi Phất! Thiện Nam, Thiện Nữ nào chẳng thường hành 6 pháp Ba La Mật, chẳng thường hành nội không … dẫn đến vô pháp hữu pháp không, chẳng thường hành 4 niệm sứ … dẫn đến 8 thánh đạo, chẳng thường hành 10 lực … dẫn đến 18 bất cộng pháp, là người chẳng tín giải được thâm Bát Nhã Ba La Mật. Có phải đúng như vậy chăng?

Thưa ngài Xá Lợi Phất! Tôi xin kính lễ Bát Nhã Ba La Mật. Kính lễ Bát Nhã Ba La Mật là nhất thiết kính lễ chủng trí vậy.

Phật dạy: Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Kiều Thi Ca! Kính lễ Bát Nhã Ba La Mật là kính lễ nhất thiết chủng trí. Vì sao? Vì nhất thiết chủng trí của chư Phật đều xuất sanh từ Bát Nhã Ba La Mật. Vì nhất thiết chủng trí tức là Bát Nhã Ba La Mật.

Bởi vậy nên, này Kiều Thi Ca! Nếu Thiện Nam, Thiện Nữ nào muốn trú trong nhất thiết chủng trí, thì phải trú trong Bát Nhã Ba La Mật; muốn được đạo chủng trí, thì phỉa tu tập Bát Nhã Ba La Mật, muốn dứt trừ hết thảy các kiết sử và tập khí, thì phải hành Bát Nhã Ba La Mật; muốn chuyển pháp luân, thì phải hành Bát Nhã Ba La Mật; muốn được quả Tu Đà Hoàn … dẫn đến quả A La Hán, quả Bích Chi Phật, thì phải hành Bát Nhã Ba La Mật; muốn giáo hóa chúng sanh, khiến họ được quả Tu

Đà Hoàn … dẫn đến được quả A La Hán, Bích Chi Phật, thì phải hành Bát Nhã Ba La Mật; muốn được Vô Thượng Bồ Đề, muốn giáo hóa chúng sanh, muốn thống nhiếp Tỷ Kheo tăng, thì phải hành Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN:

Ngài Thích Đề Hoàn Nhơn là vị Thiên Chủ lợi căn và thâm tín Phật pháp. Nay ngài nghe được Bát Nhã ba La Mật tợ như lửa gặp gió, nên tín tâm của ngài càng thêm tăng trưởng. Lại nữa, ngài được nghe ngài Tu Bồ Đề dùng các pháp nhân duyên tán than Bát Nhã Ba La Mật, và được Phật dung chỗ thâm lý để giải đáp, nên ngài rất hoan hỷ, và tự niệm rằng: Thiện Nam, Thiện Nữ nào được nghe Bát Nhã Ba La Mật, phải là người ở đời trước đã cúng dường nhiều đức Phật, đã có đại công đức, nên nay mới gặp được thầy tốt, bạn lành, thuyết giảng Bát Nhã Ba La Mật cho nghe. Lại nữa, do đời trước đã gieo duyên cúng dường, nên ở đời nay, vừa nghe Bát Nhã Ba La Mật, đã liền tín thọ. Hơn thế nữa, Thiện Nam, Thiện Nữ nào thọ trì, thân cận, đọc tụng, chánh ức niệm, như pháp tu hành Bát Nhã Ba La Mật, phải là người, ở đời trước, đã nghe chư Phật quá khứ cùng chư đệ tử Phật thuyết giảng thâm nghĩa Bát Nhã Ba La Mật. Những người này nghe Bát Nhã Ba La Mật liền tín thọ, chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ. vì sao? Vì hạng người này, trong nhiều a tăng tỳ kiếp, đã tu 6 pháp Ba La Mật, đã thành vô tựu, vô lượng công đức; tuy chưa được bất thối chuyển, nhưng ở nơi thâm pháp Bát Nhã Ba La Mật, đã chẳng còn nghi ngại nữa

Ví như chiếc lông khô ráo rất dễ bị cuốn bay theo chiều gió; còn long ướt, hoặc long đã được dệt lại với nhau thành tấm thảm lớn, thì rất khó bị gói cuốn đi được.

Cũng như vậy, người sơ phát tâm Bồ Tát, do tu tập chưa được bao lâu, nên nghe Bát Nhã Ba La Mật chưa có được lòng tin vững chắc, khiến còn sợ hãi vậy.Trái lại, nếu đã từng nghe, từng tu tập Bát Nhã Ba La Mật rồi, thì nay nghe Bát Nhã Ba La Mật chẳng còn sợ hãi nữa.

Ngài Xá Lợi Phất biết rõ tâm niệm của vị Đế Thích, nên bạch với Phật rằng: Bạch Thế Tôn! Thiện Nam, Thiện Nữ nào chưa vào được Bồ Tát vị, mà đã thâm tín Bát Nhã Ba La Mật nữa, thì phải biết người ấy có đại phước đức, đại trí huệ, đại tín lực rồi; người ấy xứng đáng được xem như là Bồ Tát bất thối chuyển rồi vậy.

Ở phẩm này; Phật thuyết Bát Nhã Ba La Mật là pháp thậm thâm vi diệu, là vô tướng. Thế nên, thủ được, tin được, thọ trì được Bát Nhã Ba La Mật thật là rất khó làm, là hy hữu chẳng khác nào người trồng cây ở giữa hư không vậy.

Ví như người tu hành, khi vào được thánh pháp, thì xả được gốc vô minh, khi vào được thiền định, thì xả được 5

dục lạc v.v… Xả như vậy mà chẳng thấy có xả, vì sao? Vì công đức chẳng có chỗ y chỉ, nên chẳng có chỗ xả vậy.

Lại ví như một người dung thước đo chiều dài của một vật. Khi đến điểm cuối cùng rồi mà còn muốn đo nữa, thì lại phải về điểm khởi đầu. Cũng như vậy, Bồ Tát khi chưa được đạo, thì phải tín thọ Bát Nhã Ba La Mật; khi đã đạt được chỗ rốt ráo “ vô sở y” rồi, thì được tự tại vô ngại ở nơi hết thảy các pháp. Lúc bấy giờ, Bồ Tát hành các phước đức, tu xả ly 5 dục v.v…, chẳng thấy pháp môn nào phải xả bỏ cả.

Đây là pháp sự rất hy hữu. Bởi vậy nên nói: Thiện Nam, Thiện Nữ tu tập 6 pháp Ba La Mật, đã chứa nhóm nhiều công đức, thì nay mới có được tín tâm thanh tịnh, khi nghe thuyết Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Nếu trái với những điều ghị trên đây, là hủy báng Bát Nhã Ba La Mật. Nếu có người nào ở trong nhiều kiếp đã chứa nhóm nhiều công đức, mà nay chẳng tin Bát Nhã Ba La Mật, thì phải biết người ấy, từ nhiều kiếp, đã có tập quán chấp đắm phước đức hữu lậu vậy.

Hỏi: Nếu đời trước đã hủy báng Bát Nhã Ba La Mật, thì phải thọ báo đọa địa ngục. Như vậy vì sao đời nay còn được nghe Bát Nhã Ba La Mật?

Đáp: Có người đời trước hủy bang Bát Nhã Ba La Mật, đã bị đọa vào địa ngục; sau khi đã thọ xong quả báo, nay lại được trở lại làm người. Có người đời trước hủy báng Bát Nhã Ba La Mật, nhưng đã có chứa nhóm nhiều công đức, lại vì chưa đến lúc phải thọ vì quả báo, nên đời nay vẫn được sanh làm người. hạng người này, dù được nghe Bát

Nhã Ba La Mật, nhưng do nhân duyên hủy bang Bát Nhã Ba La Mật ở đời trước, mà nay vẫn chẳng tín thọ Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Trái lại, người đời trước đã phạm tội “ ngũ nghịch”, nhưng nay đã thọ xong quả báo, có thể lại được sanh làm người. Do nhân duyên chẳng có hủy báng Bát Nhã Ba La Mật, nên nay nghe Bát Nhã Ba La Mật có thể sanh tín thọ.

Ngài Thích Đề Hoàn Nhơn biết rõ Bát Nhã Ba La Mật là rốt ráo không, rốt ráo vô sở hữu, là pháp thậm thâm vi diệu, nên tự niệm rằng: Người tín thọ Bát Nhã Ba La Mật được vô lượng công đức, còn người hủy báng Bát Nhã Ba La Mật phải thọ vô lượng tội khổ.

Do suy nghĩ như vậy mà vị Đế Thích phát tâm kính lễ Bát Nhã Ba La Mật.

Vì sao? Vì kính lễ Bát Nhã Ba La Mật là kính lễ nhất thiết chủng trí, kính lễ nhất thiết chủng trí là kính lễ 10 phương chư Phật.

Phật ấn chứng lời của vị Đế Thích, và tán thán rằng: Từ Bát Nhã Ba La Mật xuất sanh chư Phật, xuất sanh nhất thiết chủng trí. Bồ Tát muốn trú nhất thiết chủng trí … dẫn đến muốn thống nhiếp Tỷ Kheo tăng, phải hành Bát Nhã Ba La Mật.

KINH:

Ngài Thích Đề Hoàn Nhơn bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Khi muốn hành Bát Nhã Ba La Mật:

• Bồ Tát phải làm thế nào để trú trong Đàn Ba La Mật … dẫn đến trú trong Bát Nhã Ba La Mật?

• Bồ Tát phải làm thế nào để trú trong nội không … dẫn đến trú trong vô pháp hữu pháp không?

• Bồ Tát phải làm thế nào để trú trong 4 thiền, trong 4 vô lượng tâm, trong 4 vô sắc định, trong 5 thần thông?

• Bò Tát phải làm thế nào để trú trong 4 niệm xứ … dẫn đến trú trong 8 thánh đạo?

• Bồ Tát phải làm thế nào để trú trong 10 Phật lực … dẫn đến trú trong 18 bất cộng pháp?

Bạch Thế Tôn! Bồ Tát phải làm thế nào để tập hành Đàn Ba La Mật … dẫn đến Bát Nhã Ba La Mật, tập hành nội không … dẫn đến 18 bất cộng pháp?

Phật dạy: Lành thay, lành thay! Này Kiều Thi Ca! Ý ông muốn hỏi là những điều như vậy đều do thần lực của Phật chăng?

Này Kiều Thi Ca! Nếu Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật, mà trú trong sắc … dẫn đến thức, chẳng trú trong nhãn … dẫn đến ý, chẳng trú trong sắc … dẫn đến pháp, chẳng trú trong nhãn thức … dẫn đến ý thức, chẳng trú trong nhãn giới

… dẫn đến ý thức giới, mới là tập hành Bát Nhã Ba La Mật.

Này Kiều Thi Ca! Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật mà chẳng trú trong Đàn Ba La Mật mới là đàn tập hành Đàn Ba La Mật, chẳng trú trong Thi Ba La Mật mới là tập hành Thi Ba La Mật, chẳng trú trong Sẵn Đề Ba La Mật, chẳng trú trong Tỳ Lê Gia Ba La Mật mới là tập hành Tỳ Lê Gia Ba La Mật, chẳng trú trong Thiền Na Ba La Mật mới là tập hành Thiền Na Ba La Mật, chẳng trú trong Bát Nhã Ba la Mật mới là tập hành Bát Nhã Ba La Mật. Như vậy gọi là Bồ Tát Ma Ha Tát chẳng trú trong các Ba la Mật mà tập hành các Ba La Mật vậy.

Này Kiều Thi Ca! Bồ Tát Hành Bát nhã Ba La Mật chẳng trú trong nội không … dẫn đến vô pháp hữu pháp không, mới là tập hành nội không … dẫn đến vô pháp hữu không; chẳng trú trong 4 thiền, 4 vô lượng tâm, 4 vô sắc định, 5 thần thông, mới là tập hành 4 thiền, 4 vô lượng tâm, 4 vô sắc định, 5 thần thông; chẳng trú trong 4 niệm xứ … dẫn đến 8 thánh đạo; mới là lập hành 4 niệm xứ … dẫn đến 8 thánh đạo, chẳng trú trong 10 Phật lực …dẫn đến 18 bất cộng Pháp, mới là tập hành 10 Phật lực … dẫn đến 18 bất cộng pháp.

Vì sao?

Này Kiều Thi Ca! Vì Bồ Tát chẳng thấy nơi sắc có

chỗ an trú, có chỗ tập hành …. dẫn đến chẳng thấy nơi 18 bất cộng pháp có chỗ an trú, có chỗ tập hành vậy.

Lại nữa, này Kiều Thi Ca! Vì bồ Tát biết rõ sắc quá khứ, sắc hiện tại, sắc vị lai đều bất khả đắc… dẫn đến 18 bất cộng pháp quá khứ, hiện tại và vị lai cũng đều là như vậy.

Ngài xá Lợi Phất bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật rất thậm thâm!

Phật dạy: này Xá Lợi Phất! Vì sắc thậm thâm, nên Bát Nhã Ba La Mật thậm thâm … dẫn đến vì 18 bất cộng pháp thậm thâm, nên Bát Nhã Ba La Mật thậm thâm.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật rất khó lường!

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Vì sắc khó lường … dẫn đến 18 bất cộng pháp khó lường, nên Bát Nhã Ba La Mật khó lường.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật vô lượng!

Phật dạy: Này Xá Lợi Phất! Vì sắc vô lượng … dẫn đến 18 bất cộng pháp vô lượng, nên Bát Nhã Ba La Mật vô lượng. Này Xá Lợi Phất! Hành Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng hành sắc khó lường … dẫn đến chẳng hành 18 bất cộng

pháp khó lường, chẳng hành sắc vô lượng … dẫn đến chẳng hành 18 bất cộng pháp vô lượng, mới là hành Bát Nhã Ba La Mật.

Vì sao?

Vì các tướng thậm thâm, khó lường, vô lượng của sắc … dẫn đến 18 bất cộng pháp là phi tướng (chẳng phải tướng) vậy.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật rất thậm thâm, mà tướng thậm thâm ấy chẳng thể tư lường được.

Chớ nên, vì hàng Bồ Tát mới phát tâm,mà nói ra như vậy. Vì sao? Vì hàng Bồ Tát sơ phát tâm nghe nói Bát Nhã Ba La Mật thậm thâm như vậy, sẽ sanh sợ hãi, nghi hối, chẳng tin là mình có thể hành nổi được thâm pháp đó vậy.

Trái lại, chỉ nên, vì hàng Bồ Tát bất thối chuyển, nói ra mà thôi. Vì sao? Vì hàng Bồ Tát này nghe Bát nhã Ba La Mật đã chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ, chẳng nghi hối, mà còn tinh tấn, dõng mãnh tín thọ và hành trì Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Ngài Thích Đề Hoàn Nhơn hỏi ngài Xá Lợi Phất: Thư ngài Xá Lợi Phất! Nếu thuyết tâm Bát Nhã Ba La Mật cho hàng Bồ Tát sơ phát tâm nghe, thì có lỗi gì?báng

Ngài Xá Lợi Phất đáp: Thưa ngài Kiều Thi Ca! Nếu thuyết thâm nghĩa Bát Nhã Ba La Mật cho

hàng Bồ Tát sơ phát tâm nghe, thì họ sẽ kinh sợ, chẳng tin. Do chẳng tin mà có thể dẫn đến hủy báng Bát Nhã Ba La Mật.

Bất tín và hủy báng Bát Nhã Ba La Mật là tự gieo nghiệp nhân duyên này nên rất khó được vô thượng Bồ Đề.

LUẬN:

Ngài Thích Đề Hoàn Nhơn nghe Phật tán thán đầy đủ về thâm nghĩa của Bát Nhã Ba La Mật, liền bạch Phật rằng: Bồ Tát phải làm thế nào để trú trong 6 pháp Ba La Mật … dẫn đến trú trong 18 bất cộng pháp?

Ngài Thích Đề Hoàn Nhơn nêu lên câu hỏi trên đây nhằm đoạn nghi, khiến chúng hội thông đạt vô ngại, dẫn đến sẽ được nhiều lợi ích.

Bởi vậy nên Phật tán thán: Lành thay, lành thay!

Lại nữa, ngài Thích Đề Hoàn Nhơn là vị Thiên Chủ đang hưởng đầy đủ phước lạc, mà quyết tâm rời bỏ diệu dục lạc ở cõi trời, đến nghe thuyết về thâm nghĩa của Bát Nhã Ba La Mật, lại còn khéo hỏi về chỗ tu hành của chư Thánh, là việc làm hy hữu, rất đáng khen.

Bởi vậy nên Phật tán thán: Lành thay, lành thay!

Sở dĩ, ở ngay giữa chúng hội mà vị Đế Thích thưa hỏi được như vậy, là vì ngài đã có trì “ Tâm Kinh”. Do thường trì “ Tâm Kinh”, mà tự thân được quang minh, nên mới có thể thưa hỏi được như vậy.

Phật dạy: Bồ Tát chẳng trú trong sắc mà tập hành Bát Nhã Ba La Mật, vì biết rõ sắc là vô thường, là khổ, là không, là vô ngã, là thô động. Bởi vậy Bồ Tát chẳng trú trong sắc mà hành Bát Nhã Ba La Mật mới là hành Bát Nhã Ba La Mật.

Phàm phu thấy sắc là liền trú trong sắc, nên khởi sanh phiền não, xa rời Bát Nhã Ba La Mật.

Đối với thọ, tưởng, hành thức, đối với nhãn … dẫn đến ý, đối với ý … dẫn đến pháp, đối với nhãn thức … dẫn đến ý thức, đối với nhãn giới … dẫn đến ý thức giới cũng đều là như vậy.

Tóm lại, hành Bát Nhã Ba La Mật mà chẳng trú trong 5 ấm, trong 12 nhập, trong 18 giới mới thật là hành Bát Nhã Ba La Mật.

Hỏi: Làm sao có thể chẳng an trú trong 6 pháp Ba la Mật, mà có thể tu tập các hạnh Ba La Mật được?

Đáp: 6 pháp Ba La Mật là những thiện pháp, nên phải tập hành. Thế nhưng hành 6 pháp Ba La Mật mà chẳng trú trong 6 pháp này … dẫn đến chẳng trí trong 5 ấm, 12 nhập, 18 giới, thì mới gọi là hành Bát Nhã Ba La Mật.

Ở trong pháp mà chẳng trú pháp mới đoạn được các ái chấp pháp. Đoạn được ái chấp pháp mới được rốt ráo thanh tịnh.

Chẳng trú pháp (bất trú pháp) nói trên đây cũng là chẳng đắc pháp (bất đắc pháp). Vì sao? Vì trú nơi “ pháp xứ” mà chẳng có đắc pháp (bất đắc pháp) tức là ở ngay nơi pháp mà chẳng trú pháp vậy.

Phật nói lên các nhân duyên Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật mà chẳng trú trong sắc giới gọi là tập hành Bát Nhã Ba La Mật. Vì Bồ Tát biết rõ sắc là như huyễn, chẳng nên trú; biết rõ sắc là tự hướng không, nên chẳng thủ sắc tướng, dù là thường tướng hay là vô thướng tướng.

Lại nữa, Bồ Tát thường hành các thiện pháp, có chánh ngữ, chánh nghiệp, lại tu tập thuần thục các đạo đức, nên nói chẳng trú trong sắc mà tập hành sắc. nay Bồ Tát muốn hành Bát Nhã Ba La Mật, quán sắc là tán hoại, nên nói chẳng tập hành sắc là tập hành Bát Nhã Ba La Mật.

Vì sao? Vì sắc quá khứ đã diệt, sắc vị lai chưa có, nên chẳng có thể tập hành sắc. Vì sắc hiện tại liền sanh, liền diệt, nên chẳng có thể trú sắc. Hơn nữa, vì niệm niệm sanh diệt, nên chẳng có thể trú niệm. Trú niệm còn chẳng được, huống nữa là trú sắc. Bởi vậy nên nói “ chẳng tập hành sắc là hành Bát Nhã Ba La Mật”.

Bồ Tát quán sắc quá khứ, hiện tại và vị lai đều là bất khả đắc … dẫn đến quán 18 bất cộng pháp quá khứ, hiện tại và vị lai cũng đều như vậy.

Do quán hết thảy các pháp đều là bất khả đắc như vậy, nên Bồ Tát chẳng còn chấp các pháp tướng. Như vậy là quán các pháp bình đẳng; mà quán các pháp bình đẳng; mà quán các pháp bình đẳng là hành thật tướng pháp vậy.

Ngài Xá Lợi Phất nghe Phật dạy về thâm nghĩa Bát Nhã Ba La Mật như vậy, sanh tâm hoan hỷ, bạch Phật rằng: Bát Nhã Ba La Mật rất thậm thâm!.

Phật tán thán: Vì sắc … dẫn đến hết thảy các pháp thậm thâm, nên Bát Nhã Ba La Mật thậm thâm.

Nhục nhãn chưa thấy được sắc thậm thâm, thiên nhãn cũng chưa thấy được sắc thậm thâm. Bát Nhã Ba La Mật phân bieeth được sắc, mới thấy rõ sắc thậm thâm.

Ví như mưa rơi từng hạt nhỏ chưa thể gọi là thậm thâm. Khi vô lượng hạt mưa hợp với nhau, tạo thành các dòng nước, rồi các dòng nước chảy dồn vào biển lớn, thì ở nơi đây gọi là thậm thâm.

Đối với các sắc pháp cũng là như vậy.

Dùng nhục nhãn chẳng có thể thấy được sắc pháp thậm thâm: dùng thiên nhãn cũng chưa thể thấy được sắc pháp thậm thâm; khi có được huệ nhãn mới thấy được sắc pháp thậm thâm. Thế nhưng chỉ có Phật nhãn mới thấy rõ tận nguồn chỗ thậm thâm, bất khả lượng đó.

Trái lại, người chưa có được trí huệ Bát nhã, thi thấy sắc pháp là thật có, hoặc thường, hoặc vô thường v.v... Đây là thức tâm tư duy, trù lượng mà khởi các chấp điên đảo như vậy.

Ngài Xá Lợi Phất cùng chúng hội đều tự niệm rằng : Bát Nhã Ba La Mật là chẳng có thể nghĩ bàn được. Nếu như vậy thì Bồ Tát làm sao có thể tu hành được ?

Phật biết rõ tâm niệm ấy, nên dạy rằng : Bồ Tát, nếu hành sắc thậm thâm là chẳng vào được Bát Nhã Ba La

Mật. chẳng hành sắc thậm thâm, mới vào được Bát Nhã Ba La Mật.

Đây là vì hạng người độn căn, mà nói sắc thậm thâm. Còn hạng người đã đầy đủ phước đức trí huệ, thì chẳng còn chấp sắc thậm thâm nữa.

Ví như khí nói biển có sâu, có cạn, có rộng, có hẹp v.v... chi là một cách nói rất tương đối, chẳng có gì là quyết định cả. Vì sao? Vì cùng một vùng biển đó, mà loài người cho là mênh mông, là sâu thẳm, nhưng đối với loài A Tu La, thì chi là cạn hẹp mà thôi.

Cũng như vậy, đối với phàm phu, hay đối với người mới phát tâm, còn buông lung, giải đãi, thì Bát Nhã Ba La Mật là thậm thâm, khó hiểu, khó vào. Còn đối với hàng Bồ Tát bất thối chuyển, đã đầy đủ phước đức trí huệ, thì Bát Nhã Ba La Mật chẳng phải là thậm thâm, khó hiểu vậy.

Chư Phật, ở nơi hết thảy cao pháp, đã được vô ngại giải thoát, nên chẳng thấy có pháp nào là thậm thâm cả. Thế nhưng, vì căn cơ của chúng sanh có sai khác, có lợi căn, có độn căn, có tinh tấn, có giải đãi v.v..., nên Phật mới phương tiện thuyết Bát Nhã Ba La Mật có sâu, có cạn v.v... để mọi người nghe pháp đều được lợi lạc.

Bởi vậy nên nói Bát Nhã Ba La Mật là rất khó lường, là vô lượng vậy.

Phật lại nói các nhân duyên chi rõ các tướng thậm thâm, khó lường, vô lượng của sắc... dẫn đến của hết thảy pháp đều là “phi tướng". Người mới phát tâm, do còn sợ hãi, còn nghi hối, nên mới chấp sắc là thậm thâm, mà

chẳng biết rằng sắc tướng là rốt ráo không, nên chẳng thể nói sắc có sâu, có cạn được.

Do vậy mà ngài Xá Lợi Phất bạch Phật: Bát Nhã Ba La Mật rất thậm thâm mà tướng thậm thâm ấy cũng chẳng có thể tư lường được.

Hỏi: Trước đây đã nói Bồ Tát chẳng hành thậm thâm là hành Bát Nhã Ba La Mật. Nay vì sao ngài Xá Lợi Phất lại đề cập đến thậm thâm?

Đáp: Ngài Xá Lợi Phất chẳng phải có chủ tâm nói về nghĩa thậm thâm, nhưng ngài hiểu ý Phật, nên đã vì người nghe mà nói về thậm thâm vậy.

Do vậy mà ngài bạch Phật : Chẳng nên vì người sơ phát tâm mà nói về thâm nghĩa Bát Nhã Ba La Mật, vì hạng người này sẽ sanh tâm chìm đắm, chẳng tin là mình có thể hành được thâm pháp đó.

Trái lại, chi nên thuyết thâm nghĩa Bát Nhã Ba La Mật cho hàng Bồ Tát bất thối chuyển, là những bậc đã có đầy đủ trí huệ, đã có tín tâm thanh tịnh. Hạng Bồ Tát này, khi nghe được thâm nghĩa Bát Nhã Ba La Mật, chẳng những chẳng có chìm đắm, mà còn tinh tấn, dõng mãnh thọ trì Bát Nhã Ba Lạ Mật.

Ví như gặp dòng nước sâu, chẳng nên cho trẻ nhỏ chưa biết lội, bơi qua. Chi có những người bơi lội giỏi mới có thể vượt qua được.

Ngài Thích Để Hoàn Nhơn hỏi ngài Xá Lợi Phất rằng : Nếu thuyết thâm nghĩa Bát Nhã Ba La Mật cho hàng Bồ Tát sơ phát tâm nghe, thì có lỗi gì?

Ngài Xá Lợi Phất đáp: Vì hàng Bồ Tát sơ phát tâm chưa tin nổi Bát Nhã Ba La Mật, nên sanh tâm chìm đắm, nghi hối, rồi khởi sanh các phiền não. Họ sẽ nghĩ rằng: Bát Nhã Ba La Mật là rốt ráo không. Nếu ta thọ pháp “không” như vậy, thì làm sao ta khỏi đọa về đoạn diệt?

Lại nữa, đối với hạng người chẳng kham thọ được pháp “không”, thì dù Phật thuyết pháp “không”, họ cũng chẳng thọ. Chẳng nên vì họ thuyết pháp “không” vậy.

Vì sao? Vì người đã có tâm nghi, thì thường hay sanh sợ hãi; còn người đã có định kiến, thì thường hay sanh ác kiến đối với pháp sư, dẫn đến hủy báng Bát Nhã Ba La Mật. Do tội hủy báng Bát Nhã Ba La Mật, mà sẽ phải bị đọa vào địa ngục.

Như đã nói trước đây Nếu do nghiệp báo nhân duyên phải đọa vào 3 đường ác, thì rất khó được Vô Thượng Bồ Đề.

KINH :

Ngài Thích Đề Hoàn Nhơn hỏi ngài Xá Lợi Phất: Thưa ngài Xá Lợi Phất Có Bồ Tát nào chưa được thọ ký nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ chăng?

Ngài Xá Lợi Phất đáp : Thưa ngài Kiều Thi Ca ! Nếu có Bồ Tát nào nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật mà chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng, sợ, thì phải biết Bồ Tát ấy chẳng bao lâu nữa cũng sẽ được thọ ký Vô Thượng Bồ Đề, nhiều lắm là dưới thời của 1 hoặc 2 đức Phật nữa.

Phật dạy : Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Xá Lợi Phất! Bồ Tát đó, trong nhiều đời, dã phát tâm hành 6 pháp Ba La Mật, đã cúng dường nhiều dức Phật, nên nay nghe Bát Nhã Ba La Mật mà chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ, và nghe xong liển thọ trì, đúng như pháp mà tu hành,

Ngài Xá Lợi Phải bạch Phật: Bạch Thế Tôn ! Con muốn được nêu lên thí dụ về nghĩa này.

Ví như có Thiện Nam, Thiện Nữ cầu Bồ Tát dạo, mà ở trong mộng lại thấy mình hành Bát Nhã Ba La Mật, nhập thiền định, siêng năng tinh tấn, đầy đủ nhẫn nhục, giữ gìn giới hạnh, thật hành bố thí, tu tập nội không, ngoại không ... dẫn đến tọa đạo tràng, thì phải biết người ấy đã gần được Vô Thượng Bồ Đề rồi. Huống nữa là Đồ Tát, khi thức, vẫn thường tu thâm Bát Nhã Ba La Mật, nhập thiển định, siêng năng tinh tấn, đầy đủ nhẫn nhục, giữ gìn giới hạnh, thật hành bố thí ... mồ chẳng mau thành tựu được Vô Thượng Bồ Đề hay sao?

Bạch Thế Tôn ! Thiện Nam, Thiện Nữ nào đã đầy đủ thiện căn, vừa nghe Bát Nhã Ba La Mật liền thọ trì ... dẫn đến y theo Bát Nhã Ba La Mật mà tu hành, thì phải biết đó là vị đại Bồ Tát đã lâu đời trong thiện căn, cúng dường chư Phật, thân cận chư thiện.tri thức, đã gần được thọ ký Vô Thượng Bồ Đề rồi vậy. Phải biết đó là bậc đại Bồ Tát bất thối chuyển, ở nơi Vô Thượng Bồ Đề chẳng hề thối tâm, thường nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, thường

thọ trì... dẫn đến chánh ức niệm thâm Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Bạch Thế Tôn ! Ví như người đã lâu ngày gian khổ, băng rừng, xuyên núi, lần theo những nẻo đường, hoang vắng, quanh co, hiểm trở, dài cả 2, 3, 4 trăm do tuần, mà bỗng nhiên thấy bóng dáng người chăn trâu, hoặc thấy cảnh ruộng vườn, thì phấn khởi, vui mừng. Người ấy biết chắc là mình đã đến gần thành ốp, xóm làng, biết mình sắp đến được nơi tụ lạc an ổn, đã thoát được nạn ác thú, nạn độc trùng, nạn giặc cướp, biết mình chẳng còn bị đói khát nữa vậy.

Bồ Tát cũng như vậy. Nếu đã được nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, đã thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật, thì biết là mình chẳng bao lâu nữa sẽ được thọ ký Vô Thượng Bồ Đề, sẽ chẳng còn bị lạc về Thanh Văn và Bích Chi Phật địa nữa.

Phật dạy : Đúng như vậy, đúng như vậy ! Này Xá Lợi Phất ! Ông hãy nêu thêm vài thí dụ nữa đi.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật : Bạch Thế Tôn ! Ví như muốn thấy biển lớn, quyết tâm đi mãi cho đến khi chẳng còn thấy núi đồi, chẳng còn thấy cây cối nữa, thì mặc dù chưa được nhìn thấỵ tận mắt biển lớn, nhưng người ấy đã biết là mình đã đến gần vùng biển lớn rổi. Vì sao? Vì vùng biển lởn bằng phẳng, chẳng có núi đổi, chẳng có cây cối vậy.

Bồ Tát cũng như vậy. Khi đặ được nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, đã thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật, thì biết là mình chẳng bao lâu nữa sẽ được Vô Thượng Bồ Đề.

Lại nữa, ví như trước khi mùa xuân đến, thấy cây rụng lá gần sạch, thì biết chẳng còn bao lâu nữa rừng cây, đồng cỏ sẽ trở lại màu xanh tươi mát. Mọi người đều sanh lòng hoan hỷ, chờ đón mùa xuân mới.

Bồ Tát cũng như vậy. Khi đã được nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, đã thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật, thì biết rằng đời trước mình đã trồng thiện căn, đã cúng dường nhiều đức Phật.

Bồ Tát này tự niệm rằng : Do đời trước ta đã trồng thiện căn, đã hướng về Vô Thượng Bồ Đề, nên đời nay ta mới được nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, mới thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm thâm Bát Nhã Ba La Mật, và đúng như pháp tu hành vậy.

Lúc bấy giờ, chư vị Thiên Tử, đã từng nghe Phật, đều hoan hỷ tự niệm rằng : Chư vị Bồ Tát, ở trong quá khứ, đã từng nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, đã được Phật thọ ký, nên ngày nay lại được nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, ắt là chẳng bao lâu nữa sẽ được thọ ký Vô Thượng Bồ Đề.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật tiếp : Bạch Thế Tôn ! Ví như người mẹ, trải qua 9 tháng mang thai, nay thấy thân thể nặng nề, đi đứng khó khăn, bỏ ăn, mất ngủ, bụng đau quằn quại, thì biết chẳng còn bao lâu nữa mình sẽ sanh con.

Bồ Tát cũng như vậy. Trải qua thời gian lâu dài gieo trổng các thiện căn, cúng dường chư Phật, tu tập 6 pháp Ba La Mật, thân cận chư thiện tri thức, nay thiện căn đã thành tựu, được nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, được thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm thâm Bát Nhã Ba La Mật, và đúng như pháp tu hạnh, thì phải biết Bồ Tát này chẳng còn bao lâu nữa sẽ được thọ ký Vô Thượng Bồ Đề vậy.

Phật dạy : Lành thay, lành thay ! Này Xá Lợi Phất ! Những lời ông vừa nói ra đều nương theo Phật lực cả.

Lúc bấy giờ, ngài Tu Bồ Đề bạch Phật : Bạch Thế Tôn ! Thật là hy hữu ! Đấng Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác khéo phó chúc Phật sự cho chư vị đại Bồ Tát.

Phật dạy : Này Tu Bồ Đề ! Chư đại Bồ Tát phát Vô Thượng Bồ Đề tâm nhằm an ổn chúng sanh, khiến chúng sanh được nhiều lợi ích. Vì sao? Vì chư đại Bồ Tát thương xót chúng sanh, muốn làm lợi ích cho hàng Trời, Người, mà hành Bồ Tát đạo.

Khi hành Bồ Tát đạo, chư Bồ Tát dùng 4 nhiếp

pháp, gồm “bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự” nhiếp độ vô lượng chúng sanh. Lại cũng đem 10 thiện đạo giáo hóa chúng sanh. Lại tự mình tu sơ Thiền ... dẫn đến tự mình tu Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Định, và cũng dạy người tu sơ Thiển ... dẫn đến dạy người tu Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Định; tự mình tu Đàn Ba La Mật ... dẫn đến tự mình tu Bát Nhã Ba La Mật, và cũng dạy người tu Đàn Ba La Mật... dẫn đến dạy người tu Bát Nhã Ba La Mật.

Chư đại Bồ Tát này dùng lực phương tiện Bát Nhã Ba La Mật để dạy chúng sanh tu được 4 quả Thanh Văn, được quả Bích Chi Phật mà tự mình chẳng chứng các quả ấy.

Chư đại Bồ Tát này trú Bất Thối Chuyển Địa, cũng dạy người trú Bất Thối Chuyển Địa; cũng dạy ngươi trú Bất Thối Chuyển Địa, tự mình thanh tịnh Phật độ, thành tựu chúng sanh, cũng dạy người thanh tịnh Phật độ; thành tựu chúng sanh, tự mình thành tựu thần thông, cũng dạy người thành tựu thần thông; tự mình được đầy đủ các đà la ni, đầy đủ biện tài vô ngại, cũng dạy người được đầy đủ các đà la ni, đầy đủ biện tài vô ngại; tự mình thành tựu sắc thân với 32 tướng tốt, cũng dạy người thành tựu sắc thân với 32 tướng tốt; tự mình thành tựu 10 Phật lực, 18 bất cộng pháp, đại từ, đại bi ... dẫn đến thành tựu nhất thiết chủng trí; cũng dạy người thành tựu 10 Phật lực, 18 bất cộng pháp, đại từ đại bi... dẫn đến thành tựu nhất thiết chủng trí,

tự mình ly kết thảy kiết sử, cũng dạy người ly kết thảy kiết sử; tự mình chuyển pháp luân, cũng dạy người chuyển pháp luân.

LUÂN :

Ngài Thích Đề Hoàn Nhơn hỏi ngài Xá Lợi Phất rằng : Có Bồ Tát nào chưa được thọ ký nghe Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ chăng?

Ngài Xá Lợi Phất đáp lại rằng : Nểú có Bồ Tát nào nghe Bát Nhã Ba La Mật mà chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ, thì phải biết vị Bồ Tát đó đã gần được thọ ký Vồ Thượng Bồ Đề. Vị Bồ Tát đố chì còn gặp 1 hoặc 2 đức Phật nữa là sẽ được thọ ký rồi vậy.

Lời ngài Xá Lợi Phất nói ra được Phật ấn chứng, nên ngài sanh tâm hoan hỷ, xin được nêu lên các thí dụ để làm sáng tỏ về thâm nghĩa này.

Ví như trong mộng, tâm trí thường bị ngăn che. Thế nhưng, nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào nằm mộng mà thấy mình phát tâm hành 6 pháp Ba La Mật, hoặc thấy mình đang tọa đạo tràng thuyết pháp, thì phải biết người đó đã cồ đầy đủ phước đức, đã gần được thọ ký. Vô Thượng Bồ Đề. Huống nữa là người, trong tinh thức, phát Bồ Đề tâm, tu tập 6 pháp Ba La Mật, mà chẳng cần được thọ ký hay sao?

Lại nữa, người đang ở trong 6 đường sanh tử mà nghe Bát Nhã Ba La Mật liền thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh

ức niệm, tu tập, thì phải biết người đó chẳng bao. lâu nữa sẽ được thọ ký Vô Thượng Bồ Đề. Ví như con cá đã cắn câu, thì dù thấy nó vẫn tung tăng bơi lội, mà ta cũng biết rằng chẳng còn bao lâu nữa con cá ấy cũng sẽ bị kéo lên khỏi mặt nước.

Người hành đạo cũng là như vậy. Khi đã thâm tín Bát Nhã Ba La Mật rồi, thì biết chắc người đó chẳng còn bao lâu nữa cũng sẽ thoát khỏi các nẻo đường sanh tử vậy.

~oOo~

Trong các thí dụ nêu ở đoạn kinh trên đây, ngài Xá Lợi Phất có nói đến đường quanh co, hiểm trở, chẳng an ổn ... để dụ cho 3 cõi “Dục, sắc và Vô sắc"; ngài cũng có nói đến đường dài cả 2, 3, 4 trăm do tuần ... để dụ cho quá trình tu học lâu dài có thể vượt ra khỏi 3 cõi :

• 200 do tuần dụ cho thời gian tu tập để vượt ra khỏi cõi Vô Sắc.

• 300 do tuần dụ cho thời gian tu tập để vượt ra khỏi cõi Sắc.

• 400 do tuần dụ cho thời gian tu tập để vượt ra khỏi cõi Dục.

Ngài nói đến thành ấp, xóm làng ,để dụ cho vô lượng thiện pháp. Thấy thành ấp nhỏ, thấy được xóm làng là dụ cho được “nhu thuận nhẫn"; thấy được thành lớn là dụ cho được “vô sanh pháp nhẫn", nơi an ổn là dụ cho Vô Thượng Bồ Đề. Bồ Tát nghe Bát Nhã Ba La Mật, rồi tư duy, trù lượng rằng : Nếu ta tu được pháp này, thì tâm ta sẽ được an ổn, chẳng bao lâu nữa ta sẽ đươc Vô Thượng Bồ Đề.

Ngài cũng có nói đến độc trùng để dụ cho khát ái, phiền não; nói đến ác thú, đến giặc cướp để dụ cho 62 tà kiến.

Ngài nói đến chẳng còn sợ độc trùng, ác thú, giặc cướp, chẳng còn sợ cảnh đói khát để dụ cho được chân trí huệ, chẳng còn khát ái, chẳng còn sợ hãi nữa, vì biết rằng mình sắp được giải thoát.

Ngoài ra, muốn chẳng lạc về Thanh Văn và Bích Chi Phật địa, thì phải tín thọ Bát Nhã Ba La Mật, phải theo gương chư đại Bồ Tát, là những vị đã nhận rõ thật tướng pháp, đã xả ly thế gian dục lạc, xả ly Thanh Văn và Bích Chi Phật pháp, thâm tâm ái kính Bát Nhã Ba La Mật, thường hành Bồ Tát đạo, nhằm đem lại đại lợi ích cho chúng sanh. Chư đại Bồ Tát đã thể nhập vào Bát Nhã Ba La Mật, nên dù ở trong vũng lầy sanh tử, mà vẫn tự tại hành đạo Cam Lồ, làm lợi lạc cho chúng sanh, chẳng còn bị sanh tử triển chuyển nữa.

Các sự kiện trên đây nói về các nhân duyên "sắp được thọ Ký Vô Thượng Bồ Đề" của chư đại Bồ Tát. Khi thấy vị Bồ Tát nào hiển bảy các tướng nêu ở đoạn kinh trên đây, thì biết vị Bồ Tát đó sắp được thọ ký Vô Thượng Bồ Đề, chẳng còn bị đọa vào 3 đường ác, chẳng còn trầm luân trong sanh tử ... dẫn đến chẳng còn lạc về Thanh Văn và Bích Chi Phật địa nữa.

Ngài Xá Lợi Phất lại nói đến người muốn thấy biển lớn, quyết tâm đi mãi cho đến khi chẳng còn thấy núi đồi, cây cối nữa để dụ cho người cầu Vô Thượng Đạo, nhất tâm

hành Bát Nhã Ba La Mật; nói đến vùng biển lớn là nơi bằng phẳng, chẳng có núi đồi, chẳng có cây cối để dụ cho Vô Thượng Bồ Đề, là nơi rốt ráo thanh tịnh.

Ngài lại nói trước khi mùa xuân đến cây rụng sạch lá để dụ cho Bồ Tát dùng lực phương tiện Bát Nhã Ba La Mật đoạn sạch các phiền não trước khi được Vô Thượng Bồ Đề; nói đến màu xanh tươi mát của cây cỏ để dụ cho thanh tịnh lạc ở nơi Vô Thượng Bồ Đề.

Ngài lại nói đến người mẹ mang thai để dụ cho Bồ Tát phát đại nguyện thành bậc Vô Thượng Giác; nói đến các hiện tượng sắp sanh con của người mẹ, sau thời gian dài chín tháng cưu mang, để dụ cho Bồ Tát sau thời gian dài cần khổ, hành 6 pháp Ba La Mật, đã ly được thế gian lạc, sắp thành tựu được Vô Thượng Bồ Đề.

Phật tán thán lời nói của ngài Xá Lợi Phất. Qua lời tán thán đó, ngài Tu Bồ Đề biết rõ ý Phật, nên bạch Phật rằng ; Thật là hy hữu ! Thế Tôn đã khéo phó chúc Phật sự cho chư Bồ Tát, “khí hành” Bồ Tát đạo.

Phật phó chúc tho chư Bồ Tát phải Vô Thượng Bồ Đề tâm để an ổn chúng sanh trong vô lượng tăng kỳ kiếp.

Nếu chúng sanh chấp thường, thì dạy cho họ pháp vô thường; nếu chúng sanh chấp lạc, thì dạy cho họ biết rằng chấp lạc sẽ dẫn sanh khổ; nếu chúng sanh chấp có các pháp, thì dạy cho họ biết về “pháp tánh không”; nếu chúng sanh chấp ngã, thì dạy cho họ về pháp vô ngã v.v...

Như vậy mới có thể an lập được hết thảy chúng sanh. Phàm phu nghe như vậy, thì dù đời nay chưa được an lạc, nhưng về sau, khi diệt sạch phiền não, thì cũng sẽ được thâm tâm an lạc.

Ví như người uống thuốc đắng. Dù nay cảm thấy thuốc đắng có mùi vị khó chịu, nhưng về sau sẽ được lành bệnh vậy.

Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật phát nguyện an lạc hết thảy chúng sanh, nên phải dùng mọi phương tiện để giáo hóa họ. Dù nay bản nguyền của Bồ Tát chưa được thành tựu, nhưng đời sau sẽ được thành tựu viên mãn vậy.

Như trong kinh Bổn Sanh có nói : Bồ Tát do diệt sạch phiền não mà được an lạc. Khi được an lạc rồi - Bồ Tát lại dùng các phương tiện làm lợi ích cho chúng sanh, khiến họ được thế gian lạc và xuất thế gian lạc. Khi được Vô Thượng Bồ Đề, Bồ Tát lại dùng vô sở đắc thành tựu chúng sanh, khiến họ được an lập nơi thanh tịnh xuất thế gian lạc vậy.

Trong khi hành Bồ Tát đạo, Bồ Tát thường dùng 4 "nhiếp pháp" để nhiếp thủ chúng sanh. Đó là :

1. Ái ngữ : Tùy theo căn tánh cùa chúng sanh mà khéo chọn lựa lời nói, để khuyến dụ họ :

• Hoặc nương theo ý họ mà nói.

• Hoặc nương theo những điều ưa thích, những ước muốn của họ mà nói.

2. Lơi hành : Làm các việc lảnh, lợi ích cho chúng sanh :

• Hoặc dạy họ tinh tấn tu tập và hành trì các thiện pháp.

• Hoặc dạy họ nếu chưa tin Phật pháp, thì hãy khởi lòng tin nơi Phật pháp.

Ví như đối với người phá giới, thì dạy họ nên trì giới, đối với người bỏn xẻn, thì day họ nên bố thí, đối với người ngu si, thì dạy cho họ mở mang trí tuệ v.v...

3) Đồng sư: Giáo hóa chúng sanh bằng cách cùng với họ hành các thiện pháp.

Ví như tự mình tu tập 10 thiện đạo, và cũng dạy người tu tập 10 thiện đạo v.v...

4) Bố thí: Thấy chúng sanh cần gì, thì bố thí cho họ được như nguyện :

• Hoặc tài thí: Thấy chúng sanh thiếu thốn, cần đến tài vật gì, thì đem tài vật ra bố thí cho họ.

• Hoặc pháp thí : Thấy chúng sanh cần biết pháp gì, thì đem pháp ấy thuyết cho họ.

• Hoặc vô úy thí: Thấy chúng sanh sợ sệt, thì làm cho họ được an ổn, chẳng còn sợ sệt nữa.

Pháp “ái ngữ nhiếp” là pháp dẫn đầu trong tất cả 4 nhiếp pháp.

Ví như, biết chúng sanh thích được sống lâu, thì nên khéo léo dạy họ tu tập 10 thiện đạo; biết chúng sanh thích các bảo vật, thì nên khéo léo dạy cho họ biết là “pháp bảo” quí hơn hết thảy các bảo vật ở thế gian v.v...

Pháp “đồng sự nhiếp” có nghĩa là đồng hành. Muốn

giáo hóa chúng sanh, thì phải cùng với họ hành các thiện pháp.

Ví như, Bồ Tát tự mình hành 10 thiện đạo, cũng dạy người hành 10 thiện đạo; tự mình tu 4 quả Thanh Văn, cũng dạy người tu 4 quả Thanh Văn; tự mình tu 6 pháp Ba La Mật, cũng dạy ngưởi tu 6 pháp Ba La Mật; tự mình trú bất thối chuyển địa, cũng dạy người trú bất thối chuyển địa; tự mình chuyển pháp luân, cũng dạy người chuyển pháp luân v.v...

Phật dạy : Ta, vì đại từ đại bi, mà phó chúc cho các Bồ Tát tu tập như vậy, kiến lập đạo tràng như vậy, hành hết thảy các thiện pháp như vậy, mà chẳng có sanh tâm chấp đắm.

(Hết Quyển 66)

Quyển 67: Phẩm Thứ Bốn Mươi Lăm - Văn Trì

Luận Đại Trí Độ

Quyển 67

Phần thứ bốn mươi lăm

(Tiếp theo)

Văn Trì

(Tiếp theo)

KINH :

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Thật là hy hữu ! Chư Bồ Tát thành tựu đại công đức, vì hết thảy chúng sanh mà tu tập Bát Nhã Ba La Mật, để được Vô Thượng Bồ Đề.

Bạch Thế Tôn! Chư Bồ Tát phải tu tập như thế nào để được đẩy đủ Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy : Này Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng thấy sắc tướng tăng hay giảm, chẳng thấy thọ tướng, tưởng tướng, hành tướng, thức tướng tăng hay giảm...dẫn đến chẳng thấy nhất thiết chủng trí tướng tăng hay giảm, thì như vậy gọi là Bồ Tát tu tập đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi tu tập Bát Nhã Ba La

Mật, Bồ Tát chẳng thấy có thị pháp và phi pháp; chẳng thấy cỏ quá khứ pháp, hiện tạỉ pháp và vị lai pháp; chẳng thấy có thiện pháp, bất thiện pháp và vô ký pháp; chằng thấy có hữu vi pháp và vô vi pháp; chẳng thấy có cõỉ Dục, cõi sắc và cõi Vô Sắc; chẳng thây có 6 pháp Ba La Mật ... dẫn đến chẳng thấy có nhất thiết chủng trí. Như vậy gọi là Bồ Tát tu tập đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật. Vì sao?

Vì các pháp đều là vô tướng (chẳng có tướng) là không, là hư vọng, chẳng bển chắc, nên là chẳng có tri giả (người biết) và chẳng có thọ giả (người thọ) vậy.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Lời dạy của Thế Tôn thật là bất khả tư nghì (chẳng thể nghĩ bàn).

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vì sắc bất khả tư nghì, nên lời Phật nói ra bất khả tư nghì.

Vì thọ, tưởng, hành, thức bất khả tư nghì ... dẫn đến vi nhất thiết chủng trí bất khả tư nghì, nên lời Phật nói ra bất khả tư nghì.

Này Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát biết sắc bất khả tư nghì, biết thọ, tưởng, hành, thức bất khả tư nghì...dẫn đến biết nhất thiết chủng trí bất khả tư nghì, mà lạl trú trong bất khả tư nghì, thì như vậy là Bồ Tát chẳng tu tập đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật rất thậm thâm. Ai là người tín giải

giảiđược thâm Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát nào, đã từ lâu đời, thường tu 6 pháp Ba La Mật, gieo trồng thiện căn, thân cận chư thiện tri thức, thì mới có thể tín giải thâm Bát Nhã Ba La Mật được.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là Bồ Tátđã từ lâu đời, thường tu tập 6 pháp Ba La Mật, gieo trồng thiện căn, thân cận chư thiện tri thức?

Phật dạy : Này Tu Bồ Đề! Đó là Bồ Tát chẳng phân biệt sắc, sắc tướng và sắc tánh ... dẫn đến chẳng phân biệt nhất thiết chủng trí, nhất thiết chủng trí tướng và nhất thiết chủng trí tánh.

Vì sao? Vi sắc bất khả tư nghì ... dẫn đến nhất thiết chủng trí bất khả tư nghì vậy.

Như vậy gọi là Bồ Tát, đã từ lâu đời, thường tu tập 6 pháp Ba La Mật, gieo trồng thiện căn, thân cận chư thiện tri thức.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Vì sắc thậm thâm, nên Bát Nhã Ba La Mật thậm thâm. Vì thọ, tưởng, hành, thức thậm thâm ... dẫn đến vì nhất thiết chủng trí thậm thâm, nên Bát Nhã Ba La Mật thậm thâm.

Bạch Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật là kho trân bảo, ở nơi đây có đủ 4 quả Thanh Văn, quả Bích Chi Phật, Vô Thượng Bồ Đề, 4 thiển, 4 vô lượng tâm, 4 vô sắc định, 5 thần thông, 4 niệm xứ ... dẫn đến 8

thánh đạo, 10 Phật lực, 4 vô sở úy, 4 vô ngại trí, đại từ, đại bi, 18 bất cộng pháp ... dẫn đến nhất thiết chủng trí. Bởi vậy nên nói Bát Nhã Ba La Mật là kho chứa đầy đủ các bảo vật.

Bạch Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật là kho báu thanh tịnh.

Vì sao? Vì sắc thanh tịnh, nên Bát Nhã Ba La Mật là kho báu thanh tịnh. Vì thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh ... dẫn đến vì nhất thiết chủng trí thanh tịnh, nên Bát Nhã Ba La Mật là kho báu thanh tịnh vậy.

LUÂN :

Ở đoạn kinh trên đây có nói đến “Bồ Tát thành tựu đại công đức". Đây là nói Bồ Tát tự tu tập các công đức, và cũng dạy người khác tu tập các công đức. Bồ Tát hành Bồ Tát đạo để giáo hóa hết thảy chúng sanh, chẳng có phân biệt thán sơ, chẳng có mong cầu danh lợi. Bồ Tát, vì hết thảy chúng sanh, mà cần khổ tu tập 6 pháp Ba La Mật, để được Vô Thượng Bồ Đề.

Như vậy gọi làBồ Tát thành tựu đại công đức.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi Phật : Bồ Tát phải tu tập Bát Nhã Ba La Mật như thế nào để được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy : Tu tập đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật là chẳng thấy sắc tướng ... dẫn đến chẳng thấy nhất thiết chủng trí tướng tăng hay giảm.

Bồ Tát tuy đã được thập địa, đã tọa đạo tràng, đã được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật, mà vẫn xem đó chỉ là như mộng, như huyễn. Vì sao? Vì hết thảy các pháp đều chẳng có tăng giảm, đều là không vậy.

Lại nữa, ở nơi hết thảy các pháp, Bồ Tát chẳng có khởi phân biệt "thị - phi”. Ví như nước từ tràm dòng sông chảy về biển, đều hòa đồng với nhau, đều trở thành cùng một vị cả.

Bồ Tát tu tập Bát Nhã Ba La Mật cũng là như vậy. Bồ Tát tu tập Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng thấy có pháp quá khứ, hiện tại hay vị lai, chẳng thấy có pháp thiện, bất thiện hay vô ký, chẳng thấy có 3 cõi, chẳng thấy có 6 pháp Ba La Mật ... dẫn đến chẳng thấy có nhất thiết chủng trí, mới gọi là tu tập đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật.

Vì sao? Vì hết thảy các pháp đều binh đẳng; ở nơi thật tướng, thì hết thảy các pháp, dù là hữu vị, dù là vô vị, đều chẳng phải là thưởng pháp, chẳng phải là thật pháp, đều chẳng kiên cố vậy.

Lại nữa, thọ mạng của chúng sanh cũng là không. Vì sao? Vì nếu đã chấp có mạng căn, thì là có ngã tướng, mà ngã và chúng sanh đều không, nên thọ mạng cũng là không vậy. Chúng sanh đã là không, thì khổ lạc cũng đều là không. Như vậy là chẳng có người biết khổ lạc, chẳng có người thọ khổ lạc. Dân đến hết thảy các pháp đều là không, nén chẳng có người biết pháp, chẳng có người thọ pháp, tức là chẳng có tri giả, chẳng có thọ giả vậy.

Quán pháp không, quán chúng sanh không như vậy mới được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề vô cùng hoan hỷ, bạch Phật rằng: Lời Phật dạy thật là bất khả tư nghì.

Phật dạy: Vì sắc ... dẫn đến nhất thiết chủng trí bất khả tư nghì nên lời Phật nói ra bất khả tư nghì vậy. Vì sao? Vì nhân và quả binh đẳng, đồng nhất.

Bồ Tát biết rõ sắc ... dẫn đến nhất thiết chủng trí bất khả tư nghì mà chẳng trú trong bất khả tư nghì đó, mới là tu tập đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật. Trái lại, nếu Bồ Tát còn trú trong bất khả tư nghì đó, là còn chấp tướng, nên chẳng tu tập được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề thấy trong Bát Nhã Ba La Mật chẳng còn có chỗ y chỉ, tựa như biển rộng mênh mông, nên lại bạch Phật : Bát Nhã Ba La Mật thậm thâm như vậy, thì ai là người có thể tín giải được Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy : Bồ Tát nào, đã từ lâu đời, thường tu 6 pháp Ba La Mật, thường gieo trồng thiện căn, thường thân cận thiện tri thức, mới có thể tín giải được thâm Bát Nhã Ba La Mật.

Vì ở phẩm trước có nói đến trường hợp Bồ Tátsơ phát tâm cũng có thể tín giải được thâm Bát Nhã Ba La Mật, nên ngài Tu Bồ Đề lại bạch Phật rằng: Thế nào là Bồ Tát, đã từ lâu đời, thường tu 6 pháp Ba La Mật thường gieo trồng thiện căn, thường thân cận thiện tri thức.

Phật dạy : Đó là Bồ Tát chẳng phân biệt sắc, sắc tướng và sắc tánh ... dẫn đến chẳng phân biệt nhất thiết

chủng trí, nhất thiết chủng trí tướng và nhất thiết chủng trí tánh.

Ý của lời kinh như sau :

• Chẳng phân biệt, “sắc" có nghĩa là chẳng phân biệt 4 đại và 4 đại tạo sắc.

• Chẳng phân biệt “sắc tướng" có nghĩa là chẳng phân biệt sắc thấy được, sắc nghe được, sắc xấu hay tốt, sắc dài hay ngắn, sắc nhỏ hay lớn, sắc thường hay vô thường, sắc khổ hay lạc v.v...

• Chẳng phân biệt “sắc tánh" có nghĩa là chẳng thấy sắc là thường pháp. Ví như chẳng phân biệt đất có tánh cứng, lửa có tánh nóng v.v...

Vì sao? Vì "sắc tánh" rốt ráo không.

Dẫn đến nhất thiết chủng trí, nhất thiết chủng trí tướng và nhất thiết chủng trí tánh cũng là như vậy.

Bồ Tát biết rõ “pháp tánh” rốt ráo không, nên khi hành Bát Nhã Ba La Mật chẳng phân biệt "pháp tánh". Do chẳng phân biệt “pháp tánh", nên Bồ Tát chẳng hoại “pháp”, chẳng hoại "pháp tướng" vậy.

Bồ Tát nào hành Bát Nhã Ba-La Mật mà chẳng phân biệt pháp, pháp tướng và pháp tánh là đã tu tập đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật, đã biết rõ hết thảy pháp đều là rốt ráo không, đều là bất khả tư nghì.

Thế nên, nếu có Bồ Tát nào, dù nay chỉ mới sơ phát tâm, chỉ mới tu tập trong thời gian ngắn, mà đã hành được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật như vậy, thì phải nên biết rằng, ở trong quá khứ, vị Bồ Tátđóđã từ lâu thường tu tập 6

pháp Ba La Mật, thường gieo trồng thiện căn, thường thân cận chư thiện tríthức rồi vậy.

Đây là lý do vì sao ngài Tu Bồ Đề thưa hỏi Phật như trên đây.

Hỏi : Đất có tướng cứng. Nay vì sao lại nói đất có tánh cứng?

Đáp : Cứng là tánh của đất, nhưng tánh cứng được hiển lộ ở nhiều tướng khác nhau. Như vậy, do nhiều tướng cứng nhóm họp lại mà tánh cứng mới được hình thành vậy.

Tương tự như vậy, người sân thường biểu lộ tánh sân của mình bằng nhiều tướng sân khác nhau, ở nơi thân, khẩu và ý.

Nên biết rằng :

• Có trường hợp “tánh” và "tướng" khác nhau. Ví như khi thấy khói, thì ta biết có lửa. Nhưng khói chỉ là tướng của lửa, chẳng phải là tánh của lửa.

• Có trường hợp “tánh” và “tướng" chẳng có khác nhau. Ví như “nóng" vừa là tướng của lửa, vừa là tánh của lửa

Ngài Tu Bồ Đề nghe Bát Nhã Ba La Mật được thấm nhuần lợi ích, nên đã bạch Phật : Bạch Thế Tôn! Vì sắc thậm thâm ... dẫn đến nhất thiết chủng trí thậm thâm, nên Bát Nhã Ba La Mật thậm thâm. Hết thảy các pháp đều là thậm thâm tướng.

Ngài lại bạch Phật tiếp: Bạch Thế Tôn! Bát Nhã Ba La Mật là kho trân bảo. Ồ nơl đây có đẩy đủ 4 quả Thanh

Văn ... dẫn đến Vô Thượng Bồ Đề; Bát Nhã Ba La Mật có công năng tiêu trừ hết thảy các phiền não, thành tựu đầy đủ các hạnh nguyện ... dẫn đến thành tựu nhất thiết chủngtrí.

Đoạn kinh trên đây nói lên sự tư duy của ngài Tu Bồ Đề, và sự tôn kính của ngài đối với thâm Bát Nhã Ba La Mật :

• Bát Nhã Ba La Mật là kho trân bảo, vì ở nơi đây, sắc rốt ráo thanh tịnh; thọ, tưởng, hành, thức ... dẫn đến nhất thiết chủng trí đều rốt ráo thanh tịnh cả.

• Bát Nhã Ba La Mật là kho trân bảo, vì khi vào được trong Bát Nhã Ba La Mật rồi, thì chẳng còn có các tà hạnh, chẳng còn có các lỗi lầm, là vào nơi rốt ráo không, rốt ráo bất khả tư nghì, mà chẳng có trú trong bất khả tư nghì vậy.

• Bát Nhã Ba La Mật là kho trân bảo, vì có công năng thành tựu hết thảy các nguyện của chúng sanh, khiến chúng sanh ở đời này được nhiều lợi ích, và ở đời sau được an lạc ở Niết Bàn ... dẫn đến được Vô Thượng Bồ Đề.

Bát Nhã Ba La Mật là rốt ráo thanh tịnh, ví như ngọc “như ý bảo châu" trong suốt, chẳng có tì vết, ví như “hư không" chẳng dính bụi trần. Chỉ có những chúng sanh mê muội, chẳng thấy được giá trị của vi diệu trân bảo này mà thôi vậy.

KINH

Bạch Thế Tôn! Thật kỳ lạ thay ! Bát Nhã Ba La Mật rốt ráo thanh tịnh như vậy, mà vì sao cũng vẫn có nhiều lưu nạn?

Phật dạy: Đúng như vậy, đúng như vậy ! Này Tu Bồ Đề! Bát Nhã Ba La Mật có rất nhiểu lưu nạn. Bởi vậy nên Thiện Nam, Thiện Nữ nào muốn biên chép Bát Nhã Ba La Mật, thì phải nên biên chép ngay; muốn đọc tụng, tư duy, giảng nói... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, thì phải nên làm ngay, chớ nên để cho các lưu nạn phát khởi.

Nếu Thiện Nam, Thiện Nữ nào nguyện viết chép Bát Nhã Ba La Mật trong thời gian 1 tháng, hoặc 2, 3, 4 ... tháng, ... dẫn đến trong thời gian 1 năm, thì phải nên siêng năng tinh tấn thành tựu ý nguyện. Vì sao? Vì Bát Nhã Ba La Mật là kho chứa nhiều trân bảo, nên cũng có nhiều lưu nạn phát khởi vậy.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Nơi thâm Bát Nhã Ba La Mật này có rất nhiều ác ma muốn gây lưu nạn, khiến người muốn biên chép, đọc tụng, tư duy, giảng nói ... dẫn đến chánh ức niệm Bát Nhã Ba La Mật rất khó có thể thành tựu được ý nguyện.

Phật dạy : Này Tu Bồ Đề! Dù ác ma có muốn gây lưu nạn, nhằm ngăn chặn sự biên chép, đọc tụng,

tư duy, giảng nói, chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, nhưng vẫn chẳng sao có thể phá hoại được quyết tâm của Bồ Tát.

Lúc bấy giờ, ngài Xá Lợi Phất bạch Phật : Bạch Thế Tôn! Do lực nao mà các ác ma chẳng có thể gây lưu nạn đối với Bồ Tát biên chép ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy : Này Xá, Lợi Phất ! Đó là do Phật lực khiến các ác ma chẳng có thể gây lưu nạn đối với Bồ Tát biên chép ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bật Nhã Ba La Mật?

Này Xá Lợi Phất ! Do có thần lực của chư Phật 10 phương thường hộ niệm Bồ Tát biên chép ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, nên các ác ma chẳng có thể gây lưu nạn được.

Nãy Xá LỢi Phất I Thiện Nam, Thiện Nữ đó phải nghĩ rằng : Các sự việc ta đang biên chép ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhă Ba La Mật đều do thần lực của chư Phật 10 phương.

Ngài Xá Lợi Phâ't bạch Phật : Bạch Thế Tôn! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào biên chép, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật, thì phải biết người ấy đã được chư Phật 10 phương hộ niệm

Phật dạy : Đúng như vậy, đúng như vậy ! Này Xá LỢi Phất ! Nhờ có Phật lực gia bị, nên Thiện Nam, Thiện Nữ ấy mới có thể biên chẻp, thọ trì... dẫn

đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba Ca Mật.

Ngài Xá LợiPhất bạch Phật : Bạch Thế Tôn! Hiện tại, vô lượng vô biên các đức Phật khắp 10 phương đều thấy biết Thiện Nam, Thiện Nữ này đang biên chép, thọ trì ... đẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật.

Phật dạy : Đúng như vậy, đúng như vậy ! Này Xá Lợi Phất ! Hiện tại, ở trong khắp 10 phương, chư Phật đều thấy biết Thiện Nam, Thiện Nữ ấy đang biên chép, thọ trì ... dẫn đến chánh ức niệm tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật.

Này Xá Lợi Phất ! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Phật đạo mà biên chép, thọ trì... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật, thì phải biết người ấy chẳng bao lâu nữa sẽ được Vô Thượng Bồ Đề.

Này Xá Lợi Phất ! Nếu có Thiện Nam, Thiện Nữ nào biên chép, thọ trì ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật thì phải biết ngươi ấy, ở nơi thậm thâm pháp này đã có thâm tín giải; ngươi ấy cũng đã thường cung kính, cúng dường, tốn trọng thâm pháp này vậy. Chư Phật trong khắp 10 phương dùng Phật nhãn thấy biết Thiện Nam, Thiện Nữ đang biên chép, thọ trì... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, khiến người ấy được đại lợi ích, đại quả báo vậy.

Này Xá Lợi Phất ! Do công đức cung kính, cúng dường, tôn trọng Bát Nhã Ba La Mật, mà người ấy chẳng đọa vào 3 đường ác, dẫn đến được bất thối chuyển địa, trọn chẳng xa rời chư Phật.

Này Xá LỢi Phất ! Do nhân duyên huấn tập căn lành như vậy, mà mãi cho đến khi được Vô Thượng Bồ Đề người ấy trọn chẳng xả ly nội không ... dẫn đến vô pháp hữu pháp không, trọn chẳng xả ly 4 niệm xứ ... dẫn đến 8 thánh đạo, trọn chẳng xả ly 10 Phật lực ... dẫn đến Vô Thượng Bồ Đề vậy.

LUÂN :

Ngài Tu Bồ Đề nói đến việc các ác ma thường hay gây lưu nạn nhằm phá hoại Bát Nhã Ba La Mật.

Phật ấn chứng lời nói của ngài Tu Bồ Đề, và dạy thêm: Thiện Nam, Thiện Nữ nào muốn biên chép kinh quyển Bát Nhã Ba La Mật, thì phải nên biên chép ngay; muốn thọ trì... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, thì cũng phải nên làm ngay.

Vì sao? Vì pháp hữu vi là vô thường, là hủy hoại, chẳng thể tin được. Nếu chẳng có siêng năng, tinh tấn, thì khi vô thường đến, sắc thân có thể bị hủy hoại bất cứ vào lúc nào, khiến chẳng có thể thành tựu được ý nguyện vậy.

Lại nữa, đức Phật Thích Ca Mưu Ni ứng hiện trong “đời ác 5 trược”, nên các ác ma tìm mọi cách để gây ra các lưu nạn. Cho nên nếu phải viết chép kinh trong thời gian 1 tháng, 2, 3, 4 ... tháng dẫn đến 1 năm, hoặc lâu hơn nữa, thì phải siêng năng, tinh tấn thực hiện ngay ý nguyện, chớ để cho các lưu nạn có thể xảy đến.

Ví như trong thế gian ở nơi nào có nhiểu của báu, thl thường bị các giặc cướp rình rập để đánh cắp. Cũng như vậy, Bát Nhã Ba La Mặt là kho trân bảo, nên các ác ma thường quấy phá, gây ra các lưu nạn.

Ác ma gây lưu nạn dưới nhiều hình thức khác nhau,như :

• Khiến người tu hành phảichịu cảnh đói khát, thiếu thốn, gây cản trở cho việc biên chép, thọ trì, tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

• Nhập vào người tu hành để làm náo loạn thân tâm, như bị bệnh tật, gặp cảnh ưu sầu, khồ đau v.v... gây cản trở cho việc biên chép, thọ trì, tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

• Gây sự bất hòa hợp giữa thầy và trò, tạo cảnh người nghe pháp vạch tội lỗi của Pháp Sư ngay giữa đại chúng, cản trở việc thuyết pháp và thính pháp.

Các ác ma còn hiện thân thiện tri thức, thân Sa Môn ... khuyên người tu hành chở nên biên chép, thọ trí, chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, như nói :

• Dù có trì giới, có tinh tấn, mà độn căn, thì cũng chẳng sao có thể hiểu được thâm Bát Nhã Ba-La Mật. Như vậy có nghe Bát Nhã Ba La Mật cũng chẳng có lợi ích gìcả.

• Bát Nhã Ba La Mật diệt hết thảy các pháp, khiến chẳng còn có chỗ hành xứ; người tu Bát Nhã Ba La Mật chỉ ví như người ở trần gian mà tự cho minh mặc áo tiên. Như vậy biên chép, thọ trì, tu tập Bát Nhã Ba La Mật cũng chẳng có lợi ích gì cả.

• Bát Nhã Ba La Mật là không, là vô sở hữu, nên cũng chẳng cần biết đến tội phước, chẳng cần có đạo lý gì nữa cả.

- Bát Nhã Ba La Mật là không, chớ nên hành Bát Nhã Ba La Mật, mà hãy nên thủ chấp Niết Bàn.V.v...

Các sự việc như vậy đều do ác ma gây ra để phá hoại tâm của người cầu phật đạo.

Các người mới phát tâm Bồ Tát, khi nghe các sự việc như vậy, liền sanh tâm sợ hãi, tự nghĩ rằng : Ma Vương là chủ cõi Dục, có oai lực rất lớn. Như vậy, ta làm sao có thể hành.Bát Nhã Ba La Mật mà đến được Vô Thượng Bồ Đề?

Để giải nghì cho đại chúng, Phật dạy: Ác ma rất muốn gây lưu nạn nhằm ngăn chận sự biên chép, đọc tụng, tư duy, giảng nói ... dẫn đến chánh ức niệm tu tập Bát Nhã Ba La Mật, nhưng vẫn chẳng sao có thể phá hoại được quyết tâm của Bồ Tát.

Vì sao? Vì Bát Nhã Ba La Mật là đại trí huệ nên có thế lực rất lớn, thắng được hết thảy các ma sự, vô thưởng và hư vọng vậy. Vì đại sự thắng các tiểu sự, ví như hạnh ly dục thắng lòng tham dục, từ bi thắng sân nhuế, trí tuệ thắng ngu si v.v...

Bồ Tát, tuy chưa được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật, nhưng đã có được khí phần Bát Nhã Ba La Mật, nên các ác ma chẳng có thể phá hoại được vậy.

Bởi nhân duyên vậy, nên ngài Xá Lợi Phất bạch Phật: Do lực nào mà các ác ma chẳng có thể gây lưu nạn đối với

Bồ Tát biên chép ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy: Đó là do Phật lực, khiến các ác ma chẳng có thể gây lưu nạn được.

Vì sao? Vì có ác nơi ma, thì có thiện nơi Phật để đối trị; có đại uế trược nơi ma, thì có đại thanh tịnh nơi Phật để đối trị; có lưu nạn nơi ma, thì có đại thông đạt nơi Phật để đối trị vậy.

Nếu có người nào, vì chúng sanh, phát tâm biên chép, tư duy ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật, thì người ấy được các đức Phật trong khắp 10 phương, như đức Phật A súc Bệ, đức Phật A Di Đà ... thường hộ niệm. Lại cũng có các ác tặc, sau khi đã hồi tâm, trở lại tán trợ. Bởi vậy nên các ác ma, dù có muốn phá hoại Bát Nhã Ba La Mật, cũng chẳng sao thực hiện dược ý đồ vậy.

Ngài Xá Lợi Phất lại nói về chư Phật trong khắp 10 phương đều thấy biết người biên chép, thọ trì ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật.

Phật ấn chứng lời nói của ngài Xá Lợi Phất, và dạy thêm : Hiện tại ở trong khắp 10 phương, chư Phật đều dùng Phật nhãn thấy biết người dang biên chép, thọ tri ... dẵn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật. Phải biết người ấy đã thâm tín giải Bát Nhã Ba La Mật, đã thưởng cung kính, cúng dường thậm thâm pháp này. Do thành tựu các công đức như vậy, nên các ác ma chẳng sao phá hoại được.

Hỏi : Trước đây thường chỉ nói đến thiên nhãn. Nay vỉ sao lại nói đến Phật nhãn?

Đáp : Ở đây, nên phân biệt có 2 trường hợp dùng ịf thiên nhăn. Đó là :

- Thiên nhãn nhiếp trong Phật nhãn.

-Thiên nhãnchẳng có nhiếp trong Phật nhãn.

Nếu dùng thiên nhãn chẳng có nhiếp trong Phật nhãn, thì chỉ thấy được chúng sanh ở hiện tiền, và thấy có hạn lượng.

Nếu dùng Thiên nhãn nhiếp trong Phật nhãn, thì thấy được chúng sanh ở cả 3 đời, và thấy vô hạn lượng.

Ngoài ra còn có pháp nhãn nhiếp trong Phật nhãn. Dùng pháp nhãn nhiếp trong Phật nhãn sẽ thấy rõ dược hết thảy các tướng pháp.

Lại có huệnhãnnhiếp trong Phật nhãn. Dùng huệnhãn nhiếp trong Phật nhãn sẽ thấy các pháp đều là rốt ráo không.

Hỏi: Thiên nhãn nhiếp trong Phật nhãn là thật hay: chỉ là hư vọng?

Đáp: Thiên nhãn nhiếp trong Phật nhãn thấy được chúng sanh thành tựu Niết Bàn, nhưng vẫn biết rõ chúng sanh là không, là hư vọng. Đây chẳng phải là sự thấy biết như hàng phàm phu.

Vì sao? Vì do phàm phu chấp tướng, nên Phật nói pháp tướng là hư vọng, nhằm phá sự lầm chấp của phàm phu vậy.

Hỏi: Vì sao chẳng có dùng huệ nhãn nhiếp trong Phật nhãn để quán chúng sanh?

Đáp: Huệ nhãn là vô tướng, nên thường tương ứng với 3 giải thoát môn "không, vô tướng và vô tác". Bởi vậy nên chẳng cần phải dùng huệ nhãn để quán chúng sanh, vì chúng sanh do 5 ấm hòa hợp đã là giả danh, là hư vọngrồi vậy.

Ví như đối với đứa trẻ ngỗ nghịch, ta chỉ cần dùng những hình phạt nhẹ để răn dạt, chẳng cần phải dùng đến những hình phạt nặng.

Nơi dây, ý nói rằng, đối với đa số chúng sanh, Bồ Tát phải ở nơi Thế Đế mà hành Bát Nhã Ba La Mật, chẳng phải ở nơi Đệ Nhất Nghĩa Đế.

Hỏi: Vị lai chưa đến. Dùng trí để tư duy về vị lai còn khó thay, làm sao có thể thấy các sự việc ở vị lai được?

Đáp : Quá khứ đã qua, nhưng các tâm sở pháp vẫn còn lưu tồn, vẫn còn tác niệm, khiến có thể nhớ nghĩ được các việc quá khứ.

Các bậc Thánh đã có “túc mạng thông", nên dù chúng sanh chưa có khởi niệm, mà các ngài đã có thể thấy, có thể biết dược sự hiện hành của các chủng tử ẩn kín ở trong tâm của họ vậy.

Khi vào được trong Bát Nhã Ba La Mật rồi, thì 3 thời đều đồng nhất, vô phân biệt. Bởi vậy nên khi đã nhận chân được hiện tại rồi, thì đồng thời cũng nhận chân được quá khứ và vị lai vậy.

Hỏi : Vào thời “mạt pháp" chúng sanh ở phương này

chưa diệt tận các kiết sử hữu lậu, còn mang nhiều tội ác. Như vậy, vì sao nói lúc bấy giờ Phật dùng Phật nhãn hộ niệm cho những chúng sanh thâm tín Bát Nhã Ba La Mật?

Đáp: Phật trải rộng tâm tử bi, thương xót hết thảy chúng sanh và chưBồ Tát thâm nguyện vi hết thấy chúng sanh mà phát Vô Thượng Bồ Đề tâm.

Bởi nhân duyên vậy, nên Phật quán, vào thời “mạt pháp” uế trược sau khi Phật nhập Niết Bàn rồi, thì ở phương này những chúng sanh ở biên địa bị 3 độc hoành hành, khiến chẳng còn tin tội phước nhân duyên, tương tục khỏi đao binh, sát hại lẫn nhau. Vào thời bấy giờ các bậc Thánh Hiển rất hiếm; số chúng sanh đọc tụng kinh điển phát tâm cầu Vô Thượng đạo cũng gặp rất nhiều trở ngại, chẳng phải như khi Phật còn tại thế.

Bởi nhân duyên vậy, nên Phật mới dùng Phật nhãn để hộ niệm cho những chúng sanh nào tin giải được Bát Nhã Ba La Mật. Những chúng sanh nào dùng hoa hương cúng dường Bát Nhã Ba La Mật cũng dược Phật hộ niệm, khiến họ được đại lợi ích, chẳng còn có thọ ác báo nữa.

Những chúng sanh nào đã thâm tín giải Bát Nhã Ba La Mật rồi, thì chẳng những chẳng còn bị đọa vào 3 đường ác, mà còn tinh tấn niệm Phật tam muội, vào Bồ Tát vị, giáo hóa chúng sanh, trọn chẳng ly các đức Phật.

Những chúng sanh nào thâm ái thiện pháp, mãi cho đến khi được Vô Thượng Bồ Đề, trọn chẳng ly 6 pháp Ba La Mật mới được chư Phật dùng Phật nhãn hộ niệm, mới được đại quả báo ở đời này và cả ở đời sau.

KINH:

Này Xá Lợi Phất ! Phật thị hiện xuất thế ở phương Đông. Sau khi Phật nhập diệt, thâm Bát Nhã Ba La Mật này sẽ được truyền đến các cõi nước ở phương Nam. ở nơi đây, các Tỷ Kheo, Tỷ Kheo Ni, ưu Bà Tắc và ưu Bà Di sẽ biên chép, thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật này.

Bởi nhân duyên vậy, mà bốn chúng ở nơi đây chẳng đọa vào 3 đường ác, được hưởng thọ phước báo cõi Trời và cõi Người, được tăng ích 6 pháp Ba La Mật, thường cung kính, cúng dường, tán thán chư Phật, thành tựu được Thanh Văn thừa, Bích Chi Phật thừa ... dẫn đến Phật thừa.

Này Xá Lợi Phất ! Thâm Bát Nhã Ba La Mật này lại được truyền từ phương Nam đến phương Tây, từ phương Tây sẽ được truyền đến phương Bắc. Ở các nơi đây, các Tỷ Kheo, Tỷ Kheo Ni, Ưu Bà Tắc và Ưu Bà Di sẽ biên chép, thọ trì, đọc tụng, tư duy, giảng nói, ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thậm thâm pháp này.

Bởi nhân duyên vậy, mà 4 chúng ở các nơi đó chẳng đọa vào 3 đường ác, được hưởng thọ phước báo cõi Trời và cõi Người, được tăng ích 6 pháp Ba La Mật, thường cung kính, cúng dường, tán thán chư Phật, thành tựu được Thanh Văn thừa, Bích Chi Phật thừa ... dẫn đến Phật thừa.

Này Xá Lợi Phất ! ở phương Bắc, thâm Bát Nhã Ba La Mật này sẽ hiển bày Phật sự, và sẽ rất hưng thịnh. Vì sao? Vì lã thời kỳ pháp của ta thịnh. Nên chẳng có tướng hoại diệt.

Này Xá Lợi Phất ! Ta sẽ hộ niệm cho các Thiện Nam, Thiện Nữ nào thọ trì ... dẫn dến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật. Ta cũng sẽ hộ niệm cho các Thiện Nam, Thiện Nữ nào biên chép, cung kính, cúng dường, tán thán thậm thâm pháp này.

Này Xá Lợi Phất ! Do nhân duyên gieo trồng căn lành như vậy, mà các Thiện Nam, Thiện Nữ ấy chẳng dọa vào 3 đường ác, dược hưởng phước báo ở cõi Trời và cõi Người, tăng ích 6 pháp Ba La Mật, thường cung kính, cúng dường, tán thán chư Phật, thành tựu được Thanh Văn thừa, Bích Chi Phật thừa ... dẫn đến Phật thừa vậy.

Này Xá Lợi Phất ! Ta sẽ dùng Phật nhãn quán sát các người ấy, tán thán các người ấy. Đồng thời, vô lượng vô biên chư Phật ở trong khắp 10 phương cũng dùng Phật nhãn quán sát các người ấy, tán thán các người ấy vậy.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật : Bạch Thế Tôn! về sau này, thâm Bát Nhã Ba La Mật sẽ rất hưng thịnh ở phương Bắc chăng?

Phật dạy : Đúng như vậy, đúng như yậy ! Này Xá Lợi Phất ! Về sau này, thâm Bát Nhã Ba La Mật sẽ

rất hưng thịnh ở phương Bắc. Vì sao? Vì ở nơi đây có những Thiện Nam, Thiện Nữ cầu Phật đạo nghe được thâm Bát Nhã Ba La Mật Hồn thọ trì, đọc tụng, ... dẫn đến chánh ức niệm, đúng như pháp mà tu tập. Phải biết các Thiện Nam, Thiện Nữ đó từ lâu đã phát tâm Đại Thừa, đã cúng dường nhiều đức Phật, đã gieo trồng nhiều thiện căn, đã thân cận nhiều bậc thiện tri thức vậy.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật: Bạch Thế Tôn! về sau này, ở phương Bắc, có bao nhiêu Thiện Nam, Thiện Nữ cầu Phật đạo, mà phát tâm biên chép, thọ trì ... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập thâm Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy : Này Xá Lợi Phất! về sau này, ở phương Bắc, tuy có rất nhiều Thiện Nam, Thiện Nữ cầu Phật đạo, nhưng có rất ít người nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ. Vì sao? Vì số ít người nghe Bát Nhã Ba La Mật, mà chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ, phải là người đã từ lâu thân cận, cúng dường nhiều đức Phật, đã được học hỏi nhiều nơi các đức Phật, đã đầy đủ 6 pháp Ba La Mật, đã đầy đủ 4 niệm xứ ... dẫn đến đã đầy đủ 18 bất cộng pháp.

Này Xá Lợi Phất ! Các Thiện Nam, Thiện Nữ ấy đã thuần thục thiện căn; vì Vô Thượng Bồ Đề, mà làm lợi ích cho chúng sanh.

Nay, ta vì các Thiện Nam, Thiện Nữ này thuyết về

pháp “nhất thiết chủng trí”. Cũng như chư Phật trong quá khứ đã vì các Thiện Nam, Thiện Nữ ấy thuyết về pháp “nhất thiết chủng trí”.

Bởi nhân duyên vậy, nên ở đời sau các người ấy vẫn tiếp nối được Vô Thượng Bồ Đề, và vì người khác thuyết về Vô Thượng Bồ Đề vậy.

Các Thiện Nam, Thiện Nữ ấy thường nhất tâm hòa hợp, hàng phục được các ma, khiến ma vương và ma dân ... dẫn đến các người có ác tâm chẳng có thể phá hoại Vô Thượng Bồ Đề tâm của họ được. Này Xá Lợi Phất! Nếu Thiện Nam, Thiện Nữ nào cầu Bồ Tát đạo, khì nghe được thâm Bát Nhã Ba La Mật này, mà được đại pháp hỷ, đại pháp lạc, thì người ấy cũng khiến cho nhiều người khác gieo trồng được thiện căn nơi Vô Thượng Bồ Đề.

LUÂN ;

Phật thị hiện đản sanh ở phương Đỏng. Nơi đây, sau khi thuyết kinh Bát Nhã Ba La Mật để hàng phục chúng ma và ngoại đạo, cùng độ vô lượng chúng sanh, Phật đến nước Câu Di Ma Kiệt, giữa 2 cây Tha La Song Thọ, thị hiện nhập Niết Bàn.

Sau đó Bát Nhã Ba La Mật được truyền đến phương Nam, phương Tây, rồi phương Bắc, độ vô lượng chúng sanh ở các nước vây quanh núi Tu Di, trong cõi Diêm Phù Đề.

Đoạn kinh trên đây nói về Bát Nhã Ba La Mật truyền từ phương Đông, đến phương Nam, phương Tây, rồi

phương Bắc. Đây chỉ là phương tiện để nói về “vô định xứ”. Vì sao? Vì Bát Nhã Ba La Mật là vô sở hữu vậy.

Ở nơi đâu cũng có các chúng sanh biên chép, thọ trì, đọc tụng,... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhă Ba La Mật. Những chúng sanh này đều hưởng thọ được quả báo phước lạc ở cõi Trời vả cõi Người.

Phật lại dạy : ở phương Bắc, thâm Bát Nhă Ba La Mật sẽ hiển bảy Phật sự và sẽ rất hưng thịnh.

Đây là nhân duyên nói khi Phật còn tại thế, cũng như thời gian 500 năm sau khi Phật diệt độ, nhiếp vào thời kỳ “Chánh Pháp". Vào thời kỳ này Phật pháp hưng thịnh, nên chẳng có tướng hoại diệt. Thế nhưng, quá 500 năm sau khi Phật diệt độ, thì Chánh Pháp dần dần bị hoại diệt, khiến cho Phật sự rất khó được tác thành.

Vào lúc bấy giờ, nếu có người lợi căn tinh tấn biên chép, thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm, như thuyết tu tập Bát Nhã Ba La Mật, hoặc có người, tuy độn căn, mà thường tinh tấn dùng hương hoa cung kính, cúng dường Bát Nhã Ba La Mật, thì phải biết 2 hạng ngưởi này, vào thời vị lai, sẽ được độ.

Bởi vậy nên Phật dạy: Ta cùng như Phật khắp 10 phương đều dùng Phật nhãn hộ niệm và tán thán các người ấy

Hỏi : Vi sao trong kinh nói thâm Bát Nhã Ba La Mật được hưng thịnh ở phương Bắc?

Đáp: Vì ở trong cõi Diêm Phù Đề thì phương Bắc có đất đai rộng rãi, có núi tuyết, ở trên núi tuyết có rất nhiều

loại dược thảo, tiêu trừ được các chất độc. Lại nữa, ở nơi đây, chúng sanh được tâm nhu nhuyến, thiện căn thuần thục````.

Bởi vậy nên ở phường Bắc có nhiểu chúng sanh hành Bát Nhã Ba La Mật. Các ngưởi này, khi nghe Bát Nhã Ba La Mật liền biên chép, thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm, và như thuyết tu tập Bát Nhã Ba La Mật. Phải biết rằng các chúng sanh ấý đã từ lâu đời phát tâm Đại Thừa, đã cúng dàng chư Phật, đã gieo trồng thiện căn, đã thân cận chư thiện tri thức, nên ở trong “đài ác 5 trược" này mà vẫn tinh tấn biên chép, thọ trì, ... đẫn đến chánh ức niệm, như thuyết tu tập Bát Nhã Ba La Mật vậy.

Hỏi: ở phương Bắc số người cầu Phật đạo, mà phát tâm biên chép, thọ trì... dẫn đến chánh ức niệm, tu tập Bát Nhã Ba La Mật có nhiều chăng?

Đáp : Phật dạy : Thâm Bát Nhã Ba La Mật rất khó biết, khó hành, bởi vậy nên, tuy có rất nhiêu người cầu Phật đạo, mà rất ít người nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật mà chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ.

Nếu có người nào nghe Bát Nhã Ba La Mật, liền được tâm thông đạt, chẳng kinh, chẳng hãi, chẳng sợ, thì phải biết người ấy, ở trong vô lượng kiếp, đã thấy các đức Phật, đã cung kính, cúng dường các đức Phật, và cũng đã thường thưa hỏi các đức Phật, mong được giải nghì cho mình, mong được tín giải những yếu pháp mà minh chưa rõ vể cách tu hành Bát Nhã Ba La Mật.

Người thưa hỏi được như vậy là người đã được đầy đủ 6 pháp Ba La Mật, đầy đủ 4 niệm xứ... dẫn đến 8 thánh

đạo, đầy đủ 10 Phật lực... dẫn đến 18 bất cộng pháp; đã thành tựu đầy đủ các phước đức đem lại lợi ích cho chúng sanh; đã từng sanh trong các đại gia, đại tộc; đã từng tự mình hành bố thí và dạy người hành bố thí; đã từng khiến cho vô lượng chúng sanh xuất gia, thọ giới, phát Vô Thượng Bồ Đề tâm.

Theo đây, Phật day : Ngưởi ấy đã đầy đủ các nhân duyên thản cận chư Phật, tiếp nối được Vô Thượng Bồ Đế, và giáo hóa chúng sanh khiến họ phát Vô Thượng Bồ Đề tâm.

Người như vậy ví như ngọn đèn đã được thắp sáng có thể dùng để châm mồi cho các ngọn đèn khác, cùng được thắp sáng theo

Người như vậy đã gần diệt sạch phiền não, chẳng còn xan tham, tật đố, sân si... dấy khởi, nên thường giữ được tám hòa hợp, khiến các loài ma chẳng sao có thể phá hoại được.

Vì sao? Vì có phạm lỗi lầm, thì ma mới tìm được chỗ tiện lợi để phá hoại. Ví nhưnếu thân người có các chỗ lỡ loét, thì các độc trùng mới có thể xâm nhập vào để phá hoại được vậy.

Lại nữa, do từ vô lượng kiếp trước đến nay đã thâm ái Phật pháp, đã đầy đủ tín lực và huệ lực, nên nay vừa được nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật, người ấy liền thành tựu được đại bi, đại trí, đại từ, liền vào được Bát Nhã Ba La Mật, liền nhất tâm hành bố thí, trì giới, nhất tâm gieo trồng các thiện căn dẫn đến Vô Thượng Bồ Đề vậy.

Người này, vì cầu Vô Thượng Bồ Đề, mà giáo hóa

chúng sanh, khiến thiện căn công đức càng thêm tăng trưởng.

KINH :

Này Xá Lợi Phất ! Các Thiện Nam, Thiện Nữ này,từ trước, đã thọ trì Bát Nhã Ba La Mật, đã hành Bồ Tátđạo, đã phát nguyện rộng độ chúng sanh, khiến cho họ phát Vô Thượng Bồ Đề tâm ... dẫn đến được bất thối chuyển địa, được thọ ký.

Ta biết rõ tâm nguyện của các Thiện Nam, Thiện Nữ ấy, nên đã tùy hỷ. Chư Phật quá khứ cũng biết rõ tâm niệm của Thiện Nam, Thiện Nữ ấy, và cũng đã tùy hỷ.

Này Xá Lợi Phất ! Các Thiện Nam, Thiện Nữ ấy, vì đại tâm, nên dù thọ sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, mà vẫn hành được đại pháp sự như hành đại bố thí, gieo trồng đại thiện căn, và được đại quả báo. Vì bản nguyện nhiếp độ chúng sanh, nên các Thiện Nam, Thiện Nữ ấy đã thọ thân người, nguyện xả bỏ hết thảy các nội ngoại vật sở hữu của mình, để làm việc lợi ích cho chúng sanh .

Lại nữa, do nhân duyên trồng thiện căn như vậy, mà các Thiện Nam, Thiện Nữ ây nguyện sanh vế các thế giới khác, hiện có các đức Phật đang thuyết pháp, để giáo hóa trăm ngàn muôn ức chúng sanh, khiến họ phát Vô Thượng Bồ Đế tâm.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật : Bạch Thế Tôn! Thật là hy hữu ! Chẳng có pháp gì, dù ở quá khứ, ở hiện tại hay ở vị lai, mà Phật chẳng biết. Chẳng có tướng gì của chúng sanh mà Phật chẳng thấy. Chẳng có hạnh gì của chúng sanh mà Phật chẳng rõ.

Nay Phật lại dạy thêm “ở khắp 10 phương và trong cả 3 đời, có bao nhiêu đức Phật, bao nhiêu vị Bồ Tát, bao nhiêu vị Thanh Văn Phật cũng đều biết rõ cả”.

Bạch Thế Tôn! Thiện Nam, Thiện Nữ cầu 6 pháp Ba La Mật, mà thọ trì, đọc tụng ... dẫn đến chánh ức niệm, như pháp tu hành sẽ đắc pháp hay chẳng đắc pháp?

Phật dạy : Này xá Lợi Phất ! Thiện Nam, Thiện Nữ nào nhất tâm tinh tấn cầu 6 pháp Ba La Mật, thì sẽ thấu triệt được ý nghĩa thâm diệu của 6 pháp Ba La Mật và của các kinh điển vậy.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật : Bạch Thế Tôn! Thiện Nam, Thiện Nữ nào tinh tấn hành 6 pháp Ba La Mật như vậy là hành đứng theo thâm nghĩa của Bát Nhã Ba La Mật chăng?

Phật dạy : Này Xá Lợi Phất ! Thiện Nam, Thiện Nữ nào tinh tấn hành 6 pháp Ba La Mật như vậy là hành đúng theo thâm nghĩa của Bát Nhã Ba La Mật. Vì sao? Vì Thiện Nam, Thiện Nữ ấy, vì Vô Thượng Bồ Đề, mà thuyết pháp, giáo hóa, khai thị,

làm lợi ích cho chúng sanh, khiến họ hoan hỷ ... dẫn đến được an trú trong 6 pháp Ba La Mật.

Bởi nhân duyên vậy, nên Thiện Nam, Thiện Nữ ấy, chuyển sanh vào đời sau, cũng sẽ hành 6 pháp Ba La Mật, đúng theo lời dạy trong kinh mà tinh tấn tu tập, thành tựu chúng sanh, thanh tịnh Phật độ, chẳng hề ngưng nghỉ, mãi cho đến khi trở thành đấng Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.

LUÂN :

Phật dạy : Thiện Nam, Thiện Nữ nào ở trước ta và trước các đức Phật quá khứ, đã lập thệ nguyện hành Bồ Tát đạo, khiến chovô lượng chúng sanh phát Vô Thượng Bồ Đề tâm, rồi lại khai thị giáo hóa cho họ vào được bất thối chuyển địa và được thọ ký, thì ta cùng chư Phật quá khứ đều thấy biết, đều tán thán và tùy hỷ.

Thiện Nam, Thiện Nữ ấy cũng biết là Phật đã thấu rõ tâm mình, nên tự niệm : ồ đời quá khứ, ta đã phát thệ nguyện hành Bồ Tát đạo, thì đời nay ta cũng lại phải tinh tấn hành Bồ Tát đạo vậy.

Nên biết, người đã phát đại tâm như vậy thường duyên hết thảy tâm chúng sanh, thường vui với 6 trần, mà khi tác phước cũng như khi thọ phước chẳng hể nhiễm chấp, chẳng hề nghì hối.

Vì sao? Vì nếu tâm'còn chấp pháp, còn nghì hối, thì chĩ có thể hưởngđược phước báo thế gian, chẳng có thể hồi hướng phước đức ấy về Vô Thượng Bồ Đề được, khiến

chẳng có thể giáo hóa chúng sanh được. Vì nghiệp tội nhân duyên ấy mà các căn dần dần trở thành ám độn.

Lại nữa, có người dù chưa được đạo thanh tịnh, nhưng do nhân duyên đời trước đã có gieo trồng thiện căn, nên đời nay được hưởng dục lạc. Hạng người này thường chỉ muốn tận hưỏng dục lạc, hoặc chỉ muốn bố thí, cúng dường nhằm cầu phước đức mà thôi. Thế nhưng, nếu họ nghe được Phật pháp, thì dục tâm của họ liền đứt, và họ liền khởi bi tâm, thương xót chúng sanh ... dẫn đến phát tâm cầu đạo Vô Thượng Bồ Đề.

Lúc bấy giờ, vì tâm chẳng còn ái chấp nữa, nên người ấy sẵn sàng bố thí các nội ngoại vật sở hữu của mình, mà chẳng hề luyến tiếc. Khi đã đầy đủ tri giới, luật nghi, thì người ấy sẽ dùng đại từ bi tâm, hành các thiện pháp và dạy người khác hành các thiện pháp. Do các phước đức nhân duyên như vậy, nên người ấy chẳng còn cầu thế gian lạc, chẳng còn cầu giàu sang, phú quí, mà chỉ nguyện được vãng sanh về nước Phật, để được thấy Phật, được nghe pháp.

Nên biết, chư đại Bồ Tát đã biết rõ thật tướng pháp, chẳng nhiễm duyên thế tục, chỉ muốn sanh về các nước Phật, ở trong 10 phương, để được nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật. Thế nhưng, vì thương xót chúng sanh nên khi nghe thâm Bát Nhã Ba La Mật rồi, các ngài lại phát đại nguyện khai hóa cho vô lượng chúng sanh phát Vô Thượng Bồ Đề tâm.

Ngài Xá Lợi Phất bạch Phật : Bạch Thế Tôn! Chẳng có pháp gì, dù ở quá khứ, ở hiện tại hay ở vị lai, mà Phật

chẳng biết. Chẳng có tướng gì của chúng sanh, mà Phật chẳng thấy. Chẳng có hạnh gìcủa chúng sanh, mả Phật chẳng rõ. Vì sao? Vì nhất thiết chủng trí cùa Phật có thế lực rất lớn, có thế lực bất khả tư nghì vậy.

Ngài lại bạch Phật tiếp : Đồng là người xuất gia cầu Bát Nhã Ba La Mật, nhưng vì sao có người đắc pháp, có người chẳng đắc pháp?

Phật dạy : Nếu Bồ Tát nhất tâm cầu 6 pháp Ba La Mật, phát đại tâm vì chúng sanh khai thị, giáo hóa họ, mà chẳng hề tiếc thán mạng mình, thì sẽ được chư Phật, chư đại Bồ Tát, chư Thiên ở khắp 10 phương hộ niệm. Như vậy gọi là Bồ Tátđắc pháp

Ngài Xá Lợi Phất tự niệm rằng: Thế lực của ma rất lớn, nên khi Phật đã nhập diệt rồi, thi Bồ Tát dù cỏ tinh tấn tu hành, cũng rất khó vào được thâm Bát Nhã Ba La Mật.

Phật dạy: Thiện Nam, Thiện Nữ nào muốn được Vô Thượng Bồ Đề, thì phải nhất tâm hành thâm Bát Nhã Ba La. Mật, lại phải vì chúng sanh thuyết giảng, khai thị, giáo hóa, khiến chúng sanh được an trú trong 6 Ba La Mật. Đây là quả báo nhân duyên khai thị Phật đạo. Bởi vậy nên ở đời sau, người ấy cũng sẽ hành 6 pháp Ba La Mật, đúng theo lời Phật dạy mà tinh tấn tu tập, chẳng hề ngưng nghì vậy.

(Hết Quyển 67)