Luận Đại Trí Độ Tập V

Quyển 86: Phẩm Thứ Bảy Mươi Bốn - Biến Học (Khắp Học). Phẩm Thứ Bảy Mươi Lăm - Tam Thứ Đệ Học (Học Theo Ba Thứ Lớp)

LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

Quyển 86

˜

Phẩm thứ bảy mươi bốn

Biến Học

(Khắp Học)

KINH

Ngài tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bồ Tát thành tựu đại huệ, hành thậm thâm pháp, mà chẳng thọ quả báo chăng?

Phật dạy: Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát thành tựu đại trí huệ, hành thậm thâm pháp, mà chẳng thọ quả báo. Vì sao? Vì ở nơi các pháp tánh, Bồ Tát thường bất động.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bồ Tát bất động ở nơi các pháp tánh gì?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Bồ Tat bất động ở nơi tánh vô sở hữu. Bồ Tát bất động ở nơi tánh sắc… dẫn đến tánh thức; bất động ở nơi tánh Đàn Ba La Mật… dẫn đến tánh Bát Nhã Ba La Mật; bất động ở nơi tánh 4 thiền, tánh 4 vô lượng tâm, tánh 4 vô sắc định, bất động ở nơi tánh 4 niệm xứ … dẫn đến 8 thánh đạo; bất động ở nơi tánh 3 tam muội

“không, vô tướng và vô tác”; bất động ở nơi đại từ, đại bi.

Vì sao? Vì các pháp tánh đó đều là vô sở hữu.

Này Tu Bồ Đề! Pháp vô sở hữu chẳng thể được pháp sở hữu.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Pháp sở hữu có thể được pháp sở hữu chăng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Chẳng được vậy.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Pháp sở hữu có thể được pháp vô sở hữu chăng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Chẳng được vậy.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Pháp vô sở hữu có thể được pháp vô sở hữu chăng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Chẳng được vậy.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Nếu pháp vô sở hữu chẳng có thể được pháp sở hữu, pháp sở hữu chẳng có thể được pháp sở hữu, pháp sở hữu chẳng có thể được pháp vô sở hữu, pháp vô sở hữu chẳng có thể được pháp vô sở hữu, thì Thế Tôn chẳng có được đọa hay sao?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Có được đạo, mà chẳng phải do các sự kiện nêu trong 4 câu trên đây.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Làm sao đắc quả Phật, mà nói chẳng phải sở hữu, chẳng ohair vô sở hữu?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Chẳng phải sở hữu chẳng phải vô sở hữu, chẳng có các hý luận mưới được gọi là đạo.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là hý luận của Bồ Tát?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát quan niệm sắc thường hay vô thường … dẫn đén quan niệm thức thường hay vô thường là hý luận; quan niệm sắc khổ hay lạc… dẫn đến quan niệm thức khổ hay lạc là hý luận; quan niệm sắc ngã hay vô ngã … dẫn đến quan niệm thức ngã hay vô ngã là hý luận; quan niệm sắc tịch diệt hay chẳng tịch diệt là hý luận; quan niệm có khổ thánh đế nên biết, có tập thánh đế nên đoạn, có diệt thánh đế nên chứng, có đạo thánh đế nên tu đều là hý luận; quan niệm phải tu 4 niệm xứ … dẫn đến phải tu 8 thánh đạo đều là hý luận, quan niệm phải tu 3 giải thoát môn “không, vô tướng và vô tác’ đều là hý luận, quan niệm phải tu 8 bối xả, 9 thứ đệ định đều là hý luận quan niệm phải vượt qua 4 quả Thanh Văn, quả Bích Chi Phật đều là hý luận; quan niệm phải đầy đủ 10 địa Bồ Tát là hý luận; quan niệm phải nhập Bồ Tát vị là hý luận; quan niệm phải thanh tịnh Phật độ, phải thành tựu chúng sanh đều là hý luận; quan niệm phải sanh 10 Phật lực, 4 vô sở úy, 4 vô ngại trí, 18 bất cộng pháp đều là hý luận; quan niệm phải được nhất thiết chủng trí là hý

luận; quan niệm phải tận đoạn phiền não tập khí cũng là hý luận.

Này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát thấy sắc thường hay vô thường đều là chẳng có thể hý luận được, nên chẳng có hý luận … dẫn đến thấy nhất thiết chủng trí thường hay vô thường đều chẳng có thể hý luận, nên chẳng có hý luận.

Vì sao? Vì tánh chẳng hý luận tánh, vô tánh chẳng hý luận vô tánh, lại nữa, rời “tánh” và “vô tánh” ra, thì chẳng có pháp gì có thể đắc, cũng cũng chẳng có người hý luận, chẳng có pháp hý luận, chẳng có chỗ hý luận. Bởi vậy nên sắc … dẫn đến nhất thiết chủng trí đều chẳng hý luận được.

Như vậy, này Tu Bồ Đề! Bồ Tát phải nên hành “vô hý luận Bát Nhã Ba La Mật”.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Vì sao sắc chẳng thể hý luận được … dẫn đến nhất thiết chủng trí chẳng thể hý luận được?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vì sắc là tánh không… dẫn đén nhất thiết chủng trí là tánh không. Nếu pháp là tánh không, thì pháp chẳng thể hý luận được. Bởi vậy nên sắc… dẫn đến nhất thiết chủng trí đều chẳng thể hý luận được.

Này Tu Bồ Đề! Nếu Bồ Tát hành được “vô hý luận Bát Nhã Ba La Mật” như vậy, thì liền vào được Bồ Tát vị.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: bạch Thế Tôn! Nếu các pháp đều là vô sở hữu tánh, thì Bồ Tát hành pháp gì mà được Bồ Tát vị?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Chẳng dùng Thanh Văn đạo, chẳng dùng Bích Chi Phật đạo … dẫn đến chẳng dùng Phật đạo mà vào được Bồ Tát vị. bồ Tát phải khắp học các đạo (*) trước đã, rồi sau mới vào được Bồ Tát vị.

——

(*) Gồm tất cả các đạo trong Thanh Văn đạo, Bích Chi Phật đạo và Bồ Tát đạo.

Ví như người thu Thanh Văn, trước học các đạo (*), rồi sau mới vào chánh vị, trước khi được quả, phải sanh đạo dẫn đến quả. Cũng như vậy, Bồ Tát phải khắp học các đạo trước đã, rồi sau mới vào Bồ Tát vị. Khi chưa được nhất thiết chủng trí, Bồ Tát phải sang Kim Cang tam muội. Lúc bấy giờ, chỉ dùng “nhất niệm tương ưng huệ” là được nhất thiết chủng trí.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Các đạo đều sai khác nhau. Vì sao Bồ Tát phải học khắp các đạo, rồi mới vào Bồ Tát vị?

——

(*) Đây nói về 8 đạo dẫn đến 8 bậc Thanh Văn. Đó là: Hướng Tu Đà Hoàn, Tu Đà Hoàn, Hướng Tư Đà Hàm, Tư Đà Hàm, Hướng A Na Hàm, A Na Hàm, Hướng A La Hán, A La hán.

Xem về 8 hạng người tín hành và pháp hành trong Thanh Văn đạo (Phẩm thứ 27, quyển 54).

Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ Tát phải học khắp các đạo, rồi mới vào Bồ Tát vị, thì khi sanh “kiến đạo” phải làm Tu Đà Hoàn; khi sanh “tư duy đạo” phải làm Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán; khi sanh “Bích Chi Phật đạo” phải làm Bích Chi Phật.

Bạch Thế Tôn! Nếu Bồ Tát phải vào trong các đạo, rồi mới vào Bồ Tát vị, thì thật là vô lý. Nếu Bồ Tát chẳng vào Bồ Tát vị mà được nhất thiết chủng trí thì cũng thật là vô lý. Nếu Bồ Tát phải làm Tu Đà Hoàn … dẫn đến Bích Chi Phật, rồi mới vào Bồ Tát vị, thật là vô lý. Nếu Bồ Tát chẳng vào Bồ Tát vị, mà được nhất thiết chủng trí, thì cũng thật là vô lý vậy.

Bạch Thế Tôn! Con làm sao biết được Bồ Tát khắp học các đạo, rồi vào Bồ Tát vị?

Phật dạy: Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát làm Tu Đà Hoàn … dẫn đến làm Bích Chi Phật, rồi mới vào Bồ Tát vị là chẳng thể có vậy. Bồ Tát chẳng vào Bồ Tát vị, mà vẫn được nhất thiết chủng trí cũng là chẳng thể có vậy.

Này Tu Bồ Đề! Từ sơ phát tâm, Bồ Tát đã phải dùng trí quán vượt qua 8 địa sau đây: Càn huệ địa, tánh địa, nhập nhơn địa, kiến địa, bạc địa, ly dục địa, dĩ biện địa và Bích Chi Phật địa.

Sau đó, Bồ Tát dùng đạo chủng trí mà vào Bồ Tát vị. Sau khi đã vào Bồ Tát vị rồi, Bồ Tát lại dùng nhất thiết chủng trí để tận đoạn hết thảy phiền não tập khí.

Này Tu Bồ Đề! Tất cả 8 hạng người tín hành và pháp hành, người được quả Tu Đà Hòan … dẫn đến A La Hán, hoặc trí hoặc đoạn, người được quả Bích Chi Phật, hoặc trí, hoặc đoạn, đều là Bồ Tát vô sanh pháp nhẫn.

Như vậy, Bồ Tát học Thanh Văn đạo, Bích Chi Phật đạo, dùng đạo chủng trí mà vào Bồ Tát vị. Vào Bồ Tát vị rồi, bồ Tát lại dùng nhất thiết chủng trí để đoạn trừ các phiền não tập khí, mà được Phật đạo.

Như vậy, Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát phải khắp học đầy đủ các đạo, mới được Vô Thượng Bồ Đề; được Vô Thượng Bồ Đề rồi, mới làm lợi ích cho hết thảy chúng sanh.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Theo như lời Thế Tôn dạy, thì đây là Thanh Văn đạo, Bích Chi Phật đạo và Phật đạo. Như vậy thế nào là đạo chủng trí của Bồ Tát?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát phải sanh hết thảy đạo chủng tịnh trí.

* Thế nào là đạo chủng tịnh trí?

Này Tu Bồ Đề! Đó là tướng mạo có thể hiển bày được của các pháp, mà Bồ Tát phải chánh biết, chánh tu; rồi lại phải vì chúng sanh diễn nói, khai thị, khiến họ được rõ. Bồ Tát phải biết rõ tất cả âm thanh, ngữ ngôn; rồi lại phải dùng các âm thanh đó để thuyết pháp, vang khắp cả 3000 đại thiên thế giới.

Này Tu Bồ Đề! Vậy nên, trước hết Bồ Tát phỉ học hết thảy đạo trí; phải phân biệt thâm tâm của chúng sanh ở trong cac đạo “địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh”; phải biết rõ nhân và qủa địa ngục, nhân và quả ngạ quỷ, nhân và quả súc sanh. Bồ Tát lại phải biết rõ các đạo “rồng, dạ xoa, càn that bà, a tu la, ca lầu la, khẩn na la, ma hầu la già”, về nhân và về quả; phải biết rõ đạo “trời”, đạo “người” về nhân và về quả. Bồ Tát lại phải biết rõ 4 niệm xứ … dẫn đến 8 thánh đạo, về nhân và về quả; phải biết rõ 3 giải thoát môn “không, vô tướng và vô tác”, về nhân và về quả; phải biết rõ 10 Phật lực, 4 vô sở úy, 4 vô ngại trí, 18 bất cộng pháp, đại từ, đại bi, về nhân và về quả.

Bồ Tát dùng đạo chủng trí đưa chúng sanh vào 4 quả Thanh Văn vào đạo Bích Chi Phật, và đạo Vô Thượng Bồ Đề.

Này Tu Bồ Đề! Như vậy gọi là Bồ Tát thanh tịnh đạo chủng trí. Bồ Tát học đạo chủng trí như vậy rồi, lại quán thâm tâm của chúng sanh, để tùy theo từng đối tượng chúng sanh mà thuyết pháp, khiến lời nói ra đúng chỗ, chẳng có hư dối.

Vì sao? Vì Bồ Tát khéo biết căn tánh của chúng sanh; khéo biết các tâm và tâm sở pháp dẫn chúng sanh vào trong sanh tử.

Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát phải như vậy mà hành Bát

Nhã Ba La Mật, cũng phải như vậy mà hành Thanh văn đạo và Bích Chi Phật đạo. Vì sao? Vì hết thảy các pháp trợ đâọ đều nhiếp vào trong Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch thế Tôn! Nếu 4 niệm xứ …. Dẫn đến Vô Thượng Bồ Đề đều chẳng hợp, chẳng tan, chẳng có sắc ( vô sắc) chẳng có hình ( vô hình) đều là một tướng ( nhất tướng), là chẳng có tướng ( vô tướng) thì Bồ Tát hành các pháp trợ đạo đó làm sao có thể đến được Vô Thượng Bồ Đề?

Bạch Thế Tôn! Pháp chẳng hợp, chẳng tan, chẳng có sắc, chẳng có hình, chẳng có đối, chẳng có tướng, như vậy, là Pháp chẳng thể thủ( vô thủ), chẳng thể xả ( vô xả), ví như hư không chẳng thể thủ, chẳng thể xả vậy.

Phật dạy: Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Tu Bồ Đề! Các pháp đều là tự tướng không, nên là chẳng thể thủ, chẳng thể xả vậy.

Vì có nhiều chúng sanh chẳng biết như vậy, nên phải vì họ khai thị để họ biết rằng “ Tu các pháp trợ đạo cũng đến được Vô Thượng Bồ Đề”

Này Tu Bồ Đề! Sắc…dẫn đến thức, Đàn Ba La Mật….dẫn đến Bát Nhã Ba La Mật, nôi không… dẫn đến vô pháp hữu pháp không, 4 thiền, 4 vô lượng tâm, 4 vô sắc định, 4 niệm xứ…dẫn đến 8 thánh đạo, 3 giải thoát môn, 8 bối xả, 9 thứ đệ định, 10

phật lực, 4 vô sở úy, 4 vô ngại trí, 18 bất cộng pháp, đại từ đại bi…dẫn đến nhất thiết chửng trí đều bình đẳng. tất cả các Thánh pháp đó đều chẳng hợp, chẳng tan, chẳng có tướng ( vô tướng )

Vì y theo thế tục, mà phải nói ra tất cả các pháp đó; chẳng phải là đệ nhất nghĩa vậy.

Này Tu Bồ Đề! Ở nơi các Pháp, Bồ tát phải dùng trí huệ để như thật thấy biết, mà học. Học như vậy rồi, lại phải vì chúng sanh phân biệt rõ, giúp họ biết rõ được chỗ dụng pháp thích hợp, chỗ nên dùng, chỗ chẳng nên dùng.

Ngài Tu Bồ Đề bạch phật: Bạch Thế Tôn! Những pháp gì Bồ Tát phân biệt là nên dùng? Những pháp gì Bồ Tát phân biệt là chẳng nên dùng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát phân biệt pháp Thanh Văn, pháp Bích Chi Phật để biết mà chẳng nên dùng; phân biệt Pháp nhất thiết chủng trí để biết và nên dùng.

Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát phải học Bát Nhã Ba La Mật để phân biệt các pháp.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Những pháp gì gọi là Thánh pháp? Vì sao gọi là thánh pháp?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Đó là các pháp của Nhị Thừa và của Bồ Tát thừa. Chư Thanh Văn, chư

Bích Chi Phật, chư Bồ Tát, và chư Phật ở nơi tham, sân, si, nạn, nghỉ, ác, ác kiếm… đều chẳng hợp, chẳng tan ở nơi dục nhiễm, sắc nhiễm, vô sắc nhiễm đều chẳng hợp, chẳng tan; ở nơi tán loạn vô minh …. Đều chẳng hợp, chẳng tan; ở nơi 4 thiên, 4 Vô Lượng Tâm, 4 Vô Sắc Định đều chẳng hợp, chẳng tan; ở nơi 4 niệm xứ…dẫn đến 8 thánh đạo đều chẳng hợp, chẳng tan; nơi hết thảy các thiện pháp khác cũng đều chẳng hợp, chẳng tan.

Vì sao? Vì hết thảy các pháp đó đều là vô sắc, vô hình, vô đối, đều là nhất tướng, là vô tướng; Pháp vô sắc chẳng cùng có thể cùng với pháp vô sắc hợp hay tan; pháp vô đối chẳng có thể cũng với pháp vô đối hay tan; pháp nhất tướng chẳng có thể cùng với pháp nhất tướng ợp hay tan; pháp vô tướng chẳng có thể cùng với pháp vô tướng hợp hay tan.

Này Tu Bồ Đề! Bát Nhã Ba La Mật là vô sắc, vô hình, vô đối là nhất tướng, là vô tướng. Bồ Tát phải nên học như vậy sẽ chẳng con chấp các tướng nữa.

Ngài Tu Bồ Đề bạch phật : Bạch Thế Tôn! Bồ Tát chẳng học tướng của sắc… dẫn đến thức của nhãn… dẫn đến ý, sắc … dẫn đến pháp của đị chủng… dẫn đến thức chủng hay sao?

Bồ Tát chẳng ỏi tướng của Đàn Ba La Mật…dẫn đến Bát Nhã Ba La Mật, của nội không … dẫn đến vô pháp, hữu pháp hay sao?

Bồ Tát chẳng học tướng của 4 thiền của 4 vô lượng tâm, 4 vô sắc định hay sao?

Bồ Tát chẳng học tướng của 4 niệm xứ…dẫn đến 8 thánh đạo hay sao?

Bồ Tát chẳng học tướng của 3 tam muội “không vô tướng và vô tác” hay sao?

Bồ Tát chẳng học tướng của 3 tam muội của 8 bối xả, của 9 thứ đệ định hay sao?

Bồ Tát chẳng học tướng của 10 phật lực, của 4 vô xứ úy, của 4 vô ngại trí, của 18 bậc công phá…dẫn đến tướng vô đại từ của đại bi hay sao?

Bồ Tát chẳng học tướng của 4 thánh đế, của 12 nhân duyên hay sao?

Bồ Tát chẳng học tướng của hữu vi tánh và vô vi tánh hay sao?

Bạch Thế Tôn! Nếu chẳng học các pháp tướng, thì Bồ Tát làm sao biết được các pháp? Làm sao vượt qua hàng Thanh Văn và Bich Chi Phật?

Làm sao được Bồ Tát vị? làm sao đến được nhất thiết chủng trí? Làm sao chuyển pháp luân?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Nếu các pháp thật sự có tướng, thì Bồ Tát nên học các tướng đó. Vì thật tướng của các pháp vô sắc, vô hình , vô đối, là

nhất tướng, là vô tướng, nên Bồ Tát chẳng học vô tướng vậy. Vì sao? Vì dù có Phật hay chẳng có phật, thì các pháp vẫn là tướng duy nhất, vẫn là tánh thường trú.

Ngài Tu Bồ Đề bạch phật: Bạch Thế Tôn! Nếu các pháp chẳng có tướng, chẳng phải chẳng có tướng, thì Bồ Tát là sao tụ học Bát Nhã Ba La Mật? nếu chẳng tu học Bát Nhã Ba La Mật, thì chẳng vượt qua được hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật. Nếu không vượt qua được hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật, thì chẳng vào được Bồ Tát vị. Nếu chẳng vào được Bồ Tát vị thì chẳng vô sanh pháp nhẫn. Nếu chẳng vô sanh pháp nhẫn, thì chẳng được các thần thông. Nếu chẳng được các thần thông, thì chẳng thể thanh tịnh Phật độ, thành tựu chúng sanh? Nếu chẳng thể thanh tinh phật độ, thành tựu chúng sanh thì chẳng thể nhất thiết chủng trí. Nếu chẳng thế nhất thiết chủng trí thì chẳng thể chuyển pháp luân. Nếu chẳng chuyển pháp luân, thì chẳng thể dùng 3 thừa đạo giáo hóa chúng sanh, khiến họ được các quả tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán, Bích Chi Phật… dẫn đến được Vô Thượng Bồ Đề.

Phật dạy: Đúng như vậy, đúng như vậy! này Tu Bồ Đề! Các pháp đều là vô tướng, chẳng phải một, cũng chẳng phải khác. Bởi vậy nên tu vô tướng là tu Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề Bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Như thế

nào gọi là tu vô tướng là tu Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Tu Các pháp hoạt là tu Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch phật: Bạch Thế Tôn! Như thế nào mà gọi tu các pháp hoại là Tu Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy: này Tu Bồ Đề! Tu sắc hoại …dẫn đến thức hoại, tu nhãn hoại …dẫn đến thức hoại, tu nhãn hoại…dẫn đến pháp hoại là Tu Bát Nhã Ba La Mật. Tu bốn thiền hoại, 4 vô lượng tâm hoại là tu Bát Nhã Ba La Mật. Tu 4 niệm xứ hoại… dẫn đến 8 thánh đạo hoại, là Tu Bát Nhã Ba La Mật. Tu 3 tam muội hoại, 8 bối xả hoại, 9 thứ đệ định hoại là tu Bát Nhã Ba La Mật. Tu 10 phật lực hoại, 4 vô sở uý hoại, 4 vô ngại trí hoại, 18 bất cộng pháp hoại v.v… là tu Bát Nhã Ba La Mật. Dẫn đến tu đoạn dứt phiền não tập khí hoại cũng là tu Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Như thế nào mà gọi tu sắc hoại…dẫn đến tu đoạn sắc phiền não tập khí hoại là tu Bát Nhã Ba La Mật.

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, bồ tát chẳng niệm sắc, thọ ,hành,thức…dẫn đến chăng niệm tu đoạn dứt phiền não tập khí. Đó là tu Bát Nhã Ba La Mật.

Vì sao? Vì có niệm pháp là chẵng tu Bát Nhã Ba La Mật; có niệm pháp là chăng tu 5 Ba La Mật kia.

Này Tu Bồ Đề ! Còn chấp pháp là chẳng hành 6 pháp Ba La Mật,là chẳng có giải thoát, chẳng có đạo, chẳng có Niết Bàn.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là hữu pháp? Thế nào gọi là vô pháp?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! “ Hữu” “ Vô” đều là hữu pháp. Pháp có 2 là hữu pháp. Pháp chẳng có hai là vô pháp.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Sắc tướng… dẫn đến thức tướng là có hai; nhãn tướng… dẫn đến ý tướng là pháp có hai; sắc tướng…. dẫn đến pháp tướng và pháp có hai; Vô Thượng Bồ Đề tướng… dẫn đến hữu vi tánh tướng, Vô Vi Tánh tướng đều là pháp có hai.

Này Tu Bồ Đề: Pháp có tướng là Pháp có hai, mà pháp có hai là hữu pháp. Đã là hữu pháp là có sanh tử. Đã có sanh tử thì chẳng rời sanh, già, bệnh, chết, cùng các ưu vi, khổ não.

Bởi vậy nên biết rằng có hai tướng là chẳng có Đàn Ba La Mật… dẫn đến chẳng có Bát Nhã Ba La Mật, chẳng có đạo, chẳng có đạo quả… dẫn đến chẳng có thuận nhẫn. Người thấy có sắc tướng…dẫn đến thấy có nhất thiêt chủng trí tướng là người chẳng tu đạo. Người như vậy làm sao được các quả Thanh Văn, được quả Bích Chi Phật… dẫn đến quả Vô Thượng Bồ Đề; làm sao đoạn dứt được cac phiền não tập khí!

LUẬN:

Nghe Phật dạy “ Bồ Tát hành 6 Pháp Ba La Mật mà chẳng thọ quả báo thế gian”, Ngài Tu Bồ Đề tự nghĩ rằng, “ Bồ Tát tu nhân mà chẳng thọ quả. Vì lợi ích lớn cho chúng sanh, nên Bồ Tát chẳng thọ quả báo nào”. Nghĩ như vậy rồi, ngài bạch Phật: Bồ Tát thành tựu đại huệ, hành thậm thâm Pháp mà chẳng thọ quả báo chăng?

Phật dạy: ở nơi các pháp tánh, Bồ Tát thường bất động, nên chẳng thọ quả báo.

Vì sao? Vì Bồ Tát biết rõ pháp tánh thực tế là rốt ráo không, là vô sở hữu, nên an trú bất động nơi các pháp tánh vậy.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Bồ Tát bất động ở nơi các pháp tánh là gì?

Phật dạy: Bồ Tát bất động ở nơi tánh sắc… dẫn đến ở nơi đại từ đại bi.

Vì sao? Vì do các chúng duyên hòa hợp mà có các pháp, nhưng các pháp đều chẳng có sanh tướng, chẳng có định tướng, chẳng có chuyển tướng, đều là vô sở hữu tướng. Do chất có hữu vi mà nói có vô vi, nhưng hữu vi và vô vi đều là vô sở hữu. Vì sao? Vì chẳng thể dùng pháp vô sở hữu mà được pháp sở hữu. Chư Thánh dụng vô sở hữu mà còn cho là vô sở đắc, huống nữa là khi dùng hữu pháp. Cả 2 chấp “ hữu” và “ vô” đều là lầm nỗi.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Pháp sở hữu có thể được pháp sở hữu chăng? Pháp sở hữu có thể được pháp vô hữu chăng? Pháp vô sở hữu có thể được pháp vô sở hữu chăng?

Phật dạy: chẳng được vậy.

Vì sao? Vì pháp sở hữu tợ như có sanh tướng mà còn chẳng có thể được, huống nữa là pháp vô sở hữu bản lai là “ không”, làm sao có thể được vậy.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: nếu pháp sở hữu cùng pháp vô sở hữu chẳng có thể được, thì chẳng có đạo, chẳng có quả đạo hay sao?

Phật dạy: có được đạo, có được đạo quả nhưng chẳng phải do các sự kiện lưu trong 4 câu trên đây.

Vì sao? Vì 4 câu đó đều có lỗi, đều là hý luận. Ly 4 hý luận đó tức là được đạo.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: thế nào gọi là hý luận?

Phật dạy: quan niệm sắc thường hay vô thường đều là có lỗi.

Vì sao? Vì “ thường” có nghĩa là chẳng có sanh diệt “ thương” mà nói đến “ vô thường”. Phàm phu hý luận các pháp, phép thường, hoặc chấp vô thường. Cả hai chấp đều là lầm lỗi. Bồ Tát chẳng hý luận các pháp, vì biết rõ các pháp do duyên sanh chỉ là dả danh, chẳng thật có. Do vậy mà chấp thường hoặc chấp vô thường đều là hý luận, đều là bất khả đắc cả.

Do biết các pháp đều là vô tánh, là chẳng hý luận, nên Bồ Tát hành “ Vô hý luận Bát Nhã Ba La Mật” mà vào Bồ Tát vị.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Nếu hết thảy pháp đều là vô sở hữu tánhthì bồ tát hành pháp gì mà vào được Bồ Tát đạo?

Phật dạy: Bồ Tát chẳng dùng Thanh Văn đạo, chẳng dùng Bích Chi Phật đạo. Nếu chưa dùng đủ 6 Pháp Ba La

Mật, thì Bồ Tát chưa vào được phật đạo. Bồ Tát phải khắp học các pháp, các đạo, mới vào được Bồ Tát vị. Vào Bồ Tát vị rồi mà chưa được nhất thiết chủng trí, thì Bồ Tát phải trú Kim Cang tam muội, dùng “ Nhất niệm tương ưng hệu” mới được quả nhất thiết chủng trí.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: làm sao biết được Bồ Tát khắp học các đạo, rồi mới vào Bồ Tát vị?

Phật dạy: từ sơ phát tâm, Bồ Tát tu tập 6 pháp Ba La Mật, muốn được đầy đủ đạo chủng trí. Nếu đầy đủ đạo chủng trí mới vào được Bồ Tát vị. Vào Bồ Tát vị rồi, Bồ Tát lại dùng nhất thiết chửng trí để đoạn trừ các phiền não tập khí, được vô sanh pháp nhẫn, vào “ vị”. Khi đã đoạn tận hết thảy phiền não tập khí rồi, Bồ Tát vào “ vô học vị” được 10 trí vô lậu.

Bồ Tát có được nhu thuận nhẫn, nên ly được cả “ hữu” và “ vô”, diệt được các hý luận, được vô sanh pháp nhẫn, mãi cho đến khi được quả Vô Thượng Bồ Đề trọn chẳng con sanh ác tâm.

Bồ Tát có đại phước đức trí huệ, nên dù vì lợi ích chúng sanh vẫn thường quám sanh diệt, mà chẳng sanh tâm sợ hãi như hàng Nhị Thừa.

Bồ Tát có huệ nhãn thấy thật tướng pháp là bất khả đắc, nên chẳng chấp vô thường; quán vô sanh diệt, mà chẳng chấp vô sanh diệt. Bởi vậy nên Bồ Tát chẳng đọa về thường, cũng chẳng đọa về vô thường. Bồ Tát quán các pháp tường như như Niết Bàn tướng, biết các pháp từ xưa đến nay vốn là vô sanh diệt, là rốt ráo thanh tịnh. Bởi vậy nên “ thường” mà còn chẳng chấp, huống nữa là chấp “ sanh diệt”.

Như vậy là ở nơi các tướng, Bồ Tát được bình đẳng, nên được vô sanh pháp nhãn, vào Bồ Tát vị, đoạn phiền não tập khí, được nhất thiết chủng trí, độ vô lượng chúng sanh.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: thế nào gọi là đạo chủng trí của Bồ Tát?

Phật dạy: Bồ Tát trú trong vô sanh pháp nhẫn vào nơi thật tướng pháp; rồi từ nơi đây khởi các âm thanh ngôn ngữ. Dù biết dõ các âm thanh đều như tiếng vang nhưng Bồ Tát vẫn dùng âm thanh làm phương tiện nói pháp, làm lợi ích cho chúng sanh.

Bồ Tát biết rõ chúng sanh trong các đạo, biết rõ căn tánh của chúng sanh, biết rõ nhân duyên quả báo ở đời vị lai của chúng sanh nên dùng trí huệ Bát Nhã Ba La Mật soi sáng cho chúng sánh, đem 3 Thừa pháp giáo hóa chúng sanh.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Nếu hết thảy các Pháp đều chẳng hợp, chẳng tan, chẳng có sắc, chẳng có hình, chẳng có đối, chẳng có tướng, thì đều chẳng thể thủ, chẳng thể xả như hư không chăng?

Phật dạy: đúng như vậy, đúng như vậy! vì chúng sanh chẳng biết như vậy nên ta phải vì họ nói các pháp đều là tự tướng không, và vì họ phân biệt nói các pháp trợ đạo cũng dẫn đến Vô Thượng Bồ Đề. Các pháp trợ đạo chẳng hợp, chẳng tan, chẳng có sắc, chẳng có hình, chẳng có đối, là rốt ráo không mà ta vẫn nói ra nhằm đưa chúng sanh vào thánh pháp. Đây là theo thế tục đế mà nói, chẳng phải là đệ nhất nghĩa đế.

Bởi vậy nên Bồ Tát phải khắp học các đạo, mới đầy đủ “ tri kiến”. Vì sao? Vì biết lúc ban đầu gọi là “ tri”; thấy biết đến chỗ rốt ráo, đến chỗ thâm sâu gọi là “ kiến”.

Hỏi: Vì sao “ tri” và “ kiến” có nghĩa sai khác nhau như vậy?

Đáp: Có thuyết nói “ tri” chẳng phải là “ kiến”; còn “ kiến” thì đầy đủ cả nghĩa “tri” và nghĩa “ kiến”. Phải có “ tận tri”, vô “sanh tri” mới có đầy đủ “ kiến” thế gian.

Có người “ kiến đế đạo” là kiến (thấy) mà chẳng biết (vô tri); định là thấy (kiến); chẳng định là biết (tri); vô lậu hệu mới có đầy đủ cả biết (tri) và thấy (kiến).

Trong kinh Chuyển Pháp Luân nói, “biết khổ là tri; đoạn tật, chứng diệt, tu đạo tà kiến”.

———

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Thế nào gọi là thánh pháp?

Phật dạy: Các pháp của cả 3 thừa đạo gọi là Thánh pháp. Chư Thanh Văn, chư Bích Chi Phật, chưa Bồ Tát, chư Phật ở nơi hết thảy pháp đều chẳng hợp, chẳng tan. Các ngài biết rõ các pháp đều là vô sở hữu nên chẳng tham đắm, chẳng thương tiếc; lại cũng biết rõ các pháp đều là vô sắc, vô hình, vô đối, đều là nhất tướng, là vô tướng nên biết rõ pháp vô tướng chẳng cùng pháp vô tướng hay tan. Bồ Tát học Bát Nhã Ba La Mật như vậy, nên biết rõ chẳng có pháp nào có tướng “ khả đắc” cả.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Như vậy Bồ Tát chẳng học các pháp tướng hay sao?

Phật dạy: Nếu các pháp có tướng thì mới nên học

các tướng đó. Vì thật tướng các pháp là vô tướng, nên Bồ Tát chẳng học tướng, cũng chẳng học vô tướng. Vì sao? Vì các pháp từ xưa đến nay vốn là nhất tướng, là vô tướng vậy.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Nếu các pháp chẳng có tướng, cũng chẳng phải chẳng có tướng, lại nữa nếu tướng của vô tướng cũng là không, thì Bồ Tát làm sao có thể tu được Bát Nhã Ba La Mật, làm sao có thể vượt qua hàng Nhị Thừa, làm sao có thể an lập được 3 Thừa đạo?

Phật dạy: Bồ Tát chẳng dùng tướng mà tu Bát Nhã Ba La Mật, vì tu Bát Nhã Ba La Mật là tu vô tướng vậy.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: như thế nào mà gọi tu vô tướng là tu Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy: Tu các pháp hoại tướng là Tu Bát Nhã Ba La Mật.

Vì sao? Vì tướng hoại tức là vô tướng. Ở nơi tướng hoại của vô tướng cũng bị hoại luôn. Ví dụ như cỗ xe bị hoại, thì tướng hoại của cỗ xe cũng bị hoại luôn.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Như thế nào mà gọi tu các pháp hoại tướng là tu Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy: khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát chẳng niệm sắc…dẫn đến chẳng niệm tu đoạn dứt phiền não tập khí là Tu Bát Nhã Ba La Mật. Khi hành 5 Ba La Mật kia cũng là như vậy. Vì còn chấp là chẳng hành 6 pháp Ba La Mật, chẳng có giải thoát, chẳng có đạo, chẳng có niết bàn. Tu 6 pháp Ba La Mật mà còn chấp tướng là chẳng phải tu 6 pháp Ba La Mật. Vô pháp còn chẳng chấp huống nữa là hữu pháp; chấp có pháp chỉ là hý luận vậy.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: thế nào là “hữu pháp”? thế nào là “ vô pháp”?

Phật dạy: “Hữu” cùng “vô” đều là hữu pháp, pháp có 2 là hữu pháp. Pháp chẳng có 2 mới chẳng là vô pháp.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Những gì là pháp có hai?

Phật dạy: Nhãn và sắc là hai. Vì lìa con mắt ra thì chẳng có sắc, và lìa sắc ra thì cũng chẳng có nhãn thức. Hữu vi và vô vi là hai. Vì lìa hữu vi ra thì chẳng có vô vi, lìa vô vi ra cũng chẳng có hữu vi. Bởi vậy nên hai pháp chẳng rời nhau.

Phạm phu do chấp có 2 tướng tương đãi nhau như vậy, nên cứ mãi chìm đắm trong sanh tử. Do trú trong “hữu” nên sanh tâm chấp; do sanh tâm chấp mà dấy sanh các phiền não; do bị các phiền não trói buộc mà chẳng thể thoát khỏi vòng sanh tử. Người chấp hai pháp chẳng thể được sáu pháp Ba La Mật, chẳng thể được thiên nhãn, nên chẳng thể được thập tướng pháp, dẫn đến chẳng thể được nhất thiết chủng trí. Hạng người này thấy có sắc tướng…dẫn đến thấy có nhiều thiết chủng trí tướng là chẳng tu đạo; như vậy làm sao được các quả Thánh…dẫn đến làm sao có được quả Vô Thượng Bồ Đề.

Hỏi: Vào “đảnh pháp” chẳng còn thối chuyển. Như vậy vì sao còn nói đến “ nhẫn pháp”?

Đáp : “đảnh pháp” là pháp ở bậc cao, vượt nên tới đảnh. Nhưng ở trong pháp Thanh Văn cũng như ở trong pháp Bồ Tát đều có nói đến “đọa đảnh”. Đây là trường hợp tu lên đến bậc cao đó bèn an phận, trú nơi đó, chẳng muốn tiến tu lên nữa.

Hàng Thanh Văn nếu được “ đảnh pháp”* mà an trú nơi đây, chẳng muốn tu lên nữa thì gọi là “đọa đảnh”**. Bởi vậy nên phải tu lên “nhẫn pháp”. Có nhẫn mới tu lên các pháp bậc cao hơn.

Có thuyết nói, “dù chẳng đọa đảnh, nhưng nếu tâm chưa kiên cố, thì phải tu nhẫn”. Có thuyết nói, “dù đã ở lâu trong chánh định, nhưng nếu chưa được vô lậu, thì nay phải tùy thuận vô lậu, mà tu nhẫn”.

———

(*) đảnh pháp là pháp tu chứng thứ hai trong bốn pháp tu chứng của hàng Thanh Văn ở kì Kiến Đạo. Bốn pháp đó gồm: Noãn pháp, Đảnh pháp, Nhẫn pháp, Thế Đế Nhất pháp.

(**) Đọa đảnh là an trú ở Đảnh vị, chẳng muốn tu lên nữa. Trong Bồ Tát đạo cũng có trường hợp “đọa đảnh”. Bồ Tát nào tu được địa vị “thập tín” rồi, biết mình chẳng còn chìm đắm trong ba cõi đã được đầy đủ công đức rồi, mà chẳng tinh tấn tu thêm lên địa vị “thập trú”, thì cũng gọi là “đọa đảnh”.

PHẨM THỨ MƯƠI LĂM

Tam Thứ Đệ Học

( Học Theo ba Thứ Lớp)

KINH:

Lúc bấy giờ, ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Nếu có pháp tướng, thì thuận nhẫn còn chẳng được, huống nữa là được đạo.

Như vậy, Bạch Thế Tôn! Nếu chẳng có pháp tướng, thì có được thuật nhẫn chăng? Nếu tu tám địa, từ Càn Huệ địa… dẫn đến Bích Chi Huệ địa, lấy đọa dứt phiền não làm nhân tu đạo, thì có đọa dứt được phiền não chăng? Nếu do phiền não mà chẳng vượt qua được hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật, thì làm sao mà vào được hàng Bồ Tát vị? Nếu chẳng vào Bồ Tát vị, thì làm sao được nhất thiết chủng trí? Nếu chẳng được nhất thiết chủng trí, làm sao đoạn dứt được hết thảy phiền não tập khí?

Bạch Thế Tôn! Nếu chẳng có các pháp tướng, thì các đạo pháp chẳng sanh. Nếu các đạo pháp chẳng sanh, thì chẳng có được nhất thiết chủng trí.

Phật dạy: Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Tu Bồ Đề! Nếu chẳng có các pháp tướng, thì có

thuận nhẫn… dẫn đến có đoạn dứt hết thảy phiền não tập khí.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát có các pháp tướng chăng? Có tướng sắc…dẫn đến có tướng nhất thiế chủng trí, tướng đoạn trừ phiền não tập khí chăng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Chẳng có vậy. Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát chẳng có pháp tướng, cũng chẳng có phi pháp tướng. Đây chính là thuận nhẫn. Chẳng có pháp tướng, chẳng có phi pháp tướng tức là tu đạo, cũng tức là tu đạo quả.

Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát có pháp là Bồ Tát đạo; Bồ Tát chẳng có pháp là Bồ Tát quả. Bởi nhân duyên vậy, nên phải biết tánh của hết thảy pháp là vô sở hữu.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Nếu các pháp đều là vô sở hữu tánh, thì vì sao chư phật ở nơi vô sở hữu tánh đó mà được thành phật, được tự tại ở nơi hết thảy pháp?

Phật dạy: Đúng như vậy, đúng như vậy! Này Tu Bồ Đề! Hết thảy pháp đều là cô sở hữu tánh.

Trước kia, khi hành Bồ Tát đạo, ta cũng tu sáu pháp Ba La Mật, ly dục, lu ác bất thiện pháp, có giác có quán, ly sanh hỷ lạc vào sơ thiền… dẫn đến vào đệ tứ thiền. Ở nơi các thiền, ta chẳng niệm thiền tướng, chẳng thọ thiền vị, chẳng đắc thiền quả;

tâm ta vẫn thường thanh tịnh, chẳng có nhiễm trước. Hành các thiền như vậy mà ta chẳng thọ thông, nhưng ta chẳng niệm tướng, chẳng thọ vị cũng chẳng thấy ta có đắc năm thần thông… dẫn đến chẳng có phân biệt các thần thông ấy.

Này Tu Bồ Đề! Lúc bấy giờ, ta dùng “ nhất niệm tương ưng huệ”, được Vô Thượng Bồ Đề, biết rõ bốn thánh đế, thành tựu mười phật lực, bốn vô sở úy, bốn vô ngại trí, 18 bất cộng pháp, đại từ, đại bi, và được thành Phật. Ta phân biệt rõ chúng sanh ở trong ba tụ, gồm: Chánh định tụ, tà định tụ và bất định tụ.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! ở nơi vô sở hữu tánh mà Thế Tôn là sao khởi được bốn thiền và năm thần thông, cùng phân biệt biết rõ chúng sanh ở trong ba tụ?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Nếu các dục, ác bất thiện pháp mà có tự tánh, có tha tánh, thì trước kia, khi hành Bồ Tát đạo, ta chẳng thể quá, các dục, ác bất thiện pháp là vô sở hữu tánh, để nhập vào sơ thiền… dẫn đến vào đệ tử thiền.

Này Tu Bồ Đề! Vì các ác bất thiện pháp là vô sở hữu tánh, nên ta mới tu được bốn thiền, năm tàn tông…dẫn đén mới được quả Vô Thượng Bồ Đề.

LUẬN:

Hỏi: “ pháp rốt ráo không” chỉ có một nghĩa. Nhu vậy vì

sao ngài Tu Bồ Đề lại nói “ Nếu có pháp tướng, thì chẳng được thuận nhẫn, chẳng được đạo… dẫn đến chẳng được nhất thiết chủng trí”?

Đáp: Tuy rằng “ Pháp rốt ráo không” chỉ có một nghĩa duy nhất, nhưng nghĩa ấy quá thậm thâm, khó giải, khó biết. Diễn nói nghĩa ấy còn rất khó, huống nữa là thọ trì, và y nghĩa tu hành.

Ngài Tu Bồ Đề sợ người nghe khởi nghi tâm, nên đã nêu lên nhiều nhân duyên, đặt ra nhiều câu hỏi, để xin Phật gải đáp:

- Các pháp chỉ có một nghĩ, vì sao Thế Tôn lại phân biệt nói có năm đạo chúng sanh?

- Các pháp là vô sở hữu tướng, vì sao lại phân biệt có ra ba thừa?

- Có pháp tướng, thì chẳng được thuận nhẫn. Như vậy, nói vì sao tu tám địa, từ Càn Huệ địa… dẫn đến Bích Chi Phật địa. Mà có thể có thể vào được Bồ Tát vị?

Ngài Tu Bồ Đề nên lên nhiều câu hỏi với nhiều ý nghĩa khác nhau, nhưng vì Bát Nhã Ba La Mật chẳng có định tướng, nên Phật đều trả lời là “Như vậy, như vậy”.

Trước, ngài Tu Bồ Đề hỏi về thuận nhẫn của Tiểu Thừa; sau ngài lại hỏi về thuận nhẫn của Đại Thừa, là pháp của Bồ Tát, nên ngài mới hỏi Phật: Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát sanh pháp tướng chăng?

Phật dạy: Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát chẳng sanh pháp tướng, dù là hữu tướng, dù là vô tướng.

Vì sao? Vì thấy “ hữu”. thấy “ vô” là thấy hai tướng nên

là có lỗi. Bởi vậy nên ở nơi hết thảy các pháp, Bồ Tát thuận nhẫn chẳng sanh pháp tướng. Như vậy là tu đạo, cũng là tu đạo quả.

Hành Bồ Tát đạo là hành “ hữu pháp”, mà đạo quả lại là “ vô pháp”. “Hữu pháp” là hữu vi, “ vô pháp” là vô vi. Như vậy là Bồ Tát đoạn các phiền não là hành hữu vi, nhằm thành tựu thánh quả, là vô vi.

Có thuyết nói, “Năm Ba La Mật kia là hữu vi, Bát Nhã Ba La Mật là vô vi. Hữu pháp là vô pháp đều là quả của Bồ Tát”.

Có thuyết nói, “Tướng trí huệ là hữu pháp, nên gọi là đạo. Như pháp tánh thật tế chẳng theo nhân duyên sanh mà thường có, nên goi là quả. Ở nơi bình đẳng tánh, thì đạo và quả là thường có và chẳng sai khác nhau”.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Nếu các pháp tánh là vô sở hữu, thì phật làm sao ở nơi vô sở hữu mà được chánh trí, được Vô Thượng Bồ Đề?

Phật dạy: Đúng như vậy, đúng như vậy! Do nơi tánh vô sở hữu mà a có được trí huệ, tận đoạn được các chấp, dẫn đến được Vô Thượng Bồ Đề.

Phật lại còn đem mình ra làm chứng, và nói rằng, “ trước kia, khi hành Bồ Tát đạo ta cũng tu sáu Ba La Mật, ly dục, ly ác bất thiện pháp, có giác có quán, ly sanh hỷ lạc, vào sơ thiền…dẫn đến vào đệ tứ thiền.

Phật dạy: Khác hẳn với hàng ngoại đạo, ở nơi các thiền ta chẳng đắm thiền vị, chẳng sanh nhiễm tâm, chẳng

thọ quả báo. Y theo bốn thiền mà ta phát khởi năm thần thông, dùng thiên nhãn thông thấy rõ tâm niệm của chúng sanh nhằm độ thoát họ ra khỏi bể khổ. Rồi ta khởi lậu tận thông, dùng một niệm tương ưng huệ, được Vô Thượng Bồ Đề. Các khổ đã tận, các đạo đã thành, thông suốt được cả bốn thánh đế, nên ta được đầy đủ mười phật lực, bốn vô sở úy, bốn vô ngại trí, mười tám bất cộng phát, đại từ, đại bi. An trú trong các thần thông, ta phân biệt rõ các chúng sanh trong ba tụ, để vì chúng sanh thuyết pháp.

Ngài tu bồ đề hỏi: Nếu các pháp đều là vô sở hữu, thì làm sao có thể khởi bốn thiền, được năm thần thông, biết rõ chúng sanh trong ba tụ?

Phật dạy: Nếu các dục, ác bất thiện pháp có tự tánh, có tha tánh, thì trước kia khi hành Bồ Tát đạo, ta chẳng thể quán các dục, ác bất thiện phát là vô sở hữu tánh, để vào sơ thiền…dẫn đến vào đệ tứ thiền. Vì dục ác bất thiện pháp là vô sở hữu tánh, nên ta mới tu được bốn thiền, năm thần thông…dẫn đến được vô thượng bồ đề.

Nên biết pháp tánh có hai phần tự tánh và tha tánh.

Tự tánh là tánh của tự thân bất tịnh; tha tánh là tánh của ngoại vật trang nghiêm thân. Tự tánh cũng như tha tánh đều là vô tướng, là hư rối, là nhân sanh năm dục dẫn đến khổ đau. Khi Bồ Tát quán năm dục là không, là tánh vô sở hữu thì vào được sơ thiền, khiến các dục, ác bất thiện pháp chẳng còn khởi ác tánh, khiến tự tánh và tha tánh đều rốt ráo không.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Nếu các pháp là tánh vô sở hữu, là tánh không, thì phật làm sao được tự tại ở các pháp?

Phật dạy: Do bốn thiền mà ở nơi các phiền não ta được giải thoát; do năm thần thông mà ở nơi các pháp được tự tại.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Bốn thiền và năm thần hỏi là hữu pháp. Sao lại nói bốn thiền, năm thần thông đều là tự tánh không. Nếu là tự tánh không thì làm sao tu bốn thiền, năm thần thông mà được tự tại?

Phật dạy: Ta quán bốn thiền và năm thần thông đều chẳng có định tướng nên chẳng chấp. Vì sao? Vì bốn thiền cũng như năm thần thông có vô lượng tướng nên phải xả các tướng ấy mới được Vô Thượng Bồ Đề.

Khi vào sơ thiền phải ly dục mới vào được tánh vô sở hữu. Đây là nhân tu dẫn đến quả chứng. Nhân và quả đều là tánh vô sở hữu.

Thiền là tự tánh không, vô thượng bồ đề là tự tánh không, hết thảy pháp đều là tự tánh không. Tu như vậy là chẳng có gì ngăn lại, nên ở nơi các pháp ta đều được tự tại.

(Hết quyển 86)

Quyển 87: Phẩm Thứ Bảy Mươi Lăm - Tam Thế Đệ Học (Tiếp theo). Phẩm Thứ Bảy Mươi Sáu - Nhất Tam Cụ Vạn Hạnh (Một Tâm Đủ Vạn Hạnh)

LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

Quyển 87

Phẩm thứ bảy mươi lăm

(tiếp theo)

Tam Thứ Đệ Học

(Tiếp theo)

KINH

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bồ Tát biết các pháp vô sở hữu tánh là nhân tu bốn thiền, năm thần thông. Như vậy, ở nơi các pháp vô sở hữu tánh, hàng Bồ Tát sơ phát tâm phải làm sao để thứ lớp tu, thứ lớp học, thứ lớp hành đạo, mới đến được Vô Thượng Bồ Đề?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Từ lúc ban đầu Bồ Tát phải thân cận, cúng dường chư Phật để được nghe pháp; thân cận, cúng dường chư Thanh Văn để được nghe pháp. Do được nghe pháp như vậy mà được vô sở hữu tánh. Chư Phật, chư Hiền Thánh do được vô sở hữu tánh mà thành tựu được đạo quả. Hết thảy các pháp hữu vi chỉ là pháp được làm ra (tác pháp), và đều là chẳng có tánh. Chẳng có pháp nào là có tánh cả.

Bồ Tát nghe như vậy rồi, phải tự niệm rằng, “Hết thảy pháp đều là vô sở hữu tánh. Chư Phật, chư Hiền Thánh do được vô sở hữu tánh mà thành tựu được đạo quả. Như vậy, vì sao ta lại chẳng phát tâm cầu Vô Thượng Bồ Đề? Khi ta được Vô Thượng Bồ Đề rồi, ta sẽ vì chúng sanh thuyết pháp, khiến họ xả ly các chất mà an trú trong vô sở hữu tánh”.

Này Tu Bồ Đề! Tư duy như vậy rồi, Bồ Tát phát tâm cầu Vô Thượng Bồ Đề, nhằm độ hết thảy chúng sanh. Bởi vậy nên chỗ sở hành của Bồ Tát có thứ lớp: thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo. Cũng như chư Phật, Bồ Tát thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo như vậy sẽ được Vô Thượng Bồ Đề.

Hàng tân học Bồ Tát, như vậy hành sáu pháp Ba La Mật.

Này Tu Bồ Đề! Từ sơ phát tâm cho đến nay, Bồ Tát tự mình hành bố thí, dạy người khác hành bố thí, tán thán công đức bố thí, hoan hỷ tán thán, người hành bố thí. Do nhân duyên bố thí mà Bồ Tát được đại phước báo, giàu sang, phú quý. Cũng do nhân duyên bố thí mà Bồ Tát xa lìa được lòng xan than, bỏn xẻn, sẵn sàng đem tài vật ra bố thí cho chúng sanh.

Do bố thí và trì giới mà Bồ Tát sanh làm người hay làm trời để được tôn quý. Do bố thí và trì giới mà

Bồ Tát được các thiền định. Do bố thí, trì giới và thiền định mà Bồ Tát được trí huệ giải thoát, giải thoát tri kiến, nên vượt qua các hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật, để nhập vào Bồ Tát vị. Do vào Bồ Tát vị mà bồ tát thanh tịnh được Phật độ, thành tưụ được chúng sanh…dẫn đến được nhất thiết chủng trí. Do được nhất thiết chủng trí mà Bồ Tát mới chuyển pháp luân, đem 3 thừa pháp giáo hóa chúng sanh, độ họ thoát khỏi sanh tử.

Bồ Tát bố thí theo thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo như vậy, mà biết rõ tất cả đều bất khả đắc. Vì sao? Vì hết thảy pháp đều là tự thánh không.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Từ sơ pháp tâm cho đến nay, Bồ Tát tự mình hành trì giới, dạy người khác hành trì giới, tán thán công đức trì giới, hoan hỷ tán thán người hành trì giới.

Do nhân duyên trì giới mà Bồ Tát sanh làm người hay làm trời đều được tôn quý.

Bồ Tát thấy người chẳng trì giới, thì khuyên họ trì giới; thấy người loạn tâm, thì khuyên họ tu thiền định; thấy người si mê thi day họ tu trí huệ; thấy người chẳng giải thoát, thì dạy tu giải thoát; thấy người chẳng giải thoát tri kiến, thì dạy tu giải thoát tri kiến.

Do trì giới, thiền định, trì huệ, giải thoát tri kiến, mà Bồ Tát vượt qua được hàng Thanh Văn

và Bích Chi Phật để nhập vào Bồ Tát vị. Do vào Bồ Tát vị mà Bồ Tát thanh tịnh được Phật độ, thành tựu được chúng sanh…dẫn đến được nhất thiết chủng trí. Do được nhất thiết chủng trí mà Bồ Tát mới chuyển pháp luân, đem 3 thừa pháp giáo hóa chúng sanh, độ họ thoát khỏi sanh tử.

Bồ Tát trì giới theo thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo như vậy, mà biết rõ tất cả đều bất khả đắc. Vì sao? Vì hết thảy pháp đều là tự tánh không.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Từ sơ phát tâm cho đến nay, Bồ Tát tự mình hành nhẫn nhục, dạy người khác hành nhẫn nhục, tán thán công đức nhẫn nhục, hoan hỷ tán thán người hành nhẫn nhục.

Khi hành nhẫn nhục Ba La Mật như vậy, Bồ Tát bố thí đầy đủ cho chúng sanh, dạy họ tu trì giới, thiền định, trí huệ, giải thoát và giải thoát tri kiến. Do bố thí, nhẫn nhục, thiền định trí mà Bồ Tát vượt qua được hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật, để hnhập vào Bồ Tát vị. Do vào Bồ Tát vị mà Bồ Tát thanh tịnh được Phật độ, thành tựu được chúng sanh…dẫn đến được nhất thiết chủng trí. Do được nhất thiết chủng trí mà Bồ Tát mới chuyển pháp luân, đem 3 thừa pháp giáo hóa chúng sanh độ họ thoát khỏi sanh tử.

Bồ Tát nhẫn nhục theo thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo như vậy, mà biết rõ tất cả đều bất

khả đắc. Vì sao? Vì hết thảy pháp đều là tự tánh không.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Từ sơ phát tâm cho đến nay, Bồ Tát tự mình hành tinh tấn, dạy người khác hành tinh tấn, tán thán công đức tinh tấn, hoan hỷ tán thán người hành tinh tấn.

Khi hành tinh tấn như vậy, Bồ Tát bố thí đầy đủ cho chúng sanh, dạy cho chúng sanh tu trì giới, thiền định, trí huệ, giải thoát và giải thoát tri kiến. Do bố thí, tinh tấn, thiền định, trí huệ, như vậy mà Bồ Tát vượt qua được hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật, để nhập vào Bồ Tát vị. Do vào Bồ Tát vị mà Bồ Tát thanh tịnh được Phật độ, thành tựu được chúng sanh…dẫn đến được nhất thiết chủng trí. Do được nhất thiết chủng trí mà Bồ Tát mới chuyển pháp luân, đem 3 thừa pháp giáo hóa chúng sanh, độ họ thoát khỏi sanh tử.

Bồ Tát tinh tấn theo thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo như vậy, mà biết rõ tất cả đều bất khả đắc. Vì sao? Vì hết thảy đều là tự tánh không.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Từ sơ phát tâm cho đến nay, Bồ Tát tự mình vào thiền định, vào bốn vô lượng tâm, bốn vô sắc định, cũng dạy người vào thiền định, vào bốn vô lượng tâm, vào bốn vô sắc định, tán thán công đức hành thiền định; hoan hỷ tán thán người vào thiền định, vào bố vô lượng tâm, bốn vô sắc định.

Trú trong các thiền, Bồ Tát bố thí đầy đủ cho chúng sanh, dạy họ tu trì giới, thiền định, trí huệ, giải thoát và giải thoát tri kiến. Do bố thí, trì giới thiền định, trí huệ như vậy, mà Bồ Tát vượt qua được hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật, để nhập vào Bồ Tát vị. Do vào Bồ Tát vị mà Bồ Tát thanh tịnh được Phật độ, thành tựu được chúng sanh…dẫn đến được nhất thiết chủng trí. Do được nhất thiết chủng trí mà Bồ Tát mới chuyển pháp luân, đem 3 thừa pháp giáo hóa chúng sanh, độ họ thoát khỏi sanh tử.

Bồ Tát vào các thiền định theo thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo như vậy, mà biêt rõ tất cả đều bất khả đắc. Vì sao? Vì hết thảy pháp đều là tự tánh không.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Từ sơ phát tâm cho đến nay Bồ Tát hanh Bát Nhã Ba La Mật, tự mình hành 6 pháp Ba La Mật, cũng dạy người khác hành 6 pháp Ba La Mật, tán thán công đức hành 6 pháp Ba La Mật, hoan hỷ tán thán người hành 6 pháp Ba La Mật.

Do nhân duyên hành 6 pháp Ba La Mật như vậy, mà Bồ Tát vượt qua được hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật, để vào Bồ Tát vị. Do vào được Bồ Tát vị mà Bồ Tát thanh tịnh được Phật độ, thành tựu được chúng sanh…dẫn đến được nhất thiết chủng trí. Do được nhất thiết chủng trí mà Bồ Tát mới chuyển pháp luân, đem 3 thừa pháp giáo hóa

chung sanh, độ họ thoát khỏi sanh tử.

Bồ Tát vào sáu pháp Ba La Mật theo thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo như vậy, mà biết rõ tất cả đều bất khả đạo. Vì sao? Vì hết thảy pháp đều là tự tánh không.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Từ sơ pháp tâm cho đến nay, do được tâm tương ưng với nhất thhieets chủng chí mà Bồ Tát thâm tín các pháp tự tánh không, thường tu sáu niệm, gồm: Niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng, niệm Giới, niệm Xả, niệm Thiên.

* Thế nào gọi là tu niệm Phật?

Này Tu Bồ Đề! Khi niệm Phật Bồ Tát chẳng lấy sắc để niệm, chẳng lấy thọ, tưởng, hành, thức để niệm. Vì sao? Vì sắc…dẫn đến thức đều là tự tánh không, mà pháp tự tánh không là vô sở hữu tánh (chẳng có tánh). Cho nên vô sở niệm (chẳng có chỗ niệm) mới chính là niệm Phật.

Lại nữa, Này Tu Bồ Đề! Khi niệm Phật, Bồ Tát chẳng lấy ba hai tướng tốt để niệm. chẳng lấy thân kim sắc (sắc vàng ròng) để niệm, chẳng lấy hào quang một trượng để niệm, chảng lấy tám mươi vẻ đẹp để niệm. Vì sao? Vì thân Phật là tự tánh không là pháp vô sở hữu tánh. Cho nên vô sở niệm mới chính là niệm Phật.

Lại nữa, Này Tu Bồ Đề! Khi niệm Phật, Bồ Tát chẳng lấy giới chúng, định chúng, huệ chúng, giải thoát tri kiến chúng để niệm. Vì

sao? Vì giới chúng…dẫn đến giải thoát tri kiến chúng. Vì sao? Vì giới chúng…dẫn đến giải thoát tri kiến chúng đều là tự tánh không mà pháp tự tánh không là pháp vô sở hữu tánh. Cho nên vô sở hữu niệm mới chính là niệm phật.

Lại nữa, Này Tu Bồ Đề! Khi niệm Phật, Bồ Tát chẳng lấy 10 Phật lực, 4 vô sở úy, 4 vô ngại trí, 18 bất cộng pháp, đại từ, đại bi để niệm Phật. Vì sao? Vì 10 Phật lực…dẫn đến đại từ, đại bi đều là tự tánh không, mà pháp tự tánh không là pháp vô sở hữu tánh. Cho nên vô sở niệm chính là niệm Phật.

Lại nữa, này Tu Bồ Đề! Khi niệm Phật, Bồ Tát chẳng lấy 12 nhân duyên để niệm Phật. Vì sao? Vì 12 nhân duyên đều là tự tánh không, mà pháp tự tánh không là pháp vô sở hữu tánh . Cho nên vô sở niệm mới chính là niệm Phật.

Này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát phải nên niệm phật như vậy. Từ sơ phát tâm, Bồ Tát phải như vậy mới mà thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo. Trú trong đó, Bồ Tát được đầy đủ 4 niệm xứ…dẫn đến tám thánh đạo, đầy đủ ba tam muội “ không vô tướng và vô tác”,…dẫn đến đầy đủ nhất thiết chủng trí. Vì sao? Vì các pháp đều là tự tánh không, đều là vô sở hữu tánh ( chẳng có tánh). Ở nơi vô sở hữu tánh chẳng có tánh CÓ, cũng chẳng có tánh KHÔNG.

* Thế nào gọi là tu niệm Pháp?

Này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát chẳng niệm thiện pháp, chẳng niệm bất thiện pháp, chẳng niệm ký pháp, chẳng niệm vô ký pháp, chẳng niệm thế gian pháp, chẳng niệm xuất thế gian pháp, chẳng niệm tịnh pháp, chẳng niệm uế pháp, chẳng niệm thánh pháp, chẳng niệm phàm phu pháp, chẳng niệm hữu lậu pháp, chẳng niệm vô lậu pháp, chẳng niệ pháp thuộc về ba cõi, chẳng niệm hữu vi pháp. Vì sao? Vì các pháp đều là tụ tánh không, mà pháp tụ tánh không là pháp vô sở hữu tánh. Cho nên vô sở niệm (chẳng có chỗ niệm) mới là niệm pháp. Do học các pháp vô sở hữu tánh như vậy, nên Bồ Tát đầy đủ bồn niệm xứ … dẫn đến đầy đủ nhất thiết chủng trí, được Vô Thượng Bồ Đề. Được Vô Thượng Bồ Đề là được các pháp vô sở hữu tánh. Ở nơi vô sở hữu tánh chẳng có tánh CÓ, cũng chẳng có tánh KHÔNG.

Bồ Tát phải nên tu niệm pháp như vậy. Bồ Tát tu niệm pháp như vậy, mà nơi ở hết thảy pháp đều chẳng có niệm.

* Thế nào được gọi là tu niệm Tăng?

Này Tu Bồ Đề! ở nơi vô vi mà phân biệt có đệ tử Phật, có chúng đệ tử Phật, nên Bồ Tát niệm Tăng chẳng thấy có chỗ niệm, huống nữa là thật có niệm Tăng.

Bồ Tát phải nên tu niệm Tăng như vậy.

* Thế nào gọi là tu niệm giới?

Này Tu Bồ Đề! Từ sơ pháp tâm đến nay, Bồ Tát phải niệm thánh giới: giới chẳng khuyết, giới chẳng hở, giới chẳng tỳ, giới chẳng đạt, giới chẳng tính, giới tự tại, giới mà người trí khen ngợi, giới cụ túc, giới theo chánh định.

Bồ Tát phải niệm các giới đó đều chẳng có tự tánh, nên chẳng thấy có chỗ niệm, huống nữa là có niệm giới.

* Thế nào gọi là tu niệm niệm xả?

Này Tu Bồ Đề! Từ sơ pháp tâm cho đến nay, Bồ Tát tu niệm xả: tự niệm xả, tha niệm xả, xả tài, xả pháp, xả phiền não. Bồ Tát tu các niệm xả như vậy, mà quán tất cả đều bất khả đắc, chẳng có chỗ niệm, huống nữa là có niệm xả.

* Thế nào gọi là tu niệm Thiên?

Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát tự niệm rằng, “Chư Thiên ở cõi trời Tứ Thiên Vương…dẫn đến cõi trời Tha Hóa Tự Tại Thiên đều có đầy đủ tín, giới, thí, văn và huệ. Khi ta mạng chung, sanh về các cõi trời, ta cũng sẽ có đầy đủ các tín, giới, thí, văn và huệ. Bồ Tát niệm Thiên như vậy. mà biết rõ các cõi trời đều là vô sở hữu tánh, nên là chẳng có niệm, huống nữa là có niệm Thiên.

Này Tu Bồ Đề! Như vậy gọi là Bồ Tát, ở nơi sáu niệm, thứ lớp hành, thức lớp học, thứ lớp vào đạo.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Hết thảy pháp đều là vô sở hữu tánh. Sắc… dẫn đến thức, nhãn… dẫn đến ý, sắc… dẫn đến pháp, nhãn thức… dẫn đến ý thức giới, Đàn Ba La Mật… dẫn đến Bát Nhã Ba La Mật, nội không… dẫn đến vô pháp hữu tánh không, bốn niệm xứ…dẫn đến tám thánh đạo, mười Phật lực… dẫn đến nhất thiết chủng trí đều là vô sở hữu tánh cả.

Bạch Thế Tôn! Nếu hết thảy pháp đều là vô sở hữu tánh, thì chẳng có đạo, chẳng có trí, chẳng có quả chăng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Ông thấy sắc tánh là thật có chăng? Dẫn đến nhất thiết chủng trí tánh là thật có chăng?

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Chẳng thật có vậy.

Phật dạy: này Tu Bồ Đề! Ông thấy các pháp thật chẳng có. Như vậy, Ông còn nêu lên câu hỏi làm gì nữa?

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: bạch Thế Tôn! Con chẳng dám khởi tâm nghi. Thế nhưng vì chúng sanh ở đời sau, và vì các Tỷ Kheo cầu Bồ Tát đạo, mà con thưa hỏi Phật.

Bạch Thế Tôn! Vì các hạng người này nghi rằng, “ nếu hết thảy pháp đều là vô sở hữu tánh, thì chẳng có ai cầu, chẳng có ai tịnh, chẳng có ai bị triền phược, chẳng có ai được giải thoát. Vì họ

chẳng thể biết, chẳng thể giải được như vậy, nên họ có thể phá giới, phá chánh kiến, phá oai nghi, phá tịnh mạng… dẫn đến có thể bị đọa vào ba đường ác.

Bạch Thế Tôn! Con sợ ở đời sau sẽ xảy ra những sự việc như vậy, nên con thưa hỏi Phật.

Bạch Thế Tôn! Riêng bản thân con đã thâm tín các pháp đều là vô tự tánh, nên chẳng có nghi, chẳng có hối gì cả.

LUẬN

Ngài Tu Bồ Đề tín thọ lời Phật dạy, đã biết rằng, “ Tuy biết rõ các pháp là không, mà chư đại Bồ Tát vẫn thường khởi bốn thiền và năm thần thông”. Nay ngài lại hỏi Phật, “ các tân học Bồ Tát, ở nơi các pháp vô sở hữu tánh, phải thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo như thế nào để đến được Vô Thượng Bồ Đề?”

Như vậy là Bồ Tát dù đã phát tâm từ vô lượng kiếp, mà chưa vào được nơi thật tướng pháp, thì vẫn còn là tân học Bồ Tát. Các Bồ Tát này vẫn còn phải thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo, mới có thể đến được Vô Thượng Bồ Đề vậy.

Hỏi: Nếu là tân học Bồ Tát, thì khi bố thí, trì giới, nhẫn nhục tinh tấn vv… mà thứ lớp hành là đủ rồi. Sao nay còn nói ở nơi các pháp vô sở hữu tánh cũng phải thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo?

Đáp: Các Bồ Tát sơ phát tâm phải hành không, hành vô sở hữu để hòa hợp với các hạnh bố thí, trì giới, nhẫn nhục vv…

Ví như hòa mật ngọt với thuốc cho trẻ nít uống, thì chúng mới có thể uống dễ dàng. Cũng như vậy, Bồ Tát sơ phát tâm phải thâm quán pháp “ không” khi hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục vv… mới chẳng bị lỗi lầm.

Phật dạy, “ từ lúc ban đầu, Bồ Tát phải thân cận và cúng dường chư đại Bồ Tát, chư A La Hán để được nghe pháp. Do nghe pháp như vậy mà vào được nơi vô sở hữu tánh. Vì sao? Vì chư Phật, chư đại Bồ Tát, chư A La Hán đều do được vô sở hữu tánh mà thành tựu được đạo quả”.

Vì sao? Vì hết thảy pháp hữu vi đều do nhân duyên hòa hợp sanh; chẳng có pháp nào là có tự tánh cả. Nếu đem các pháp hữu vi, sắc pháp cũng như vô sắc pháp, chia trẻ cho đến vi trần, thì sẽ thấy chẳng có gì là có nữa cả. Dẫn đến một niệm cũng chẳng thật có. Sau khi nghe chư Phật, chư đại Bồ Tát, chư Hiền Thánh thuyết pháp như vậy rồi, người học đạo còn phải thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo; lấy trí tỷ lượng phân biệt để biết rõ các pháp đều là rốt ráo không, đều chẳng có tự tánh. Như vậy là vào được nơi thật tướng pháp, nơi tịch diệt tướng, chẳng có hý luận.

Biết như vậy rồi, người hành đạo tự niệm rằng, “ dù có phật, hay dù có chẳng có Phật, thì thật tướng pháp vẫn chẳng có tăng giảm, chẳng có sanh diệt, chẳng có mới cũ vv…hết thảy pháp đều rốt ráo là không, là bất khả đắc; chúng sanh là rốt ráo không, nên độ chúng sanh rốt ráo không cũng là bất khả đắc. Hết thảy pháp đều là như mộng, như huyễn, đều chẳng có định tướng. Như vậy vì sao ta chẳng phát tâm làm Phật?”

Hỏi: nếu biết các pháp đều là vô sở hữu, thì vì sao lại phát tâm làm Phật?

Đáp: rốt ráo không là vô sở hữu là chẳng có chướng ngại, là chẳng có hý luận. Bởi vậy nên người hành đạo nên dõng mãnh phát tâm làm Phật.

Hỏi: vì sao Bồ Tát lại thay chúng sanh thọ các khổ?

Đáp: Bồ Tát có nhiều nhân duyên với chúng sanh, nên mới vì chúng sanh thọ các khổ. Do chúng sanh chẳng biết được thật tướng pháp nên mới chịu các khổ não; Bồ Tát khởi tâm từ bi, tâm muốn tất cả chúng sanh được hết khổ, nên phát tâm tu học để cứu độ chúng sanh. Ví như người ăn được món ăn ngon, muốn cho người khác được ăn như mình vậy. Bồ Tát biết rõ pháp tánh là vô sở hữu, nên mới vì tất cả chúng sanh phát tâm làm các việc lợi ích cho họ.

Bồ Tát tự niệm rằng, “ Ta chưa thâm nhập được vào sáu pháp Ba La Mật, nên ta phải phát tâm cầu Vô Thượng Bồ Đề, tu tập các công đức, tu sở hữu tánh để làm lợi ích cho chúng sanh”.

Do tu tập pháp “ không” của Đại Thừa mà Bồ Tát biết rõ pháp không chúng sanh không, … dẫn đến Phật cũng không, Vô Thượng Bồ Đề cũng không. Ở nơi rốt ráo không, Bồ Tát quán oán thân bình đẳng, nên chẳng sanh tâm phiền não, được tâm bình đẳng, vô phân biệt, được đầy đủ các lực nhẫn nhục Ba La Mật. Do vậy mà mau được Vô Thượng Bồ Đề.

Bồ Tát thân cận, tôn quý chư Phật, chư đại Bồ Tát, chư Thánh Hiền giống như người vượt biển tôn quý người lái thuyền, giống như người bênh tôn quý vị thầy thuốc vậy.

Đối với những kẻ oán nghịch, Bồ Tát cũng chẳng sanh tâm oán ghét, tự niệm rằng, “ Vì muốn cầu Phật đạo, nên ta phải nhẫn nhục đối với họ, nhẫn nhục như vậy mới được lợi ích cho sự tu tập”.

Như vậy là Bồ Tát thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo.

Hỏi: Ba việc đó có gì sai khác nhau chăng?

Đáp: Có thuyết nói “ hành, học và đào tạo” tuy có tên gọi khác nhau nhưng cũng chỉ là một. “ Hành” là trì giới; “học” là thiền định; “ vào đạo” là thực hiện các việc làm, như làm các việc bố thí. Lại nữa, “ hành” là chánh ngữ. chánh nghiệp, chánh mạng; “ học” là chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định; “ vào đạo” là chánh kiến, chánh tư duy. Tất cả ba việc này đều là “ đạo” cả.

Có thuyết nói chánh kiến, chánh tư duy, là đạo thể. Còn hai việc kia giúp chánh kiến, chánh tư duy càng thêm kiên cố là đạo dụng.

Có thuyết nói trong sau Ba La Mật,, thì có bố thí là “ hành” trì giới là “học”, tinh tấn là “đạo”.

Lại có thuyết nói tất cả sáu Ba La Mật đều là “đạo”, vì đều dẫn đến trí huệ Bát Nhã Ba La Mật. Ví như người có đôi mắt, đôi chân có thể đi xa được; dù đôi mắt và đôi chân đều có công dụng riễng rẽ, nhưng cùng đóng góp vào công việc chung đó là đưa người bộ hành đi xa vậy.

Hỏi: Thế nào gọi là thứ lớp hành?

Đáp: Ví như người leo thang phải bước từng nấc thang mới leo lên cao được. Cũng như vậy, Bồ Tát sơ

phát tâm thứ lớp hành mới có thể vào đạo được.

Trong kinh có dạy rằng, người tu sáu pháp Ba La Mật muốn thành tựu đạo quả phải thứ lớp hành theo bốn giai đoạn. Đó là:

- Tự mình hành sáu pháp Ba La Mật.

- Dạy người khác sáu phát Ba La Mật.

- Tán thánh công đức hành sáu pháp Ba La Mật.

- Hoan hỷ tán thán người hành sau pháp Ba La Mật, là người có từ bi đối với chúng sanh và thông đạt tướng các pháp.

Hỏi: Vì sao người hành sáu pháp Ba La Mật phải theo bốn giai đoạn như trên ?

Đáp: Có người tự mình hành bố thí, nhưng chẳng dám dạy người khác hành bố thí, vì sợ người thọ thí nổi sân trở lại mắng nhiếc mình.

Có người dạy người khác làm việc bố thí mà tự mình chẳng làm.

Có người chẳng tán thán công đức hành bố thí, và cũng chẳng tán thán người hành bố thí.

Những người hành động như vậy đều bị tà kiến che tâm, nên chẳng ó thể biết được quả báo của bố thí.

Bồ Tát có tâm từ bi rộng lớn, thâm ái các thiện pháp, thương xót chúng sanh mới có thể làm đầy đủ cả bốn điều nêu trên đây.

Khi bố thí phải tự mình làm việc bố thí, dạy người khác làm việc bố thí, tán thán công đức bố thí, và tán thán người làm việc bố thí. Người hành tịnh thí là người gieo trồng thiện căn nơi phước điền Tam Bảo. Vì phước điền Tam Bảo là phước điền vô tận, nên người hành tịnh thí cũng được phước đức vô tận.

Người hoan hỷ bố thí đúng theo bốn điều nêu trên đây sẽ được hưởng giàu sang, phú quý vô tận.

Bồ Tát hành bố thí Ba La Mật, dù chẳng tham cầu quả báo bố thí, mà của vải vẫn tự đến. Ví như người gieo mạ, cấy lúa, thì đến mùa gặt lúa sẽ tự đến với mình vậy. Bồ Tát có được tài vật đến với mình rồi, lại tiếp tục đem các tài vật đó ra bố thí cho chúng sanh..

Hỏi: Phải nên bố thí cho ai trươc?

Đáp: Bồ Tát cúng dường ba ngôi Tam Bảo “Phật, Pháp và Tăng”; bố thí cho hàng tại gai thọ ngũ giới, thọ thập thiện, thọ bát quan trai giới, thọ tam quy; bố thí cho những người có chánh trí; bố thí cho những người nghèo khổ bần cùng; bố thí cho các loài chúng sanh;… dẫn đến bố thí cho những người phạm trọn tội “ ngũ nghịch”. Vì sao? Vì Bồ Tát muốn kết duyên với các hạng người nghèo khổ bần cùng, với hạng người đã đoạn thiện căn,… dẫn đến muốn kết duyên với những loài súc sanh.

Vì như người mẹ hiền có nhiều con thường nhớ nghĩ đến các con, tìm mọi cách để cứu các con ra khỏi cảnh khổ đau, bệnh tật. Cũng như vậy, Bồ Tát thương chúng sanh như mẹ hiền thương con nên tìm mọi cách để cứu chúng sanh ra khỏi sanh tử.

Trong kinh có chép mẫu chuyện sau đây:

Thấy một cọp mẹ, do bị cơn đói hoành hành muốn nhảy vồ lên đàn con để ăn thịt, Bồ Tát chẳng chút do dự liền xả thân bố thí cho cọp mẹ, nhằm cứu các cọp con.

Hỏi: Bồ Tát phải rộng độ hết thảy chúng sanh chăng?

Đáp: Chúng sanh là “ phước điền” và “ bi điền”

Do bi nguyện rộng độ chúng sanh, mà Bồ Tát cầu Vô Thượng đạo.

Khi chưa được vô sanh pháp nhẫn, bi tâm thường thắng từ tâm, tuy pháp từ tâm thương sót hết thảy chúng sanh, mà khi hành bố thí lại thường có sự phân biệt, ví như lựa chọn người nghèo đói, cùng khổ đểu cứu vớt họ trước. Cũng như khi cúng dường có sự lựa chọn phước điền, nghĩ rằng, “ cúng dường chư Phật” có đại công đức, vì Phật là phước điền vô thượng”.

Thế nhưng, khi đã vào được thập tướng pháp rồi, thì chẳng còn có sự phân biệt nữa. Lúc bấy giờ, Bồ Tát xem chúng sanh như là những vị Phật vị lai, bình đẳng với Phật chẳng có sai khác.

Hỏi: vì sao nói biết chúng sanh muốn gì thì cho nấy thì mới được phước đức lớn.

Đáp: vì thuận ý người được phước đức lớn hơn là nghịch ý họ. Bồ Tát quán tướng mạo của chúng sanh, biết họ mong cầu gì, liền cung cấp đầy đủ. Như vậy là bố thí theo ý nguyện của chúng sanh. Khi hành pháp thí Bồ Tát chỉ mong sao cho chúng sanh biết trì giới, biết tu tập các

thiện pháp, để được giải thoát. Như vậy mới là được đại lợi ích.

Hỏi: Bồ Tát do tu sau phá Ba La Mật mà vào Bồ Tát vị. Như vậy vì sao nói Bồ Tát tu năm ấm mà vào Bồ Tát vị?

Đáp: Có vô lượng pháp môn tu. Như vậy nói Bồ Tát tu năm ấm mà vào Bồ Tát vị cũng chẳng có lầm lỗi gì cả.

Bồ Tát hộ trì các giới, sanh thiền định, được trí huệ sáng suốt, được tâm thanh tịnh, xả ly chấp trước, lấy trí huệ phá các phiền não, được gải thoát lạc, tức được giải thoát tri kiến.

Bồ Tát đã dùng thân năm ấm để hành đạo và cũng dùng thân năm ấm mà vượt qua hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật để vào Bồ Tát vị.

Khi hành sáu pháp Ba La Mật, Bồ Tát chủ yếu hành bố thí Ba La Mật, xả tài… dẫn đến xả mạng, chẳng chút luyến tiếc. Trì giới Ba La Mật, nhẫn nhục Ba La Mật, tinh tấn Ba La Mật, thiền Ba La Mật và trí tuệ Ba La Mật hỗ trợ cho bố thí Ba La Mật, giúp Ba La Mật này được thành tựu viên mãn.

Vì lợi ích chúng sanh, Bồ Tát sẵn sàng bố thí thân mạng mình; đây là việc rất khó làm. Bởi vậy nên nói do tu năm ấm vào Bồ Tát vị là chẳng lầm lỗi vậy.

Hỏi: Có người tu sáu niệm là việc dễ làm nên Bồ Tát sơ phát tâm có thể làm được. Thế nhưng, nếu niệm Phật mà chẳng niệm Phật thân thì đâu có phải là việc dễ làm.

Đáp: Ví như thuốc đắng có pha một ít mật ngọt trở

thành dễ uống, vì mật ngọt chế nghự được vị đắng của thuốc. Cũng như vậy, niệm Phật mà biết rõ Phật thân là tự tánh không, là vô sở hữu tánh, biết rõ vô sở niệm mới chính là niệm Phật. Bởi vậy nên niệm Phật; là việc dễ làm.

Nhờ niệm Phật như vậy mà các tà kiến chẳng sanh được, nên Bồ Tát thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo được dễ dàng.

———

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Nếu hết thảy pháo đều là vô sở hữu tánh. Thì cần pahur thứ lớp hành, thứ lớp học, thứ lớp vào đạo?

Phật hỏi lại: Ông có thất sắc tánh là thật có chăng? Dẫn đến có thấy nhất thiết chủng trí tánh la thật có chăng?

Ngài Tu Bồ Đề thưa: Sắc tánh dẫn đến nhất thiết chủng trí tánh đều là chẳng thật có vậy.

Vì sao? Vì sắc dẫn đến nhất thiết chủng trí đều do nhân duyên hòa hợp sanh, nên là chẳng có tự tánh.

Phật dạy: Nếu ông thấy các pháp tánh đều chẳng thật có, thì ông còn nạn hỏi gì nữa.

Ngài Tu Bồ Đền nghe Phật dạy liền bạch Phật rằng: Con chẳng còn nghi, nhưng vì sợ người tu bị lầm lạc, mà con phải thưa hỏi Phật vậy. Vì sao? Vì người xuất gia nghe Phật dạy về “ vô sở hữu tánh” mà chưa hiểu rõ thâm nghĩa, thì sẽ chấp “ không”… dẫn đến sẽ chẳng trì giới, sẽ phá các oai nghi vv…, khiến người tại gia y theo đó sẽ khinh khi người xuất gia, phá hoại Tam Bảo.

Còn vì “ vô trách tam muội” vì thương sót chúng sanh mà thưa hỏi Phật như vậy. Kính mong Phật giải đáp rõ ràng, để chúng sanh được thâm hiểu.

PHẨM THỨ BẢY MƯƠI SÁU

NHẤT TÂM CỤ VẠN HẠNH

(Một Tâm Đủ Vạn Hạnh)

KINH

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Nếu hết thảy pháp đều là vô sở hữu tánh, thì Bồ Tát có lợi ích gì mà vì chúng sanh cầu Vô Thượng Bồ Đề?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vì các pháp đều là vô sở hữu tánh, nên Bồ Tát vì chúng sanh cầu Vô Thượng Bồ Đề.

Vì sao? Vì nếu có chấp, có đắc, thì rất khó được giải thoát.

Này Tu Bồ Đề! Những người chấp tướng chẳng có được đạo, chẳng có được quả, chẳng có được Vô Thượng Bồ Đề.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: bạch Thế Tôn người chẳng đắc tướng có được đạo, có được quả, có được Vô Thượng Bồ Đề chăng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vô sở đắc (chẳng chỗ đắc) tức là đạo, là quả, là Vô Thượng Bồ Đề, vì pháp tánh là bất hoại (là chẳng thể bị hoại) vậy.

Nếu pháp vô sở đắc mà muốn được đạo, được quả, được Vô Thượng Bồ Đề, thì đó là phá hoại pháp tánh vậy.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: nếu pháp vô sở đắc tức là đạo, là quả, là Vô Thượng Bồ Đề, thì làm sao có bậc sơ địa Bồ Tát… dẫn đến bậc thập địa Bồ Tát; làm sao có vô sanh pháp nhẫn; làm sao có quả báo đắc thần thông; làm sao có quả báo đắc bố thí, trì giới nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí huệ; làm sao an trú trong các quả báo đó mà thanh tịnh được phật độ, thành tựu chúng sanh; làm sao cúng dường chư phật các y áo, các thức ăn uống, hoa hương, anh lạc, phòng xá, cùng tất cả các vật dụng cần thiết cho sinh hoạt hàng ngày;… dẫn đến làm sao được Vô Thượng Bồ Đề mà chẳng các phước đức đó, rồi sau khi nhập niết bàn để lại xá lợi cho các đệ tử ở đời sau được cúng dường vv…?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vì các Pháp là vô sở đắc, nên các bậc sơ địa Bồ Tát dẫn đến bậc thập địa Bồ Tát, có quả báo đắc thần thông, có quả báo

đắc sáu pháp Ba La Mật, có quả báo thanh tịnh Phật độ và thành tựu chúng sanh. Do nhân duyên thành tựu các thiện căn như vậy, mà có thể làm việc lợi ích cho chúng sanh… dẫn đến sau khi nhập Niết Bàn có thể để lại cho hàng xá lợi cho đệ tử ở đời sau cúng dường.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn, nếu các pháp vô sở đắc thì sáu pháp Ba La Mật và các thần thông có gì sai khác nhau chăng?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Vì các pháp vô sở đắc, nên sáu pháp Ba La Mật và các thần thông chẳng có gì sai khác nhau cả. Do chúng sanh chấp có bố thí… dẫn đến chấp có các thần thông, mà có phân biệt nói ra như vậy.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Vì sao các pháp vô sở đắc mà bố thí… dẫn đến các thần thông chẳng sai khác?

Phật dạy: này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát chẳng đắc người thí, kẻ thọ mà hành bố thí, chẳng đắc trì giới mà hành trì giới, chẳng đắc nhẫn nhục mà hành nhẫn nhục, chẳng đắc tinh tấn mà hành tinh tấn, chẳng đắc thiền định mà hành các thiền định, chẳng đắc trí huệ mà hành trí huệ, chẳng đắc thần thông mà hành các thần thông, chẳng đắc bốn niện xứ … dẫn đến tám thánh đạo mà hành bốn niệm xứ… dẫn đến tám thánh đạo, chẳng đắc “không, vô tướng và vô tác” mà

hành các tam muội “không, vô tướng và vô tác”, chẳng đắc thành tựu chúng sanh mà thành tựu chúng sanh, chẳng đắc thanh tịnh phật độ, chẳng các phật pháp mà đến được Vô Thượn Bồ Đề.

Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát phải như vậy mà hành “vô sở đắc Bát Nhã Ba La Mật”. Bồ Tát hành “vô sở đắc Bát Nhã Ba La Mật”, thì ma cùng thiền ma chẳng thể phá hoại được.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Khi hành Bát Nhã Ba Mật, Bồ Tát làm sao có thể ở trong một niệm mà được đầy đủ vạn hạnh?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Khi tu bố thí, trì giớ, nhẫn nhục, tinh tấn, Bồ Tát chẳng xa rời Bát Nhã Ba La Mật; khi tu bốn thiền, bốn vô lượng tâm, bốn vô sắc định, Bồ Tát chẳng xa rời Bát Nhã Ba La Mật; khi tu bốn niệm xứ… dẫn đến tám thánh đạo, ba giả thoát môn, mười phật lực, bốn vô sở úy, ốn vô ngại trí, mười tám bất cộng pháp, đại từ, đại bi, Bồ Tát chẳng xa rời Bát Nhã Ba La Mật; … dẫn đến khi tu 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp, Bồ Tát cũng chẳng xa rời Bát Nhã Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề Bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Làm sao Bồ Tát chẳng xa rời Bát Nhã Ba La Mật mà trong một niệm có thể tu đầy đủ 6 pháp Ba La Mật … dẫn đến tu đầy đủ 80 vẻ đẹp?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La

Mật, Bồ Tát tu bố thí cũng chẳng xa rời Bát Nhã Ba La Mật, nên là bố thí bất nhị tướng (chẳng có hai tướng). Tu trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định… dẫn đến tu 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp cũng là bất nhị tướng.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là tu bố thí… dẫn đến tu 80 vẻ đẹp bất nhị tướng.

Phật dạy: này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật mà muốn đầy đủ đàn Ba La Mật, thì ngay khi hành bố thí Bồ Tát phải nhiếp hết các Ba La Mật kia, nhiếp cả 4 niệm xứ … dẫn đến nhiếp cả 80 vẻ đẹp.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: bạch Thế Tôn! Khi hành bố thí, Bồ Tát làm sao có thể nhiếp hết thảy các pháp cô lậu?

Phật dạy: này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát phải an trú nơi tâm vô lậu mà bố thí. Ở nơi tâm vô lậu, Bồ Tát chẳng thấy có người thí, có người thọ, có tài vật thí. Vì tâm vô tướng là tâm vô lậu, nên dứt trừ được ái nhiễm, xan tham khi hành bố thí. Lúc bấy giờ chẳng thấy có bố thí … dẫn đến chẳng thấy có Vô Thượng Bồ Đề.

Bồ Tát cũng dùng tâm vô tướng, vô lậu tu trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ, nên chẳng thấy có trì giới, có nhẫn nhục, có tinh tấn,có thiền định, có trì huệ … dẫn đến chẳng thấy có Vô Thượng Bồ Đề.

Bồ Tát cũng dùng tâm vô tướng, vô lậu mà tu 4 niệm xứ… dẫn đến tu 80 vẻ đẹp, nên chẳng thấy có 4 niệm xứ… dẫn đến chẳng thấy có 80 vẻ đẹp.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Nếu các pháp đều là vô tướng, vô tác. Thì làm sao Bồ Tát Được đầy đủ bố thí… dẫn đến được đầu đủ 80 vẻ đẹp?

Phật dạy: này Tu Bồ Đề! Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật, dùng tâm vô tướng, vô lậu mà bố thí tất cả nội vật và ngoại vật sở hữu của mình; từ thân thể … dẫn đến quốc thành, vợ con vv… đều đem ra bố thí cho chúng sanh.

Nếu có ai nói rằng, “bố thí như vậy chẳng có lợi ích gì cả”, thì Bồ Tát nên nghĩ rằng, “ Dù người ấy đến ngăn cản việc hành bố thí của ta, ta vẫn chẳng thối tâm. Ta phải ố thí tất cat cho chúng sanh, rồi đem công đức bố thí, để cùng với hết thảy chúng sanh dồng hồi hướng về Vô Thượng Bồ Đề. Ta cũng chẳng thấy các tướng của người thí, của người thọ, của vật thí, của người hồi hướng, của pháp hồi hướng, của chỗ hồi hướng là Vô Thượng Bồ Đề. Tất cả các tướng ấy đều là chẳng thể thấy được. Vì sao? Vì nội không, ngoại không, nội ngoại không, nên hết thảy pháp là không. Vì không không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô thỉ không, tán không, tánh không, nhất thiết pháp không, tự tướng không, nên hết thảy pháp là không”.

Bồ Tát quán như vậy, nên chẳng thấy có ngời hồi hướng, pháp hồi hướng và chỗ hồi hướng. Như vậy họi là chánh hồi hướng.

Lúc bấy giờ, Bồ Tát thành tựu chúng sanh, thanh tịnh Phật độ, đầy đủ 6 pháp Ba La Mật, 37 Phẩm Trợ Đạo, 3 giải thoát môn,… dẫn đến 18 bất cộng pháp.

Bồ Tát đầy đủ bố thí Ba La Mật, mà chẳng thọ quả báo thế gian. Ví như chư Thiên ở cõi trời Tha Hóa Tự Tại tùy ý cần gì đều được cả. Cũng như vậy, Bồ Tát tâm nguyện gì đều được như ý.

Bồ Tát dùng quả báo ấy để làm các việc bố thí: Cúng dường chư Phật, và ban phát đầy đủ cho chúng sanh.

Bồ Tát dùng bố thí Ba La Mật để nhiếp độ chúng sanh, đem ba thừa pháp giáo hóa chúng sanh, độ thoát họ khỏi sanh tử.

Như vây, này Tu Bồ Đề! Bồ Tát ơ nơi các pháp vô tướng, vô đắc, vô tác mà được đầy đủ bố thí Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! ở nơi các pháp vô tướng, vô sắc, vô đắc, vô tác, Bồ Tát làm sao được đầy đủ trì giới Ba La Mật?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Khi hành trì giới Ba La Mật, Bồ Tát trì đủ các giới: Thánh giới vô lậu, nhập vào 8 thánh đạo, giới tự nhiên, giới báo đắc,

giới thọ đắc… Hết thảy các giới đầy đủ, chẳng thiếu, chẳng phá, chẳng tạp, chẳng trược, chẳng chấp.

Đây là giới tự tại, là gưới mà ngưới trí khen ngợi.

Vì giới là vô sở thủ (chẳng có chỗ nắm bắt), nên dù ở nơi sắc, thọ, tưởng, hành, thức; dù ở nơi 32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp, dù ở nơi các đại gia, đại tộc; dù ở nơi các cõi trời Tứ Thiên Vương, Tam Thập Tam Thiên, Tha Hóa Tự Tại Thiên, Phạm Chúng Thiên, Quang Âm Thiên, Biến Tịnh Thiên, Quảng Quả Thiên, Vô Tưởng Thiên, Vô Nhiệt Thiên, Diệu Kiến Thiên, Hỷ kiến Thiên, A Ca Ni Tra Thiên, Không Xứ Thiên, Thức Xứ Thiên, Vô Sở Hữu Xứ Thiên, Phi Hữu Tưởng Phi Vô Tưởng Xứ Thiên; Dù ở nơi quả Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm, A La Hán, Bích Chi Phật,; Dù ở ngôi vị Chuyển Luân Thánh Vương, vv… Bồ Tát cũng chỉ vì chúng sanh, mà cùng với họ đồng hồi hướng về Vô Thượng Bồ Đề. Dùng vô tướng, vô đắc, vô nhị, mà hồi hướng chỉ là vì thế tục đế, chẳng phải là vì đẹ nhất nghĩa đế.

Bồ Tát đầy đủ trì giới Ba La Mật, dùng các lực phương tiện khởi tu 4 thiề mà chẳng chấp đắm thiền vị, được 5 thần thông. Do nơi 4 thiền mà được thiên nhãn.

Bồ Tát dùng thiên nhãn, thấy ở phương Đông chư

Phật hiện tại dẫn đến Vô Thượng Bồ Đề. Chỗ thấy chẳng sai, chẳng mất. Ở 9 phương kia cũng là như vậy.

Bồ Tát lại dùng thiên nhĩ thanh tinh nghe chư Phật ở khắp 10 phương đang thuyết pháp. Chỗ nghe chẳng sai, chẳng mất, nên thường làm lợi ích cho mình và cho người.

Bồ Tát lại dùng tha tâm trí, biết tâm của chư Phật khắp 10 phương, dùng tâm của hết thảy chúng sanh nên thường làm lợi cho hết thảy chúng sanh.

Bồ Tát lại dùng thúc mạng trí, biết rõ các nghiệp nhân ở quá khứ của từng chúng sanh. Vì các nghiệp hân duyên chẳng mất, nên các chúng sanh thọ sanh ở nơi nào Bồ Tát cũng đều biết rõ.

Bồ Tát lại dùng lậu tận trí, khiến chúng sanh lại được các quả Tu Đà Hoàn, Tư Đà àm, A Na Hàm, A La Hán, Bích Chi Phật. Ở bất cứ nơi nào, Bồ Tát cũng có thể làm cho chúng sanh vào trong các thiện pháp.

Như vậy, này Tu Bồ Đề! Bồ Tát ở nơi các Pháp vô tướng, vô đắc, vô tác, mà được đầy đủ trì giới Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! ở nơi các pháp vô tướng, vô đắc, vô tác, Bồ Tát làm sao được đầy đủ nhẫn nhục Ba La Mật?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Từ khi sơ phát tâm cho đến khi tọa đạo tràng, nếu bị chúng sanh nào đến đánh đập, đâm chém, Bồ Tát cũng chẳng khởi sân giận, dù chỉ mống lên trong một niệm.

Bồ Tát phải tu cả hai thứ nhẫn. Đó là:

- Chẳng khởi tâm sân hận, thù oán đối với bất cứ ai đến mắng nhiếc, đánh đập, đâm chém mình.

- Biết rõ các pháp đều là vô sanh, nên chẳng thấy có người đến mắng nhiếc, đánh đập, đâm chém; chẳng có người thọ nhận các ác sự đó.

Bồ Tát tư duy rằng, “các pháp, ở nơi thật tánh, đều là rốt ráo không, là bất khả đắc; chẳng có pháp, chẳng có chúng sanh”.

Do quán như vậy mà Bồ Tát chẳng thấy có người mắng nhiếc, đánh đạp, đâm chém mình, và liền được “ vô sanh pháp nhẫn”.

* Thế nào gọi là “ vô sanh pháp nhẫn”?

Đó là biết các pháp tướng thường chẳng sanh; biết các phiền não từ trước đến nay cũng thường chẳng sanh.

Bồ Tát trú trong 2 thứ nhẫn này thường được đầy đủ 4 thiền, 4 vô lượng tâm, 4 vô sắc định; đầy đủ 4 niệm xứ…dẫn đến 8 thánh đạo; đầy đủ 3 giải thoát, 10 Phật lực, 4 vô sở úy, 4 vô ngại trí, 18 bất cộng pháp, đại từ, đại bi.

Bồ Tát trú trong pháp vô lậu xuất thế gian, nên

được đầy đủ các thánh thần thông, chẳng đồng với hàng Thanh Văn và Bích Chi Phật.

Trú trong thánh thần thông, Bồ Tát dùng thiên nhãn quán thấy chứ Phật ở phương Đông, mà liền được “niệm Phật tam muội”.

Đối với chín phương khác cũng là như vậy.

Bồ Tát lại dùng thiên nhĩ nghe chư Phật ở khắp ở trong 10 phương đang thuyết pháp; rồi đem pháp vừa được nghe dạy lại chúng sanh. Bồ Tát biết rõ tâm của chư Phật và tâm niệm của chúng sanh, để tùy tâm niệm của chúng sanh mà thuyết pháp.

Bồ Tát lại dùng túc mạng trí, biết căn tánh của chúng sanh ở đời trước, rồi vì họ thuyết pháp, khiến họ được hoan hỷ, Bồ Tát lại dùng lậu tận thông, giáo hóa chúng sanh, khiến họ được 3 thừa đạo.

Bồ Tát hành Bát Nhã Ba La Mật, dùng lực phương tiện Bát Nhã Ba La Mật để thành tựu chúng sanh, khiến họ được đầy đủ nhất thiết chủng trí … dẫn đến được Vô Thượng Bồ Đề, chuyển pháp luật.

Như vậy, này Tu Bồ Đề! Bồ Tát ở nơi các pháp vô tướng, vô đắc, vô tác, mà được đầy đủ nhẫn nhục Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! ở nơi các pháp vô tướng, vô đắc, vô tác, Bồ Tát làm sao được đầy đủ tinh tấn Ba La Mật?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát thành tựu thân tinh tấn, và tâm tinh tấn, nhập vào sơ thiền… dẫn đến vào đệ tứ thiền, được các thần thông, thường phân thân ra nhiều thân, bay đến vô lượng thế giới Phật, để cúng dường chư Phật. Khi được Vô Thượng Bồ Đề, Bồ Tát được hết thảy thế gian cúng dường. Sau khi nhập Niết Bàn, xa lợi cùng chư đệ tử cũng được thế gian cúng dường.

Bồ Tát cũng dùng các lực thần thông bay đến các thế giới Phật để được nghe chư Phật thuyết pháp, lãnh thọ giáo pháp của chư Phật, mãi cho đến khi được Vô Thượng Bồ Đề, trọn chẳng sai, chẳng mất. Bồ Tát tu nhất thiết chủng trí, thanh tịnh Phật độ thành tựu chúng sanh.

Này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát thành tựu thân tinh tán như vậy, nên được đầy đủ tinh tấn Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Thế nào gọi là Bồ Tát thành tựu tâm tinh tấn?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát ở nơi thánh giới vô lậu, tinh tấn vào 8 thánh đạo, chẳng chấp các pháp tướng là thường hay vô thường, là khổ hay lạc, là ngã hay vô ngã, là hữu vi hay vô vi, là thuộc về cõi Dục, cõi Sắc hay cõi Vô Sắc, là tánh hữu lâu hay tánh vô lậu, là 4 thiền, là 4 vô lượng tâm, là 4 vô sắc định, là 4 niệm xứ… dẫn đến là 8 thánh

đạo, là 10 phật lực là 18 bất cộng pháp. Đối với các quả vị Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A La Hàm, A La Hán… dẫn đến các quả vị Bồ Tát và Phật, Bồ Tát cũng chẳng chấp tướng. Vì sao? Vì tánh là không, nên chẳng thể dùng tánh mà chấp tướng vậy.

Bồ Tát dùng tâm tinh tấn rộng độ chúng sanh, mà biết rõ chúng sanh là bất khả đắc.

Như vậy là Bồ Tát đầy đủ tinh tấn Ba La Mật, thanh tịnh Phật độ, giáo hóa chúng sanh, vì chúng sanh là bất khả đắc vậy.

Vì thành tựu thân tâm tinh tấn, nên Bồ Tát nhiếp thủ hết thảy các thiện pháp, mà chẳng chấp các thiện pháp. Vì lợi ích chúng sanh, Bồ Tát đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, hiện các thần thông, phóng đại quang minh, dạy cho chúng sanh biết các thánh đạo, từ bỏ sát sanh, xa rời tà kiến, tu 6 pháp Ba La Mật. Như vậy, Này Tu Bồ Đề! Bồ Tát ở nơi các pháp vô tướng, vô đắc, vô tác mà được đầy đủ tinh tấn Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề Bạch Phật: Bạch Thế Tôn! ở nơi các pháp vô tướng, vô đắc, vô tác, Bồ Tát làm sao được đầy đủ thiền Ba La Mật?

Phật dạy: Này Tu Bồ Đề! Ngoại trừ các thiền định của chư Phật ra, Bồ Tát được đầy đủ tất cả các thiền định khác.

Bồ Tát ly dục, ly ác bất thiện pháp, ly sanh hỷ lạc,

có giác, có quán, vào sơ thiền… dẫn đến cào đệ tứ thiền.

Bồ Tát trải rộng tâm từ bi hỷ xả khắp cả 10 phương thế giới. Bồ Tát vượt các sắc tướng, dứt trừ các tướng đối đãi, nhập vào hư không vô biên xứ… dẫn đến nhập vào phi hữu tưởng phi vô tướng xứ.

An trú trong thiền Ba La Mật, Bồ Tát thuận nghịch ra vào 8 bối xả, 9 thứ đệ định, các tam muội “ không, vô tướng và vô tác”,… dẫn đến ra vào kim cang tam muội.

An trú trong thiền Ba La Mật, Bồ Tát tu 37 Phẩm Trợ Đạo, dùng đạo chủng trí nhập vào tất cả các thiền, vượt qua Càn Huệ Địa… dẫn đến vượt qua Bách Chi Phật địa, nhập vào Bồ Tát vị, đầy đủ Phật địa… dẫn đến được vô thượng Bồ Đề, mà chẳng có chấp chủ đạo quả.

An trú trng thiền Ba La Mật, Bồ Tát đi từ cõi Phật này đến cõi Phật khác làm các việc lợi ích cho chúng sanh hoặc dùng bố thí, trì giớ, trì huệ, giải thoát tri kiến… để nhiếp độ chúng sanh, khiến họ vào được đạo.

An trú trong thiền Ba La Mật, Bồ Tát được hết thảy các đà na ni, được 4 vô ngại trí, được các thần thông.

Bồ Tát vĩnh viễn chẳng vào thai mẹ, vĩnh viễn chẳng thọ 5 dục, nên tuy có sanh mà chẳng bị

pháp sanh làm nhiễm ô. Vì sao? Vì Bồ Tát thấy hết thảy pháp đều là như huyễn. Bồ Tát làm các việc lợi ích cho chúng sanh, mà vẫn biết chúng sanh và các pháp đều bất khả đắc. Bồ Tát dùng các pháp giáo hóa chúng sanh, khiến họ vào được nơi vô sở đắc; đây là thế tục pháp,chẳng phải là đệ nhất nghĩa

An trú trong thiền Ba La Mật, Bồ Tát được hết thảy các thiền định, giải thoát tam mộn… dẫn đến được Vô Thượng Bồ Đề, mà trọn chẳng ly thiền Ba La Mật.

Lúc hành đạo chủng trí như vậy, Bồ Tát được nhất thiết chủng trí, dứt trừ hết thảy các phiền não tập khí, rồi làm các việc lợi mình và lợi người. Do vậy mà trở thành ruộng phước cho hết thảy thế gian, Trời, Người và A Tu La.

Như vậy, này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tá được đầy đủ thiền vô tướng Ba La Mật.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật: bạch Thế Tôn ở nơi các pháp vô tướng, vô đắc, vô tác, Bồ Tát làm sao được đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật?

Phật dạy: này Tu Bồ Đề! Khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát chẳng thấy các pháp luật có định tướng. Bồ Tát thấy sắc tướng bất định, chẳng phải là thật tướng… dẫn đến thấy thức tướng bất định, chẳng phải là thật tướng. Bồ Tát chẳng thấy sắc sanh... dẫn đến chẳng thất thức sanh. Như vậy,

các pháp dù hữu lậu hay vô lậu, đều chẳng có đến đi, chẳng có chỗ đến, chẳng có cỗ đi, cũng chẳng có chỗ tập.

Khi quán như vậy, Bồ Tát chẳng thấy có sắc tánh… dẫn đến thức tánh; chẳng thấy có pháp tánh hữu hậu, chẳng thấy có pháp tánh vô lậu.

Khi thật hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát tin hiểu hết thảy các pháp đều là vô sở hữu tướng. Tin hiểu như vậy rồi, nên Bồ Tát hành nội không…dẫn đến hành vô pháp hữu pháp không, mà ở nơi các pháp đều chẳng chấp, ở nơi sắc…dẫn đến ở nơi Vô Thượng Bồ Đề, Bồ Tát đều chẳng chấp.

Bồ Tát hành “vô sở hữu Bát Nhã Ba La Mật” như vậy, nên thường được đầy đủ Bồ Tát đạo; đó là đầy đủ 6 pháp Bát Nhã Ba La Mật, 37 Phẩm Trợ Đạo, 10 Phật lực, 4 vô sở úy, 4 vô ngại trí, 18 bất cộng pháp,32 tướng tốt, 80 vẻ đẹp.

An trú trong pháp không, Bồ Tát thanh tịnh Phật Đạo, làm lợi ích cho chúng sanh, dùng 6 pháp Bát Nhã Ba La Mật để nhiếp độ chúng sanh, như: Dùng bố thí để dạy cho chúng sanh bố thí; dùng trì giới để dạy cho chúng sanh trì giới; dùng thiền định, trí huệ, giải thoát, giải thoát tri kiến để dạy cho chúng sanh tu thiền định, tu trí huệ, tu giải thoát, tu giải thoát tri kiến. Bồ Tát lại dùng 3 thừa giáo dạy cho chúng sanh, khiến họ được các quả Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Nam Hàm, A La Hán,…dẫn đến được

đầy đủ Bích Chi Phật đạo, Bồ Tát đạo, lần lần được đầy đủ Phật Đạo. Tùy theo căn tánh chúng sanh mà giáo hóa, khiến mọi chúng sanh đều được lợi lạc.

Bồ Tát lại dùng các lực thần thông đi đến vô lượng cõi nước để độ thoát chúng sanh khỏi sanh tử; lại chiêm ngưỡng các cõi Phật thanh tịnh, vi diệu, trang nghiêm cõi nước của mình.

Ví như chư Thiên ở cõi trời Tha Hóa Tự Tại tùy ý cần đến vật dụng gì, thì vật dụng đó liền hiện đến. Bồ Tát trang nghiêm cõi nước mình cũng như vậy.

Do phước báo như vậy, nên Bồ Tát được đầy đủ 6 pháp Bát Nhã Ba La Mật, đầy đủ 5 thần thông, hành đạo chủng trí, thành tựu hết thảy công đức, và sẽ được Vô Thượng Bồ Đề.

Lúc bấy giờ, Bồ Tát chẳng thọ sắc… dẫn đến thức chẳng thọ hết thảy pháp, dù là thiện pháp hay bất thiện pháp, là thế gian pháp hay xuất thế gian pháp, là hữu lậu pháp hay vô lậu pháp, là hữu vi pháp hay vô vi pháp.

Do chẳng hết thảy pháp như vậy,mà Bồ Tát được Vô Thượng Bồ Đề. Lúc bấy gio, ở khắp cõi nước, hết thảy các vật dụng cần dùng trong cuộc sống đều chẳng có chủ. Vì sao? Vì hết thảy các pháp đều bất khả đắc, nên Bồ Tát hành hết thảy

các pháp mà chẳng thọ hết thảy các pháp như vậy.

Như vậy, này Tu Bồ Đề! ở nơi các pháp vô tướng mà Bồ Tát thường đầy đủ Bát Nhã Ba La Mật.

LUẬN

Hỏi: chỗ hỏi và chỗ đáp đều nói về “vô sở hữu tánh”. Như vậy quan niệm của bên hỏi và bên đáp có gì sai khác nhau chăng?

Đáp: mặc dù bên hỏi và bên đáp đều nói về “Vô sở hữu tánh”, nhưng tâm niệm của 2 bên có sai khác nhau.

Người hỏi dùng tâm chất mà hỏi; còn người đáp thì dùng tâm vô chất mà đáp lại. bởi vậy nên có gì sai khác.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Nếu các pháp đều là vô sở hữu tánh, thì Bồ Tát có lợi ích gì mà phải vì chúng sanh phát tâm Vô Thượng Bồ Đề?

Ý Ngài Tu Bồ Đề nói rằng, “nếu đã là vô sở hữu thì chẳng nên phát tâm cầu Vô Thượng Bồ Đề làm gì nữa”.

Thật ra ngài chẳng có tâm nghi nhưng vì chúng Bồ Tát tân phát tâm mà ngài đã nêu lên câu hỏi đó.

Phật đáp: chính vì các pháp đều là vô sở hữu tánh, nên Bồ Tát mới vì chúng sanh phát tâm cầu Vô Thượng Bồ Đề.

Vì sao? Vì chúng sanh và Bồ Tát đều là không, là vô sở hữu. Như trước đây đã nói, “ở nơi các pháp rốt ráo không, thì chẳng có gì chướng ngại. Do vậy mà chẳng có gì chướng ngại sự phát tâm cầu Vô Thượng Bồ Đề cả”.

Nơi đây, Phật đã dùng tánh không, tánh vô sở hữu để phá chỗ nạn hỏi của ngài Tu Bồ Đề.

Phật cũng muốn chỉ rõ cho ngài Tu Bồ Đề rằng, “Người chấp tướng mới nạn hỏi; người chẳng chấp tướng chẳng có nạn hỏi. Vì sao? Vì người bị các phiền não trói buộc, thì nghe nói CÓ cũng chấp, nghe nói KHÔNG cũng chấp, nghe nói được cũng chấp, nghe nói mất cũng chấp vv…, rất khó có thể ra khỏi chỗ chất vậy.

Bồ Tát phát Vô Thượng Bồ Đề tâm, có đầy đủ oai lực, dùng các lực thần thông quán biết chúng sanh có tâm chất sâu dày, nên dùng đủ các phương tiện, các nhân duyên thí dụ, để vì chúng sanh thuyết cho họ nghe về pháp “không” pháp vô sở hữu là pháp môn hy hữu dẫn đến giải thoát, giác ngộ. Do được nghe như vậy mà chúng sanh được tâm nhu nhuyến, thâm tín Phật pháp. Bởi vậy nên kinh dạy rằng “ nếu có chấp, có đắc, thì rất khó có thể được giải thoát, những người chấp tướng chẳng có được đạo, chẳng có được quả, chẳng có được Vô Thượng Bồ Đề”.

———

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: những người chẳng đắc tướng thì có được đạo, có được quả, có được Vô Thượng Bồ Đề chăng?

Phật dạy: Vô sở đắc (chẳng chỗ đắc) tức là đạo, là quả, là Vô Thượng Bồ Đề.

Vì sao? Vì người chẳng chấp “hữu sở đắc” hay “vô sở đắc”, mới vào được nơi rốt ráo không, nơi thật tướng pháp. Thật tướng pháp tức là pháp tánh, mà pháp tánh là chẳng thể bị hoại vậy.

Ví như hư không chẳng thể bị mây mù hay bụi trần

làm nhiễm ô. Cũng như vậy pháp tánh là rốt ráo không, chẳng thể bị phá hoại được. Người muốn phá hoại pháp tánh, cũng như người muốn phá hoại nhiễm ô hư không chẳng sao thành tựu được ý định của mình. Nơi đây, Phật nêu lên ví dụ, “Người muốn phá hoại pháp tánh cũng ví như người ở nơi pháp vô sở hữu mà muốn được đạo, được quả, được Vô Thượng Bồ Đề”.

———

Ngài Tu Bồ Đề lại hỏi: Nếu pháp vô sở hữu tức là đạo, là quả, là Vô Thượng Bồ Đề, thì làm sao có 10 địa Bồ Tát.?

Phật dạy: Vì pháp vô sở hữu, nên mới có 10 địa Bồ Tát.

Trước đây, ngài Tu Bồ Đề đã hỏi, “Nếu là pháp vô sở hữu, thì Bồ Tát cần gì phải phát tâm cầu Vô Thượng Bồ Đề”. Nay ngài lại hỏi, “Nếu pháp là vô sở hữu, thì làm sao có 10 địa Bồ Tát?

Về cả 2 câu hỏi này, Phật đều dùng pháp “không”để giải đáp.

Hỏi: Vì sao trước đây Phật đã dùng pháp “không” để giải đáp rồi mà nay ngài Tu Bồ Đề còn hỏi nữa?

Đáp: Do chúng sanh tâm chấp sâu dày, khó hiểu, khó biết, nên ngài Tu Bồ Đề phải hỏi lại như trên.

Lại nữa, vì sơ các Bồ Tát tân phát ý khi nghe nói thật tướng pháp là rốt ráo không, liền chấp “không”, mà chấp “không”đó cũng là phá pháp tánh, nên ngài Tu Bồ Đề vì

hạng Bồ Tát này phải hỏi lại Phật.

Phật dạy: Vì các pháp vô sở hữu, nên các bậc sơ địa Bồ Tát… dẫn đến bậc thập địa Bồ Tát, có các quả báo đắc thần thông, đắc 6 pháp Ba La Mật, thành tựu chúng sanh, thanh tịnh Phật độ vv… Do nhân duyên gieo trồng thiện căn như vậy, mà làm được các việc lợi ích cho chúng sanh… dẫn đến sau khi nhập Niết Bàn còn để lại xá lợi cho người đời sau cúng dường.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Nếu các pháp là vô sở hữu, thì bố thí… dẫn đến các thần thông có gì sai khác nhau chăng?

Phật dạy: Vì các pháp vô sở hữu, nên bố thí… dẫn đến ccas thần thông chẳng có gì sai khác nhau cả. Do vì chúng sanh chấp có bố thí… dẫn đến có các thần thông, nên mới phân biệt nói ra như vậy. Trái lại, từ khi sơ pháp tâm, Bồ Tát vẫn thường dùng tịch diệt tướng, dùng rốt ráo không tướng, nên khi bố thí chẳng thấy có người thí, có kẻ thọ, có tài vật thí. Bố thí như vậy là bố thí vô phân biệt. Hành tất cả các Phật pháp khác cũng là như vậy.

Bồ Tát do chẳng đắc tất cả các Phật pháp mà đến được Vô Thượng Bồ Đề. Như vậy gọi là Bồ Tát hành “Vô sở đắc Bát Nhã Ba La Mật”. Do hành “ Vô sở đắc Bát Nhã Ba La Mật” như vậy mà Bồ Tát chẳng bị các ma và thiên ma phá hoại.

Hỏi: Vì sao ngài Tu Bồ Đề hỏi Phật, “ Vì sao ở trong 1 niệm mà Bồ Tát được đầy đủ 6 pháp Ba La Mật” cùng hết thảy công đức?

Đáp: Ngài Tu Bồ Đề từng theo Phật nghe pháp, biết

rõ thậm thâm Bát Nhã Ba La Mật là tướng vô sở hữu, nên ở nơi các pháp đều không đạt vô ngại.

Thế nhưng, ngài nghĩ rằng, “khi mới phát tâm, Bồ Tát vẫn còn nặng về chất CÓ, chấp KHÔNG …, nên cần phải thứ lớp hành, rồi dần dần mới rời bỏ được 2 chấp ấy. Đây là lý do ngài hỏi Phật như trên.

Phật dạy: từ sơ phát tâm, Bồ Tát chẳng xa rời Bát Nhã Ba La Mật mà hành bố thí, trì giới, nhẫn nhục vv…, nên ở nơi các pháp chẳng có bị chướng ngại được đầy đủ các công đức. Bởi vậy nên ở trong 1 niệm mà được đầy đủ vạn hạnh. Nếu xa rời Bát Nhã Ba La Mật thì mới phải tiệm thứ hành vậy.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Thế nào gọi là chẳng xa rời Bát Nhã Ba La Mật mà bố thí?

Phật dạy: đó là chẳng dùng 2 tướng mà bố thí.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Thế nào gọi là chẳng dùng 2 tướng?

Phật dạy: khi hành Bát Nhã Ba La Mật, Bồ Tát muốn được đầy đủ bố thí, nên trong 1 niệm bố thí mà nhiếp hết thảy các thiện pháp.

Bồ Tát được vô sanh pháp nhẫn, đoạn hết các phiền não, trừ hết các tâm chấp phân biệt, an trú nơi tâm vô lậu mà hành bố thí.

Tâm vô lậu cũng là tâm vô tướng, nên Bồ Tát trú nơi tâm vô lậu đó chẳng còn thấy có người thí, có kẻ thọ, có tài vật thí. Do vậy mà ly được hết thảy các tướng tâm bố thí. Dẫn đến chẳng thấy có tướng Vô Thượng Bồ Đề. Như vậy gọi là “ Bất Nhị Tướng”.

Ngài Tu Bồ Đề hỏi: Nếu các pháp đều vô tướng, vô tác, vô khởi, thì làm sao thường được đầy đủ bố thí Ba La Mật… dẫn đến thường được đầy đủ 80 vẻ đẹp?

Phật dạy: do biết rõ các pháp là vô tướng, vô tác, vô khởi, nên ở nơi hết thảy các pháp Bồ Tát đều được vô ngại, thường được đầy đủ bố thí Ba La Mật… dẫn đến 80 vẻ đẹp.

Có 2 hạng người hành Bát Nhã Ba La Mật. Đó là:

- Hạng Bồ Tát được vô sanh pháp nhẫn

- Hạng Bồ Tát chưa được vô sanh pháp nhẫn.

Hạng người an trú trong tâm vô tướng, vô lậu mà hành Bát Nhã Ba La Mật gọi là hạng Bồ Tát vô sanh pháp nhẫn.

Hỏi: Bồ Tát chưa được vô sanh pháp nhẫn, còn tham tiếc thân mạng mà nhẫn chịu sự đau đớn khi bị người khác đến đâm chém, cắt xẻ… mới là việc khó làm. Còn Bồ Tát được vô sanh pháp nhẫn rồi chẳng còn thấy có thân, nên dù bị đam chém, cắt xẻ…cũng chẳng thấy còn có đau đớn gì. Như vậy đâu còn là việc khó làm nữa?

Đáp: Bồ Tát vô sanh pháp nhẫn mà hành 6 pháp Ba La Mật mới là việc rất khó làm.

Vì sao?

Vì Bồ Tát vô sanh pháp nhẫn đã được tâm tịch diệt, đã thọ Niết Bàn lạc rồi, mà còn phát đại nguyện xả Niết Bàn lạc, để vào trong 3 cõi, thọ các sắc thân chúng sanh, như thân người hạ tiện, thân súc sanh vv…, nhằm phương tiện hóa độ chúng sanh. Đây quả là việc rất khó làm.

Còn sanh thân Bồ Tát, do chưa dứt trừ được tham ái, nên chưa được tâm tịch diệt, vô lậu, vô tướng như các Bồ Tát vô sanh pháp nhẫn. Hạng Bồ Tát này chỉ vì chấp Phật thân mà nhẫn thọ các sự đau đớn, đem thân mình ra bố thí. Như vây là còn tham trước, còn hy vọng bố thí với tâm như vậy chưa phải là tịnh thí, nên chẳng bằng được hạng Bồ Tát vô sanh pháp nhẫn vậy.

Lại nữa, phải ở nơi vô lậu, vô tướng mới có thể hành đầy đủ cả 6 pháp Ba La Mật. Còn ở nơi hữu lậu, hữu tướng chẳng có thể hành đầy đủ 6 pháp Ba La Mật vậy.

(Hết quyển 87)