Số 2 (1969)

Tinh Thần Hòa Bình Trong Phật Giáo

TINH THẦN HÒA BÌNH

TRONG PHẬT GIÁO

Một vấn đề nóng bỏng được đặt ra cho ở đây và khắp thế giới : Vấn đề Hòa bình.

Hòa bình được hàng ngày nhắc nhở, nhiều cuộc hội nghị lớn nhỏ luôn được tổ chức đó đây,năm này sang năm khác, là vì hòa bình bị phá vỡ, xáo trộn, đe dọa,tùy nơi, dù rằng biết bao sáng kiến và nỗ lực đã được thực hiện để chấm dứt chiến tranh hay diệt mầm chiến tranh.

Có một sự trái ngược mà tất cả ai quan tâm đến sự an lạc của nhân loại không sao không nhận thấy : văn minh cơ khí và kỹ thuật càng phát triển, sự tập trung tư bản càng khuếch trương thì khoảng thời gian cách biệt giữa các trận chiến lớn càng rút ngắn. Lịch sử thế giới Lừ năm 1914 đến nay, trong vòng nửa thế kỷ, chứng minh một cách kinh khủng sự thật này.

Nguyên do tại đâu ? Rất có thể là tại ai ai và quốc gia nào cũng chỉ chú trọng giải quyết vấn đề chiến tranh bằng chiến

Chú Thích : Diễn Từ của ông Quốc Vụ Khanh Đặc Trách Văn Hóa nhân buổi lễ Phật Đản 2513 (30.5.69) tại Viện Đại Học Vạn Hạnh.

tranh, lấy võ lực chống võ lực, đem tư tâm trừ tư tâm, tuy rằng ngoài miệng người người, nướcnước, đều kêu gọi hòa bình, tỏ ra là muốn xây dựng hòa bình.

Tư tâm ấy ở mỗi cá nhân kết hợp thành cộng nghiệp của loài người. Nghiệp là nhân. Nhân đã là nhân tranh chấp thì quả chiến tranh không sao tránh khỏi.

Đã đành có những hòa bình quốc gia, hòa bình quốc tế đã được tái thiết, sau những cuộc xung đột gây ít nhiều đau thương, chết chóc, nhưng phải thành thực mà nói, đó không phải là hòa bình mà là hưu chiẽn. Dưới đống tro lạnh trên mặt, có cục than hỏng cháy đỏ.

Muốn thật sự vãn hồi hòa bình và muốn cho hòa bình miên viễn phải đặt vấn đề hòa bình cho từng cá nhân một. Mỗi phần tử có thực tâm sống không lơi lạc riêng tư, thì toàn thế mới có cơ chung vui trong ánh một bình minh trong sáng.

Thật vậy, giải quyết vấn đề của cá nhân là đồng thời giải quyết luôn vấnđề của xã hội, của quốc gia, của các quốc gia, của thế giới. Xã hội, quốc gia, tự chúng không có những rắc rối phải giải quyết. Chính cá nhân đem vấn đề vào xã hội, vào quốc gia, cho nên không vấn đề nào mà chẳng đặt ra, trên hết và trước hết, cho cá nhân. Hạnh phúc cá nhân làm ra hạnh phúc nhân loại. Hòa binh nhân loại làm bằng hòa bình của cá nhân. Kinh nói: « Tâm bình thế giới bình»là vậy. Thế giới loạn, vì chính cá nhân ta loạn.

Trên đây là tóm lược giáo pháp của Đức Thế Tôn mà hôm nay, khắp thế giới, trên 700 triệu Phật Tử thành kính làm lễ kỷ niệm. Nhiều triết gia, học giả Đông Tây, kim cỏ, đều đồng, ý xưng tán giáo pháp của Ngài mà người thì tôn trọng như một Thông Điệp Từ Bi, kẻ thì quý mến như một Thông Điệp Hòa Bình. Và hiện nay, Thông điệp Hòa Bình quan trọng hơn bất cứ lúc nào, bởi lẽ chính đây là lúc mà nhân loại bị sân

hận, tham lam, ganh tỵ, ích kỷ và kiêu mạn đầu độc nặng nề hơn hết.

Đời Đức Phật là một gương hòa bình chói sáng vào bậc nhất, chẳng những dung thứ biết bao kẻ ác tâm làm hại, mà còn ra tay vét ngút để cho thấy mặt trời Giác ngộ. Trong các cuộc tranh luận về giáo lý của Ngài, nét ônhòa đã nổi bật. Ngài không vì cái ta mà bàn nói, mà chỉ vì Sự thật, một Sự thật có lợi cho đối phương.

Sau Niết Bàn, đạo pháp của Ngài được truyền rộng khắp nơi mà không một bạo hành nào đã xảy ra, không một giọt máu nào đã phải đổ Hàng môn đệ chân chính của Phật không thể phản lại Hòa bình mà Ngài là hiện thân.

Rất mong rằng tinh thần Hòa bình hàm chứa trong đạo pháp của Phật được các cấp lãnh đạo nhân quyền trên thế giới thấu triệt và ứng dụng đúng phép. Dù tin, dù không, giáo pháp của Đức phật Thích Ca Mâu Ni luôn luôn có công dụng cho mọi dân tộc. Việc quy y chỉ là hình thức bề ngoài.

MAI THỌ TRUYỀN

Số Mệnh Của Con Người Trí Thức Trong Hoàn Cảnh Việt Nam & Thế Giới Hiện Nay

SỨ MỆNH CỦA CON NGƯỜI TRÍ

THỨC TRONG HOÀN CẢNH

VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI HIỆN NAY

Hôm nay, ngày 26 thảng 5 năm 1959, là một ngày trọng, đại của Viện Đại Học Vạn Hạnh, ngày cấp phát Văn bằng cử Nhân đầu tiên cho lớp Sinh viên tốt nghiệp đầu tiên của hai Phân Khoa, Phật Khoa và Văn Khoa, của Viện Đại Học Vạn Hạnh.

Nhân ngày long trọng hôm nay, chúng tôi muốn xác định lại vài ý nghĩa chính yếu về con đường văn hóa của Đại Học Vạn Hạnh, về ý nghĩa của ngày quan trọng hôm nay, về tinh thần của con người Đại học hay sứ mệnh của con người trí thức trong hoàn cảnh Việt Nam và Thế Giới hiện nay.

Hơn ai hết, một người sinh viên tốt nghiệp phải cần ý thức về con đường văn hóa của một trường sở mà đời sống tinh thần và trí thức của mình đã được nuôi dưỡng trong bao nhiêu năm trời ; con đường văn hóa ấy không phải chấm dứt ngày sinh viên tốt nghiệp, trái lại, ngày sinh viên tốt nghiệp

Chú Thích : Diễn văn của Thượng tọa Viện trưởng Viện Đại Học Vạn Hạnh trong dịp phát Văn bằng CửNhân Phật Khoa và Văn Khoa ngày 26-5-1969.

chính là ngày đầu tiên mà người sinh viên khởi sự bắt đầu bước lên trên con đường văn hóa ấy một cách ý thức nhất và một cách triệt để nhất. Con đường văn hóa ấy là con đường gì ? Phát xuất từ đâu và sẽ đi về đâu ?

Hôm nay, chúng tôi xin lựa chọn ngày long trọng nầy để tuyên bốý nghĩa và sứ mệnh của Viện Đại Học Vạn Hạnh trên con đường văn hóa nhân loại ở thế kỷ XX, vạch lại một hướng đi, chẳng những cho nền Đại Học Việt Nam và Á Đông mà còn có tham vọng thử tìm ra con đường nào đó thoát ra ngoài sự bế tắc của nền văn hóa hiện đại. Có thể có người sẽ cho rằng chúng tôi quá tham vọng khi chúng tôi đã vội táo bạo tuyên bố« Thử tìm ra con đường nào đó thoát ra ngoài sự bế tắc của nền văn hóa hiện đại », sở dĩ chúng tôi vội vàng tuyên bố như vậy là vì chúng tôi đã từng suy nghĩ nhiều về ý nghĩa của Giáo dục đối với sự đảo lộn những giá trị hiện nay ở thế giới. Chúng tôi đã từng thắc mắc nhiều về vai trò của Đại học trong việc lãnh đạo ý thức văn hóa của con người hiện đại; tất cả những suy nghĩ và những thắc mắc của chúng tôi đã làm thành con đường văn hóa của chúng tôi, tạo thành một chủ hướng ý thức cho việc xây dựng Viện Đại Học Vạn Hạnh và việc hun đúc những thế hệ xuất thân từ Viện Đại Học Vạn Hạnh.

Ngày long trọng hôm nay cũng là ngày mà Giáo sư và Sinh viên của Viện Đại Học nầy cần phải ý thức rõ ràng ý nghĩa và sứ mệnh của Viện Đại Học mình trong tình cảnh phân tán của đất nước và thế giới hiện nay. Những sắc thái nào là những đặc tính của Viện Đại Học Vạn Hạnh và phân biệt sự khác nhau căn bản giữa Viện Đại Học Vạn Hạnh và những Viện Đại Học khác ? Viện Đại Học Vạn Hạnh có thể cống hiến những gì đặc biệt của Vạn Hạnh ? Viện Đại Học Vạn Hạnh có thể đưa ra những gì là độc đáo khả dĩ góp phần vào việc minh định lại hướng đi của Văn hóa nhân loại hiện nay ? Đỏ là những sự thắc mắc nền tảng đã đeo đuổi những suy nghĩ

của chúng tôi từ bao nhiêu năm nay. Sau đây, chúng tôi xin đúc kết lại những quan điểm căn bản của chúng tôi. Những quan điểm căn bản này được xây dựng từ những nghi vấn thắc mắc sau đây :

1. Hiện trạng của nền Đại Học ở Thế giới như thế nào ?

2. Nền Đại Học hiện nay ở Việt Nam có nên đi lại con đường của nền Đại Học Thế giới hay cần phải tự tạo ra con đường độc đáo của mình ?

3. Phận sự của Viện Đại Học Vạn Hạnh phải như thếnào trong tình cảnh Việt Nam và Thế giới hiện nay ?

Trả lời ba câu hỏi trên chính là trả lời ý nghĩa của conđường văn hóa dân tộc, con đường văn hóa mà Viện Đại Học Vạn Hạnh đang đi và đang tiếp tục theo đuổi để hiện ý chí và bản nguyện của ý thức con người trước trách nhiệm với đất nước và lịch sử nhân loại.

1. Hiện trạng của nền Đại Học ở Thế giới như thề náo ?

Nói đến nền Đại học hiện nay ở Thế giới là nói đến nền Đại bọc hiện tại của Thế giới Tây Phương, vì tất cả những Viện Đại học hiện ở Á Châu cũng đều là sản phẩm của nền Đại học Tây phương, ở toàn cõi Á Châu hiện nay, không có một Viện Đại Học nào mà không rập theo khuôn mẫu của nền Đại Học Tây Phương từ tổ chức hành chánh cho đến tổ chức giảng huấn, từ đường hướng lý tưởng cho đến mục tiêu hoạch địnb, tất cả những nền Đại Học ở những xứ Đông Phương hiện nay đều là những Viện Đại Học Tây Phương, từ hình thức cho đến nội dung bản chất; gọi là « Viện Đại học Á Đông » thực ra chỉ là gọi một cách hoa mỹ mà thôi. Chúng ta phải cẩn nhận thức đầu tiên rằng hiện nay chỉ có một nền Đại học

ở Thế Giới, đó là nền Đại học xuất phát từ truyền thống Tây Phương. Nguồn gốc của nền Đại học Tây Phương là nhũng tu viện Thiên Chúa Giáo ở thời Trung cổ, chúng ta thấy rằng những Viện Đại học đầu tiên ở Tây Phương đã được thiết lập từ Thế kỷ XII và XIII, như Viện Đại học Salerno, Bologna và Reggio ở Ý Đại Lợi vào khoảng năm 1158 và 1188, Viện Đại học Paris và Montpelier ở Pháp vào khoảng năm 1181, Viện Đại học Oxford và Cambridge ở Anh vào khoảng năm 1167-1168 và năm 1209. Những Viện Đại học trên đều là sản phẩm của những trung tâm Thần học Thiên Chúa Giáo thời Trung cổ, và Viện Trưởng Viện ĐạihọcÂu Châu lúc bấy giờ thường là kẻ đại diện cho Đức Giáo Hoàng. Chúng ta cần phải ý thức rẳng Thiên Chúa Giáo đã giữ vai trò quyết định cho nền Giáo dục Tây phương và ngay cả những nền Đại học ở Tân Lục Địa Mỹ Châu, Tất cả những Viện Đại học nổi đanh nhất ở Mỹ Châu như Harvard, Yale, Columbia vân vân, đều được thành lập cai quản bởi những giáo sĩ Tin Lành ; trong các Viện Đại họcÂu Châu, cho mãi đến năm 1700, phân khoa quan trọng nhất vàgiữ vai trò thống trị chính là phân khoa Thần học Thiên Chúa Giáo, chỉ trừ cuối Thế kỷ XVII trở đi thì một tinh thần mới được thổi vào những Viện Đại Học Tây Phương, đó là tinh thần Khoa Học ; tác phẩm Novum Organumcủa Bacon được dạy tại Oxford vàCambridge vào năm 1875, tại Oxford, Vật lý học của Newton được bắt đầu dạy năm 1700 để thay thế Aristote, những Đại học đi tiên phong trên con đường Khoa học tân tiến là những Viện Đại học Đức như Viện Đại học Halle vào năm 1694, Viên Đại học Goettigan vào năm 1737, hai Viện Đại học này đã chống lại tinh thần hạn hẹp của truyền thống Đại học cũ, dạy Descartes và Bacon để thay thế Aristote, dạy bằng chữ Đức thay vì chữ La Tinh, thay thế sự phục tùng quyền uy tín điều bằng óc tự do khảo cứu, phát huy tinh thần tự do Đại học, tự trị Đại học : cho đến năm 1810 khi Viện Đại học Berlin được thành lập thì tinh thần Đại học trên (do Halle

Gottigen khơi mào) đã được thể hiện hoàn toàn và được coi như là lý tưởng của một Viện Đại học Tân tiến gương mẫu. Nhìn qua truyền thống Đại học Tây phương, chúng ta thấy ba khuynh hướng tinh thần :

1. Khuynh hướng tinh thần Thiên Chúa giáo ở thời Trung cổ và ở thời Tôn giáo cải cách (la Réforme)

2. Khuynh hướng tinh thần nhân bản ở thời văn nghệ phục hưng (la Renaissance)

3. Khuynh hướng tinh thần khoa học từ cuối thế kỷ XVII cho đến thế kỷ XX

Thượng đế, con người và Khoa học, ba danh từ này có thể tómtắt lại ba khuynh hướng tinh thần của truyền thống Đại học Tây phương và ngày nay, không có một Viện Đại học Tây phương nào mà lại không nằm trên ba tinh thần trên. Chính những quan niệm căn bản của nhà giáo dục Tây phương về ba ý niệm Thượng đế, con người và Khoa học đã giữ vai trò quyết định triệt để cho truyền thống đại học Tây phương ; chúng ta cũng cần nên ý thức rằng chính những quan niệm về ba ýniệm căn bản này đã được quy định triệt để trong tinh thần văn hóa Do Thái, La mã, Hy lạp; ba nền văn hóa này phối kết nhau mà tạo ra văn minh Tây phương : Thượng đế của Do thái, con người của La mã và Khoa học của tinh thần duy lý Hy lạp, đó là ba ý thức dẫn đạo truyền thống Đại học Tây phương.

Hiện trạng của nền Đại học ở thế giới như thế nào ? Đó là hiện trạng khủng hoảng trầm trọng. Sự khủng hoảng trầm trọng của nền Đại học Tây phương hiện nay xuất phảt từ sự khủng boảng trầm trọng của chính nền văn minh Tây phương, vì Đại học chính là ý thức dẫn đạo cho cả nền văn minh ; sự khủng hoảng của nền văn minh Tây phương là sự khủng hoảng của ý nghĩa, khủng hoảng giữa những quan niệm khác nhau

về Thượng đế, về con người và về Khoa học, nói tóm lai là sự khủng hoảng giữa tôn giáo và của chính tri thức. Thếkỷ XX chỉ là sự tập đại thành của những sự khủng hoảng manh nha phát khởitừ lâu trong lòng văn minh Tây phương.

1. Khủng hoảng về ý nghĩa của Thuợng đế: không phải chỉ cómột ý nghĩa độc nhất về Thượng đế mà còn những ýnghĩa khác hẳn, Luther mở đầu một sự giải thích khác, và đại học đường Wittenberg là nơi cư ngụ của Luther và viện đại học Marburg được thành lập năm 1527 là viện đại học Tin lành đầu tiên, đi ngược lại tinh thần của những viện đại học Công giáo. Và từ những năm 1870-1879, tại viện đại học Basel, Nietzsche đã chuẩn bị nói lên sự khủng hoảng về ý nghĩa của một Thượng đế, và đến thế kỷ XX. tại những viện đại học Harvard và Yale, nhà thần học Tin lành Paul Tillich bắt đầu lập lại kinh nghiệm của Nietzsche trong việc tuyên bố rằng Thượng đế của Thần học đã chết ; và con người Tây phương, theo Paul Tillich, phải cần đi tìm một Thượng đế vượt qua Thượng đế của Thuần học.

2. Khủng hoảng về ý nghĩa của con người : viện đại học Wittenberg được thành lập vào năm 1502 và được coi là một viện đại học nhân bản đầu tiên, con người theo quan niệm La mã đã được thay thế lại bằng con người theo quan niệm Hy lạp ; phong trào này phát khởi từ những đại học Pavia Florence, Padua và Rome, rồi lan rộng đến Paris, Heidelberg, Erfurt, Leipzig, Oxford và Cambridge vào năm 1520. Nhưng quan niệm về con người lần lần được thay đổi bởi quan niệm khoa học về con người, con người hiểu theo thực nghiệm,đối tượng của phương pháp khoa học hơn là của siêu hình học hoặc nhân bản học thời văn nghệ phục hưng, đại diện cho khuynh hướng mới là Francis Bacon mà tác phẩm của ông đã được đã được giảng dạy khắp những đại học nổi danh tại Âu châu lừ 1675 trở đi. Ngày nay, ý nghĩa về con người đã được xác định bởi một

khoa học mới lức là khoa nhân chủng học, nhưng nền tảng nhân chủng học hãy còn chưa vững, bị lung lay đồng nhịp với sự khủng hoảng về nền tảng của những nền khoa học Tây phương : câu nói của André Malraux vẫn mang một ý nghĩa đáng suy nghĩ : « Phải cần thiết lập lại một nền tảng mới cho con rgười » (l'homme doit être fondé à nouveau).

1. Khủng hoảng về ý nghĩa của khoa học : nhà toán học và triết gia nổi danh Husserl đã tố cáo sự khủng hoảng này trong những bài giảng về sự khủng hoảng của nền khoa học Tây phương vào năm 1934-1935 trước giới đại học ởVienne và Prague. « thoạt đầu tiềm tàng, cuộc khủng hoảng của nhân bản Âu châu càng lúc càng bùng nổ rõ ràng lộ liễu chói lòa, sự khủng hoảng này xâm chiếm tất cả những khu vực có ý nghĩa của sinh hoạt văn hóa Âu châu, nói gọn lại, xâm nhập toàn điện sự hiện hữu Âu châu (Husserl, Phi osophia, t. I. tr.89). Đến khi thuyết vật lý học của Heisenberg và toán học của Gobel xuất hiện thì chúng ta thấy tằng khoa học Tây phương bắt đâu bước sang giai đoạn khủng hoảng về nền tảng.

Từ sự khủng hỏang chính yếu về ý nghĩa của Thượngđế, của con người và của khoa học, ngày nay, chúng ta thường nghe nói đến khủng hoảng của xã hội và giáo dục. Hồi năm vừa quatại Hội nghị Quốc gia và Giáo dục Đại học của Hiệp Hội Mỹ Quốc về Giáo dụcCao đẳng(National Conference on Higher Education of the American Association for Higher Education), nhà Bác học Barry Commoner, chủ tịch phân bộ thực vật học và Giám Đốc Trung tâm Sinh vật học của Đại học đường Washington, St Louis đã trình bày về « Sự khủng hoảng song hành của Khoa bọc và Xã Hội » (The Dual crisis in Science and Society), bài thuyết trình nàyđã đăng lại trong tạp chíToday's Education (Oct. 1968) của Hiệp Hội Giáo dục Quốc gia Huê Kỳ (NEA), Giáo sư Barry Commoner đã nói lên tiếng kêu báo

nguy tiêu biểu cho những con người văn hóa ý thức nhất hiện nay : « Chúng ta đang cố gắng đểsống trên mặt trăng, thế mà chúng ta lại không sống với nhau một cách hòa bình ở ngay nơi địa cầu của chúng ta » (We are attempting to live on the moon but we cannot yet live peacefully on our own planet), « chúng ta có thể nuôi dưỡng một người cô lập triệt để ởngoại tầng không gian nhưng chúng ta lại không thể nuôi ăn đầy đủ được những trẻ con ởCalcutta hoặc ở Harmel » (We can nourish a man in the supreme isolation of outer space — but we cannot adequately feed the chidren of Calcutta or Harlem). Sự tiến bộ thành công hiện nay của Khoa học và cơ khí lại đi đôi cùng sự hậu tiến thất bại của nhân tính, đó là « tính cách phi nhân đạo toàn triệt của nền văn minh hiện nay mà chúng ta đang chia xẻ» (... the total inhumanity of the civilisation that we share). Sau khi làm một sự phân tích thấu đáo sâu sắc về sự khủng hoảng song hành của khoa học và Xã hội, Giáo sư Barry Commoner đã kết luận bằng cách kêu gọi ý thức trách nhiệm của giới trí thức cao cấp Đại học trong việc phục hồi phẩm chất cho đời sống con người (... a mutual concern with the quality of life). Mấy năm gần đây chúng ta lại chứng kiếnbao nhiêu hiện tượng khủng hoảng ở khắp các trường Đại học Âu Mỹ ; trong bài khai giảng kỷ niệm 214 năm của trường Đại bọc Columbia giáo sư Richard Hofstadter có nói một câu đáng trich ra đây : «Chúng ta hiện đang ởvào giai đoạn khủng hoảng trong lịch sử của nền giáo dục Huê kỳ và có lẽ trong cả lịch sử nền giảo dục của thể giới Tây phương. Chẳng những ởNew York và Berkeley mà cả ở Madrid và Baris, ởBelgrade và Oxford, ởRome, Berlin và London (We re at a crisis point in the history of American education and probably in the Western world. Not only in New York and Berkeley, but in Madrid and Paris in Belgrade and Oxford in Rome, Berlin and London..) (of. The American Scholar, Autumn 1968, trang 583-589), Giáo sư Jacques Barzun bắt đầu đặt nghi vấn với nền giáo dục Đại học Mỹ ( The American Uni-

pcrsily : How is Runs, where it is going) và các nhà văn hóa Pháp bắt đầu xôn xao đặt lại nghi vấn với nền giáo dục Đại học Pháp, chẳng hạn Jacques J. Natansoa, trong bài « Les Educateurs à lépreuve»đăng trong tạp chí Espritsố 374 mở đầu bằng tiêu đề « la mort du maitre » và chấm dứt bằng khẩu hiệu « nhà giáo dục phải trước hết tự giáo dục lấy mình » (l'éducateur doit d'abord être lui même édaqué).Còn những nền Hại học Cộng sản thì lại sa lầy trong những khẩu hiệu và chỉ tạo ra những con người máy móc, hy sinh hiện tại cho ngày mai ảo tưởng.

Hiện trạng của nền Đại học ở thế giới, tức là nền Đại học Tây phương cả tư bản lẫn Cộng sản đã rơi vào sự khủng hoảng như chúng ta đã thấy, sự khủng hoảng hiện nay là phát xuất lừ sự khủng hoảng chung của một nền văn minh được xây dựng từ ý thức Do Thái, La Mã và Hy Lạp.

Bây giờ chúng tôi xin tiến đến câu hỏi thứ hai :

II- Nền Đại học hiện nay ở Việt Nam có nên đi lại con đường của nền Đại học Thế giới hay cần phải tự tạo ra con đường độc đáo của mình ?

Tất nhiên chúng ta phải chọn lựa một con đường đặc biệtcủa mình, nếu không muốn rơi vào sự khủng hoảng không thể tránh được mà chúng ta đã thấy trong truyền thống giáo dục Tây phương. Trên con đường văn hóa của nhân loại, không phải độc nhất chỉ có con đường văn hóa của Do Thái, La Mã và Hy Lạp, mã chúng ta phải có ý thức rằng còn nhiều con đường văn hóa khác, nhiều ý thức khác. Nhưng một điều đáng lưuý hiện nay là những nền Đại học Việt Nam đều đang đi theo truyền thống Đại học Pháp và Mỹ. Trong khi nền Đại học Tây phương đang bị khủng hoảng và họ tự đặt nghi vấn với giá trị của nền văn minh và nền giáo dục của họ thì không lẽ chúng ta lại đi theo họ mà không thử tìm ra những con đường

khác, những con đường riêng biệt của mình ? Chính vấn đề này đã được nêu lên tại Hội nghị Viện Trưởng các Đại học Quốc tế tại kinh đô Triều tiên năm 1967.

III - Phận sự của Viện Đại Học Vạn hạnh phải như thế nào trong tình cảnh Việt Nam và Thế giới hiện nay ?

Chúng tôi quan niệm rằng không phải chỉ có một truyền thống Đại học duy nhất là Đại học Tây phương mà còncó một truyền thống khác nguyên thủy hơn, đó là truyền thống Đại học Đông phương mà đại biểu chói lọi nhất là những Viện Đại học Ấn độ như Nalanđà, Vikramsità, Odantapura và Jagaddala, những viện Đại học nổi danh thịnh phát từ thế kỷ thứ sáu, thứ bảy, thứ tám trước khi những Đại học Tây phương được thành lập. Ngũ Minh(Panẽavidyà) đã được dạy tại nhữngViện Đại học trên như (I) Sabdauidyà (tương đương với văn phạm và ngôn ngữ học ngày nay) (II) Cikitsàvidyà(tương đương với Y học ngàynay), (III) Heluvidyà (tương đương với Luận lý học và Khoa học ngày nay) (IV) Silpasthànasidyà (tương đương với Văn khoa và Mỹ thuật ngày nay) ; (V) Adhyàimavidyà (tươngđương với triết học và siêu hình học ngày nay). Những Viện Đại học trên là những Viện Đại học PhậtgiáoẤn độ cách đâytrên mười thế kỷ, đã là Trung tâmvăn hóa cho toàn cõi Á châu, những đại học đầu tiên của nhân loại có tính cách phổ biến đại đồng chẳng những dạy Phật giáomà còn dạy đủ kiến thức quan trọng đương thời, quy tụ những học giả từ Trung Hoa Tây Tạng và các nướcÁ Đông.

Viện Đại Học Vạn Hạnh là một Viện Đại học nằm trong truyền thống đại học Đông phương của Nàlandà mang tên của thiền sư Vạn Hạnh, một thiề sư đã giữ vai trò chủ động trong việc gây dựng tinh thần đời Lý ; nơi đây, chúng ta cũng nên ghi nhớ rằng nền giáo dục Việt Nam chỉ bắt đầu từ đời Lý, vớt

cuộc thi Tam trường, cuộc thi đầu tiên của Việt Nam vào năm1075 dưới thời Lý Nhân Tông và cơ sở học vấn cao đẳng đầu tiên của Việt Nam là Quốc tử giámđược lập vào năm 1076cũng dưới thời Lý Nhân Tông, (và cả Hàn Lâm viện cũng được lập đầu tiên dưới thời Lý năm 1086). Phận sự của Viện Đại Học Vạn Hạnh là:

1. đứng về mặt Đòng phương : nối tiếp truyền thống của Nàlandà, Vikramsilà, Odantãpura và Jagaddala ;

2. đứng về mặt quốc hồn : nối tiếp truyền thống tinh thần Quốc tử giám và Hàn Lâm viện của Việt Nam dưới thời Lý.

Để gây dựng lại cơ sở tinh thần cho ý thức Việt Nam trong bối cảnh của văn hóa Đông phương đối mặt với sự khủng hoảug của truyền thống văn hóa Tây phương.

Con đường văn hóa của Viện Đại Học Vạn Hạnh là conđường khởi đầu từ sự khủng hoảng của văn hóa Tây phương để đi đến sự phục hồi của những giá trị căn bản của Đông phương, tìm lại những nền tảng xây dựng tinh thần Đôngphương. Trước tình cảnh Việt Nam và thế giới hiện nay, chúng tôi nghĩ rằng chỉ còn con đường trở lại mình, về với bản chất của mình mới làcon đường khá dĩ giúp đỡ người Việt Nam ý thức triệt để vị trí của mình trong sự quvết định tập thể cho vận mệnh Việt Nam và cho hướng đi của văn hóa nhân loại.

Người tríthức Việt Nam và tinh thần của con người Đại học Việt Nam không thể là tinh thần nô lệ Tây phương, nô lệ truyền thống Tây phương ; chúng ta không chống đối ý thức Tây phương, trái lại chúng ta phải cần hiểu Tây phương một cách triệt để; nghĩa là phải hiểu giới hạn của họ, giới hạn ấy đã được biểu hiệu qua những cuộc khủng hoảng trong tất cả mọi lãnh vực và đặc biệt nhất là lãnh vực giáo dục. Họ đã thắng Đông phương qua tinh thần khoa học, nhưng chính tinh thần khoa học ấy hiện nay đang đưa họ đến sự khủng hoảng

trầm trọng trong mọi lãnh vực.

Một Viện Đại Học Việt Nam hiện nay nếu muốn thểhiện sứ mệnh lãnh đạo trí thức cho dân tộc, thì không phải chỉ phát huy tinh thần khoa học thôi là đủ mà lại cần phải phát huy cả tinh thần căn nguyên ; tinh thần căn nguyên chính là tinh thần của Đông phương, tinh thần lãnh hội thực tại một cách triệt đểvà toàn diện, nơi căn nguyên của toàn thể ý thức con người.

Tinh thần khoa học có giá trị trong lãnh vực của nó, nhưng bước sang lãnh vực của thực tại toàn diện thì chúng ta phải cần có một tinh thần khác mà chúng tôi gọi là tinh thần căn nguyên, tinh thầnấy là tinh thần của một người ý thức triệt để về sự đảo ngược của những giá trị hiện hành và muốn lên đường tìm lại suối nguồn của Đông phương, tạo lại những giá trị mới và tìm đến ý nghĩa thực sự của đời sống con người hiện nay.

Chúng tôi không quan niệm Viện Đại Học Vạn Hạnh như một cá thể đơn độc, tự mình nhận lãnh một sứ mạng độc đáo nào. Trái lại, chúng tôi luôn luôn đặt Viện Đại Học Vạn Hạnh trong cộng đồng Đại học Việt Nam và cùng với các Đại Học bạn làm được những gì có thể làm để xây dựng một nền Đại học Việt Nam thực sự đúng nghĩa. Ở đây, chúng tôi rất trông mong sự tiếp tay và ủng hộ của các vị Viện Trưởng và giáo sư các Đại học bạn, mà sự hiện diện hôm nay là cả một cử chỉ đầy khích lệ và ý nghĩa.

Hơn ai hết, những sinh viên tốt nghiệp của hai phân khoa Phật khoa và Văn khoa, lại chính là những người cần phải Ý thức nhiều nhất về sứ mệnh của mình trong việc phục ý nghĩa cao cả của Đông phương học và của Quốc học, nhưng chúng ta chỉ có thể tự ý thức một cách sâu sắc là khi nào chúng ta ý thức được kẻ khác, chúng ta có thể hiểu Đông phương một cách sâu sắc là khi nào chúng ta hiểu được Tây phương, chúng

ta chỉ có thể đạt được tinh thần căn nguyên là khi nào chúng ta đã sở đắc tinh thần khoa học. Con đường văn hóa của chúng ta phải là đi từ tinh thân khoa học, rồi vượt qua tinh thân khoa học để hướng tới tinh thần căn nguyên, chính tinh thần căn nguyên này mới là lộ trình tối hậu của chúng ta ; lộtrình của con người ý thức về sự khủng hoảng của thời đại mình, sống với sự khủng hoảng ấy và vượt qua sự khủng hoảng ấy để trở về căn nguyên của thực tại và tâm thức và sống một đời sống siêu việt ở ngay nơi thế gian hữu hạn này.

«Ngũ minh» (Pãncavidvà) trong truyền thống đại học Á Đông có mục đích tối thượng là đưa sinh viên đến «Minh » (vidyà) nghĩa là « sự sáng suốt toàn triệt » căn nguyên của tất cả mọi « sự sáng suốt », và « vidyà» chính là để tiêu trừ « vôminh »(Avidyà) tiêu trừ tất cả mọi sự nô lệ và đưa con người đến sự tự do toàn triệt.

«Vidyà » (minh) chính là « tuệ » (Prajnà) : Duy tuệ thị nghiệp chính là ý nghĩa tối thượng của sự tốt nghiệp hôm nay. Và chỉ có sự tốt nghiệp theo ngĩa đó mới là sự tốt nghiệp thực sự của người sinh viên Đại học Vạn Hạnh.

Chúng tôi xin cầu nguyện cho ánh sáng được xuất hiện trên đất nước đen tối hiện nay và cầu mong cho tất cả chúng ta được gặp nhau lại trong buổi bình minh của quê hương.

T.T THÍCH MINH CHÂU

Đức Phật Hiện Thân Hòa Bình

ĐỨC PHẬT HIỆN THẨN HÒA BÌNH

Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammàsambudihassà.

Những chữ tán tụng này được tìm thấy trong kinh bảo Pall cổ điển :

Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammàsambuddhassà‘ti.

Được dịch sang Việt ngữ như sau :

Kính lễĐức Thế Tôn, Ứng cúng, Chánh Biến Tri

Hôm nay, vì sự gia tăng của ý thức và trí tuệ và trong dịp lễ Phật Đản khi ý thức và trí tuệ được tìm thấy đầu tiên trong thời đại của thế giới chúng ta bởi Đấng Thế Tôn. mà những lời tán tụng cổ điển này sẽ được minh giải. Chúng ta sẽ thấy cách nào những lời tán thán Đấng HÒA BÌNH TỐI THƯỢNG

Đ.D. Khantipalo, vị sư người Anh, đã được Viện Đại Học Vạn Hạnh mời qua Việt Nam dự tham dự vào cuộc phát biểu chung về Khả tính

Của Phậtgiáo tronq vấn đề Hòa Bình. Bài phát biểu trên, nguyên văn

Chữ Anh, do Chân Pháp dịch ra Việt văn.

như Ngài được xưng tụng sau khi Giác Ngộ và cách nào PHÁP HÒA BÌNH Tối thượng này tự biểu lộ khác nhau như Đại Thanh Tịnh, Đại Từ Bi và Đại Trí Tuệ của Đức Phật.

Để có thể hiểu minh bạch sự Giác Ngộ của Đấng Thế Tôn, chúng ta phải biết rõ điều kiện của chính chúng ta như những con người rất bình thường. Đức Phật Cồ Đàm, sau kinh ngiệm Giác Ngộ, thường được coi nhưnhư Mahàsamana, « Đại Sa Môn hay Đại Tịnh Lạc hay vịHòa Bình Hiện thân ». Chúng ta có thể thẩm định phần nào tính chất của Giác Ngộ bằng cách tìm hiểu đòi chút về sự hòa bình và an tịnh này. Trước hết, chúng ta hãy nghĩ về chúng ta. Chúng ta là tâm và thân thể, nhưng cái nào trong hai yếu tố này được hòa bình an tịnh. Chúng ta hãy nhìn vào tâm chúng ta, nhìn xem tâm đầy những tư tưởng xao động, một cuồng lưu ý tưởng, tri giác, hoài niệm, cảm giác ước muốn, sợ hãi, ảo tưởng v.v... Khi nào thì tâm này lắng lại, khi nào tâm thực sự hòa hình ? Tâm luôn luôn bị rối loạn bởi những ước vọng khác nhau thế nào ? Con người, sự vật, kinh nghiệm hay những thứ trừu tượng hơn nữa như (danh vọng, những thứ này có thể là ước vọng của con người. Tất cả những cái đò là thứ lấy, chụp lấy, nắm lấy và thuộc về tham ái. Nhưng khi có ham muốn đối với mội số kinh nghiệm, người ta còn bắt buộc phải gớm ghét những kinh nghiệm khác. Người ta tức giận, bất man, hay ghê tởm, hoặc có ác ý, hoặc nuôi căm thù tất cả những điều này thuộc về SÂN. Hoặc tâm người ta trở nên mê muội, trống rỗng, không muốn học hay hiểu, khước từ hiểu biết và bị bao trùm trong ngu si, tất cả những điều đó thuộc về Sĩ. Bây giờ, Tham, Sân, và Si khồng làm nên cho hòa bình nhưng luôn luôn cho xung đột và chúng càng được khuyến khích trong tâm bao nhiêu, càng xảy ra nhiều tranh chấp xung đột bấy nhiêu, cả trong con người và phản ánh ra xung quanh họ. Do đó chúng ta bị gọi là kẻ không hòa bình, không chế phục, không huấn luyện, bởi trạng thái của tâm chúng ta. Khi tâm chúng ta đã bị rối loạn bởi Tham,

Sân, Si dưới những hình thức khác nhau, thì chúng ta đừng mong thân thể chúng ta hòa bình. Thân thể phải thay đổi vị trí thường xuyên. Từ đi chúng ta phải đổi ra ngồi, từ ngồi ra nằm hầu gắng tìm thoải mái. Chúng ta luôn luôn phải thay đổi vị trí của tay, chân và đầu bởi vì hòa bình và an tịnh trong thân thể thật là khó chịu và chúng ta muốn cố tránh sự khó chịu, bực bội này. Những giác quan của chúng ta cũng không chịu đứng yên bởi mắt phải lơ láo ngó đây ngó đó và chúng ta khao khát tất cả những ấn tượng cảm giác khác và tất cả những điều này đến lượt chúng lại khuấy động tâm và mang lại thêm nhiều rối loạn nội tâm. Không thanh tịnh trong tâm, không thanh thản trong giác quan hay thân thể, chúng ta tạo ra một môi trường thiếu, hòa bình xung quanh. Bởi hành động có dụng ý mà chúng ta gọi là kamma (nghiệp) qua ý, khẩu và thân, chúng ta tự tạo ra chúng ta trong vị lai và chúng ta tạo ra những môi trường vị lai xung quanh. Kamma có sức mạnh tồn tại và kết thành quả khi nhân duyên cho phép, và ác nghiệp phi nhân hóa chúng ta và làm hại những người khác, sẽ đưa đến những rối loạn và lộn xộn, trong cuộc sống này hay trong cuộc sống mai sau. Bởi thế, bằng cách theo đuổi con đường tham muốn và vị kỷ thế tục, chúng ta tạo ra cho chúng ta một tương lai ràng buộc trong phiền não và bất hạnh, kinh nghiệm đau đớn. Hòa bình không thể tìm thấy bằng đường lối này.

Nhưng bây giờ,chúng ta hãy nhìn một vài đặc tính của Đấng Thế Tôn của chúng ta. Chúng ta đã xét tới tính cách không hòa bình của con người thông thường trong tâm, thân và giác quan. Nhưng Đức Phật về phương diện này ra sao ? Trước khi Giác Ngộ, Ngài đã tu luyện tâm trí, quả thực Ngài đã trau dồi tâm trí không những trong kiếp này mà còn trong nhiều tiền kiếp, trong đó Ngài đã phát triển nhiều đức tính cao thượng. Ngài đã tăng tiến một cách cóhệ thống tất cả những khuynh hướng thánh thiện, đạo đức, trong bản thân Ngài qua

nhiều pháp từ bi, đến nỗi trong kiếp cuối cùng, Ngài tu tập Đạo Pháp môn đưa Ngài đạt đến Giác Ngộ, mà một trong những đặc tính là sự hòa bình của mọi tư tưởng, thanh tịnh vắng lặng hoàn toàn của tâm. Đó cũng còn là sư hòa bình hóa của nghiệp và một người khi đã trở thành Phật không gây ra bất cứ nghiệp nào mà Ngài phải nhận chịu kết quả. Đấng Thế Tôn của chúng ta được coi như Đấng Mahàsamana, Đại Sa Môn hay Đại Hòa bình. Những kẻ may mắn hơn chúng ta và có thể gặp Phật Cồ Đàm trong sinh tiền Ngài, đều chú ýtới một điều : sự tĩnh lặng của giác quan Ngài. Nên giácquan chúng ta có khuynh hướng giống như dã thú lang thang trong rừng tới bất cứ nơi nào chúng muốn, giác quan Ngài hoàn toàn thuần thục dưới sự kiểm soát dễ dàng không cần cố gắng, tựa những con ngựa đã được điều phục của cỗ xe tráng lệ. Vì nội tâm ngài hoàn toàn hòa bình, nên không có tham ái nào tỏ lộ qua những giác quan, cử chỉ Ngài như người ta mô tảrất trang nghiêm và duyên dáng và thân thể Ngài chỉ cử độrg khi cần vàkhông bao giờ ở trong tình trạng bứt rứt. Tuy nhiên như thế không có nghĩa là Ngài ngồi trong chỗ ẩn khuất thiền định suốt đời vì chúng ta biết rằng Ngài đi bộ chín tháng một năm và đi như vậy trong trong bốn mươi chín năm. Tuy thế, thân ngài vẫn hòa bình khi so sánh với những người khác. Một tâm hòa bình dĩ nhiên làm nên cho một thân hòa bình. Ngài có thể ngồi trong hòa bình toàn diện và hưởng niềm hoan hỷ cao viễn nhất trong bảy ngày bất động và không cần một chút cố gắng, vì sự hòa bình này là điều tự nhiên đối với những người đã giác ngộ. Trong lời nói của Ngài cũng vậy, Ngài thật hòa bình, những lời Ngài nói ra thảy đều liên quan tới pháp, một giáolý đặt nền tảng trên sự giác ngộ và Luật, con đường tu tập dẫn tới Giác Ngộ. Lời nói của Ngài không bao giờ cho thấy sân hận hay tham ái, chúng không bao giờ biểu lộ si mê vì những tính xấu này làm sao có thể tìm thấy cho một Đức Phật?

Ngài là Mahàsamana Đại Sa Môn, một vị có tâm hòa bình,

giác quan hòa bình, ngôn ngữ hòa bình và một thân thể hoàn toàn hòa bình. Vì sự hòa bình này, Ngài được tán tụng với những chữ sau đây: Samo tassa Bàhagavato Arahato Sammà- sambuddhassa ».

Bây giờ đã đến lúc đi sâu vào ý nghĩa của những chữ này, bởi bằng cách này, chúng ta sẽ hiểu biết thêm nhiều về Mahàsamana. Ở đây có ba chữ cần phải khảo sát là«Bhagavat»,«Arahat» và «Sammàsambuddha». Mỗi một chữ trình bầy trong những phương tiện chủ yếu của Giác Ngộ: Đại Từ Bi, Đại Thanh Tịnh và Đại Trí Tuệ.

Trước hết chúng ta hãy xen chữ«Bahagavat» ( Thế Tôn) thường có nghĩa là Đại Từ Bi.«Bahagavat» có thể có nhiều nghĩa nhưng trước tiên vẫn có nghĩalà «kẻ có nhiều đức tính tốt đẹp » và do đó thường được dịch sang Việt ngữ là « Đức Thế Tôn » chữ này cũng còn được dịch là « Từ Phụ ». Đức Thế Tôn có loại từ bi nào ? chúng ta trước hết hãy nghĩ đến lòng từ bi của chúng ta. Nó khởi lên từ tâm chúng ta khi chúng ta nhìn thấy hay nghe thấy những nỗi đau khổ và cùng với nó nẩy ra ước muốn giúp đỡ chúng sinh bất hạnh đang khổ đau. Trong nhũng lúc khác, đặc biệt khi chúng ta miệt mài vào khoái lạc riêng, chúng ta không có lòng từ bi bởi lẽ ngã và ngã ái che lấp ánh sáng của từ bi. Nhưng giả thử cỏ một người đã đoạn trừ ngã và ngã ái bằng mọi cách trong người, từ bi có thể tỏ lộ mọi thời. Người này là đấng Đại Hòa Bình, đấng Mabàsamana. Trong ngài lòng từ bi thường hằng và tự nhiên. Lòng từ bi nầy không cần phải vun trồng, nhưng nó tự khởi lên lúc Giác Ngộ. Nó cũng khôngcần một đối tượng, như mộtchúng sinh đau khổ, để kích thích nó, bởi nó hiện hữu ngay cả trong lúc không có bất cứ một cá nhân nào. Cái đức tính tự nhiên không bị ngăn ngại này của một Đức Phật được gọi là lòng Đại Từ Bi của Ngài. Chư Phật nhìn thấy cách nào chúng sinh bị giàng buộc với tội lỗi và những dục lạc nguy hiểm, nguyên nhân của khổđau tiếp nối, mặc dầu họ ước muốn hòa bình.

bình và hạnh phúc. Chư vị thấy rằng chúng sinh chưa giác ngộ chẳnghiểu Đạo chưa thoát khỏi những băn khoăn rối bời và luôn luôn những nổ lực mưu cầu hòa bình và hạnh phúc của họ bị hướng dẫn một cách lầm lạc và chỉ tạo ra những khổ đau gia tăng. Một kinh bản Phật Giáo cổ điển giải thích về lòng Đại Từ Bi của một Đức Phật trong nhiều câu kệ.

« Đấng Giác Ngộ, bởi Ngài thấy loài người trầm luân trong Đại Dương Sinh, Tử và Khổ Đau, và muốn cứu độ họ ; vì lẽ đó Ngài động lòng từ bi, bởi Ngài thấy họ tạo ác pháp bằng tay, tâm và lưỡi, và biết bao lần nhận chịu quả đắng cay của tội lỗi, nhưng vẫn nhượng bộ dục vọng mình ; vì lẽ đó Ngài động lòng từ bi. Bởi Ngài nhận thấy họ dầu khát vọng hạnh phúc không tạo được cho mình lạc nghiệp và dẫu ghét đau khổ, tuy sẵn sàng tạo cho mình khổ nghiệp ; và họ thèm thuồng lạc thú cõi thiên, tuy nhiên chẳng theo Huấn Giới của Ngài ở thế gian ; vì lẽ đó Ngài động lòng từ bi. Bởi Ngài thấy họ sống triền miên trong tội lỗi, chịu gông cùm của vua chúa bạo tàn và nhiều khổ sở ; vì lẽ đó Ngài động lòng từ bi. Bởi Ngài thấy họ sống trong thời binh lửa, giết chóc, đả thương nhau ; và biết rằng vì sân hận rối loạn phát triển trong tâm, họ tàn phá nhau tới muôn kiếp thù hằn, vì lẽ đó Ngài động lòng từ bi.

Bởi Ngài thấy con người thế gian cày ruộng, gieo hạt, đổi chát gian lận, cò kè buôn thúng bán bưng, rốt cuộc chẳng thu hoạch được chi ngoại trừ niềm đắng cay, vì lẽ đó Ngài động lòng từ bi.

Lòng Đại từ bi này được thực hành mỗi ngày trong đời sống đấng Thế Tôn. Chúng ta nghe nói rằng mỗi buổi ma khoảng từ bốn giờ tới sáu giờ, Ngài thường trải ra trên thế gian cái được gọi là « Lưới đại từ bi » thiên nhãn này cho phép Ngài quán sát thấy bất cứ chúng sinh nào cần cứu độ. Tất cả mọi chúng sinh sẵn sàng nương nhờ Chính pháp sẽ được «mắc» vào lưới này và sau khi nhìn thấy họ và biết rõ nhu cầu của họ và dẫn dắt họ thấu hiểu

chính pháp. Ngay đến nhữug kẻ nhất thời hư hỏng hoặc những người đã kề bên cái chết, ngay cả những kẻ đỏ mắt cũng không rời Thánh đế của Chính Pháp.

Đức Thế Tôn đã viên thành vô lượng từ bi pháp qua cuộc đời Ngài, và đó là một cuộc đời hoạt động không ngừng, cần nhiều sức chịu đựng bền bỉ. Ngài thường phải ngủ trên đất trần, gồ ghề lởm chởm, Ngài đã ngủ trong lâu đài xa hoa tráng lệ, tuy nhiên vì lòng từ bi vô lượng Ngài có thế nằm sương gối đất dễ dàng. Đôi khi Ngài phải bước đi lòng không dạ trống khi dân làng Bà La Môn chẳng chịu cúng dường, nhưng vì lòng từ bi cứu độ chúng sinh vô lượng nên sự thiếu thốn ấy dường như chẳng đáng kể gì. Nhiều phen trong mùa đông giá, chiếc y mỏng manh, vá víu của Ngài không mang lại chút hơi ấm nhưng Ngài được phủ ấm hơn trong lòng từ bi vôlượng. Tất cả những điều cực khổ đó chẳng đáng kê chi bởi lòng từ bi vô lượng của Ngài. Ngài không cần phải sống như thế, dòng họ Sakiya của Ngài hân hoan đón rước Ngài trở về, hay cư sĩ bảo trợ sẵn sàng cung cấp cho Ngài mọi tiện nghi, hay thêm nữa Ngài có thể để xác thân tịch diệt và bỏ cuộc sống lúc giác ngộ, nhưng thấy rằng một vài chúng sinh có « một chút bụi trong mắt» Ngài quyết định thuyết pháp vì lòng từ bi vô lượng.

Lòng từ bi, dù thản hoặc mới được thực hành bởi những kẻ chưa giác ngộ, còn tạo ra đôi chút hòa bình và hạnh phúc, huống hồ đấng mà hiện thân là từ bi, Ngài hẳn sẽ là suối nguồn vĩnh cửu của hòa bình. Nhưng để những kết quả của dòng suối mát và thanh tịnh này được thị hiện trên thế gian, con người phải thực sự đem những phiền não mình tắm gội trong đó. Dẫu lòng từ bi của Ngài vô lượng, tuy nhiên đã và đang còn có kẻ chẳng có ý nương nhờ. Thế gian luôn luôn như vậy, luôn sầu khổ bởi những người chẳng muốn rèn mình theo đường lối đạo đức v.v... mà lại thích buông mình vào ác pháp. Bởi thế lòng từ bi vô lượng này không phải là một sức mạnh có thể thay đổi toàn thể thế gian mà không có nỗ lực của

con người và đấng Thế Tôn biết rằng thề gian sẽ chẳng biến thành tốt hơn hay xấu hơn, nhưng vì lợi ích của những kẻ không muốn thay đôi mình, Ngài dạy nhiều loại giới huấn thích hợp với nhiều người khác nhau, nhiều phương pháp thiền định khác nhau như thuốc chữa nhiều loại tâm bệnh khác nhau, và nhiều cách nâng cái trí tuệ và ý thức nhiều căn cơ khác nhau cần đến. Tất cả những thứ đó, giới huấn, thiền định, trí tuệ dĩ nhiên tạo ra mưu cầu hòa bình. Đó là Pháp gọi là santikara« hòa bình pháp » tự nhiên từ lâm đấng hiện thân hòa bình «Paranasonli » của Niếtbàn. Bởi lẽ đố đức Phật Gotama của chúng ta dược coi như đấng « Mahasamana », Đại Sa Môn trở thành hiện thân Hòa Bình. Với một lòng đại từ bi như vậy Ngài được coi là « Bhagavat » đấng Thế Tôn và chúng ta phải nhớ điều đó khi tụng « Namo tassa Bhagavato Arahato sammàsambudhassa »

Sau khi đã thấy vài nét của lòng đại từ bi, bây giờ chúng ta hãy quay sang Đại Thanh Tịnh của Ngài được tôn vinh như hình dung từ của « A La Hán » Đấng có Chân Giá Trị. Khi chúng ta nghĩ tới điều đó, thì những cái chúng ta thường coi là có giá trị trong thế gian này hoặc cótính cách phù du hoặc nối kết với khả năng quấy lên dục vọng và đố kỵ. Mọi sự vật vật chất đều giống như vậy, nhưng con người thế tục thông thường lại đánh giá trị rất cao. Tuy nhiên, mọi tôn giáo đều đề cao giá trị tinh thần hơn của cải trần gian này. Đức Phật ca ngợi mọi công đức cao quí như kho báu đích thực con người nên tích trữ và hơn nữa với kho báu này, tâm được thanh lọc mọi ô trược của tham dục thèm muốn, trói buộc, đố kỵ, kiêu mạn và sân giận. Đó là một bước đi đên thanh tịnh. Phương pháp tu tập bản thân kiên quyết đó để buông xả ác pháp và vun trồng thiện đức, ân cần và cao thượng chỉ có thể thực hiện với một cố gắng lớn lao. Người ta gắng sức tránh tội lỗi và gia tăng thiện đức và điều đó gọi là «tinh tấn». Trong những tiền kiếp, đấng Thế Tôn đã tinh tấn tu lập phương pháp này

và đã đoạn trừ mọi tội lỗi và vun trồng mọi thiện đức trong Ngài. Nhưng những khuynh hướng tội lỗi sâu thẳm và sự ràng buộc với thiện đức vẫn chưa được vượt qua mãi cho đến thời Giác Ngộ. Vào lúc đó, Ngài đi tới chỗ biết Đại Thanh Tịnh. Đối chọi với Đại Thanh Tịnh là thanh tịnh tâm của riêng chúng ta, phải tinh tấn lắm mới duy trì được. Chúng ta phải thường xuyên quán sát mình để những giới luật khỏi bị vi phạm nhưng một đức Phật hay một A La Hán đã đoạn diệt mọi khuynh hướng, có thể đưa tới việc vi phạm giới luật nên Ngài không cần phải cố gắng. Đức hạnh thanh tịnh tự nhiên đối với đấng đã tìm thấy Giác Ngộ bở tâm Ngài thanh tịnh. Chúng ta được biết, trong một cuộc đối thoại của đức Phật, rằng A La Hán không thể cư xử theo chín lối : «A La Hán không thể cố ý tước đoạt đời sống của một chúng sinh ; cũng không theo lối trộm đạo lấy cái gì không được người ta cho mình ; chẳng buông lung theo dục lạc; cũng chẳng loạn ngôn dối trá ; chẳng tích chứa đồ ăn để uống ăn phè phỡn như trước kia khi còn là gia trưởng ; A La Hán không thể sai lầm vì tham lam si mê hay sợ hãi ». Khi chúng ta nghĩ tới bảng kê trên đây, chúng ta có thể thấy tất cả mọi khổ đau trong thế gian đều đến qua những hành động mà vị A la Hán không thể làm. Vì thế qua A la Hán, không có xao động hay bất cứ khổ đau nào phát khởi nhưng ngược lại, chỉ có thanh tĩnh và hạnh phúc. Một lần Đức Phật nói bằng thơ :

« Hoặc trong làng mạc hoặc trong cánh rừng,

Hoặc trong thung lũng hoặc trên núi đồi,

Bất cứ nơi nào A la Hán trú

Vui thú vô vàn nơi đó chẳng sai. »

Giá trị chân thực, vẻđẹp chân thực, hoan hỷ chân thực, tất cả đều khởi qua thanh tịnh tâm. Hòa bình đích thực cũng khởi qua thanh tịnh tâm. Tâm ô nhiễm, uế trược hư hỏng bởi

tham sân si chỉ có thể khởi lên xáo động và rối loạn. Từ cuộc đời Đấng Thế Tôn, người đã tìm thấy Hòa Bình, chúng ta biết rằng Ngài chỉ mang những thứ hạnh phúc khác nhau tới cho nhiều loại người khác nhau. Trong một kinh bản Ấn độ chúng ta đọc thấy câu :

« Ta sẽ bồi dưỡng mọi chúng sinh,

Những kẻ thân đã khô héo, bám vào Tam Giới,

Kẻ đã úa tàn trong đau khổ, ta sẽ đặt họ nơi thoải mái,

Và ta sẽ cho họ lạc thú và sự nghỉ ngơi cuối cùng ».

Trong trường hợp Chư Phật và Chư vị A La Hán, tâm thanh tịnh không có nghĩa là một đỉnh cao cô liêu cách biệt thế gian. Trái lại, có Đại Thanh Tịnh này Chư vị có thể cứu độ chúng sinh của thế gian một cách vô cùng hữu hiệu, mà không bị thế tục lôi kéo xuống. Đức Phật và A La Hán thường được vívới bông sen. Sinh ra trong bùn của dục vọng và khao khát của thế gian, Chư vị lớn lên qua nước bùn tối đen ô trược cua phiền não, bất thần cuối cùng vươn lên qua ánh sáng và không khí — để nhìn vầng thái dương của Chánh Pháp chiếu sáng lần đầu tiên, rồi lớn và căng phồng trong mọi Pháp môn tu tập thượng thừa, Chư vị trưởng thành và mở rộng hương hoa Giác Ngộ trong tâm. Không nước bùn nào có thể làm như bông hoa sen, bởi không uế trược nào dính vào đó cả, cũng không uế trược thế tục cóthểbám vào A La Hán người đã đạt Đại Thanh Tịnh. Nhưng sương móc hoặc nước mưa đôi khi đọng như châu báu trên lá và lòng Liên Hoa. Đó chínhlà châu báu lấplánh phẩm chất vô giá do A La Hán tìm thấy và bằng châu báu đóA La Hán có thể làm điều thiện cho những kẻ khác. Đấng Thế Tôn của chúng ta được tôn kính với tước hiệu « A La Hán » đấng đã có Đại Thanh Tịnh này một cách tự nhiên và luôn luôn, và trải ra xung quanh mình chánh Pháp kiến tạo Hòa Bình. Chúng ta phải nhờ điều này khi tụng : « Namo tassa Bhagaoato Arahato Sammàsambuddhassa»,

Đức tính cuối cùng của một Đức Phật là Đại Trí Tuệ. Điều đó đã được giải thích dưới nhiều bản kê khai Đức tính, bởi quả thực một Đấng Chánh Đẳng Chánh Giác có vô lượng đặc tính, nhiều hơn cát bên bờ sông Hằng. Người ta đã nói về những Đấng Chánh Đẳng Chánh Giác như vầy : « Giới vức của Chư vị Chánh Đẳng Chánh Giác không thể tư lường, không thểsuy tính ; bất cứ kẻ nàocốgắng suy tính sẽ chỉ thu hoạch được điên cuồng và thất bại ». Tri thức và trí Tuệ Chư vị vượt quá tầm giới hạn của tâm trí chưa giác ngộ bị Tham, Sân, Si vây bọc của chúng ta rất nhiều. Bởi thế chúng ta không nên thăm dò cái bất khả thăm dò mà chỉ nên quan sát sơ qua tâm điểm của trí tuệ đồng thời là Giáo lý đặc biệt của chư Phật này mà thôi : Nghĩa là Tứ Diệu Đế.

Những Chân Lý này áp dụng hay có thểáp dụng cho cuộc đời chúng ta hiện tại. Hai Chân Lý áp dụng ngay hiện tại, đó là Chân Lý về Khổ (Khổ Đế) và Chân Lý về Nguyên nhân của khổ (Tập Đế). Chữ khổ vụng về là một cố gắng dịch thuật ngữ « dukkha » của Pali. Chữ dukkha này chỉ mọi kinh nghiệm không muốn, khó chịu của tâm hay thân. Nó có thể là đau đớn xác thân từ sự khó chịu nhỏ nhặt nhất cho tới nỗi đau đớn ghê gớm nhất, hay nó có thể là đau đớn tinh thần từ nỗi phiền não nhỏ nhặt nhất - ưa hay không ưa hoặc buồn tẻ, tới sự xáotrộn tâm can trầm trọng nhất trong đó trí thông minh hoàn toàn bị lật nhào bởi sức mạnh của phiền não. Cá tính của chúng ta không được thỏa mãn và trong khi chúng ta đeo vào những yếu tố của cá tính này tin tưởng rằng nó là « của tôi» chúng ta sẽ không tìm thấy Hòa bình và Hạnh phúc đích thực. Chúng ta đi qua cuộc đời, cùng với tất cả chúng sinh, cố gắng tránh sự bất đắc chí hay dukkha này nhưng chúng ta họa hoằn mới hiểulàm cách nào thực hiện điều đó và say mê tìm dục lạc trong niềm tin tưởng rằng trong những dục lạc ấy chúng ta sẽ tìm thấy chân hạnh phúc. Nhưng Đức Thế Tôn dạy rằng dukkha cần phải được « thấu triệt » nghĩa là, nó không thể bị lảng

tránh, nhưng phải được đối mặt một cách thẳng thắn bởi bất cứ kẻ nào muốn tu tập. Đệ nhất Diệu Đế về Dukkha mà chúng ta có thể kiểm chính bất kỳlúc nào bằng chính kinh nghiệm riêng của chúng ta, cho thấy Đại Trí Tuệ của Đức Phật, Ngàiđã thâu tóm một cách minh bạch sự xáo trộn tìm thấy bất cứ chỗ nào trong cuộc đời này nhưng sự phân tích củaNgài cần phải được nghiên cứu tỉ mỉ.

Khi đã thấu triệt Bậc nhứt Diệu Đế thì Đệ nhị Diệu Đế về Nguyên nhân Phát khởi Dukkha trở nên rõ ràng. Nguyên nhân này được gọi là tham ái tham dục sinh, tham diệt, và dục vọng này trong tâm chúng ta trở nên bền vững vì kinh nghiệm liên tiếp đến nỗi chúng ta sẽ tiếp tục quay tròn trong bánh xe sinh tử, luân hồi, trong đó có rất nhiều Dukkha. Nguồn gốc của Dukkha cần phải « đoạn diệt» nghĩa là dục vọng phải được trừ tận gốc bằng cách khép mình vào kỷ luật, bằng xả ly khước từ. Dục vọng càng có thể được xả ly bao nhiêu, hạnh phúc càng đến cho tự thân và cho tất cả mọi chúng sinh khác trong thế gian này bấy nhiêu. Diệu Đế này còn cóthểthấy và hiểu thấu ngay trong cuộc sống hiện tiền. Người ta càng thấy dục vọng này trong mình bao nhiêu, người sẽ càng mong ước cởi bỏ nó bấy nhiêu, bởi sự xả ly dục vọng mang lại Hòa bình. Đại Trí Tuệ của Đức Phật có thể được nhận thức rõ ở đây bởi những ai quan tâm quán sát cho mình.

Bây giờ sự xả ly dục vọng, nếu được thành tựu, có nghĩa là Đệ Tam Diệu Đế, gọi là Diệt Đế. Sự diệt trừ dục vọng này phải được « thể hiện» trong tâm con người. Nó cũng được gọi là Niết Bàn, mục đích tối thượng của sự tinh tấn phấn đấu trong Chính Pháp, có nghĩa là sự dậptắt những ngọn lửa của tham, sân và si trong chúng ta, sự chấm dứt của ngã và ngã ái và kinh nghiệm về Hòa Bình Tối Thượng. Đệ Tam Diệu Đế này không thể nhìn thấy trong cuộc sống hiện tiền của chúng ta, nó chỉ được khám phá tìm thấy sau khi chúng ta đã « hoàn

toàn thấu triệt dukkha » và đoạn từ nguồn gốc của Dukkha hay dục vọng.

Nhưng đa số sẽ đòi hỏi một lối đoạn trừ dục vọng, họ sẽ hỏi làm cách nào thực hiện điều đó ? Bởi thế Đấng Thế Tôn với Đại Trí Tuệ đã phát biểu Đệ Tứ Diệu Đế về con đườngtu tập dẫn tới Diệt trừ Dukkha. Và Chánh Đạo tu tập gồm có Giới Luật, Thiền định, và thanh tịnh hóa tâm bằng Trí Huệ. Đệ Tứ Diệu Dế này phải có trong đời sống những Phật tử chân thành tinh tấn phấn đấu hướng về Hòa Bình Tối Thượng cho chính họ, ý thức được rằng khi họ thể nghiệm điều đó, họ có thể giúp đỡ những người khác.

Tứ Diệu Đế này được khám phá như trọng tâm của Trí Tuệ, dễ nói, hoàn toàn dễ nhớ, nhưng không dễ thực hành và càng không dễ cho thường nhân quán sát trong tự thân. Để đạt được Đại Trí Tuệ này, người ta phải kêu gọi tới tinh tấn nhiệt thành, có thể mất nhiều năm và chỉ có người nào thực sự đề cao giá trị của hòa bình và hạnh phúc mới có thể được sửa soạn thực hiện nỗ lực này.

Hòa bình và hạnh phúc không phải chỉ là những đức tính trừu tượng của Đức Phật, chính Ngài và Giáo đoàn Tăng Già hòa bình và hạnh phúc phải được tìm thấy trong đời sống của Phật tử ngay tự bây giờ. Đại Trí Tuệ, được ghi nhớ khi chúng ta tán tụng Đấng Thế Tôn với hình dung từ « Chánh Đẳng Chánh Giác », giúp mang lại Hòa bình trong đời sống con người.

Bây giờ chúng ta chưa thể hiểu Đại Trí Từ Bi, Đại Thanh Tịnh và Đại Trí Tuệ, bởi tâm chúng ta chưa đủ tự do giải thoát để hiểu. Nhưng chắc chắn chúng ta có thể bắt đầu và trưởng thành trong hành động từ bi, trong quyết định chân thành thực hiện khôn ngoan và ý thức hành vi đạo đức và huấn giới và trong trí sáng suốt sâu xa về những việc chúng ta làm trong cuộc đời chúng ta. Bằng cách đó, chúng ta bước ra khỏi cái thế giới hỗn loạn tạo ra bởi tâm ô nhiễm, và hướng về lý tưởng biểu lộ cho chúng ta qua con người của Đấng Mahasama

na, đấng Thế Tôn của chúng ta, người đã tìm thấy Đại Hòa Bình. Người ta càng tu tập bao nhiêu, tâm càng thanh tịnh bao nhiêu, hòa bình và hạnh phúc cho tất cả chúng sinh trong bất cứ trạng thái sự vật nào họ thường trụ càng có cơ thành tựu bấy nhiêu. Chúng ta hãy mang từ bi, thanh tịnh và trí tuệ vào tâm chúng ta, quán tưởng tới Đại Từ Bi, Đại Thanh Tịnh và Đại Trí Tuệ của Đấng Chánh Đẳng Chánh Giác khi chúng ta tụng:

« Namo tassa Bhagavato Arahato Sammàmabuddhassa »

Evain

Pháp nhĩ như thị

KHANTIPALO

Chơn Pháp dịch