Luận Đại Trí Độ 3

33. Giải Thích Phẩm Mười Thiện Thứ 38

vào, nay vào, sẽ vào; được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, đã được, nay được, sẽ được.

Kiều-thi-ca (Kauśika)! Những gì là pháp vô lậu-(anāsrava-dharma)? Đó là bốn niệm xứ cho đến tám Thánh đạo phần, bốn Thánh đế, nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, Phật mười lực, cho đến mười tám pháp không chung. Thiện nam tử, thiện nữ nhân học pháp ấy được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác (anuttarā-saṃyak-saṃbodhi), đã được, nay được, sẽ được.

Kiều-thi-ca (Kauśika)! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy một người khiến cho được quả Tu-đà-hoàn, người ấy được phước đức hơn dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề (jambūdvīpa) hành mười thiện đạo, vì sao? Kiều-thi-ca! Vì dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề hành mười thiện đạo không lìa khỏi khổ địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ. Kiều-thi-ca! Dạy một người chứng được quả Tu-đà-hoàn thì lìa khỏi ba đường ác,[1] cho đến được quả A-la-hán, đạo Bích-chi Phật cũng như vậy.

Kiều-thi-ca (Kauśika)! Nếu thiện nam tử thiện nữ nhân dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề (jambūdvīpa), được quả Tu-đà-hoàn (srota-āpanna), Tư-đà-hàm (sakṛd-āgāmin), A-na-hàm (anāgāmin), A-la-hán (arhan), Bích-chi Phật đạo (pratyeka-buddha), không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy một người khiến cho chứng được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác (anuttarā-saṃyak-saṃbodhi) được phước nhiều, vì sao? Kiều-thi-ca (Kauśika)! Vì nhân nơi Bồ-tát nên sinh ra Tu-đà-

———

[1] Tục tạng 46: Đại trí độ luận sớ (大智度論疏), quyển 21, tr. 879a: Vì sao? Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhơn dạy cho người được phước nhiều chăng? Nên nói: dạy một người khiến cho được quả Tu-đà-hoàn, người ấy vĩnh viễn lìa khỏi tam đồ (địa ngục, súc sanh, ngạ qủy) người ấy được phước đức hơn dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề (jambudvipa) hành mười thiện đạo, vì sao? Kiều-thi-ca! Vì dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề hành mười thiện đạo không lìa khỏi khổ tam đồ. Dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề được bốn quả lại không bằng dạy một người trí tuệ (Bà-nhã) khiến phát tâm.

hoàn, cho đến A-la-hán, Bích-chi Phật; vì nhân nơi Bồ-tát nên sinh ra chư Phật.

Do nhân duyên ấy nên, Kiều-thi-ca (Kauśika)! Nên biết thiện nam tử, thiện nữ nhân chép quyển kinh Bát-nhã ba-la-mật cho người khác, khiến chép, cất giữ, đọc tụng, giảng nói được phước rất nhiều, vì sao? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật ấy có nói rộng về các pháp lành. Học trong pháp lành ấy bèn xuất sinh dòng lớn Sát-lợi (kṣatriya), dòng lớn Bà-la-môn (Brāhmaṇa), đại gia cư sĩ, trời Tứ thiên vương (catur-maharja-kyikas), cho đến trời Phi hữu tưởng phi vô tưởng (Nāivasaṃjñānāsṃjñāyatana); bèn có bốn niệm xứ (smṛtyupasthāna) cho đến Trí nhất thiết chủng (sarvajñāna); bèn có Tu-đà-hoàn (srota-āpanna) cho đến A-la-hán (arhan), Bích-chi Phật (pratyeka-buddha); bèn có chư Phật.

Kiều-thi-ca (Kauśika)! Không kể người trong một cõi Diêm-phù-đề (jambūdvīpa), nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân dạy chúng sinh trong thế giới bốn châu thiên hạ hành mười thiện đạo (daśasu kuśalaṣu karmapatheṣu), Ý ông nghĩ sao? Do nhân duyên ấy người đó được phước nhiều chăng?

Đáp: Rất nhiều, Bạch Thế Tôn (Bahu-sugata)!

Phật dạy: Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân, chép quyển kinh Bát-nhã ba-la-mật cho người khác, bảo chép, cất giữ, đọc tụng, giảng nói được phước nhiều. Ngoài ra như trên đã nói.[1]

Kiều-thi-ca (Kauśika)! Không kể chúng sinh trong thế giới bốn châu thiên hạ, nếu dạy chúng sinh trong

———

[1] T. 8: Đại minh độ kinh (大明度經), quyển 2, Trì phẩm 3 (持品3), tr. 483b23-24, uyển 2, Công đức phẩm 4 (4 功德品4), tr. 485b7-10; T. 8: Đạo hành bát nha kinh (道行般若經), quyển 4, Trì phẩm 8 (持品8), tr. 444b24-c1, quyển 2, Công đức phẩm 3 (功德品3), tr. 430c29-431a5; T. 8: Ma ha bát nhã sao kinh (摩訶般若鈔經), quyển 2, Công đức phẩm 3 (功德品3), tr. 513b19-25.

tiểu thiên thế giới hành mười thiện đạo (daśasu kuśalaṣu karmapatheṣu) cũng như vậy.

Kiều-thi-ca! Không kể chúng sinh trong tiểu thiên thế giới, nếu dạy chúng sinh trong hai ngàn trung thế giới, bảo hành mười thiện đạo, nếu lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân chép quyển kinh Bát-nhã ba-la-mật cho người khác, bảo chép, cất giữ, đọc, tụng, người ấy được phước nhiều. Ngoài ra như trên nói.

Kiều-thi-ca! Không kể chúng sinh trong hai ngàn trung thế giới, nếu dạy chúng sinh trong ba ngàn đại thiên thế giới, bảo hành mười thiện đạo, nếu lại có người chép quyển kinh Bát-nhã ba-la-mật cho người khác, bảo chép, cất giữ, đọc tụng, người ấy được phước đức nhiều.[1]

Kiều-thi-ca! Không kể chúng sinh trong ba ngàn đại thiên thế giới (trisāhasramahāsāhasra-lokadhātau sarvattva), nếu dạy chúng sinh trong thế giới nhiều như cát sông Hằng, bảo hành mười thiện đạo (daśasu kuśalaṣu karmapatheṣu), nếu lại có người chép quyển kinh Bát-nhã ba-la-mật cho người khác, bảo chép, cất giữ, đọc tụng, phước ấy nhiều. Ngoài ra như trên nói.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Có người dạy chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề, bảo an trú bốn thiền (caturṣu dhyāneṣu), bốn tâm vô lượng (catvāri apramāṇāni), bốn định vô sắc (catur-ārūpya brahmaloka), năm thần thông (pañcabhijñā). Ý ông nghĩ sao? Thiện nam tử thiện nữ nhân ấy được phước đức nhiều chăng?

———

[1] T. 9: Diệu pháp liên hoa kinh (妙法蓮華經), quyển 4, khuyến trì phẩm 13 (勸持品13), tr. 35c28-36a5: Lúc bấy giờ, Bồ-tát Dược vương và Bồ-tát Đại Nhạo Thuyết cùng với chúng hội đại Bồ-tát ở trước Phật nói lời thệ rằng: “Xin Thế-tôn chớ lo, sau khi Như-lai diệt độ, chúng con sẽ thọ trì đọc tụng, giảng nói kinh điển này. Chúng sanh trong đời mạt pháp, tu hành thì ít, ác nghiệp lại nhiều, tham lam danh lợi, ngã mạn tự cao, xa lìa chân lý. Tuy rằng chúng sanh khó độ, nhưng chúng con sẽ cố gắng kiên nhẫn, giảng nói biên chép, dùng đủ mọi phương tiện để giáo hóa, nếu cần chúng con chanửg tiếc thân mạng.”; Saddharmapuṇḍarīka-sūtra, Utsāhaparivartaḥ 12: atha khalu bhaiṣajyarājo bodhisattvo mahāsattvo mahāpratibhānaśca bodhisattvo mahāsattvo viṁśatibodhisattvaśatasahasraparivāro bhagavataḥ saṁmukhamimāṁ vācamabhāṣetām-alpotsuko bhagavān bhavatvasminnarthe| vayamimaṁ bhagavan dharmaparyāyaṁ tathāgatasya parinirvṛtasya sattvānāṁ deśayiṣyāmaḥ saṁprakāśayiṣyāmaḥ| kiṁcāpi bhagavan śaṭhakāḥ sattvāstasmin kāle bhaviṣyanti, parīttakuśalamūlā adhimānikā lābhasatkārasaṁniśritā akuśalamūlapratipannā durdamā adhimuktivirahitā anadhimuktibahulāḥ, api tu khalu punarvayaṁ bhagavan kṣāntibalamupadarśayitvā tasmin kāle idaṁ sūtramuddekṣyāmo dhārayiṣyāmo deśayiṣyāmo likhiṣyāmaḥ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ| kāyajīvitaṁ ca vayaṁ bhagavan utsṛjya idaṁ sūtraṁ prakāśayiṣyāmaḥ| alpotsuko bhagavān bhavatviti|

Thích-đề-hoàn-nhơn (Śakra-devānāmindra) thưa: Rất nhiều, Bạch Thế Tôn (Bahu-sugata)!

Phật dạy: Không bằng thiện nam tử thiện nữ nhân, chép quyển kinh Bát-nhã ba-la-mật cho người khác, bảo chép, cất giữ, đọc tụng, được phước nhiều, vì sao? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật có nói về các pháp lành. Ngoài ra như trên nói.

Kiều-thi-ca! Không kể chúng sinh cõi Diêm-phù-đề, lại không kể chúng sinh trong thế giới bốn châu thiên hạ, chúng sinh trong tiểu thiên thế giới, chúng sinh trong hai ngàn trung thế giới, chúng sinh trong ba ngàn đại thiên thế giới. Kiều-thi-ca! Nếu có người dạy chúng sinh trong mười phương thế giới nhiều như cát sông Hằng, bảo an trú bốn thiền, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc, năm thần thông, Ý ông nghĩ sao? Người ấy được phước đức nhiều chăng?

Đáp: Rất nhiều, Bạch Thế Tôn!

Phật dạy: Không bằng thiện nam tử thiện nữ nhân chép quyển kinh Bát-nhã ba-la-mật cho người khác, bảo chép, cất giữ, đọc tụng, được phước nhiều, vì sao? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật có nói rộng về các pháp lành. Ngoài ra như trên nói.[1]

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân lãnh thọ Bát-nhã ba-la-mật, cất giữ,

———

[1] T.8: Phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 7, Trì phẩm 35 (持品35), tr. 48a15-23: Này nhân giả! Người thọ trì, đọc tụng, tu tập Bát-nhã ba-la-mật thì tất cả việc ác đều tiêu sạch; tất cả việc lành phước đức được nhiều phát sinh đầy đủ. Nếu người thọ trì Bát-nhã ba-la-mật thì chư Thiên hưng thịnh, A-tu-la suy giảm, Tam bảo được tồn tại, cho nên Phật pháp không đoạn diệt, sáu pháp Ba-la-mật, ba mươi bảy phẩm trợ đạo, mười tám pháp Bất cộng, người hành đạo Bồ-tát, giáo nghĩa ba thừa đều hiển hiện trong thế gian.

đọc tụng, giảng nói, nhớ nghĩ đúng, phước đức người ấy hơn dạy người cõi Diêm-phù-đề (jambūdvīpa) hành mười thiện đạo, an trú bốn thiền, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc, năm thần thông.

Nhớ nghĩ đúng là thọ trì, thân cận Bát-nhã ba-la-mật cho đến nhớ nghĩ đúng không với hai pháp, không với chẳng hai pháp. Thọ trì, thân cận Thiền ba-la-mật, Tấn ba-la-mật, Nhẫn ba-la-mật, Giới ba-la-mật, Thí ba-la-mật cho đến nhớ nghĩ đúng không với hai pháp, không với chẳng hai pháp. Vì Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, nhớ nghĩ đúng, nội không cho đến Trí nhất thiết chủng không với hai pháp, không với chẳng hai pháp.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Hoặc có thiện nam tử, thiện nữ nhân dùng nhiều nhân duyên diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị phân biệt làm cho người khác dễ hiểu.

Kiều-thi-ca! Thế nào là nghĩa Bát-nhã ba-la-mật? Kiều-thi-ca! Nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, chẳng phải quán với hai tướng, chẳng phải quán với chẳng hai tướng, chẳng phải có tướng chẳng phải không có tướng, chẳng vào chẳng ra, chẳng tăng chẳng giảm, chẳng nhơ chẳng sạch, chẳng sinh chẳng diệt, chẳng lấy chẳng bỏ, chẳng trụ chẳng không trụ, chẳng thật chẳng hư, chẳng hợp chẳng tán, chẳng đắm chẳng phải không đắm, chẳng nhân chẳng

phải không nhân, chẳng pháp chẳng phải không pháp, chẳng như chẳng phải không như, chẳng thật tế chẳng phải không thật tế.

Kiều-thi-ca! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân lấy được nghĩa Bát-nhã ba-la-mật ấy, dùng các nhân duyên diễn nói, khai thị, phân biệt làm cho người khác dễ hiểu, thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy được phước đức rất nhiều hơn người tự thọ trì Bát-nhã ba-la-mật, thân cận, đọc tụng, giảng nói, nhớ nghĩ đúng.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân tự thọ trì Bát-nhã ba-la-mật, thân cận, đọc tụng, giảng nói, nhớ nghĩ đúng, dùng các nhân duyên diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt làm cho người khác dễ hiểu, thì thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy được phước đức rất nhiều!

Thích-đề-hoàn-nhơn bạch Phật rằng: Bạch đức Thế Tôn! Thiện nam tử, thiện nữ nhân, nên như vậy diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt làm cho dễ hiểu.

Phật dạy Thích-đề-hoàn-nhơn (Śakro-devānāmindra): Như vậy, Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy nên như vậy diễn nói Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt làm cho dễ hiểu.

Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân, diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt làm cho dễ hiểu như vậy, được vô lượng vô biên vô số phước đức. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân, cúng dường mười phương vô lượng vô số chư Phật đến suốt đời, tùy chỗ nhu cầu, cung kính, tôn trọng, tán thán, hương hoa, cho đến phan lọng cúng dường. Nếu lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân, dùng các nhân duyên diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt, làm cho người khác dễ hiểu, thì thiện nam tử, thiện nữ nhân này được phước đức rất nhiều, vì sao? Vì chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại, đều học nơi Bát-nhã ba-la-mật ấy mà được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác (anuttarā-saṃyak-saṃbodhi); đã được, nay được, sẽ được.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân tu, Thí ba-la-mật trong vô lượng vô biên vô số kiếp không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân đem nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, giảng nói, khai thị, phân biệt làm cho người khác dễ hiểu, phước này rất nhiều, vì không có sở đắc.

Sao gọi là có sở đắc? Kiều-thi-ca! Nếu Bồ-tát ma-ha-tát vì có sở đắc nên bố thí, trong khi bố thí nghĩ rằng: Ta cho, kia nhận, đây vật thí, ấy gọi là có sở đắc bố thí, không được gọi thành Ba-la-mật; ta giữ giới, đây là giới, ấy gọi là sở đắc giới, không

được thành Ba-la-mật, ta nhẫn nhục, nhẫn nhục vì người kia, ấy gọi là sở đắc nhẫn nhục, không được thành Ba-la-mật; ta tinh tấn, tinh tấn vì việc ấy, ấy gọi là sở đắc tinh tấn, không được thành Ba-la-mật; ta tu thiền, pháp tu là thiền, ấy gọi là sở đắc thiền, không được thành Ba-la-mật; ta tu tuệ, pháp tu là tuệ, ấy gọi là sở đắc tuệ, không được thành Ba-la-mật.

Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân nào tu như vậy không được đầy đủ Thí ba-la-mật, Giới ba-la-mật, Nhẫn ba-la-mật, Tấn ba-la-mật, Thiền ba-la-mật và Bát-nhã ba-la-mật.

Thích-đề-hoàn-nhơn bạch Phật: Bạch đức Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát làm sao đầy đủ Thí ba-la-mật, Giới ba-la-mật, Nhẫn ba-la-mật, Tấn ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật?

Phật bảo Thích-đề-hoàn-nhơn: Bồ-tát ma-ha-tát khi bố thí không thủ đắc người cho, không thủ đắc người nhận, không thủ đắc vật thí, người ấy được đầy đủ Thí ba-la-mật cho đến khi tu Bát-nhã ba-la-mật, không thủ đắc trí, không thủ đắc trí được tu, người ấy được đầy đủ Bát-nhã ba-la-mật.

Kiều-thi-ca! Ấy là Bồ-tát ma-ha-tát đầy đủ Thí ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật. Thiện nam tử, thiện nữ nhân, tu Bát-nhã ba-la-mật như vậy, nên vì người khác mà diễn nói nghĩa kia, khai thị, phân

biệt làm cho dễ hiểu. Tu Thiền ba-la-mật, Tấn ba-la-mật, Nhẫn ba-la-mật, Giới ba-la-mật, Thí ba-la-mật, nên diễn nói nghĩa kia, khai thị, phân biệt làm cho dễ hiểu, vì sao? Kiều-thi-ca! Vì đời vị lai sẽ có thiện nam tử, thiện nữ nhân muốn nói Bát-nhã ba-la-mật mà nói tương tợ Bát-nhã ba-la-mật. Có thiện nam tử, thiện nữ nhân, phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, nghe tương tợ Bát-nhã ba-la-mật ấy, bị mất chánh đạo. Thiện nam tử, thiện nữ nhân nên vì người ấy diễn nói đầy đủ nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt làm cho dễ hiểu.

Thích-đề-hoàn-nhơn bạch Phật rằng: Bạch đức Thế Tôn! Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ?

Phật dạy: Có thiện nam tử, thiện nữ nhân nói Bát-nhã ba-la-mật có chỗ thủ đắc, ấy là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

Thích-đề-hoàn-nhơn bạch Phật rằng: Như thế nào là thiện nam tử, thiện nữ nhân, nói Bát-nhã ba-la-mật có sở đắc đắc, ấy là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ?

Phật dạy: Thiện nam tử, thiện nữ nhân nói Bát-nhã ba-la-mật có sở đắc đắc, gọi là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ,[1] là nói sắc vô thường và nói rằng tu được như vậy là tu Bát-nhã ba-la-mật. Hành giả tìm sắc vô thường, ấy là tu Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

———

[1] T. 8: Tiểu phẩm bát-nhã ba-la-mật kinh (小品般若波羅蜜經), quyển 3, tr. 546c2-7: Đời tương lai có tỳ-kheo muốn nói Bát-nhã ba-la-mật mà nói Bát-nhã ba-la-mật tương tợ … chư tỳ-kheo nói: sắc là vô thường … thọ, tưởng, hành, thức là vô thường, nếu mong cầu như vậy ấy là hành Bát-nhã ba-la-mật. Kiều-thi-ca! ấy gọi là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

Nói thọ, tưởng, hành, thức vô thường, và nói tu được như vậy, là tu Bát-nhã ba-la-mật. Hành giả tìm thọ (vedanā), tưởng (saṃjñā), hành (saṃskāra), thức (vijñāna) vô thường (anitya), ấy là tu Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.[1]

Nói mắt vô thường cho đến nói ý vô thường, nói sắc vô thường cho đến nói pháp vô thường, nói nhãn giới vô thường, sắc giới, nhãn thức giới vô thường cho đến nói ý giới, pháp giới, ý thức giới vô thường. Nói địa chủng (địa giới) vô thường, cho đến nói thức chủng vô thường, nói nhãn thức thân (nhãn thức chủng) vô thường, cho đến nói ý thức thân vô thường; nói nhãn xúc vô thường cho đến nói ý xúc vô thường; nói nhãn và xúc làm nhân duyên sinh thọ vô thường, cho đến nói ý và xúc làm nhân duyên sinh thọ vô thường. Rộng nói như năm uẩn.[2] Nói sắc khổ, cho đến nói ý và xúc làm nhân duyên sinh thọ khổ; nói sắc vô ngã, cho đến nói ý và xúc làm nhân duyên sinh thọ vô ngã (anātman), đều nói như năm uẩn (pañcaskandha).

Hành giả khi tu Thí ba-la-mật, vì nói sắc vô thường, khổ, vô ngã, cho đến nói ý và xúc làm nhân duyên sinh thọ vô thường (anitya), khổ (duḥkha), vô ngã (anātman).

Thí ba-la-mật cho đến Bát-nhã ba-la-mật cũng như vậy. Tu bốn thiền, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc vì nó là nó vô thường (anitya), khổ (duḥkha), vô ngã (anātman). Tu bốn niệm xứ, vì nó là vô thường, khổ, vô ngã, cho đến

———

[1] T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 10, pháp thí phẩm 38 (法施品38), tr. 295b17-26.

[2] T. 8: Ma-ha bát-nhã ba-la-mật kinh (摩訶般若波羅蜜經), quyển 10, Pháp thí phẩm 38 (法施品38), tr. 295b17-27; Đại trí độ luận (大智度論), quyển 60, phẩm mười thiện thứ 38, tr. 48317-26.

khi tu Trí nhất thiết chủng vì nói là vô thường, khổ, vô ngã, dạy như vậy. Người tu được như vậy cho là tu Bát-nhã ba-la-mật. Kiều-thi-ca! Ấy gọi là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân, ở đời vị lai nói Bát-nhã ba-la-mật tương tợ là nói rằng: Thiện nam tử, các ông tu Bát-nhã ba-la-mật, khi các ông tu Bát-nhã ba-la-mật, sẽ được Sơ địa cho đến sẽ được Địa thứ mười. Tu Thiền ba-la-mật, cho đến tu Thí ba-la-mật cũng như vậy. Hành giả do tương tợ có sở đắc, do tổng tướng tu Bát-nhã ba-la-mật. Kiều-thi-ca! Ấy gọi là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân, muốn nói Bát-nhã ba-la-mật mà nói rằng: Thiện nam tử, các ông tu hành Bát-nhã ba-la-mật xong, sẽ vượt quá địa vị Thanh-văn, Bích-chi Phật; ấy gọi là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

* Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân, vì người cầu Phật đạo mà nói như vầy: Thiện nam tử, thiện nữ nhân, các ông tu hành Bát-nhã ba-la-mật rồi vào Bồ-tát vị, được vô sinh nhẫn (anutpattika-dharma-kṣānti), được vô sinh nhẫn rồi, bèn trú ở Bồ-tát thần thông, từ một cõi Phật đến một cõi Phật cúng dường chư Phật, cung kính, tôn trọng, tán thán. Nói như vậy, ấy gọi là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân, vì người cầu Phật đạo mà nói như vầy: Thiện nam tử, thiện nữ nhân, các ông học Bát-nhã ba-la-mật, thọ trì, đọc tụng, giảng nói, nhớ nghĩ đúng, sẽ được vô lượng vô biên vô số công đức. Nói như vậy, ấy gọi là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

* Lại nữa, thiện nam tử, thiện nữ nhân vì người cầu Phật đạo mà nói rằng: Như chư Phật quá khứ, vị lai, hiện tại có gốc lành công đức, từ khi mới phát tâm đến khi thành Phật đều tập hợp hồi hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác (Anuttarā-saṃyak-saṃbodhi). Nói như vậy, ấy gọi là Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

Thích-đề-hoàn-nhơn bạch Phật rằng: Bạch đức Thế Tôn! Làm sao thiện nam tử, thiện nữ nhân vì người cầu Phật đạo không nói Bát-nhã ba-la-mật tương tợ?

Phật dạy: Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân, vì người cầu Phật đạo mà nói Bát-nhã ba-la-mật rằng: Này thiện nam tử, ông tu hành Bát-nhã ba-la-mật, chớ quán sắc vô thường, vì sao? Vì sắc, sắc tướng không, tánh sắc ấy chẳng phải pháp, nếu chẳng phải pháp tức gọi là Bát-nhã ba-la-mật; trong Bát-nhã ba-la-mật, sắc chẳng phải thường, chẳng phải vô thường, vì sao? Vì trong Bát-nhã, sắc còn không thể có được, huống chi thường, vô thường.

Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân nói

như vậy, ấy gọi là không nói Bát-nhã ba-la-mật tương tợ. Thọ, tưởng, hành, thứccũng như vậy.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân vì người cầu Phật đạo mà nói rằng: Thiện nam tử các ông tu hành Bát-nhã ba-la-mật, đối với các pháp chớ vượt qua, chớ trụ lại, vì sao? Vì trong Bát-nhã ba-la-mật không có pháp có thể vượt qua, có thể trụ lại. Vì sao? Vì tất cả pháp tự tánh không, tự tánh không là chẳng phải pháp, nếu chẳng phải pháp tức là Bát-nhã ba-la-mật. Trong Bát-nhã ba-la-mật không có pháp có thể vào có thể ra, có thể sinh có thể diệt.

Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy nói như vậy, ấy gọi là không nói Bát-nhã ba-la-mật tương tợ. Nói rộng như trên.

Trái với nói tương tợ là không nói Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

Như vậy, Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân, nên diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật như vậy. Nếu nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật như vậy, được công đức hơn người trước.

LUẬN: Luận giả nói Phật lại muốn bằng cửa khác làm rõ Bát-nhã ba-la-mật hơn, nên hỏi Đế-thích rằng: Nếu có người dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề (jambūdvīpa) tu mười thiện đạo, phước ấy nhiều không? Như trong Kinh đã nói rộng,

trong đó nói nhân duyên: Sở dĩ hơn là vì Bát-nhã ba-la-mật rộng nói các pháp vô lậu, thành ba thừa đạo, vào Niết-bàn, không trở lại; còn mười thiện đạo chỉ là pháp thiện hữu lậu, được hưởng phước lạc vô thường trong thế gian, rồi trở lại chịu khổ, thế nên không bằng.

* Lại nữa, trước là pháp thế gian, sau là pháp xuất thế gian; trước là pháp sinh ra sinh tử, sau là pháp diệt sinh tử ; trước là nhân duyên của cái vui vô thường, sau là nhân duyên của cái vui thường; trước là pháp chung giữa phàm phu và Thánh nhân, sau chỉ là pháp của Thánh nhân. Có các sai biệt như vậy.

Pháp vô lậu là ba mươi bảy phẩm, mười tám pháp không chung, cho đến vô lượng các Phật pháp. Muốn khiến việc ấy dễ hiểu rõ ràng, nên lại nói nhân duyên rằng, dạy một người khiến được quả Tu-đà-hoàn được phước đức lớn hơn dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề tu mười thiện đạo; vì tuy tu mười thiện đạo, vẫn chưa thoát khỏi ba đường dữ. Cho đến được A-la-hán, Bích-chi Phật đạo cũng như vậy.

Phật lại nói thí dụ : Nếu có người dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề, khiến chứng được Thanh-văn, Bích-chi Phật đạo, không bằng có người dạy một người khiến chứng được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, người ấy được phước nhiều, vì sao? Vì Tu-đà-hoàn đến Bích-chi Phật, đều từ Bồ-đề sinh. Trong Bát-nhã ba-la-mật ấy, mỗi mỗi nói nhân duyên về Phật đạo, thế nên chép Bát-nhã ba-la-mật cho người, hơn dạy mười thiện đạo cho bốn châu thiên hạ, cho

đến thế giới nhiều như cát sông Hằng.

* Lại nữa dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề cho đến người trong thế giới nhiều như cát sông Hằng, khiến tu bốn thiền v.v... cho đến năm thần thông cũng như vậy. Chỉ tu bốn thiền là người ly dục sai khác với người tu mười thiện.

* Lại nữa, nếu có người dạy người trong một cõi Diêm-phù-đề cho đến trong thế giới nhiều như cát sông Hằng, khiến tu mười thiện đạo, bốn thiền, bốn tâm vô lượng, bốn định vô sắc, năm thần thông, không bằng người ấy thọ trì Bát-nhã ba-la-mật, đọc tụng, giảng nói, nhớ nghĩ đúng được phước nhiều.[1]

Được phước nhiều là trên lấy quyển kinh Bát-nhã cho người, nay tự thực hành Bát-nhã, khác nhau. Trước kia mười thiện đạo cho đến năm thần thông nói riêng, nay hợp lại nói.

Hỏi: Cớ sao không giải thích thọ trì, đọc tụng, giảng nói, mà chỉ giải thích nhớ nghĩ đúng?

Đáp: Thọ trì, đọc tụng, giảng nói phước đức nhiều, còn nhớ nghĩ đúng có đủ cả hai việc là phước đức và trí tuệ; thế nên nói riêng. Như người hái cỏ thuốc, cho đến hòa hợp thuốc mà chưa uống, bệnh không giảm, uống mới trừ bệnh. Nhớ nghĩ đúng như uống thuốc trừ bệnh. Thế nên chỉ giải thích nhớ nghĩ đúng.

Tướng trạng nhớ nghĩ đúng là chẳng phải hai, chẳng phải chẳng hai tu hành Bát-nhã ba-la-mật. Nghĩa hai chẳng phải hai như trước nói.[2] Ban đầu lấy việc chép quyển

———

[1] Xem Đại trí độ luận, quyển 56.

[2] Xem Đại trí độ luận, quyển 52 và 53.

kinh hơn xá-lợi, đoạn giữa lấy quyển kinh Bát-nhã cho người, hơn dạy người tu mười thiện đạo cho đến năm thần thông, khiến người thọ trì, đọc tụng, giảng nói. Đối với việc thọ trì, việc nhớ nghĩ đúng hơn. Nay chư Phật thương xót chúng sinh giải thích nghĩa kia làm cho dễ hiểu lại hơn tự thực hành nhớ nghĩ đúng.

Khi ấy, Phật muốn phân biệt rộng phước đức, nên nói: Nếu có người suốt đời cúng dường mười phương Phật, không bằng giải nói nghĩa Bát-nhã cho người khác. Trong đây nói nhân duyên hơn, là ba đời chư Phật đều học Bát-nhã, mà thành đạo Vô thượng.

* Lại nữa, nếu Bồ-tát tu sáu Ba-la-mật trong vô lượng kiếp, vì có sở đắc, nên không bằng người giải nói Bát-nhã ba-la-mật cho người khác.

Có sở đắc là lấy tâm chấp ngã thủ tướng các pháp. Phật lại muốn nói chánh nghĩa Bát-nhã nên đáp Đế-thích: Bồ-tát không có sở đắc tu sáu Ba-la-mật thời được đầy đủ, đó tức là chánh nghĩa Bát-nhã ba-la-mật.

Có người trong đời vị lai nói Bát-nhã tương tợ là, ở trong hội chúng có người nghe nói nhớ nghĩ đúng, suy nghĩ rằng: Thế nào là nhớ nghĩ sai? Thế nên nói cho biết tướng Bát-nhã ba-la-mật tương tợ. Như người biết rõ là đạo phi đạo, nên bỏ phi đạo hành chánh đạo.

* Lại nữa, vì thương xót chúng sinh đời vị lai không gặp Phật và các đại Bồ-tát, chỉ gặp kinh sách, nhớ nghĩ tà,

nên theo đó chấp đắm âm thanh, nói Bát-nhã ba-la-mật tương tợ.

Tương tợ là danh tự ngữ ngôn đồng mà tâm và nghĩa khác. Như đem tâm chấp trước thủ tướng nói năm uẩn v.v... vô thường, cho đến không sinh không diệt, đó là Bát-nhã tương tợ. Nếu không đem tâm chấp trước, không chấp thủ tướng nói năm uẩn vô thường, chỉ vì để phá điên đảo chấp thường nên không chấp vô thường, như vậy là Bát-nhã chân thật.

Người thuyết pháp này, dạy bỏ Bát-nhã ba-la-mật tương tợ mà tu tập Bát-nhã chơn thật; ấy gọi là nói chánh nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, công đức hơn trước.

KINH: Lại nữa, Kiều-thi-ca (Kauśika)! Đối với chúng sinh trong cõi Diêm-phù-đề đều dạy khiến được Tu-đà-hoàn, Ý ông nghĩ sao? Người ấy được phước nhiều chăng?

Đáp: Rất nhiều, Bạch Thế Tôn (Bahu-sugata)!

Phật dạy: Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân bằng mỗi mỗi cách diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị phân biệt làm cho người dễ hiểu, nói như vầy: Thiện nam tử, ông đến lãnh thọ Bát-nhã ba-la-mật, siêng đọc, tụng nói, nhớ nghĩ đúng và thực hành như trong Bát-nhã ba-la-mật nói, vì sao? Vì từ trong Bát-nhã ba-la-mật ấy xuất sinh Tu-đà-hoàn.

Kiều-thi-ca! Không kể chúng sinh trong cõi Diêm-phù-đề, lại không kể chúng sinh trong bốn châu thiên hạ, tiểu thiên thế giới, hai ngàn trung thế giới, ba ngàn đại thiên thế giới, nếu có người dạy chúng sinh trong thế giới nhiều như cát sông Hằng dạy tất cả khiến chứng được Tu-đà-hoàn. Ý ông nghĩ sao? Người ấy được phước nhiều chăng?

Đáp: Rất nhiều, Bạch Thế Tôn!

Phật dạy: Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân bằng mỗi mỗi cách diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị phân biệt làm cho người dễ hiểu, nói như vầy: Thiện nam tử, ông đến lãnh thọ Bát-nhã ba-la-mật, siêng đọc, tụng nói, nhớ nghĩ đúng, thực hành như trong Bát-nhã ba-la-mật nói, vì sao? Vì từ trong Bát-nhã ba-la-mật ấy xuất sinh Tu-đà-hoàn.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân, dạy người trong cõi Diêm-phù-đề khiến được Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Ý ông nghĩ sao? Người ấy được phước nhiều chăng?

Đáp: Rất nhiều, Bạch Thế Tôn!

Phật dạy: Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy, bằng mỗi mỗi cách diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt làm cho người dễ hiểu, nói như vầy : Ông đến đây, thiện nam tử, lãnh

thọ Bát-nhã ba-la-mật, siêng đọc, tụng nói, nhớ nghĩ đúng, thực hành như trong Bát-nhã ba-la-mật nói, vì sao? Vì từ trong Bát-nhã ba-la-mật ấy xuất sinh Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán. Cho đến dạy chúng sinh trong thế giới mười phương nhiều như cát sông Hằng cũng như vậy.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân, dạy chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề khiến được Bích-chi Phật đạo, Ý ông nghĩ sao? Người ấy được phước nhiều chăng?

Đáp: Rất nhiều, Bạch Thế Tôn!

Phật dạy: Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân bằng mỗi mỗi cách diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt làm cho người dễ hiểu, nói như vầy: Ông hãy đến lãnh thọ Bát-nhã ba-la-mật, siêng đọc, tụng nói, nhớ nghĩ đúng, thực hành như trong Bát-nhã nói, vì sao? Vì từ trong Bát-nhã ba-la-mật ấy xuất sinh các Bích-chi Phật đạo, dạy chúng sinh trong bốn châu thiên hạ, cho đến trong thế giới mười phương nhiều như cát sông Hằng cũng như vậy.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân, dạy chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề, khiến phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác (anuttarā-saṃyak-saṃbodhi), Ý ông nghĩ sao? Người ấy được phước nhiều chăng?

Đáp: Rất nhiều, Bạch Thế Tôn (Bahu-sugata)!

Phật dạy: Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân dùng nhiều cách diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt làm cho người dễ hiểu, nói như vầy: Ông hãy học theo Bát-nhã ba-la-mật sẽ được Nhất thiết trí, ông nếu được Nhất thiết trí, ông bèn được tu hành Bát-nhã ba-la-mật tăng ích đầy đủ ; nếu được tu hành Bát-nhã ba-la-mật tăng ích đầy đủ, ông sẽ được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác (Anuttarā-saṃyak-saṃbodhi), vì sao? Kiều-thi-ca! Vì từ trong Bát-nhã ba-la-mật xuất sinh các Bồ-tát ma-ha-tát mới phát tâm, cho đến dạy chúng sinh trong thế giới mười phương nhiều như cát sông Hằng cũng như vậy.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Thiện nam tử, thiện nữ nhân, dạy chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề, khiến an trụ địa vị bất thối chuyển, ý ông nghĩ sao? Người ấy phước đức nhiều chăng?

Đáp: Rất nhiều, Bạch Thế Tôn!

Phật dạy: Không bằng thiện nam tử, thiện nữ nhân, dùng mỗi mỗi cách diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, khai thị, phân biệt làm cho người dễ hiểu, nói như vầy: Thiện nam tử, ông hãy đến lãnh thọ Bát-nhã ba-la-mật cho đến thực hành như trong Bát-nhã ba-la-mật nói, ông bèn được Nhất thiết trí, được Nhất thiết trí rồi, cho đến được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, vì sao? Vì từ trong Bát-

nhã ba-la-mật xuất sinh các Bồ-tát ma-ha-tát an trú địa vị bất thối chuyển, cho đến dạy chúng sinh trong thế giới mười phương nhiều như cát sông Hằng cũng như vậy.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề phát tâm cầu Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, nếu lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân, diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật cho người khác hiểu, khai thị phân biệt, nói như vầy: Thiện nam tử, ông hãy đến lãnh thọ Bát-nhã ba-la-mật cho đến thực hành như trong Bát-nhã ba-la-mật nói, học xong, ông sẽ được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Lại có người diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật cho một vị Bồ-tát an trú địa vị bất thối chuyển, khai thị phân biệt, nói như vầy: Thiện nam tử, ông hãy lãnh thọ Bát-nhã ba-la-mật, cho đến thực hành như trong Bát-nhã ba-la-mật nói, học xong, ông sẽ được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác; thời thiện nam tử này được công đức rất nhiều. Cho đến dạy chúng sinh trong thế giới mười phương nhiều như cát sông Hằng cũng như vậy.

* Lại nữa, Kiều-thi-ca! Nếu có chúng sinh trong một cõi Diêm-phù-đề đều được địa vị bất thối chuyển Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, lại có thiện nam tử, thiện nữ nhân diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật cho người khác; trong số đó có một Bồ-tát

muốn mau chứng được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân diễn giải nghĩa Bát-nhã ba-la-mật cho vị Bồ-tát ấy thì người này có công đức rất nhiều, cho đến dạy chúng sinh trong thế giới mười phương nhiều như cát sông Hằng cũng như vậy.

Thích-đề-hoàn-nhơn bạch Phật rằng: Bạch đức Thế Tôn! Bồ-tát ma-ha-tát như vậy là vị chuyển gần đến chứng được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, như vậy hãy nên triển chuyển giáo giới giáo thọ tu Thí ba-la-mật, Giới ba-la-mật, Nhẫn ba-la-mật, Tấn ba-la-mật, Thiền ba-la-mật, Bát-nhã ba-la-mật, nên giáo thọ nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, bốn niệm xứ cho đến tám Thánh đạo phần, Phật mười lực, bốn điều không sợ, bốn trí vô ngại, mười tám pháp không chung, cũng nên cúng dường y phục, ngọa cụ, ẩm thực, thuốc thang, theo chỗ cần dùng. Thiện nam tử, thiện nữ nhân này pháp thí, tài thí cúng dường vị Bồ-tát ấy, được công đức hơn người trước, vì sao? Bạch đức Thế Tôn! Vì Bồ-tát ma-ha-tát ấy mau được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Bấy giờ Tuệ mạng Tu-bồ-đề nói với Thích-đề-hoàn-nhơn rằng: Lành thay, lành thay, Kiều-thi-ca! Ông vì Thánh đệ tử mà an ủy các Bồ-tát ma-ha-tát, vì Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác nên đem pháp

thí, tài thí làm lợi ích, lẽ nên như vậy, vì sao? Vì từ trong Bồ-tát xuất sinh Thánh chúng của chư Phật. Nếu Bồ-tát không phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, thời Bồ-tát ấy không thể học sáu Ba-la-mật cho đến mười tám pháp không chung, nếu không học sáu Ba-la-mật cho đến mười tám pháp không chung thời không thể được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, nếu không thể được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác-thời không có Thanh-văn, Bích-chi Phật. Vì vậy, Kiều-thi- ca! Các Bồ-tát ma-ha-tát khi học sáu Ba-la-mật cho đến mười tám pháp không chung thời được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, được Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác nên dứt địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ đạo, thế gian bèn có dòng lớn Sát-lợi, dòng lớn Bà-la-môn, đại gia cư sĩ, trời Tứ thiên vương, cho đến trời Phi-hữu-tưởng Phi-vô-tưởng-(Nāivasaṃjñānāsṃjñāyatana); bèn có Bố thí, Trì giới, Nhẫn nhục, Tinh tấn, Thiền định, Bát-nhã ba-la-mật; có nội không cho đến vô pháp hữu pháp không, bốn niệm xứ cho đến mười tám pháp không chung xuất hiện ở đời. Thanh-văn, Bích-chi Phật thừa, Phật thừa đều xuất hiện ở đời.

LUẬN: Luận giả nói: Giáo hóa người trong cõi Diêm-phù-đề cho đến trong thế giới nhiều như cát sông Hằng khiến được Thanh-văn, Bích-chi Phật đạo không bằng diễn nói nghĩa Bát-nhã ba-la-mật cho người khác. Trong đây nói nhân

duyên rằng: Vì các bậc Thánh hiền đều từ Bát-nhã ba-la-mật xuất sinh.

Bát-nhã ba-la-mật là thật tướng các pháp. Biết đúng biết khắp (chánh biến tri) gọi là Phật. Nhỏ không bằng là đại Bồ-tát, Bích-chi Phật, A-la-hán; càng không bằng nửa là A-na-hàm, Tư-đà-hàm, Tu-đà-hoàn. Ái niệm cúng dường người biết thật tướng các pháp là các vua Trời, vua người, và những người phước đức trong thế gian. Vì thế nên thường nói Bát-nhã ba-la-mật xuất sinh các Hiền thánh, dòng lớn Sát-lợi cho đến hết thảy các trời.

* Lại nữa, giáo hóa người trong một cõi Diêm-phù-đề (jambūdvīpa) cho đến trong thế giới nhiều như cát sông Hằng (gaṅgā-nadī-vāluka), phát tâm Vô thượng đạo cho đến an trú địa vị bất thối chuyển, không bằng giải nói chánh nghĩa Bát-nhã ba-la-mật cho người.

Hỏi: Trên nói pháp phàm phu, pháp Nhị thừa không bằng thì có thể được, nay nói giáo hóa người phát tâm Vô thượng đạo đạt được địa vị bất thối chuyển là việc Phật đạo, cớ sao không bằng?

Đáp: Nói chánh nghĩa Bát-nhã có hai hạng: 1. Hạng Bồ-tát còn mang nhục thân sinh tử. 2. Hạng Bồ-tát mang pháp tánh sinh thân, không sinh không tử. Đối với Bồ-tát này chỉ cần nói việc quá trên việc của Bồ-tát ở địa vị bất thối chuyển là việc giáo hóa chúng sinh, tịnh cõi nước Phật, phân biệt tâm hạnh nghiệp nhân duyên của hết thảy chúng sinh trong ba đời vô lượng kiếp, phân biệt các thế giới thành hoại kiếp số nhiều ít, có tâm đại từ đại bi, Nhất thiết trí, có vô

lượng các Phật pháp. Vì hạng người này mà nói pháp, hơn giáo hóa chúng sinh trong cõi Diêm-phù-đề cho đến trong thế giới nhiều như cát sông Hằng, khiến họ phát tâm.

Lại đạt đến địa vị bất thối chuyển (avaivartika),[1] từ địa vị bất thối chuyển trở lên đến Phật đạo, trung gian còn có một hạng người gần Phật đạo muốn mau thành Phật, giáo hóa cho hạng người này về chánh nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, phước kia rất nhiều, vì sao? Vì ruộng phước lớn nên phước đức cũng lớn. Thí như cúng dường tất cả Thánh nhân cho đến Bồ-tát sắp ngồi đạo tràng trong mười phương thế giới nhiều như cát sông Hằng, không bằng cúng dường một đức Phật. Ví như phạm đến một thái-tử đắc tội quá hơn phạm đến hết thảy người; nếu cúng dường thái-tử thời có ân hơn cúng dường hết thảy phàm phu. Nếu phạm đến quốc vương đắc tội nặng hơn phạm đến thái tử. Nếu cúng dường quốc vương hơn cúng dường thái tử. Như vậy, giáo hóa cúng dường cho vị Bồ-tát gần thành Phật công đức hơn sự cúng dường giáo hóa cho Bồ-tát ở địa vị bất thối chuyển-(avaivartika) nhiều như cát sông Hằng, vì sao? Vì ruộng phước thâm hậu, việc ấy có thể làm cho chúng sinh tăng trưởng.

Bấy giờ, Đế-thích rõ biết pháp ấy có sức lớn, nên bạch Phật rằng: Đối với Bồ-tát chuyển dần gần đến Vô thượng đạo, như vậy nên giáo hóa cúng dường, công đức chuyển dần nhiều hơn.

Bấy giờ Tu-bồ-đề tán thán Đế-thích rằng: Lành thay, lành thay! Ông có thể an ủy khuyến tấn các Bồ-tát, vì Vô

———

[1] T.9: Bất thối chuyển pháp luân kinh (不退轉法輪經), quyển 1, tr. 226b23-c1; T.8: Phóng quang bát-nhã kinh (放光般若經), quyển 7, Trì phẩm 35 (持品35), tr. 48a15-a2: Thiện nam, thiện nữ đọc tụng, tu tập Bát-nhã Ba-la-mật, không xa lìa trí Nhất thiết chủng, mãi đến lúc thành Vô thượng Chánh đẳng giác, không bao giờ xa lìa nên được công đức đời này và đời sau.

thượng Chánh đẳng Chánh giác (anuttarā-saṃyak-saṃbodhi) mà dùng tài, pháp bố thí. Tài thí là cúng dường cơm áo v.v..., pháp thí là dạy sáu Ba-la-mật v.v...

Đế-thích đắc đạo nên gọi là Thánh đệ tử. Pháp của Thánh đệ tử là phải an ủy khuyến tấn các Bồ-tát. Trong đây nói nhân duyên rằng: Các Thánh chúng ấy đều từ trong Bồ-tát xuất sinh, vì sao? Vì nếu Bồ-tát không thực hành sáu Ba-la-mật, không thành Vô thượng đạo, thời không có Tu-đà-hoàn cho đến Bích-chi Phật. Do nhân duyên của Bồ-tát nên có mười thiện đạo, cho đến vô lượng Phật pháp xuất hiện ở đời. Thế nên ba ác đạo bị dứt, và có dòng lớn Sát-lợi, cho đến có chư Phật xuất hiện ở đời.

Thế nên Bồ-tát giải nói chánh nghĩa Bát-nhã ba-la-mật, dạy cho người gần thành Phật, phước đức rất lớn.

(Hết cuốn 60 theo bản Hán)

———

Phụ Lục

PHỤ LỤC

NỘI DUNG LUẬN ĐẠI TRÍ ĐỘ

(100 Cuốn 90 Phẩm)

1. Duyên Khởi luận.

2. Giải thích Phẩm Tựa Đầu (gồm 46 Chương):

Chương 1 : Giải thích Như thị, Ngã văn,

Nhất thời.

Chương 2 : Tổng thuyết Như thị, Ngã văn.

Chương 3 : Giải thích Bà-già-bà.

Chương 4 : Giải thích Trú Vương-xá thành.

Chương 5 : Giải thích Cọng Ma-ha

Tỳ-kheo Tăng.

Chương 6 : Giải thích Nghĩa ba chúng.

Chương 7 : Giải thích Bồ-tát.

Chương 8 : Giải thích Ma-ha Tát-đỏa.

Chương 9 : Giải thích Bồ-tát công đức.

Chương 10 : Giải thích Mười dụ.

Chương 11 : Giải thích Phật thế giới nguyện.

Chương 12 : Giải thích Tam muội.

Chương 13 : Giải thích Phóng quang.

Chương 14 : Giải thích Hiện phổ thân.

Chương 15 : Giải thích Mười phương chư

Bồ-tát đến.

Chương 16 : Giải thích Xá-lợi-phất nhân duyên.

Chương 17 : Giải thích Đàn Ba-la-mật.

Chương 18 : Giải thích Tán thán Đàn Ba-la-mật.

Chương 19 : Giải thích Tướng của Đàn Ba-la-mật.

Chương 20 : Giải thích Đàn Ba-la-mật pháp thí.

Chương 21 : Giải thích Thi-la Ba-la-mật.

Chương 22 : Giải thích Nghĩa của giới tướng.

Chương 23 : Giải thích Tán thán nghĩa Thi-la

Ba-la-mật.

Giải thích Thi-la Ba-la-mật

Chương 24 : Giải thích Sằn-đề Ba-la-mật.

Sằn-đề Ba-la-mật pháp nhẫn.

Chương 25 : Giải thích Tỳ-lê-gia Ba-la-mật.

Tinh tấn Ba-la-mật.

Chương 26 : Giải thích Thiền Ba-la-mật.

Chương 27 : Giải thích Bát-nhã Ba-la-mật.

Chương 28 : Giải thích Tướng Bát-nhã.

Chương 29 : Giải thích Ba mươi bảy phẩm trợ đạo.

Chương 30 : Giải thích Ba Tam-muội, Bốn thiền,

Bốn tâm vô lượng,

Bốn định vô sắc.

Chương 31 : Giải thích Tám Bội xã,

Tám Thắng xứ,

Chín thứ Đệ định,

Mười Nhất thiết xứ.

Chương 32 : Giải thích Chín Tưởng.

Chương 33 : Giải thích Tám Niệm.

Chương 34 : Giải thích Mười Tưởng.

Chương 35 : Giải thích Mười một Trí.

Chương 36 : Giải thích Mười Lực.

Chương 37 : Giải thích Bốn Vô úy,

Bốn Vô ngại trí.

Chương 38 : Giải thích Mười tám Pháp bất cọng.

Chương 39 : Giải thích Đại từ đại bi đương tập

hành Bát-nhã Ba-la-mật.

Chương 40 : Giải thích Sáu Thần thông.

Chương 41 : Giải thích Tùy hỷ hồi hướng.

Chương 42 : Giải thích Thiện căn cúng dường.

Chương 43 : Giải thích Mười tám Không.

Chương 44 : Giải thích Bốn Duyên.

Chương 45 : Giải thích Đáo bỉ ngạn.

Chương 46 : Giải thích Tín trì.

3. Giải thích Phẩm Trì bát thứ 2.

4. Giải thích Phẩm Tập Tương ưng thứ 3.

5. Giải thích Phẩm Vãng sanh thứ 4.

6. Giải thích Phẩm Thán độ thứ 5.

7. Giải thích Phẩm Thiệt tướng thứ 6.

8. Giải thích Phẩm Tam giả thứ 7.

9. Giải thích Phẩm Khuyến học thứ 8.

10. Giải thích Phẩm Tập tán thứ 9.

11. Giải thích Phẩm Hành tướng thứ 10.

12. Giải thích Phẩm Huyễn học thứ 11.

13. Giải thích Phẩm Cú nghĩa thứ 12.

14. Giải thích Phẩm Ma-ha-tát thứ 13.

15. Giải thích Phẩm Đoạn kiến thứ 14.

16. Giải thích Phẩm Phú-lâu-na thứ 15.

17. Giải thích Phẩm Thừa thừa thứ 16.

18. Giải thích Phẩm Trang nghiêm thứ 17.

19. Giải thích Phẩm Ma-ha diễn thứ 18.

20. Giải thích Phẩm Tứ niệm xứ thứ 19.

21. Giải thích Phẩm Phát thú thứ 20.

22. Giải thích Phẩm Xuất đáo thứ 21.

23. Giải thích Phẩm Thắng xuất thứ 22.

24. Giải thích Phẩm Hàm thọ thứ 23.

25. Giải thích Phẩm Hội tông thứ 24.

26. Giải thích Phẩm Thập vô thứ 25.

27. Giải thích Phẩm Vô sanh tam quán thứ 26.

28. Giải thích Phẩm Thiên vương thứ 27.

29. Giải thích Phẩm Như huyễn thứ 28.

30. Giải thích Phẩm Tán hoa thứ 29.

31. Giải thích Phẩm Tam thán thứ 30.

32. Giải thích Phẩm Diệt tránh thứ 31.

33. Giải thích Phẩm Đại minh thứ 32.

34. Giải thích Phẩm Thuật thành thứ 33.

35. Giải thích Phẩm Khuyến trì thứ 34.

36. Giải thích Phẩm Phạm-chí thứ 35.

37. Giải thích Phẩm Tôn đạo thứ 36.

38. Giải thích Phẩm Xá- lợi thứ 37.

39. Giải thích Phẩm Thập thiện thứ 38.

40. Giải thích Phẩm Tùy hỷ thứ 39.

41. Giải thích Phẩm Chiêu minh thứ 40.

42. Giải thích Phẩm Tín hũy thứ 41.

43. Giải thích Phẩm Thán tịnh thứ 42

44. Giải thích Phẩm Vô tác thứ 43.

45. Giải thích Phẩm Chư Ba-la-mật thứ 44.

46. Giải thích Phẩm Văn trì thứ 45.

47. Giải thích Phẩm Ma sự thứ 46.

48. Giải thích Phẩm Lưỡng bất hòa hiệp thứ 47.

49. Giải thích Phẩm Phật mẫu thứ 48.

50. Giải thích Phẩm Vấn tướng thứ 49.

51. Giải thích Phẩm Thành biện thứ 50.

52. Giải thích Phẩm Thí dụ thứ 51.

53. Giải thích Phẩm Tri thức thứ 52.

54. Giải thích Phẩm Thú trí thứ 53.

55. Giải thích Phẩm Đại như thứ 54.

56. Giải thích Phẩm A-bệ-bạt-trí thứ 55.

57. Giải thích Phẩm Chuyển bất thối luân thứ 56.

58. Giải thích Phẩm Thâm áo thứ 57.

59. Giải thích Phẩm Mộng hành thứ 58.

60. Giải thích Phẩm Hà thiên thứ 59.

61. Giải thích Phẩm Học không bất chứng thứ 60.

62. Giải thích Phẩm Mộng thệ thứ 61.

63. Giải thích Phẩm Ma sầu thứ 62.

64. Giải thích Phẩm Đẳng học thứ 63.

65. Giải thích Phẩm Tịnh nguyện thứ 64.

66. Giải thích Phẩm Độ không thứ 65.

67. Giải thích Phẩm Chúc lụy thứ 66.

68. Giải thích Phẩm Vô tận thứ 67.

69. Giải thích Phẩm Lục độ tương nhiếp thứ 68.

70. Giải thích Phẩm Phương tiện thứ 69.

71. Giải thích Phẩm Tam tuệ thứ 70.

72. Giải thích Phẩm Đạo thọ thứ 71.

73. Giải thích Phẩm Bồ-tát hạnh thứ 72.

74. Giải thích Phẩm Chủng thiện căn thứ 73.

75. Giải thích Phẩm Biến học thứ 74.

76. Giải thích Phẩm Tam thứ đệ học thứ 75.

77. Giải thích Phẩm Nhất niệm cụ vạn hạnh thứ 76.

78. Giải thích Phẩm Lục dụ thứ 77.

79. Giải thích Phẩm Tứ nhiếp thứ 78.

80. Giải thích Phẩm Thiện đạt thứ 79.

81. Giải thích Phẩm Thật tế thứ 80.

82. Giải thích Phẩm Cụ túc thứ 81.

83. Giải thích Phẩm Tịnh Phật quốc độ thứ 82.

84. Giải thích Phẩm Tất định thứ 83.

85. Giải thích Phẩm Tứ đế thứ 84.

86. Giải thích Phẩm Thất dụ thứ 85.

87. Giải thích Phẩm Bình đẳng thứ 86.

88. Giải thích Phẩm Như hóa thứ 87.

89. Giải thích Phẩm Tát-bà-đa luận thứ 88.

90. Giải thích Phẩm Đàm-vô-kiệt thứ 89.

91. Giải thích Phẩm Chúc lụy thứ 90.

Mục Lục

MỤC LỤC

1. Lời nói đầu................................................................................................................. 3

Cuốn 41 : Từ tr. 5 đến tr. 45

2. Giải thích Phẩm Ba Giả thứ 7.................................................................................... 5

3. Giải thích Phẩm Khuyến Học ................................................................................ 29

4. Giải thích Phẩm Tập Tán thứ.................................................................................. 46

Cuốn 42 : Từ tr. 46 đến tr. 79

5. Giải thích Phẩm Hành Tưởng thứ 10.......................................................................89

Cuốn 43 : Từ tr. 79 đến tr. 113

6. Giải thích Phẩm Huyễn Học thứ 11 ........................................................................114

7. Giải thích Phẩm Cú Nghĩa thứ 12.............................................................................136

Cuốn 44 : Từ tr. 114 đến tr. 153

8. Giải thích Phẩm Ma-ha-tát thứ 13.............................................................................154

9. Giải thích Phẩm Đoạn Kiến thứ 14............................................................................165

10. Giải thích Phẩm Phú-lâu-na thứ 15..........................................................................173

Cuốn 45: Từ tr. 154 đến tr. 193

11. Giải thích Phẩm Thừa Thừa thứ 16.........................................................................194

12. Giải thích Phẩm Trang Nghiêm thứ 17................................................199

13. Giải thích Phẩm Đại Thừa thứ 18.......................................................217

Cuốn 46: Từ tr. 194 đến tr. 235

Cuốn 47: Từ tr. 235 đến tr. 272

14. Giải thích Phẩm Bốn Niệm Xứ thứ 19.................................................273

Cuốn 48 : Từ tr.273 đến tr. 309

15- Giải thích Phẩm Phát Thú thứ 20....................................................... 310

Cuốn 49 : Từ 310 đến tr. 344

16- Giải thích Phẩm Xuất Đáo thứ 21........................................................365

Cuốn 50 : từ tr. 344 đến tr.379

17- Giải thích Phẩm Thắng Xuất Thứ 22....................................................380

18- Giải thích Phẩm Hàm Thụ Thứ 23.......................................................393

Cuốn 51: Từ tr.380 đến tr.420

19- Giải thích Phẩm Hội Tông thứ 24........................................................421

20- Giải thích Phẩm Mười Vô Thứ 25.......................................................426

Cuốn 52 : Từ tr.421 đến tr.457

21- Giải Thích Phẩm Vô Sanh Tam Quán Thứ 26...................................... 458

Cuốn 53 : Từ tr.458 đến tr.493

22- Giải thích phẩm Thiên Vương thứ 27..................................................494

cuốn 54 : Từ tr.494 đến tr.528

23- Giải thích Phẩm Như Huyễn thứ 28.............................529

24- Giải thích Phẩm Tán Hoa thứ 29.................................542

Cuốn 55 : Từ tr.529 đến 574

25- Giải thích Phẩm Tam Thán thứ 30...............................575

26- Giải thích Phẩm Diệt Tránh thứ 31...............................593

Cuốn 56 : Từ tr. 612 đến tr. 638

27- Giải thích Phẩm Đại Minh thứ 32................................ 612

28- Giải thích Phẩm Thuật Thành thứ 33............................635

Cuốn 57 : Từ tr.612 đến tr.638

29- Giải thích Phẩm Khuyến Trì thứ 34..............................639

30- Giải thích Phẩm Phạm Chí thứ 35...............................650

31- Giải thích Phẩm Tôn Đạo Thứ 36.................................655

Cuốn 58 : Từ Tr.679 đến tr.678

32- Giải thích Phẩm Xá- lợi thứ 37.....................................679

Cuốn 59 : Từ tr.679 đến tr.712

33- Giải thích Phẩm Mười Thiện thứ 38..............................713

Cuốn 60 : Từ tr.713 đến tr.739

* Phụ lục..........................................................................740

* Mục lục.........................................................................746

* Tác phẩm của HT. Thích Thiện Siêu.................................749

———

Tác Phẩm Của HT. Thích Thiện Siêu

TÁC PHẨM CỦA H.T THÍCH THIỆN SIÊU

1. Phát Bồ- đề tâm (dịch) 1952

2. Phật nói kinh Kiến Chánh (dịch) 1953

3. Nghi thức Tụng Niệm (đồng soạn) 1958

4. Kinh 42 Chương (dịch) . 1959

5. Kinh Trường A- hàm (lược dịch) 1959

6. Kinh Pháp Cú (dịch) 1959

7. Câu chuyện số mệnh (dịch) 1962

8. Tân Duy thức luận (dịch) 1962

9. Trí Đức Văn Lục (tuyển tập) 1982

10. Đại cương Luận Câu- xá (soạn) 1987

11. Vô Ngã là Niết-bàn (tuyển tập) 1990

12. Hiệu đính kinh Trung A-hàm (Việt dịch) 3 tập 1992

13. Tỏa Ánh Tử Quang 1992

14. Lối vào Nhân Minh học 1995

15. Luận Thành Duy Thức (dịch) 1995

16. Cương Yếu Giới Luật (soạn) 1996

17. Kinh Tạp A-hàm (đồng dịch giả) 1996

18. Lược giảng Kinh Pháp Hoa 1997

19. Luận Đại Trí Độ (Việt dịch) :

Tập 1 1997

Tập 2 1998

Tập 3 1999

20. Hiệu đính Tăng- nhất A-hàm ( Việt dịch) 1997

21. Chữ Hiếu trong đạo Phật (đồng tác giả) 1997

22. Kinh Pháp Hoa giữa các Kinh điển Đại thừa 1998

23. Trăng rọi rừng Thiền 1998

24. Ngũ uẩn vô ngã 1999