Kinh Tiểu Bộ 10

Trong khi con gái bé bỏng than khóc run rẩy bước đi, nỗi đau đớn xót xa bùng dậy trong lòng bậc Đại Sĩ, tim ngài nóng bừng, mũi ngài không đủ sức để thở, vì thế từ miệng ngài thoát ra tiếng thở hổn hển và dòng lệ như những giọt máu tuôn ra từ mắt ngài. Rồi ngài suy nghĩ: "Tất cả nỗi đau đớn này đều do tình thân yêu chứ không vì cớ gì khác, ta phải xoa dịu tình cảm này và giữ bình thản".

Như vậy là nhờ trí lực, ngài dứt được nỗi đau buồn sâu sắc này và ngồi yên như cũ.

Trước khi đi đến lối vào trong ngọn núi, cô bé lại tiếp tục than khóc:

528. Đau nhức đôi chân của trẻ thơ,

Con đường thật khó bước đi qua,

Đạo nhân xua đuổi bầy con trẻ,

Vầng nhật lăn dần ở phía xa.

529. Qua các núi đồi, rừng thẳm xanh,

Những nơi cư ngụ các thần linh,

Chúng con trân trọng chào chư vị,

Tất cả, chúng con thảy cúi mình.

530-531. Chào chư thần trú ngụ hồ này,

Cùng cỏ, dây leo, rễ mọc dày,

Mong ước mẹ hiền con mạnh khỏe,

Nhưng La-môn nọ đuổi con ngay,

Nếu bà muốn chạy theo con trẻ.

Xin chớ chần chờ, phải chạy bay.

532. Con đường dẫn đến chiếc am tranh,

Con trẻ thường theo bước lộ trình,

Nếu mẹ muốn theo đường lối ấy,

Mẹ tìm con trẻ thật là nhanh.

533. Mẹ hái trái cây, các củ rừng,

Tóc thường được kết lại từng chùm,

Khi nhìn thấy chiếc am tranh vắng

Sẽ khiến mẹ đau đớn tột cùng.

534-535. Mẹ ta đi kiếm quả từ lâu,

Chắc mẹ đã chất đống thật cao,

Mẹ chẳng biết con người độc ác

Tham lam buộc chặt trẻ ra sao.

Vô cùng độc ác là người đó

Xua đuổi chúng ta tựa lũ trâu.

536. Ôi, nếu mẹ ta đến xế tà,

Nếu hai bên gặp gỡ tình cờ,

Mẹ cho lão ấy ăn nhiều quả

Trộn với mật ong thật đủ no,

537-538. Lão sẽ không xua đuổi bạo tàn,

Sau khi được một bữa ăn ngon,

Lão già xua trẻ thơ tàn nhẫn,

Chân của trẻ thơ bước vọng vang,

Vì ngóng mẹ hiền lâu quá đỗi,

Các con đã thảm thiết kêu than.

Đến đây chấm dứt Chuyện Trẻ thơ (Kumàra pañham).

IX. MADDÌ TRỞ VỀ

Bấy giờ ngay lúc vua ban các con yêu quý cho lão Bà-la-môn, cõi đất chấn động vang rền dữ dội đến tận cõi trời Phạm thiên và thấu suốt tâm các vị thần cư ngụ ở Tuyết Sơn. Các vị này nghe tiếng đôi trẻ than khóc trong lúc lão kia dẫn chúng đi, liền suy nghĩ: "Nếu Maddì về kịp tới lều tranh lúc này mà không thấy các con đâu, nàng sẽ hỏi Vessantara về chuyện này và nàng sẽ nôn nóng biết bao khi nghe chúng đã bị đem bố thí. Nàng sẽ chạy đi tìm chúng và sẽ gặp nhiều gian truân vất vả".

Vì thế các vị ấy căn dặn ba vị thần giả dạng sư tử, cọp và báo để cản đường nàng, không để nàng đi trở lại tìm con cho đến khi mặt trời lặn, như vậy nàng chỉ có thể đi về dưới ánh trăng, và giữ cho nàng bình an khỏi bị sư tử hay các dã thú khác tấn công.

Bậc Đạo Sư ngâm kệ giải thích việc này:

539. Sư tử, Hổ, Beo, ba vị thần

Giả làm sinh vật của rừng hoang,

Vừa nghe lời trẻ thơ than khóc,

Các vị liền cất tiếng nói năng:

540. - Đừng cho trở lại vị công nương

Chiều tối sau khi kiếm thức ăn,

Sợ lũ thú hoang kia sát hại

Ở trong lãnh địa của rừng hoang.

541-542. Ví thử loài beo, hoặc hổ, sư

Sát tàn bà mẹ thật hiền từ,

Thì đâu vương tử Jà-li ấy

Cùng với Kan-hà sẽ ở nhờ?

Vậy mẹ và hai con trẻ nọ

Các ngài phải bảo vệ từ giờ.

Các vị ấy đồng ý, và vâng lệnh các thần linh hóa thành sư tử, hổ, báo nằm cạnh con đường mà nàng phải đi qua.

Bấy giờ Maddì tự nghĩ: "Hôm qua ta mơ thấy ác mộng. Ta phải thu lượm củ quả và về lều cho kịp giờ". Nàng run rẩy đi tìm củ quả, làm cái cuốc rơi khỏi tay nàng, cái thúng từ trên vai rớt xuống, mắt bên phải của nàng giật mạnh: Các cây đầy quả dường như chẳng có quả nào, còn cây không quả thì lại giống như đầy quả, nàng không còn biết đầu đuôi ra sao nữa. Nàng nghĩ thầm: "Có ý nghĩa gì chăng việc lạ hôm nay?".

Và nàng ngâm kệ:

543. Cuốc ta rơi xuống đất rồi,

Ta nghe mắt phải giật hoài giờ đây,

Trái cây dường chẳng có này,

Chung quanh vạn vật như quay như cuồng.

544. Khi nàng trở lại chiều hôm

Sau ngày làm việc vẹn tròn xong xuôi,

Thú hoang vẫn cứ rình hoài

Đường về nhà lúc mặt trời lặn mau.

545. Thảo am xa tận nơi đâu

Mặt trời khuất bóng chìm sâu xuống dần,

Và đây tất cả thức ăn

Cả nhà phải đợi ta mang tới rồi.

546. Nơi kia vương tử thường ngồi

Một mình một bóng trong chòi lá tranh,

Con thơ chàng phải dỗ dành,

Ta chưa trở lại, con đành đói meo.

547. Giờ đây là buổi ăn chiều,

Ôi! Ta phải khổ bao nhiêu muộn rồi!

Khát khao sữa, nước, con đòi,

Các con ta phải đợi hoài mẫu thân.

548. Trẻ thơ thường đến đón mừng,

Đứng như bê cỏn ngóng trông mẹ bò,

Như thiên nga đậu bên hồ,

Ôi sao phải khổ thân ta thế này!

549. Con đường độc nhất là đây,

Chung quanh hang hố rẫy đầy hồ ao,

Ta không tìm thấy đường nào,

Bây giờ ta phải làm sao về nhà?

550. Các ngài chúa tể rừng già,

Ta xin các vị là vua thú rừng,

Hãy làm huynh đệ chánh chân

Để cho ta được an thân về nhà.

551. Ta là chánh hậu vương gia,

Vinh quang thái tử bị đưa đi đày,

Ta thờ chồng của ta nay

Như Si-tà trước thờ ngài Rà-ma.

552. Buổi chiều khi trở về nhà,

Các ngài lại thấy con ra đón chờ,

Như Jà-li với Kan-hà,

Xin lần nữa hãy cho ta, thưa ngài!

553. Đây dồi dào củ quả tươi,

Có nhiều thực phẩm ta mời ngài ăn,

Ta đem một nửa xin dâng,

Để cho ta được an thân về nhà.

554. Vua rừng này chính là cha,

Vương phi là mẹ, nghe ta than cùng:

Hãy làm huynh đệ chánh chân,

Để cho ta được an thân đi về.

Khi các vị thần thấy đã đến giờ để cho nàng về, liền đứng lên và chạy đi xa.

Bậc Đạo Sư ngâm kệ giải thích việc này:

555. Thú rừng kia đã lắng nghe

Lời nàng than khóc não nề thảm thương,

Âm thanh êm ái dịu dàng,

Chúng liền chạy mất để nàng đi ngay.

Khi bầy dã thú đã đi rồi, nàng trở về lều lá. Bây giờ là đêm trăng tròn, khi nàng vừa đến cuối lối đi có

mái che, nơi nàng thường gặp các con, nay không thấy chúng đâu, nàng kêu to:

556. Trẻ thơ lấm bụi thường ngày

Vẫn ra đứng đón ta đây gần nhà

Như bê con đợi mẹ bò,

Như chim non ở trên hồ thiên nga.

557- 558. Như nai bé vểnh tai ra,

Chúng thường đi đến đón ta trên đường,

Tràn đầy hạnh phúc vui mừng

Đùa chơi chạy nhảy tưng bừng quanh ta.

Nhưng Jà-li với Kan-hà,

Hôm nay ta chẳng thấy ra đón đường.

559-560. Như sư tử cái, sơn dương,

Rời bầy con nhỏ, chim muông rời lồng,

Để mà đi kiếm thức ăn,

Ta làm cho đỡ đói lòng con ta,

Nhưng Jà-li với Kan-hà,

Hôm nay ta chẳng thấy ra đón đường.

561-562. Gần nhà đây những dấu chân

Giống như loài rắn ẩn thân trên đồi,

Chúng làm những đống đất bồi

Vẫn còn nằm đó rã rời quanh ta,

Nhưng Jà-li với Kan-hà,

Hôm nay ta chẳng thấy ra đón mừng.

563. Các con thường chạy tung tăng

Phủ đầy bụi bặm đến gần mẹ đây,

Lấm lem mặt mũi bùn lầy,

Nhưng ta chẳng thấy giờ đây đứa nào.

564. Trẻ thơ thường vẫn đón chào

Mẹ mình, chúng chạy lao xao từ nhà,

Khi ta về tự rừng già,

Ta không thấy chúng đón ta giờ này.

565. Chúng thường đùa giỡn nơi đây,

Vil-va vàng vẫn rụng đầy quanh ta,

Nhưng Jà-li với Kan-hà,

Ta không thấy chúng đón ta giờ này.

566. Vú ta căng sữa đã đầy,

Tim ta như muốn vỡ ngay bây giờ,

Nhưng Jà-li với Kan-hà,

Hôm nay không thấy đón ta ở nhà.

567-568. Chúng thường bám chặt hông ta,

Mỗi con đeo một vú da tươi cười,

Chúng thường đi đón ta hoài,

Bụi dơ vào lúc nghỉ ngơi chiều tà,

Nhưng Jà-li với Kan-hà,

Hôm nay ta chẳng thấy ra đón đường.

569. Trước đây là chốn thảo am

Là nơi gặp gỡ mẹ con sum vầy,

Nhưng giờ chẳng thấy con đây,

Chốn này như thể cứ xoay vòng tròn.

570. Các con chắc đã mạng vong,

Chốn này sao quá lặng câm như vầy?

Quạ kia cũng chẳng kêu bầy

Chim kia im tiếng trên cây cả rồi!

Than khóc như vậy xong, nàng đến gần bậc Đại Sĩ và đặt thúng trái cây xuống. Thấy ngài ngồi yên lặng và không có hai con bên cạnh, nàng nói:

571. Sao chàng cứ lặng yên ngồi

Thế mà ác mộng tái hồi trong tâm:

Quạ, chim đều bặt thanh âm,

Các con chắc đã vong thân mất rồi!

572. Con đều bị bắt, chàng ôi,

Bởi loài dã thú săn mồi nào chăng?

Hay vào sâu chốn rừng hoang,

Các con đã bị lạc đường nào hay?

573. Trẻ bi bô vẫn ngủ say,

Hay là chạy việc đâu đây trên đường?

Hay là quanh quẩn lang thang

Chơi đùa thỏa thích không màng gần xa?

574. Thiếp không thấy bóng trẻ nhà,

Tay chân mặt mũi cùng là tóc tai,

Hay là chim chụp mất người?

Kẻ nào mang chúng đi rồi phải chăng?

Nghe vậy, bậc Đại Sĩ vẫn không đáp lại. Sau đó nàng hỏi:

- Này phu quân, sao chàng không nói gì với thiếp? Thiếp có lỗi gì chăng?

Và nàng ngâm kệ:

575. Giống như tên bắn bị thương,

Và còn đau xót muôn vàn hơn xa,

Nhưng Jà-li với Kan-hà,

Thiếp không thấy chúng ở nhà hôm nay.

576. Đây là thương tích thứ hai

Mà chàng đâm thiếp xuyên ngay vào lòng:

Thiếp không nhìn thấy các con

Nhưng chàng lại chẳng nói năng một lời.

577. Vậy thì vương tử, chàng ôi!

Đêm nay chàng chẳng đáp lời thiếp chăng?

Thiếp xem đời thiếp đã xong,

Rồi chàng sẽ thấy thiếp vong thân mà.

Bậc Đại Sĩ nghĩ rằng ngài sẽ làm dịu nỗi đau đớn của mình vì các con bằng cách nói năng gay gắt, nên ngài ngâm vần kệ:

578. Mad-dì, công chúa vương gia,

Vinh danh nàng quả thật là lớn thay,

Đi tìm thực phẩm sáng nay,

Cớ sao trở lại giờ đây muộn màng?

Nàng đáp:

579. Nghe chăng sư, hổ, hỡi chàng,

Chúng vừa gầm thét vọng vang nãy giờ,

Trong khi giải khát bên hồ,

Chúng vừa đứng đó trên bờ, biết chăng?

580. Thiếp đang rảo bước rừng hoang,

Bỗng nhiên dấu hiệu rõ ràng hiện ra:

Cuốc từ tay thiếp rơi xa,

Thúng kia từ cánh tay đà rớt luôn.

581. Trong lòng hoảng sợ, đau thương,

Thiếp liền quỳ lạy tứ phương lần lần:

Mong sao mọi sự bình an,

Đôi tay của thiếp thẳng dang nguyện cầu:

582. Không loài sư tử, beo nào,

Sói lang, linh cẩu, gấu đâu tìm mồi

Cướp di, xé xác con trai,

Hay là con gái của tôi, bây giờ.

583. Con beo và cả hổ, sư,

Cả ba dã thú nằm chờ đằng xa,

Cản đường của thiếp về nhà,

Cho nên thiếp phải dần dà tới khuya.

Bậc Đại Sĩ chỉ nói bấy nhiêu lời với nàng từ đó cho đến tảng sáng. Vì thế nàng Maddì lại than vãn thật lâu:

584. Phu quân và các con thơ,

Thiếp thường tận tụy chăm lo đêm ngày

Như trò săn sóc ông thầy,

Khi trò cố gắng không sai đạo trời.

585. Tấm thân thiếp khoác da nai,

Quả rừng đem lại từ đồi núi xanh,

Suốt ngày dài với đêm thanh

Chỉ mong chàng được lợi hành tiện nghi.

586. Cho chàng và các ấu nhi

Vil-va vàng, quả đúng thì ngọt ngon,

Và nhiều trái chín rừng hoang

Để chơi cùng với các con vui nhà.

587. Củ sen và đám ngó tơ

Có màu óng ánh vàng mơ nhẹ nhàng,

Hãy chơi cùng các con chàng

Và này vương tử, ăn phần chàng đi.

588. Cho con gái súng trắng kia,

Sen xanh để tặng Jà-li của chàng,

Rồi xem chúng múa ca vang,

Vòng hoa tô điểm, xin chàng gọi ngay!

589. Đại vương ơi, hỡi lắng tai,

Âm thanh thích thú tuyệt vời biết bao,

Kan-hà hát thật ngọt ngào,

Và con đang bước chân vào lều ta.

590. Từ khi bị đuổi đày xa,

Buồn vui chàng thiếp chung hòa với nhau.

Ôi, chàng hãy trả lời mau,

Kan-hà, Jà-li, thấy đâu hỡi chàng?

591-592. Hẳn bao nhiêu vị đạo nhân

Thiếp đà xúc phạm lỗi lầm nặng sao,

Các ngài đức hạnh thanh cao

Trí đầy kiến thức nhiệm mầu sâu xa,

Nên Jà-li với Kan-hà

Thiếp không còn thấy ở nhà hôm nay!

Nghe nàng than thở như vậy, bậc Đại Sĩ vẫn không đáp một lời. Vì ngài không nói gì, nàng run rẩy đi tìm các con dưới ánh trăng, ở những nơi chúng thường chơi đùa, dưới các cây hồng đào và cả những nơi chúng không đến, nàng vừa tìm chúng vừa khóc than:

593. Khóm cây đào đỏ thắm này

La đà vẫn mọc bủa vây quanh hồ,

Muôn loài cây quả rừng già,

Nhưng không còn thấy con ta bây giờ.

594. Cây sung, cây mít, đa to,

Mọi loài cây khác chen đua mọc dần,

Ồ, bao cây quả trong rừng,

Nhưng bầy con trẻ lại không thấy giờ.

595. Đứng kia như một vườn hoa,

Và kìa suối mát trôi qua lặng lờ,

Nơi xưa chúng vẫn chơi đùa,

Nhưng nay không có trẻ thơ nữa rồi.

596. Trái cây xưa chúng ăn hoài,

Bông hoa chúng vẫn thường cài tóc tai,

Mọc đằng xa ở trên đồi,

Con thơ vắng bóng ở nơi đó kìa.

597. Các đồ chơi bé tí ti,

Chúng thường đùa giỡn là kia cả rồi:

Bầy bò, bầy ngựa, bầy voi,

Con thơ không thấy ở nơi chốn nào.

598. Đây nhiều thỏ đế, cú mèo,

Nai đen cùng với hươu sao cả bầy,

Các con đùa giỡn thường ngày,

Nhưng không còn thấy chúng đây nữa rồi.

599. Bầy công xòe cánh đẹp tươi,

Kìa bầy cò diệc, ngỗng trời thiên nga,

Các con thường vẫn chơi đùa,

Nhưng không thấy bóng trẻ thơ đây mà!

Không nhìn thấy các con thân yêu trong lều tranh, nàng đi vào khóm cây hoa vừa tìm chúng quanh quẩn, vừa ngâm kệ:

600. Này đây các khóm rừng già

Với muôn hoa lá nở ra theo mùa,

Nơi con thơ vẫn chơi đùa,

Nhưng không còn chúng bây giờ ở đây.

601-602. Các hồ khả ái lắng tai

Khi đàn ngỗng đỏ gọi dài âm thanh.

Biết bao sen trắng sen xanh,

Và nhiều cây mọc như cành san hô,

Nơi con thơ vẫn chơi đùa,

Nhưng không còn chúng bây giờ ở đây.

Nhưng nàng cũng không thấy các con đâu cả. Rồi trở lại bên bậc Đại Sĩ, nàng thấy ngài ngồi cúi mặt xuống, nàng bảo:

603. Củi chàng không bổ ban ngày,

Lửa chàng không đốt tối nay trong nhà,

Nước không xách đến như xưa,

Sao chàng ngồi đó thẫn thờ thong dong?

604. Khi công việc mới vừa xong,

Thiếp liền vội vã ước mong về nhà,

Nhưng Jà-li với Kan-hà

Thiếp không thấy chúng nô đùa hôm nay.

Nhưng bậc Đại Sĩ vẫn ngồi im lặng, và nàng đau khổ vì sự im lặng ấy, nên run rẩy như con chim bị thương, nàng lại đi quanh những nơi nàng đã tìm kiếm trước kia, rồi trở về nói:

605. Hỡi phu quân, thiếp chẳng hay

Vì ai tạo cái chết này cho con,

Chính bầy quạ chẳng kêu vang,

Chính bầy chim cũng lặng câm bây giờ.

Bậc Đại Sĩ vẫn không nới lời nào. Còn nàng nóng lòng đi tìm con, lần thứ ba trở lại tìm con ở những nơi nàng đã tìm, nàng chạy nhanh như gió. Trong một đêm nàng đã đi qua một khoảng đường tìm con dài mươi lăm dặm. Rồi bóng đêm nhường chỗ cho ánh bình minh, vừa lúc rạng đông, nàng lại đến trước bậc Đại Sĩ và đứng than khóc.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này:

606. Khi nàng vội vã băng qua

Đi tìm khắp chốn rừng già, núi non,

Trở về bên cạnh phu quân,

Nàng liền đứng lại khóc than từng hồi:

607. - Hang sâu, rừng thẳm, lưng đồi,

Thiếp không thể thấy bóng người giết con,

Chính bầy quạ chẳng kêu vang,

Chính bầy chim cũng lặng câm cả rồi.

608. Mad-dì, vương hậu cao ngôi,

Công nương quý tộc buông lời khóc than,

Với đôi tay ấy vừa dang,

Nàng liền ngã xuống đất bằng mê man.

- Ôi nàng đã chết!

Bậc Đại Sĩ run rẩy nghĩ thầm: "Ôi, đây không phải là nơi để cho Maddì chết! Nếu nàng chết ở thành Jetuttara, thì tang lễ sẽ linh đình biết bao, vì cả hai vương quốc đều chấn động. Nhưng ở đây ta chỉ một mình trong rừng, ta biết làm gì bây giờ?". Nỗi lo âu tràn ngập lòng ngài, rồi cố trấn tĩnh đôi chút, ngài quyết định làm hết sức mình.

Ngài đứng lên đặt tay trên ngực nàng, và thấy

nó vẫn còn ấm, ngài liền lấy nước trong bình đến, và mặc dù bảy tháng qua ngài không đụng chạm thân nàng, nay gặp lúc nguy khốn, ngài không thể giữ giới khổ hạnh, mà nước mắt tuôn tràn, ngài nâng đầu nàng lên đặt trên lòng mình, rảy nước và xoa bóp mặt nàng cùng ngực nàng trong lúc ngài ngồi đó.

Một lát sau, Maddì tỉnh dậy, bối rối vừa đứng lên, vừa kính lễ bậc Đại Sĩ và hỏi:

- Tâu Chúa thượng Vessantara, các con đi đâu rồi?

Ngài đáp:

- Ta đã đem chúng cho một Bà-la-môn nọ.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

609. Ngài liền rảy nước cho nàng

Trong khi nàng ngã mê man lịm dần;

Vừa khi nàng mới tỉnh hồn,

Ngài liền cất tiếng khuyên lơn vỗ về.

Nàng hỏi ngài:

- Này phu quân, nếu chàng đem hai con cho một

Bà-la-môn, tại sao chàng để thiếp than khóc đi tìm quanh quẩn suốt đêm mà không nói một lời?

Bậc Đại Sĩ đáp lại:

610-611. Ta không thể nói tức thì

Vì ta không muốn hiền phi đau buồn.

Một người già yếu, đạo nhân,

Đến đây xin được cầu ân đó mà,

Ta đem bố thí con thơ,

Mad-dì đừng sợ, thở vô ra liền!

612. Xin nàng đừng quá ưu phiền,

Xin nàng ngước mắt nhìn lên ta này.

Ta đem con trẻ về ngay,

Rồi ta hạnh phúc sum vầy biết bao.

613. Thiện nhân được hỏi liền giao

Các con, thóc lúa, bò trâu, bạc vàng;

Mad-dì, xin hãy hân hoan

Không gì hơn lễ cúng dường các con.

Mad-dì đáp lại:

614. Thiếp nay quả thật hân hoan

Không gì hơn lễ cúng dường các con,

Nhờ đây tâm trí bình an,

Xin chàng cứ mãi phát ban cúng dường.

615. Vì chàng là vị Đại vương

Của Si-vi, cả giang sơn oai hùng,

Giữa đời ích kỷ nhân quần,

Riêng chàng bố thí phát phân rộng lòng.

Nghe vậy, bậc Đại Sĩ đáp:

- Tại sao nàng nói thế, Maddì? Nếu ta đã không thể giữ tâm thanh thản khi bố thí các con, thì những việc thần kỳ hy hữu kia đã không xảy ra.

Rồi ngài kể cho nàng nghe tất cả các cơn địa chấn cùng các sự kiện khác. Thế là Maddì hân hoan diễn tả các việc thần kỳ ấy như sau:

616. Đất bằng đã phải chuyển rung

Âm thanh tràn ngập mọi tầng trời cao.

Chớp loè sáng chói biết bao,

Sấm rền vang vọng đồi cao bấy giờ.

617. Nà-ra-da với Pab-ba,

Cả hai hiền sĩ cùng hòa niềm vui,

Mọi Thiên thần cõi Ba mươi,

Ind-ra Thiên chủ cùng ngài Phạm thiên,

618. Vua So-ma ở cõi tiên

Cùng ngài Diêm chúa ở miền Dạ-ma,

Thiên vương Ves-sa-va-na

Khi nghe tiếng vọng, đồng hòa niềm vui.

619. Mad-dì, công chúa cao ngôi

Vương phi quí tộc dần vơi nỗi buồn,

Cùng ngài tràn ngập hân hoan:

Không gì hơn lễ cúng dường các con.

Bậc Đại Sĩ mô tả việc bố thí của ngài như vậy và Maddì cũng lập lại chuyện ấy, công nhận ngài đã ban một thí vật cao quí. Nàng ngồi đó hoan hỷ về việc bố thí kia.

Vào dịp này, bậc Đạo Sư ngâm lại vần kệ:

620. Mad-dì, công chúa cao ngôi

Vương phi quí tộc dần vơi nỗi buồn

Cùng ngài tràn ngập hân hoan:

Không gì hơn lễ cúng dường các con.

Đến đây chấm dứt Chuyện Maddì (Maddìpabbam).

V. SAKKA THIÊN CHỦ XUẤT HIỆN

Trong lúc hai vị đàm đạo cùng nhau như thế, Sakka Thiên chủ suy nghĩ: "Hôm qua vua Vessantara đã cho

Jùjaka cả hai con mình, nên quả đất đã rung động. Bây giờ giả sử một kẻ xấu xa nào khác xuất hiện và xin ngài chính nàng Maddì, bậc đức hạnh vô song ấy, rồi đem nàng đi, để vua ở lại một mình, ngài sẽ bơ vơ khổ sở. Thôi được, thế thì ta sẽ giả dạng một Bà-la-môn đến xin Maddì. Như thế ta sẽ có thể giúp ngài đạt công hạnh tối thượng và do vậy nàng không thể bị đem cho bất cứ ai khác, rồi ta sẽ trả nàng về".

Vậy là vào lúc rạng đông, Thiên chủ Sakka đến gặp ngài.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau.

621. Vậy khi đêm đã dần tàn,

Và trời vừa mới tinh sương sáng dần,

Sak-ka giả dạng đạo nhân

Lên đường thật sớm đến thăm thảo đường:

622. - Ta tin rằng, hỡi Thánh nhân,

Ngài thường thịnh vượng, an khương mọi bề

Với bao thóc lúa thu về,

Và bao củ, quả tràn trề ẩn am.

623. Ngài nay có bị phiền lòng

Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài,

Hoặc bầy dã thú tìm mồi,

Chẳng hay ngài tránh mọi loài được chăng?

Bậc Đại Sĩ đáp:

624. Cám ơn ông, hỡi đạo nhân,

Ta nay thịnh vượng an khương mọi bề

Với bao thóc lúa thu về,

Và bao củ, quả tràn trề ẩn am.

625. Ta không phải chịu phiền lòng

Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài,

Hoặc bầy dã thú tìm mồi,

Ta đây tránh được mọi loài, bình an.

626. Sống đây đã bảy tháng trường,

Và ông là vị đạo nhân thứ nhì

Cầm cây gậy ở tay kia,

Để đi vào chốn rừng già thảo am.

627. Kính chào ông, hỡi đạo nhân,

Mừng duyên hạnh ngộ đưa đường đến đây.

Hãy vào, chúc phúc cầu may,

Bước vào và rửa chân tay, ta mời.

628. Pi-yal, tin-dook lá tươi,

Kà-su-mà quả ngọt bùi thơm ngon,

Trái cây như thể mật ong

Chọn ngay hạng nhất, La-môn, ăn nào.

629. Nước này lấy tự hang sâu

Ẩn mình dưới ngọn đồi cao trong rừng.

Xin mời, hỡi bậc Thánh nhân,

Uống vào cho thỏa tấm lòng ước ao.

Trong khi hai vị đàm đạo vui vẻ như vậy, ngài hỏi lý do vị kia đến đây:

630. Bây giờ vì lý do nào

Hoặc duyên cớ dẫn ông vào đường đây,

Vì sao ông kiếm rừng cây,

Ta xin ông giải điều này cho hay.

Thiên chủ đáp:

- Tâu Đại vương, thần già rồi, nhưng thần đến đây xin ngài ban cho thần Vương hậu Maddì. Mong ngài ban nàng cho thần.

Và Thiên chủ ngâm vần kệ này:

631. Giống như hồng thủy ngập đầy

Và không hề có một ngày nào vơi,

Đại vương thần đến van nài

Xin ban Vương hậu của ngài, thần mong.

Nghe vậy, bậc Đại Sĩ không đáp: "Hôm qua ta đã cho một Bà-la-môn cả hai con ta rồi. Nay làm sao ta cho ông

nàng Maddì để rồi phải ở lại một mình trong rừng hoang?" Không, ngài như thể đang cầm cái túi đựng một ngàn đồng tiền trong tay: bình thản, không tham luyến, không chút vướng mắc trong tâm tư, ngài làm cho núi rừng vang dội với lời kệ này:

632. Nhọc lòng, ta chẳng giấu ông,

Tuy nhiên trong nỗi khổ lòng riêng tư,

Phát ban, ta chẳng chần chừ

Vì lòng hoan hỷ đến từ phát ban.

Nói lời này xong, ngài nhanh chóng lấy nước trong bình ra đổ lên tay rồi trao Maddì cho vị Bà-la-môn. Ngay lúc ấy, mọi việc thần kỳ đã xảy ra trước kia lại được nghe thấy lần nữa.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

633. Thế rồi bình nước vừa nâng,

Si-vi quốc độ Đại vương thuở nào

Đem Mad-dì ấy liền trao

Bà-la-môn nọ thẳng vào tay kia.

634. Kinh hoàng xảy đến tức thì,

Đất dày chuyển động ngay khi ấy liền,

Ngài đem trao tặng vợ hiền

Mad-dì cho khách viếng miền thảo am.

635. Mad-dì chẳng chút mày nhăn,

Nàng không khó chịu, khóc than bây giờ.

Lặng yên nhìn, dạ suy tư:

"Hẳn chàng biết rõ lý do đâu là".

636. Cả Jà-li lẫn Kan-hà

Ta đem cho một lão Bà-la-môn,

Và Mad-dì, vợ keo sơn,

Chỉ vì Tuệ Giác cao hơn cả mà.

637. Vợ hiền ta chẳng xấu xa,

Và hai đứa trẻ con nhà cũng không.

Nhưng vì Tuệ Giác viên thông

Với tâm ta, thật bội phần thiết thân.

Lúc ấy bậc Đại Sĩ nhìn lên mặt Mad-dì để xem nàng có thái độ thế nào, thì nàng liền hỏi ngài tại sao nhìn nàng như thế và thét to với giọng sư tử hống các lời kệ sau:

638. Vợ chàng từ thuở thanh xuân,

Chính chàng là chủ nhân ông suốt đời,

Tùy chàng muốn bán cho ai,

Biếu không, hoặc giết thân tôi tớ nhà.

Lúc ấy Thiên chủ Sakka nhận thấy quyết định tối cao của nàng, liền ca ngợi nàng hết lời.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

639. Đáp lời, khi ấy Sak-ka

Thấy bao nguyện ước nàng vừa hướng tâm:

- Mọi điều chướng ngại dẹp xong

Ở trên trời lẫn ở trong nhân quần.

640. Đất bằng đã phải chuyển rung,

Âm thanh tràn ngập mọi tầng trời cao,

Chớp loè sáng chói biết bao,

Sấm rền vang vọng đồi cao bấy giờ.

641. Na-ra-da với Pab-ba

Cả hai hiền sĩ cùng hòa niềm vui,

Mọi Thiên thần cõi Ba mươi

Hoan nghênh thành tích tuyệt vời khó khăn.

642. Khó làm như các thiện nhân,

Phát ban như bậc chánh chân vẫn làm.

Ác nhân khó thể theo gương

Cuộc đời mà bậc thiện lương sống hoài.

643. Vậy khi thiện, ác lìa đời,

Giã từ cuộc sống ở nơi phàm trần,

Ác nhân vào ngục hạ tầng,

Thiện nhân đến cõi Thiên thần tái sinh.

644. Cỗ Xe này thật Cao minh:

Cả thê nhi được hi sinh cúng dường,

Nên không còn đọa bước đường,

Việc này mang phước quả trong cõi trời.

Khi Thiên chủ Sakka bày tỏ sự tán đồng như vậy xong, ngài nghĩ: "Bây giờ ta không được trì hỗn nữa, mà phải trao trả lại nàng và ra đi". Rồi ngài ngâm kệ:

645. Nay ta trả lại cho ngài

Mad-dì hiền phụ tuyệt vời đẹp xinh.

Xứng đôi vừa lứa duyên tình,

Sống đời hòa hợp an bình tối cao.

646. Như dây ràng buộc nhiệm mầu,

Như là cá nước gặp nhau lạ gì,

Cũng vầy ngài với Mad-dì

Đồng tâm hòa hợp phu thê sắt cầm.

647-648. Cả hai đồng đẳng giống dòng,

Đôi bên cha mẹ cũng đồng gia môn,

Nơi đây trong chốn thảo am

Các ngài chung sống rừng hoang một mình,

Để rồi tiếp tục làm lành

Ở ngay trong chốn rừng xanh là nhà.

Nói vậy xong, ngài tiếp tục ban một điều ước:

649. Ta là Thiên chủ Sak-ka

Đến đây thăm viếng ngôi nhà Hiền nhân,

Chọn ngay điều ước, Minh quân,

Ta ban tám ước nguyện phần Hiền vương.

Ngài vừa nói, vừa bay lên không, sáng ngời như ánh chiêu dương. Lúc ấy, Bồ-tát chọn các điều ước qua các vần kệ:

650-651. Sak-ka, Chúa tể Thiên nhân

Khắp trần gian đã ban phần thưởng ta,

Mong vương phụ chóng giải hòa,

Mong ngài hãy sớm gọi ta về nhà,

Cho ta bảo tọa vương gia,

Đầu tiên nguyện ước mong ta đạt thành.

652. Ta không kết án tử hình,

Dù ai có phạm tội tình ra sao,

Mong ta cứu tử người nào

Bị tù đày, ấy nguyện cầu thứ hai.

653. Mong toàn dân chúng mọi người

Khi cần giúp đỡ đến nơi ta liền,

Trẻ già, lớn bé, trung niên,

Và đây là chính ước nguyền thứ ba.

654. Ta không tìm vợ người ta,

Chỉ vừa lòng với vợ nhà thiết thân,

Không chìu theo ý nữ nhân,

Thứ tư ước nguyện ta mong mỏi hoài.

655. Sak-ka, Thiên chủ, xin ngài

Ban cho quý tử sống đời dài lâu,

Chánh chân chinh phục toàn cầu,

Thứ năm nguyện ước ân sâu xin ngài.

656. Mỗi khi vừa hết đêm dài,

Vầng đông vừa hé, ban mai tiếp liền,

Mong sao thực phẩm thần tiên

Cũng vừa xuất hiện, ước nguyền sáu đây.

657. Mong sao thí vật đủ đầy

Ta luôn ban phát rộng tay không ngừng

Với lòng sung sướng hân hoan

Đây nguyền thứ bảy ta mong ước hoài.

658. Mong ta thẳng tiến lên trời,

Tự do, giải thoát khỏi nơi nhân quần,

Không còn sinh cõi phàm trần,

Đây nguyền thứ tám ta mong cầu ngài.

659. Sak-ka, Thiên chủ cõi trời,

Đã nghe ngài nói, đáp lời như sau:

- Phụ vương ngài chẳng bao lâu

Sẽ mong gặp mặt con dâu tái hồi.

Vừa nói lời này xong, Sak-ka trở về cõi của ngài.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này qua vần kệ:

660. Sak-ka, Thiên chủ hùng oai,

Su-ja phu tướng (1), nói lời này xong,

Sau khi ban đủ đặc ân,

Trở về thẳng cõi Thiên thần trú an.

Đến đây chấm dứt Chuyện Sakka Thiên chủ (Sakka-pabbam).

(1) Sujampati: phu quân của nàng Suja, một danh hiệu của Thiên chủ Sakka.

VI. ĐOẠN KẾT: Đại vương đi đón Thái tử

Bấy giờ Bồ-tát và Maddì sống hạnh phúc cùng nhau trong thảo am mà Thiên chủ Sakka đã ban hai vị. Còn Jùjaka cùng đôi trẻ tiếp tục cuộc hành trình dài sáu mươi dặm.

Các thần linh vẫn chăm sóc đôi trẻ. Mỗi khi mặt trời lặn, Jùjaka thường lấy cây liễu gai buộc chúng lại và để chúng nằm trên mặt đất, còn chính lão lại sợ thú dữ nên trèo lên cây ngồi giữa các cành chĩa ba.

Rồi một vị thần giả dạng Vessantara và một nữ thần giả dạng Maddì đến với đôi trẻ, mở dây cho chúng được tự do, xoa bóp tay chân, tắm rửa, mặc quần áo cho chúng. Rồi họ cho chúng ăn và ngủ trên chiếc giường thần tiên. Đến lúc rạng đông, họ lại đặt chúng nằm trong dây trói và biến mất. Như vậy do sự giúp đỡ của thần linh nên đôi trẻ đi đường không bị thương tích gì.

Jùjaka cũng được các vị thần dẫn đường, vì thế lão dự định đi đến vương quốc Kalinga, nhưng trong vòng mười lăm ngày, lão đến kinh thành Jetuttara.

Cùng đêm ấy, vua Sañjaya của nước Si-vi nằm mộng một giấc mơ như vầy:

Trong khi ngài đang dự một buổi triều kiến quan trọng có người đến dâng ngài hai đóa hoa. Ngài đeo chúng vào mỗi bên tai và phấn hoa rơi xuống ngực ngài.

Sáng hôm sau ngài thức dậy và hỏi các Bà-la-môn ý nghĩa giấc mơ ấy. Các vị đáp:

- Tâu Đại vương, các thân vương của ngài xa cách đã lâu nay sắp trở về.

Thế là sáng hôm sau, khi đã thọ hưởng đủ thứ cao lương mỹ vị, ngài ngự ra thiết triều, các vị thần nọ đưa lão Bà-la-môn này đến đặt lão trước sân chầu của cung điện. Trong chốc lát, vua nhìn thấy đôi trẻ và hỏi:

661. Mặt ai đây chiếu ánh vàng

Khác nào lửa đốt khô rang nóng bừng,

Giống như mặt chiếc vòng vàng

Nung trong ngọn đuốc héo tàn cả thôi?

662. Cả hai đều giống dáng người

Đây là đôi trẻ nhà ai thế này?

Kìa Jà-li giống cậu trai,

Kan-hà, cô gái chẳng sai chút gì.

663. Giống như sư tử thiếu nhi

Mới từ hang núi bước đi xuống đường.

Giống nhau như thể đúc khuôn,

Khác nào các bức tượng vàng đứng kia.

Sau khi khen ngợi chúng như thế qua ba vần kệ, vua phái một vị triều thần đến gặp chúng và bảo đem chúng vào cho ngài. Vị ấy nhanh chóng mang chúng vào và vua hỏi lão Bà-la-môn:

664. Hiền nhân Bhà-rad-và-ja,

Từ đâu đem lũ trẻ thơ đến vầy,

Hãy mau nói rõ ta hay.

Jùjaka đáp:

665. Muôn tâu, nửa tháng trước đây có người

Đã đem lũ trẻ cho tôi,

Hân hoan về việc làm người ban ân.

Vua hỏi:

666. Nhờ tài dịu ngọt nói năng,

Hay lời chân thật khiến ông được lòng

Từ đâu có các nhi đồng,

Thí tài đệ nhất tôn ông nhận vầy?

Jùjaka đáp:

667. Ves-san-ta Đại vương này

Sống trong rừng thẳm lâu ngày ẩn thân,

Cho làm nô lệ, gia nhân,

Ngài như đất mẹ rộng lòng phát ban.

668. Ves-san-ta, chính Đại vương

Cho tôi con ruột làm thân tôi đòi.

Mọi người cầu phúc đến ngài

Như muôn sông đổ biển khơi ngàn trùng.

Nghe vậy, các triều thần chê bai Vessantara:

669. Khi còn ở tại vương cung

Làm điều sai trái minh quân chẳng hề.

Sao còn cho cả thiếu nhi,

Khi ngài đã bị đuổi đi vào rừng?

670. Hãy nghe ta, cả quần thần,

Thảy đang tề tựu ở trong cung đình

Sao vua ban chính con mình

Để hầu hạ một gia đình khác kia?

671. Cứ ban nô lệ, nữ tỳ,

Ngựa, la, và cả cỗ xe để ngồi,

Hoặc là cho cả bầy voi,

Nhưng sao cho chính cả hai con ngài?

Nhưng cậu bé nghe vậy, không chịu nhận lỗi của cha mình, mà vung tay lên như thể nâng lấy núi Sineru (Tu-di) bị cuồng phong đánh ngã, và cậu ngâm vần kệ này:

672. Làm sao có thể cho ai

Khi không có chút gia tài đất đai,

Ngựa, la và cả bầy voi

Cỗ xe, tỳ nữ, tôi đòi cũng không?

Vua đáp:

673. Ông khen cha cháu ban ân,

Không lời chê trách lỗi lầm gì đâu,

Nhưng lòng vương phụ thế nào,

Khi cha trao các con vào tay kia?

Cậu bé đáp:

674. Lòng ngài nặng trĩu sầu bi,

Lòng nung nấu chẳng khác chi lửa nồng.

Mắt ngầu đỏ tựa cá hồng,

Tuôn rơi lệ thảm đôi dòng xuống chân.

Lúc ấy, Kanhàjinà lại nói:

675. Ông ơi, xem lão La-môn

Cứ ưa đánh đập lưng con mãi hoài

Với dây leo nọ, liễu gai,

Giống như nô lệ tôi đòi xuất thân.

676-677. Lão này không phải đạo nhân,

Vì đạo nhân phải chánh chân mới là.

Lão này đội lốt quỷ ma

Dẫn đi ăn thịt cả nhà trẻ con.

Sao đành nhìn cháu đích tôn

Bị lôi đi thật ác ôn bạo tàn?

Vua thấy lão Bà-la-môn không để cho chúng đi, liền ngâm kệ:

678. Các con: vương tử, công nương,

Mẹ cha là chính quốc vương nước này,

Xưa thường đeo sát sườn đây,

Sao bây giờ đứng như vầy xa xa?

Cậu trai đáp:

679. Chúng con dòng dõi vương gia,

Quốc vương là chính mẹ cha song toàn,

Nhưng nay nô lệ đạo nhân,

Cho nên con đứng trông chừng xa xa.

Vua đáp:

680. Cháu yêu, đừng nói vậy mà,

Nóng như thiêu đốt, lòng ta khô cằn,

Thân ta như lửa cháy bừng,

Đứng ngồi quá thật bất an bây giờ.

681. Cháu yêu, đứng nói vậy mà,

Cháu làm ông thật xót xa buồn rầu,

Ông mua cháu với giá nào

Thoát thân nô lệ, hãy mau cháu à.

682. Nói cho ông rõ thật thà,

Rồi ông sẽ trả cho Bà-la-môn

Giá nào cha đã định phần,

Khi cha đem cháu ban ân cúng dường?

Cậu bé đáp:

683. Một ngàn đồng giá của con,

Phần em con muốn thoát thân nô tỳ,

Trăm voi và mọi thứ kia,

Một trăm mỗi thứ cha đà định luôn.

Vua ra lệnh trả giá chuộc hai cháu:

684-685. Cận thần, mau trả đạo nhân

Đúng theo giá được định phần cháu ta.

Một trăm nam nữ gia nô,

Một trăm voi với đàn bò trăm con,

Một trăm con ngựa trong chuồng,

Một ngàn đồng chẵn tiền vàng đúng cân.

686-687. Cận thần liền trả đạo nhân

Ngay khi giá được định phần rõ ra:

Một trăm nam nữ gia nô,

Một trăm voi với đàn bò trăm con,

Một trăm con ngựa trong chuồng,

Một ngàn đồng chẵn tiền vàng đúng cân.

Sau đó vua ban lão một cung thất bảy tầng, lão Bà-la-môn được đại vinh hiển. Lão đem cất mọi thứ tài sản, rồi đi vào cung, đặt mình xuống tọa sàng sang trọng và hưởng cao lương mỹ vị.

Khi đôi trẻ được đem đi tắm rửa, ăn uống và mặc áo quần xong, tổ phụ liền ôm vào lòng một cháu, và tổ mẫu ôm một cháu.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này:

688. Chuộc xong, trẻ được tắm ngay,

Uống ăn, trang điểm và thay áo quần.

Được ông bà bế vào lòng,

Quốc vương cất tiếng hỏi han ân cần:

689.- Ta tin rằng phụ mẫu thân

Thảy đều thịnh vượng, an khương mọi bề

Với bao thóc lúa thu về,

Và bao củ quả tràn trề thảo am.

690. Song thân con có phiền lòng

Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài,

Hay bầy dã thú tìm mồi,

Song thân có tránh mọi loài được chăng?

Cậu bé đáp:

691. Cám ơn ông, tổ phụ vương,

Song thân thịnh vượng, an khương mọi bề,

Với bao thóc lúa thu về

Và bao củ quả tràn trề thảo am.

692. Song thân không bị phiền lòng

Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài,

Hoặc bầy dã thú tìm mồi,

Song thân tránh được mọi loài, bình an.

693. Mẹ đào củ cải, hành hoang,

Mẹ tìm cỏ thuốc, rau thơm, bạc hà,

Táo và hạt dẻ, Vil-va,

Mẹ thường hái để cả nhà ăn luôn.

694. Và khi nào mẹ cưu mang

Dù là củ quả rừng hoang loại gì,

Cả nhà đều đến tựu tề,

Và cùng ăn uống no nê đêm ngày.

695. Mẹ con vàng võ, ốm gầy,

Bởi vì vất vả suốt ngày kiếm ăn,

Dãi dầu mưa nắng gió sương

Ở trong rừng rậm thú hoang trú nhiều.

696. Như hoa sen thật yêu kiều

Ở trong tay nọ tiêu điều xác xơ.

Tóc bà chỉ mọc lơ thơ

Vì lang thang giữa rừng già trống trơn.

697. Dưới tay bám đất từng hòn,

Tóc bà buộc chặt từng chòm phía trên.

Bà chăm nom ngọn lửa thiêng,

Đắp nhiều da thú nằm trên đất dày.

Sau khi miêu tả mọi nỗi gian lao nhọc nhằn của mẹ mình như vậy, cậu bé trách móc ông nội qua các lời kệ này:

698. Thói thường ở thế gian này,

Mọi người yêu quí con trai trong nhà,

Nhưng trừ trường hợp này ra

Hình như tổ phụ bỏ xa việc này.

Vua liền công nhận lỗi của mình:

699. Việc này ta thật trái sai,

Hại người vô tội tàn đời rừng hoang,

Khi nghe lời của thần dân,

Ta đành đày ải con thân trong nhà.

700. Vậy thì tài sản của ta,

Những gì ta có bây giờ trong tay

Thuộc quyền sở hữu con trai,

Ves-san-ta hãy đến ngay trị vì

Trên toàn đất nước Si-vi.

Cậu bé đáp:

701. Không vì lời của ấu nhi vừa rồi,

Mà vương phụ sẽ tái hồi,

Tâu ngài tổ phụ cao ngôi nước mình,

Vậy xin ngài tự thân hành

Ban con trai đủ ân lành từ tay.

Vua Sañjaya liền ra lệnh cho vị đại tướng như sau:

702. Cỗ xe bầy ngựa đi ngay

Bầy voi và bộ binh nay sẵn sàng,

Thần dân hãy đến quanh vùng,

Tế sư tất cả đi cùng chỗ kia.

703. Sáu mươi ngàn tướng lãnh ta

Giáo gươm tô điểm thật là xinh sao,

Giáp bào xanh,trắng hoặc nâu,

Mão cao đỏ tựa máu đào, đến kia.

704. Giống như đồi lắm quỉ ma,

Nơi ngàn cây mọc chen đua thẳng hàng,

Sáng ngời, thơm ngát dịu dàng

Với cây thần, gió nhẹ nhàng tới lui.

705. Hãy đem mười bốn ngàn voi

Trang hoàng toàn thể cân đai bằng vàng,

Bọn nài voi giáo liềm mang

Cùng nhiều bầy ngựa, ta ban lệnh này.

706. Ngựa Sindh toàn thể cả bầy,

Giống nòi cao quý vẫn hay tốc hành,

Mỗi con chở một kỵ binh

Hiên ngang cung kiếm bên mình sẵn mang.

707. Cỗ xe một vạn bốn ngàn

Điểm tô thật đẹp yên cương đủ đầy,

Bánh làm sắt rất khéo thay,

Dát vàng toàn thể thắng ngay cả đoàn.

708. Phướng, cờ chuẩn bị sẵn sàng,

Giáp bào, khiên mộc vai mang xuất hành,

Cung tên đầy đủ bên mình

Những người chiến sĩ giao tranh không sờn.

Vua phác họa việc thành lập đạo binh của ngài như vậy xong, rồi ra lệnh san bằng đường sá từ thành Jetuttara đến núi Vamka có chiều rộng tám sào, và trang hoàng đường ấy theo cách này cách nọ như sau. Ngài bảo:

709. Hoa là-ja trải khắp đường

Những tràng hoa đẹp ngát hương dăng màn,

Hãy đem lễ vật cúng dường

Đặt ngay trên lối quân vương du hành.

710. Hãy đem ra rượu trăm bình,

Mỗi thôn mời mọi dân lành muốn say.

Trăm bình rượu ấy đặt ngay

Bên đường vương tử mai này hồi loan.

711. Hãy đem bánh thịt sẵn sàng,

Món canh phải khéo trang hoàng cá ngon,

Đem ra đặt ở vệ đường,

Ở ngay trên lối quân vương đi về.

712. Rượu, dầu, bơ, sữa, hạt kê,

Sữa chua, cơm chín ê hề thức ăn

Đem ra đặt chúng bên đường

Ở ngay trên lối quân vương đi về.

713. Hỏa đầu quân hãy tựu tề,

Người làm bánh mứt, làm hề, hát rong,

Người nhào lộn, các vũ công.

Những người đánh trống, đóng tuống giải khuây.

714. Đàn tỳ trổi giọng lên ngay,

Tù và inh ỏi, đủ đầy thần dân,

Trống con, trống lớn khua rần

Khắp nơi đủ loại thùng thùng dậy vang.

Vua phát họa cách chuẩn bị trang hoàng đường sá như vậy. Còn Jùjaka ăn uống quá nhiều, không tiêu hoá nổi, nên chết ngay lập tức.

Vua ra lệnh tổ chức tang lễ, thông báo truyền đi

khắp kinh thành bằng tiếng trống, nhưng không tìm ra thân quyến của lão, nên tài sản của lão lại trở về tay vua!

Vào ngày thứ bảy, tất cả đạo quân tụ họp đầy đủ. Vua long trọng làm lễ xuất hành cùng với Jàli làm người dẫn đường.

Bậc Đạo Sư diễn tả việc này như sau:

715. Đạo quân hùng hậu lên đường,

Đạo quân của cả nước non quê nhà,

Đi về phía núi Vam-ka,

Jà-li hướng dẫn đoàn ra trước liền.

716. Voi già đã sáu mươi niên

Rống lên một tiếng như kèn dậy vang,

Thú rừng gầm thét rộn ràng

Những khi chúng buộc dây cương chặt vào.

717. Bánh xe dồn dập xôn xao,

Rồi bầy ngựa hí giọng cao vang lừng,

Đại quân thẳng tiến lên đường,

Mịt mù tung đám bụi hồng như mây.

718. Nhu cầu cung cấp đủ đầy,

Đạo quân quyết chí đi ngay sẵn sàng.

Jà-li hướng dẫn cả đoàn

Tiến về đồi núi bạt ngàn Vam-ka.

719. Đi vào rừng rậm bao la

Tưng bừng chim chóc, cỏ hoa muôn loài,

Với bao hoa nở nụ cười,

Với bao trái chín làm người mừng vui.

720. Khi rừng đang độ hoa tươi,

Chim ca rào rạt như trời đổ mưa,

Véo von ríu rít gần xa

Với bao đôi cánh sáng lòa bay ngang.

721. Ngày đêm thẳng tiến lên đường,

Cuối cùng chấm dứt đường trường nơi đây,

Tiến vào trong xóm thôn này

Ves-san-ta Chúa lâu rày ẩn thân.

Trên bờ hồ Mucalinda, vương tử Jàli bảo đoàn cắm trại, cậu đặt mười bốn ngàn cỗ xe hướng ra phía con đường họ vừa đến và vệ binh đứng rải rác canh phòng sư tử, cọp, tê giác, và các dã thú khác.

Lúc ấy có tiếng voi rống to cùng nhiều tiếng ồn khác. Bậc Đại Sĩ nghe vậy, sợ mất vía, nghĩ thầm: "Chúng đã

giết phụ vương và đến đây tìm ta!". Ngài liền đưa Mad-dì cùng leo lên một ngọn đồi và quan sát đoàn quân.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

722. Đoàn quân rầm rộ đến gần,

Ves-san-ta lắng nghe ầm ầm vang,

Ngài trèo lên ngọn đồi hoang

Nhìn đoàn quân ấy, kinh hoàng lắm thay.

723. Mad-dì, hãy lắng nghe này,

Âm thanh gầm thét tràn đầy rừng hoang,

Tiếng bầy ngựa hí nghe vang,

Nhìn cờ phấp phới bay ngang ngọn đồi.

724. Phải chăng, bọn thợ săn mồi

Với dao, lưới bẫy ở nơi hố hầm,

Đi tìm dã thú trong rừng,

Đang gào thét để truy lùng chúng đây?

725. Chúng ta, những kẻ lưu đày,

Mặc dù vô tội, ở ngay trong rừng,

Đang chờ cái chết bạo hung,

Rơi vào tay của cừu nhân bây giờ!

Khi nàng nghe lời này, nàng nhìn đạo quân và tin rằng đó chính là quân đội của nước mình, nàng liền ngâm vần kệ an ủi ngài:

726. Thảy đều tốt đẹp với ta,

Quân thù không hại vương gia đâu nào,

Không hề có ngọn lửa cao

Đủ năng lực để tràn vào đại vương.

Do vậy, bậc Đại Sĩ được an lòng cùng Mad-dì bước xuống đồi và ngồi trước lều cỏ.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này:

727. Ves-san-ta, bậc Đại vương,

Nghe vầy, bước xuống từ vườn đồi hoang,

Và ngồi ngay trước thảo am,

Nhưng lòng vẫn thấy bàng hoàng bất an.

Lúc ấy vua Sañjaya truyền đưa hoàng hậu đến và bảo bà:

- Này ái hậu, nếu tất cả chúng ta đều đến đó sẽ gây chấn động lớn, vì vậy trẫm sẽ đi trước một mình. Khi nào bà cảm thấy các con đã lắng dịu và an lòng thì bà có thể đến với một đám tùy tùng nhé.

Một lát sau, ngài bảo Jàli và Kanhàjinà đến. Ngài

quay cỗ xe hướng về đường cái từ đó ngài vừa đến đây và đặt quân canh phòng nơi này nơi nọ xong, rồi ngự lên mình voi đầy đủ cân đai và đi tìm vương tử.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

728. Điều hành quân đội sẵn sàng,

Vương xa hướng đến con đường vừa qua,

Và đi tìm chốn rừng già,

Nơi kia vương tử làm nhà độc cư.

729. Trên mình voi báu, vua cha,

Hoàng y ngài đã khoác hờ trên vai,

Giơ cao, nắm chặt đôi tay,

Ngài đi trao lại chiếc ngai con mình.

730. Ngài nhìn vương tử đẹp xinh,

Dáng không sợ hãi, an bình trong tâm.

Ngồi ngay ở trước thảo am

Và đang tĩnh lặng thâm trầm tư duy.

731. Ves-san-ta với Mad-dì

Thấy vua cha, phải vội đi đón mừng,

Vừa khi vương phụ đến gần

Trong lòng mong mỏi viếng thăm con ngài.

732. Mad-dì đảnh lễ tức thời

Đặt đầu nàng trước chân ngài, phụ vương,

Ngài ôm chặt cả hai con,

Đôi tay ve vuốt đem nguồn hân hoan.

Vừa khóc than vì buồn tủi, vua cha vừa ân cần hỏi con:

733. Ta tin rằng, hỡi con thương,

Con thường thịnh vượng, an khương mọi bề

Với bao thóc lúa thu về,

Và bao củ, quả tràn trề ẩn am.

734. Con nay có bị phiền lòng

Vì loài rắn rít, bọ ong quấy hoài?

Hoặc bầy dã thú tìm mồi,

Chẳng hay con tránh mọi loài được chăng?

Bậc Đại Sĩ đáp lời phụ vương:

735. Chúng con sống, tấu phụ thân,

Cuộc đời cực khổ khốn cùng vừa qua,

Chúng con nỗ lực tối đa

Để ăn những thứ tìm ra quanh đồi.

736. Nghịch duyên rèn luyện con người

Như người giữ ngựa luyện loài ngựa hoang.

Nghịch duyên này, tấu phụ vương,

Đã làm thuần thục chúng con nơi này.

737. Nhưng vì xa vắng lâu ngày

Song thân khiến chúng con gầy tấm thân,

Bị lưu đày, tấu Đại quân,

Và đi vào sống trong rừng hoang sơ.

Sau đó ngài hỏi cha về số phận của các con:

738. Nhưng Jà-li, với Kan-hà,

Vương tôn bất hạnh của cha nối dòng,

Bà-la-môn nọ bạo tàn

Đã xua đuổi chúng như đàn bò non.

739. Nếu cha biết chút gì chăng

Về đôi trẻ nhỏ nối dòng, nói ngay,

Như y sư chữa khéo thay

Một người bị rắn cắn ngay tức thì.

Vua cha đáp:

740. Cả Kan-hà với Jà-li

Giờ đây đã được chuộc về hoàng cung.

Ta đem tiền trả đạo nhân,

Vậy đừng sợ, hãy yên lòng, con thương!

Bậc Đại Sĩ được an tâm khi nghe điều này và vui vẻ đàm đạo với vua cha:

741. - Con mong cha được an khương,

Và không còn chuyện lo buồn xảy ra,

Mẹ con không phải lệ sa

Đến khi đôi mắt xót xa đỏ bừng.

Vua cha đáp:

742. - Cám ơn, cha được an khương,

Và không còn chuyện đau buồn xảy ra,

Mẹ con không phải lệ sa

Đến khi đôi mắt xót xa đỏ bừng.

Bậc Đại Sĩ nói:

743. - Con mong vương quốc thịnh hưng

Và toàn đất nước giang sơn an toàn,

Đàn gia súc thật hùng cường,

Và mây mưa vẫn tuôn tràn chẳng ngưng.

Vua cha đáp:

744. - Ồ, vương quốc vẫn thịnh hưng,

Và toàn đất nước giang sơn an toàn,

Đàn gia súc thật hùng cường,

Và mây mưa vẫn tuôn tràn chẳng ngưng.

Trong khi hai vị nói chuyện với nhau như vậy, hoàng hậu Phusatì cảm thấy tất cả mọi người hẳn đã trút hết lo âu, nên bà đến thăm con trai cùng với một đoàn tùy tùng rầm rộ.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

745. Trong khi hai vị luận bàn,

Bấy giờ lại thấy mẫu thân đến gần,

Bước vào cửa lớn thảo am,

Dù là hoàng hậu, chân trần sá chi.

746. Ves-san-ta với Mad-dì

Thấy thân mẫu, vội ra đi đón mừng,

Mad-dì liền chạy lại gần,

Đặt đầu nàng xuống trước chân mẹ hiền.

747. Mad-dì bất chợt nhìn lên,

Thấy hai con trẻ bình yên sờ sờ,

Như bê con thấy mẹ bò,

Chúng liền la hét thật to chào mừng.

748. Mad-dì thấy chúng bình an,

Như người quỷ ám, vội vàng phi thân,

Run run, bầu sữa phồng căng

Vú nàng cho các con ăn thỏa lòng.

Ngay lúc ấy, núi đồi vang động, quả đất rung chuyển, đại dương nổi sóng, núi Tu-di, chúa tể của núi đồi, cúi mình xuống, sáu cõi trời của chư Thiên đồng vọng một âm thanh vĩ đại. Sakka Thiên chủ nhận thấy cả sáu vị trong hoàng gia cùng đám tùy tùng đều nằm bất tỉnh trên mặt đất, và không ai có thể đứng lên rảy nước cho các người kia, vì vậy ngài quyết định đổ một cơn mưa lớn.

Ngài làm mưa rơi xuống: kẻ nào muốn ướt đều được ướt, kẻ nào không muốn thì không có một giọt mưa nào rớt xuống mình họ, mà nước lăn ra như thể từ ngọn lá sen. Cơn mưa ấy thật giống mưa rơi trên cụm lá sen.

Sáu người trong hoàng gia đã hồi tỉnh, và tất cả mọi người đều reo to trước sự kiện diệu kỳ là mưa rơi trên đám người trong hoàng tộc như thế nào, quả đất lớn chấn động ra sao.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

749. Ngay khi thân tộc tương phùng,

Âm thanh vĩ đại liền bùng nổ ra,

Các đồi núi vọng vang xa,

Đất bằng rung chuyển thật là mạnh thay.

750. Trời liền đem một vầng mây

Từ trên giáng xuống mưa đầy tuôn ra,

Khi quân vương Ves-san-ta

Vừa cùng tái ngộ hoàng gia của ngài.

751-752. Phụ vương, mẫu hậu, con trai,

Con dâu, các cháu đồng thời nơi kia.

Khi vừa sum họp một nhà,

Tóc lông dựng đứng, thịt da rợn người,

Thần dân đồng vỗ tay hoài

Nêu cao nguyện ước một lời với vua.

753. Dân yêu cầu Ves-san-ta

Và Mad-dì, thảy cùng la vang lừng:

- Hãy làm chúa tể chúng thần,

Quốc vương, hoàng hậu, nghe dân gọi vầy!

Lúc ấy bậc Đại Sĩ nói với vua cha:

754 . Phụ vương, quần chúng lâu nay

Dân quê, thành thị lưu đày thần nhi,

Khi con đang ngự ngai kia,

Và đang theo cách trị vì chánh chân.

Vua cha đáp lời để xoa dịu nỗi giận hờn của con:

755. Thật là ta đã sai lầm

Khi ta làm hại con không tội này,

Vì nghe lời của dân vầy

Ta đưa đến chốn lưu đày con ta.

Ngâm vần kệ này xong, ngài thêm một vần nữa để mong được xoa dịu nỗi sầu riêng của mình:

756. Nỗi sầu của mẹ cùng cha,

Hoặc là em gái, muốn xoa dịu dần,

Nam nhi không chút ngập ngừng

Cho dù ta phải hiến dâng cuộc đời.

Bồ-tát đã mong muốn trở lại vương vị, nhưng tránh nói nhiều để tạo niềm kính trọng đối với ngài, bây giờ mới đồng ý. Lập tức sáu mươi ngàn quần thần, các bạn thân của ngài từ bé, đồng la lớn:

757. Đại vương, tắm rửa đến thời,

Tẩy cho sạch hết trần ai bấy giờ!

Nhưng bậc Đại Sĩ đáp:

- Hãy đợi một lát.

Rồi ngài bước vào trong thảo am, cởi bộ áo ẩn sĩ ra và cất đi. Kế đó ngài bước ra khỏi am, và nói:

- Đây là nơi ta đã sống chín tháng rưỡi tu tập khổ hạnh, và đã đạt pháp tối thượng về Bố thí viên mãn khiến quả đất chấn động.

Ngài đi quanh am lá ba lần về phía hữu và quỳ lạy trước am với năm phần thân sát đất (trán, hai cùi tay, bụng, chân, đầu gối).

Rồi quần thần chải chuốt râu tóc ngài và rảy nước lên thân ngài để làm lễ quán đảnh phong vương, trong khi ngài sáng rực trong vẻ uy nghi như một vị Thiên đế. Vì vậy chuyện kể.

Thế rồi vua Ves-san-ta

Tẩy cho thật sạch đất dơ, bụi trần.

Uy lực vinh quang của ngài thật vĩ đại thay: ngài nhìn đến nơi nào thì nơi ấy đã rúng động, những ai khéo nói lời chúc lành đều lên tiếng phát biểu, dân chúng đem đến đủ loại nhạc cụ đàn sáo. Trên đại dương có tiếng vang dậy như sấm sét.

Quần thần đưa vào con voi báu đã được tô điểm cân đai rực rỡ. Ngài vừa đeo thanh bảo kiếm vào mình vừa ngự lên bảo tượng, trong khi sáu mươi ngàn quần thần vây quanh ngài thành một cuộc dàn binh thật hùng tráng huy hoàng và rảy nước làm lễ tấn phong cho Maddì. Họ vừa rảy nước vừa kêu to:

- Cầu mong chúa tể Vessantara bảo vệ hoàng hậu !

Họ còn nói thêm nhiều lời chúc lành khác nữa.

Bậc Đạo Sư diễn tả việc này như sau:

758. Đầu vừa được gội sạch xong,

Xiêm y lộng lẫy, trang hoàng oai phong,

Đeo vào thanh kiếm vô song,

Ngự lên bảo tượng, bạn đồng hành xưa.

759. Sáu mươi ngàn bạn ấu thơ

Ngắm xem thật đẹp, bước ra quây quần,

Nay là sáu vạn quần thần,

Thảy đều kính lễ chúa công tức thì.

760. Cung nga tắm gội Mad-dì,

Và đồng cầu chúc vương phi vang lừng:

- Ves-san-ta bậc Đại vương

Sañ-ja Thái thượng bảo toàn nương nương!

761. Thế là mọi sự phục hoàn,

Và hồi tưởng nỗi đau buồn đã qua,

Trên miền đất của nhà vua,

Nhân dân mở hội, hát ca vui mừng.

762. Thế là mọi sự phục hoàn,

Và hồi tưởng nỗi đau buồn đã qua,

Vương phi hạnh phúc chan hòa,

Cùng đi với các con thơ lạc bầy.

Trong niềm hạnh phúc ấy, nàng nói với các con:

763. - Mẹ ăn một bữa mỗi ngày,

Mẹ nằm ngủ mặt đất này trống trơn,

Đó là nguyện ước yêu thương

Đến khi con được vuông tròn tìm ra.

764-765. Lời nguyền đã đạt bây giờ,

Và nay lần nữa mẹ tha thiết cầu

Điều lành gì tạo bấy lâu,

Ước mong bảo hộ ngày sau con nhờ,

Và mong tổ phụ Sañ-ja

Luôn che chở các con nhà từ đây.

766. Điều lành gì tạo bấy nay,

Bởi thân phụ hoặc chính tay mẹ mà,

Ước mong con trẻ không già,

Nhờ chân chính, các con thơ trường tồn.

Mẫu hậu Phusatì cũng bảo:

- Kể từ nay, vương phi sẽ mặc những xiêm áo này và mang các nữ trang này.

Và bà trao cho nàng các thứ ấy đựng trong nhiều hộp.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

767. Vải bông, tơ lụa, áo quần

Thật là tuyệt mỹ, màn chăn thiếu gì,

Mẫu hoàng trao tặng Mad-dì

Làm cho sắc đẹp vương phi sáng bừng.

768. Vòng tay, vòng cổ, vòng chân,

Mạng che trán, chiếc đai lưng trang hoàng,

Mẫu thân gửi tặng cho nàng

Làm cho nàng đẹp huy hoàng sáng tươi.

769. Và khi công chúa tuyệt vời

Ngắm nhìn châu báu sáng ngời nàng mang,

Rỡ ràng, nàng chiếu ánh quang

Khác nào các vị nữ thần Lạc Viên (2).

770. Với đầu tẩm ướt tóc tiên,

Nữ trang, xiêm áo ngắm nhìn đẹp tươi,

Vương phi tỏa ánh sáng ngời

Như là Thiên nữ cõi trời Băm ba.

771. Trong vườn Thiên giới Cit-ta (3)

Cây ba tiêu ngọn gió lùa nhẹ rung,

Đôi môi công chúa tuyệt trần,

Dáng nàng khả ái như thân cây trời.

772. Như chim lông đẹp sáng ngời

Lượn bay khắp mọi nẻo trời trên không,

Môi nàng xinh tựa đóa hồng,

Dung nhan làm ngẩn ngơ lòng thế nhân.

773. Chúng dâng voi đẹp còn xuân,

Con voi dũng mãnh oai phong hùng cường,

Không hề biết sợ giáo gươm,

Ngà dài, chẳng sợ chiến trường ba quân.

774. Nàng lên voi nọ còn xuân

Con voi dũng mãnh, oai phong hùng cường,

Không hề biết sợ giáo gươm,

Ngà dài, chẳng sợ chiến trường giao tranh.

Như vậy cả hai vị tiến về doanh trại trong cảnh đại huy hoàng. Phụ vương Sañjaya và đoàn tùy tùng đông vô số bày đủ trò tiêu khiển hai vị trên đồi và trong rừng suốt một tháng.

Suốt thời gian ấy, nhờ uy danh của bậc Đại Sĩ, không một dã thú hay chim muông nào gây tai hại gì trong khu rừng bao la ấy.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

775. Nhờ Ves-san chúa quang vinh,

Xuyên qua suốt dải rừng xanh bạt ngàn,

Không loài dã thú, chim muông

Làm gì hại chúng bạn, luôn làm lành...

776-777. Và khi ngài phải đăng trình,

Muôn loài như một đồng tình tiễn đưa,

Chim muông, dã thú gần xa,

Mọi loài trong chốn rừng già cùng nhau

Lặng im mọi tiếng xôn xao

Khi ngài rời chốn rừng sâu lên đường.

Sau một tháng hội hè vui chơi, vua Sañjaya triệu tập vị đại tướng quân vào bảo:

- Ta đã ở trong rừng này lâu rồi, thế con đường chuẩn bị cho vương nhi trở về đã sẵn sàng chưa?

Ông đáp:

- Tâu Chúa thượng, đã đến lúc ra đi.

Ngài liền nhắn lời đến vua Vessantara và cùng quân đội khởi hành, theo sau là đám tùy tùng trên con đường đã được chuẩn bị từ lòng đồi Vamka đến kinh thành Jetuttara.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

778. Đường vua đi mới được làm,

Với muôn hoa lá trang hoàng đẹp xinh,

Từ nơi ngài ở rừng xanh

Xuôi dần đến chốn kinh thành Jet-ta.

779. Sáu mươi ngàn bạn ấu thơ,

Nam nhi, phụ nữ, thương gia quây quần,

Đạo nhân trở lại quê hương

Về kinh đô tiến thẳng đường Jet-ta.

780. Nhiều người quản tượng, quản xa,

Cùng đoàn vệ sĩ hoàng gia xuất hành,

Và nhiều lữ khách, bộ binh

Thảy đồng tiến tới kinh thành Jet-ta.

781. Chiến binh mang mão áo da,

Quân mang bào giáp sáng lòa kiếm thương,

Để cùng bảo vệ quân vương

Về kinh đô tiến thẳng đường Jet-ta.

Nhà vua trải qua cuộc hành trình dài sáu mươi dặm đường trong hai tháng. Sau đó ngài vào thành Jetuttara được trang hoàng để mừng đón ngài và ngài bước lên hoàng cung.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này:

782. Đoàn quân vào đến thành đô,

Đẹp xinh hào lũy, cửa ô cao vầy,

Đàn ca múa hát vui thay,

Thức ăn thức uống đủ đầy luôn luôn.

783. Thần dân toàn thể hân hoan

Từ nông dân đến thị dân mọi nhà,

Chào mừng trở lại quê cha

Vương nhi danh vọng gần xa vang lừng.

784. Mọi người đều vẫy chiếc khăn

Lên không để đón ân nhân đến gần.

Bấy giờ có tiếng trống rung,

Lệnh truyền đại xá ban ân muôn loài.

Như vậy vua Vessantara ban ân xá mọi sinh vật cho đến loài mèo. Và hôm ấy ngài vào thành về buổi chiều tối, ngài suy nghĩ: "Khi vừa tảng sáng, những kẻ cầu ân nghe tin ta trở về sẽ đến đây. Vậy ta lấy gì cho họ đây?". Ngay lúc ấy chiếc ngai của Thiên chủ Sakka bỗng nóng lên. Ngài xem xét và thấy rõ lý do, ngài liền đổ xuống một trận mưa gồm bảy báu vật chẳng khác gì trận mưa dông, tràn ngập cả mặt tiền lẫn hậu cung đến tận thắt lưng và khắp cả kinh thành đến tận đầu gối.

Hôm sau, vua phân chia các phần đất này nọ cho nhiều gia đình và cho phép họ thu lượm châu báu, phần còn lại, ngài truyền quân góp nhặt và cất vào kho tàng trong cung thất của ngài. Như vậy ngài có sẵn các kho báu để phân phát trong tương lai.

Bậc Đạo Sư giải thích việc này như sau:

785. Khi Ves-san chúa tái hồi

Đại vương bảo hộ mọi người Si-vi,

Trời cho mưa báu tràn trề

Ở trên đất nước là quê hương này.

786. Ves-san Vương tử rộng tay

Phát ban tặng vật đủ đầy toàn dân,

Cuối cùng ngài đã mạng chung,

Tràn đầy trí tuệ, thiên cung ngài về.

Khi bậc Đạo Sư chấm dứt Pháp thoại Vessantara với gần cả ngàn bài kệ này, Ngài nhận diện Tiền thân:

- Thời ấy Devadatta (Đề-bà-đạt-đa) là Jùjaka, nàng Cincà là Amittatàpana, Channa (Xạ-nặc) là Cetaputta, Sàriputta (Xá-lợi-phất) là vị khổ hạnh Accuta, Anuruddha (A-na-luật) là Sakka, vua Suddhodana (Tịnh Phạn) là vua Sañjaya, Vương hậu Mahàmàyà (Ma-gia) là Phusatì, mẫu thân của Ràhula là vương hậu Maddì, Ràhula là vương tử Jàli, Uppalavannà (Liên Hoa Sắc) là Kanhàjina, các đệ tử đức Phật là thần dân và vua Vessantara chính là Ta.

(1) Sujampati: phu quân của nàng Suja, một danh hiệu của Thiên chủ Sakka.

(2) Nandana: Thiên Lạc Viên ở cõi trời Ba mươi ba.

(3) Cittalatà: Lạc Viên của Sakka ở cõi trời Ba mươi ba.