Phật học phổ thông 3

Khoá IX. Tập Ba: Duy Thức Tam Thập Tụng Dị Giải.Bài Thứ Bảy.

BÀI THỨ BẢY

CHÁNH VĂN

Hỏi: - Như trên đã thành lập Duy thức tướng và Duy thức tánh rồi; Người nào mới có thể nhập được? Và làm sao để ngộ nhập?

Đáp: - Phải là người có đủ hai giống tánh Đại thừa và tu hành trải qua năm địa vị sau này mới được ngộ nhập:

1. Vị Tư lương

2. Vị Gia hạnh

3. Vị thông đạt

4. Vị Tu tập

5. Vị Cứu tánh.

Hỏi: - Hành tướng của vị Tư lương thế nào?

Đáp: - Nguyên văn chữ Hán

Nãi chí vị khởi thức

Cầu trụ Duy thức tánh

Ư nhị thủ tuỳ miên

Du vị năng phục diệt

Dịch nghĩa

Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng: Từ khi chưa phát tâm, cho đến khi đã phát tâm cầu an trụ Duy thức tánh, trong thời gian đó hai món thủ (ngã

chấp, pháp chấp) hãy còn miên phục; hành giả chưa có thể chinh phục hay diệt trừ được.

LƯỢC GIẢI

Từ trước đến đây đã nói rõ về Duy thức cảnh rồi, tức là Duy thức tướng và Duy thức tánh. Nay sẽ nói Duy thức hạnh và Duy thức quả, tức là dạy người sau khi học hiểu, phải phát tâm tu hành rồi mới chứng được Duy thức quả.

Vậy từ khi phát tâm tu Duy thức, cho đến chứng Duy thức quả, phải trải qua năm địa vị:

1. Vị Tư lương: Lương phạn, đồ hành lý. Thí như người đi đường. Trước phải sắm sửa lương phạn tiền bạc v.v... để lên đường.

Địa vị này bắt đầu từ khi chưa phát tâm tu Duy thức quán, cho đến khi phát Bồ Đề tâm, cầu an trụ Duy thức tánh (chơn như tâm).

Thí như chúng ta nghe trong kinh dạy: "Vạn pháp Duy thức"; rồi chúng ta bắt đầu ngày đêm tu Duy thức quán. Bất luận thời giờ nào hay chỗ nơi nào, khi thấy nghe hay biết, chúng ta đều quán "Tất cả pháp là giả tướng, Duy thức biến hiện". Chúng ta luôn luôn ở trong Duy thức quán, cũng như người ở trong cảnh Tịnh độ bảy báu trang nghiêm. Được như thế thì tất cả phiền não không thể xâm nhập.

Song, khi mới cầu an trụ Duy thức, công tu chưa thâm, năng lực còn kém, nên chưa có thể an trụ Duy thức tánh được. Lúc bấy giờ hai món phiền não (năng

thủ, sở thủ) còn miên phục, chưa trổi dậy; cũng như cỏ bị đá đè. Đến khi áp lực được nhẹ đi, thì hai món chủng tử này sẽ sanh khởi trở lại.

Duy thức tánh như ông chủ nhà, phiền não như kẻ trộm. Kẻ trộm không bao giờ ưa chủ nhà; chủ nhà lúc nào cũng ghét kẻ trộm.

Duy thức tánh và phiền não cũng thế. Nếu không diệt trừ phiền não thì không thể an trụ Duy thức tánh được. Bởi thế nên muốn an trụ Duy thức tánh thì quyết định phải diệt trừ hai món thủ (ngã, pháp).

CHÁNH VĂN

Hỏi: - Hành tướng của vị Gia hạnh thế nào?

Đáp: - Nguyên văn chữ Hán

Tụng viết:

Hiện tiền lập tiểu vật

Vị thị Duy thức tánh

Dĩ hữu sở đắc cố

Phi thật trụ Duy thức

Dịch nghĩa

Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng: Nếu hiện tiền còn một tí thấy mình an trụ Duy thức tánh, thì chưa phải thật an trụ Duy thức tánh, vì còn có chỗ sở đắc vậy.

LƯỢC GIẢI

2. Vị Gia hạnh: Gia công tấn hạnh. Vị Gia hạnh này giống như người đi đường, trước phải dự bị đồ hành lý, rồi sắp sửa khởi hành.

Hành giả, khi tu Duy thức quán, thấy cảnh giới Duy thức hiện tiền, nếu chấp mình chức được Duy thức tánh, như thế là còn có chỗ sở đắc, nên chưa phải thật chứng Duy thức. Cũng như ông Nhan Hồi học Đạo với đức Khổng tử, sau khi thể hội được Đạo, ông nói rằng: "Như có một vật gì đứng đồ sộ vậy(1)". Đó cũng là cảnh giới Duy thức biến, chẳng qua thức biến không đồng.

Vì chơn tánh của Duy thức, chẳng phải có, chẳng phải không, tuy chứng mà không có gì là chứng, thế mới thật là chứng Duy thức.

Người an trụ được chơn tánh của Duy thức, cũng như cái tay nghười biết viết chữ: Không thấy có gì khác cả. Bởi thế nên nói "đặng mà không có gì là đặng".

Nay người tu Duy thức, do hiện tiền còn một tí thấy mình chứng Duy thức, nên không phải thật an trụ nơi Duy thức tánh.

CHÁNH VĂN

Hỏi: - Hành tướng của vị Thông đạt thế nào?

Đáp: - Nguyên văn chữ Hán

Tụng viết:

Nhược thời ư sở duyên

Trí đô vô sở đắc

———

(1) Nguyên văn như vầy: “Chiêm chi tại tiền, hốt diên tại hậu; như hữu sở trác lập, cảnh tróc mô vị trúng”: Xem đó ở trước, thoạt vậy ở sau; như có đứng đồ sộ, rờ nắm không trúng.

Nhĩ thời trụ Duy thức

Ly nhị thủ tướng cố

Dịch nghĩa

Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng: bao giờ cảnh sở quán và trí năng quán đều không, khi đó mới an trụ nơi Duy thức tánh, vì đã xa lìa được hai món thủ vậy.

LƯỢC GIẢI

3. Vị Thông đạt: Rõ ràng thông suốt. Vị Thông đạt này cũng như người đi đường, đã thông suốt con đường sẽ đi, bắt đầu khởi hành, không còn lo ngại.

Hành tướng của vị này, là khi hành giả đối với cảnh sở quán và trí năng quán, đều xem như huyễn như hoá, không có sở đắc.

Vị Gia hạnh trước, chưa xa lìa hai món thủ (Ngã chấp, Pháp, chấp), vì còn có sở đắc, nên chưa có thể an trụ nơi Duy thức. Đến vị Thông đạt này, thì đã xa lìa hai món thủ, không có sở đắc, nên mới thật an trụ nơi Duy thức.

Đoạn văn này, đồng một nghĩa với câu: "Vô trí diệc vô đắc" (không có trí năng đắc và cảnh sở đắc) trong Bát Nhã Tâm kinh.

CHÁNH VĂN

Hỏi: -Hành tướng của vị Tu tập thế nào?

Đáp: -Nguyên văn chữ Hán

Tụng viết:

Vô đắc bất tư nghị

Thị xuất thế gian trí

Xả nhị thô trọng cố

Tiện chứng đắc chuyển y.

Dịch nghĩa

Luận chữ nói bài tụng để trả lời rằng: Cảnh giới: Vô đắc này không thể nghĩ bàn; đây là "Trí xuất thế gian" (vô phân biệt trí). Do đã xa lìa được hai món thô trọng (Phiền não chướng và Sở tri chướng) và chứng được hai món chuyển y (Bồ Đề, Niết bàn).

LƯỢC GIẢI

4. Vị Tu tập: Tu hành tập luyện. Địa vị Thông đạt trên, là chỉ thông suốt giáo lý, song chưa tu tập. Đến địa vị này mới tu tập Lục độ muôn hạnh, để chứng ngộ chơn lý.

Ở địa vị Thông đạt mới vừa chứng cái "Thể" của trí vô đắc. Đến địa vị Tu tập này mới đặng "Diệu dụng" của trí vô đắc. Diệu dụng của trí này không thể nghĩ bàn. Nhưng, nếu trí còn có sở đắc là trí của thế gian; cái trí không có sở đắc, mới phải là trí của xuất thế gian.

Vị Tu tập này đã xả bỏ được chủng tử của hai chướng là Phiền não chướng và Sở tri chướng và chứng được hai quả Bồ Đề và Niết bàn.

Bài tụng trên nói chữ "thô trọng" là chỉ cho hai món chủng tử của hai món chướng: Phiền não và Sở tri; còn nói chữ "chuyển y", nghĩa là y cứ trên y tha khởi tánh, mà chuyển nhiễm trở lại tịnh: chuyểm phiền não chướng thành Đại giải thoát (Niết bàn), chuyển sở tri chướng thành Đại Bồ Đề.

CHÁNH VĂN

Hỏi: - Hành tướng của vị Cứu cánh thế nào?

Đáp: - Nguyên văn chữ Hán

Tụng viết:

Thử tức vô lậu giới

Bất tư nghị, Thiện, Thường

An lạc, Giải thoát thân

Đại Mâu ni danh pháp

Dich nghĩa

Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng: Đây là cảnh giới vô lậu, cũng gọi là: 1. Bất tư nghị, 2. Thiện, 3. Thường, 4. An lạc, 5. Giải thoát thân, 6. Đại Mâu ni, cũng gọi là Pháp thân.

LƯỢC GIẢI

5. Vị Cứu cánh: Quả vị rốt ráo; trong các quả vị tu hành, đến đây đã cùng tột rồi, không còn quả vị nào hơn nữa. Hành giả chứng được quả vị Bồ Đề, Niết bàn là cảnh giới vô lậu rốt ráo thanh tịnh.

Nói "Cảnh giới thanh tịnh" tức là chỉ cái tổng tướng của vị Cứu cánh; nếu chỉ biệt tướng của vị này thì có 6 món:

1. Bất tư nghi: Cảnh giới này không thể dùng trí suy nghĩ hay lời nói luận bàn được.

2. Thiện: Cảnh giới này đã xa lìa hết các pháp nhiễm ô, bất thiện.

3. Thường: Cảnh giới này thường còn, tột đến đời vị lai, không có cùng tận vậy.

4. An lạc: Cảnh giới này rất thanh tịnh vui vẻ, không có các điều khổ não bức bách vậy.

5. Giải thoát thân: Do xa lìa các phiền não triền phược, nên được thân Giải thoát (Cảnh giới của Nhị thừa).

6. Đại Mâu Ni hay gọi là Pháp thân. Do xa lìa được Sở tri chướng, nên chứng đặng quả vô thượng Bồ đề: Vì hai quả vị này bản tánh rất thanh tịnh, nên gọi là Đại Mâu ni (tịnh mặc) cũng gọi là Pháp thân vậy.

Dịch xong tại chùa Phật quang (Trà Ôn)

Ngày trừ tịch năm Canh Tý (14-2-1961)

Khóa IX. Duy Thức Tam Thập Tụng: Chánh Văn

DUY THỨC TAM THẬP TỤNG

CHÁNH VĂN

Ngài Bồ Tát THIÊN THÂN tạo luận

Ngài HUYỀN TRANG dịch ra chữ Hán

Sa môn T.THIỆN HOA dịch ra chữ Việt

Nguyên văn chữ Hán

Nhược Duy thức, vân hà thế gian cập chư Thánh giáo thuyết hữu Ngã, Pháp?

Tụng viết:

Do giả thuyết Ngã Pháp

Hữu chủng chủng tướng chuyển

Bỉ y thức sở biến

Thử năng biến duy tam

Vị: Dị thục, Tư lương

Cặp liễu biệt cảnh thức.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Nếu chỉ có thức, tại sao người thế gian và trong Phật giáo đều nói có Ngã và Pháp?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Do giả nói Ngã, Pháp:

Các tướng Ngã, Pháp kia,

Nương nơi thức sanh ra.

Thức năng biến có ba:

Dị thục và Tư lương

Cùng thức Liễu biệt cảnh.

Nguyên văn chữ Hán

Tuy dĩ lược thuyết tam năng biến danh, nhi vị quảng biện tam năng biến tướng; thả sơ năng biến kỳ tướng vân hà?

Tụng viết:

Sơ A-lại-da thức

Dị thục, Nhứt thế chủng

Bất khả tri chấp thọ

Xứ liễu thường dữ xúc

Tác ý, Thọ, Tưởng, Tư

Tương ưng duy Xả thọ

Thị vô phú vô ký

Xúc đẳng diệc như thị

Hằng chuyển như bộc lưu

A-la-hán vị xả.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Trên đã được nói cái "tên" của ba thức Năng biến, song chưa nói rõ cái "tướng"; vậy cái "tướng" của thức Năng biến thứ nhứt thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Trước là A-lại-da,

Dị thục, Nhứt thế chủng.

Không thể biết: giữ, chịu (chấp thọ)

Thế giới (xứ) và phân biệt (liễu).

Tương ưng năm Biến hành,

Năm thọ chỉ Xả thọ

Thức này và Tâm sở

Đều vô phú vô ký

Hằng chuyển như nước thác

A-la-hán mới xả.

Nguyên văn chữ Hán

Như thị dĩ thuyết sơ năng biến tướng, đệ nhị năng biến kỳ tướng vân hà?

Tụng viết:

Thứ đệ nhị năng biến

Thị thức danh Mạt-na

Y bỉ chuyển duyên bỉ

Tư lương vi tánh tướng

Tứ phiền não thường câu

Vị: Ngã si, Ngã kiến

Tinh Ngã mạm, Ngã ái

Cặp dư Xúc đẳng câu

Hữu phú vô ký nhiếp

Tuỳ sở sanh sở hệ

A-la-hán, Diệt định,

Xuất thế đạo vô hữu.

Dịch nghiã

Hỏi: -Trên đã nói thức Năng biến thứ nhứt; còn thức năng biến thứ hai thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Thức năng biến thứ hai,

Tên là thức Mạt-na.

Nương kia lại duyên kia (A-lại-da)

Tánh tướng đều lo nghĩ;

Thường cùng bốn phiền não;

Ngã si và Ngã kiến

Ngã mạn với Ngã ái;

Cùng với Xúc vân vân.

Hữu phú vô ký tánh

Sanh đâu chấp ngã đó.

La hán và Diệt định

Đạo Xuất thế không có.

Nguyên văn chữ Hán

Như thị dĩ thuyết đệ nhị Năng biến, đệ tam Năng biến kỳ tướng vân hà?

Tụng viết:

Thứ đệ tam Năng biến

Sai biệt hữu lục chủng

Liễu cảnh vi tánh tướng

Thiện, bất thiện, câu phi

Thử tâm sở Biến hành

Biệt cảnh, Thiện, Phiền não

Tùy phiền não, Bất định

Giai tam thọ tương ưng

Dịch nghĩa

Hỏi: - Như vậy đã nói thức Năng biến thứ hai, còn thức Năng biến thứ ba thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Thức Năng biến thứ ba

Có sáu món sai khác

Tánh, tướng đều biết (liễu) cảnh.

Thiện, Bất thiện, Vô ký

Đây Tâm sở: Biến hành

Biệt cảnh, Thiện, Phiền não

Tuỳ Phiền não, Bất định,

Tương ưng với ba Thọ.

Nguyên văn chữ Hán

Tiền dĩ lược phiêu lục vị tâm sở tương ưng, kiêm ưng quảng biện bỉ sai biệt tướng; thả sơ nhị vị kỳ tướng vân hà?

Tụng viết:

Sơ Biến hành: Xúc đẳng

Thứ Biệt cảnh vị: Dục,

Thắng giải, Niệm, Định, Huệ.

Sở duyên sự bất đồng

Dịch nghĩa

Hỏi: - Trên đã lược nêu 6 vị tâm sở tương ưng; nay xin nói rõ hành tướng sai khác của các loại Tâm sở. Vậy hai vị Tâm sở đầu thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Trước Biến hành là Xúc;

Sau biệt cảnh là Dục,

Thắng giải, Niệm, Định, Huệ

Cảnh bị duyên không đồng.

Nguyên văn chữ Hán

Dĩ thuyết Biến hành, Biệt cảnh nhị vị,

Thiện vị tâm sở kỳ tướng vân hà?

Tụng viết:

Thiện, vị: Tín, Tàm, Quí

Vô tham đẳng tam căn

Cần, An, Bất phóng dật

Hành xả cập Bất hại.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Trên đã nói hai loại Biến hành và Biệt cảnh, còn hành tướng của Thiện tâm sở thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Thiện là: Tín, Tàm,Quí

Vô tham, Sân và Si

Cần, An, Bất phóng dật

Hành xả và Bất hại

Nguyên văn chữ Hán

Như thị dĩ thuyết Thiện vị tâm sở,

Phiền não tâm sở kỳ tướng vân hà?

Tụng viết:

Phiền não vị: Tham, Sân,

Si, Mạn, Nghi, Ác kiến.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Như trên đã nói Thiện tâm sở rồi, còn hành tướng của căn bản phiền não thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Phiền não là: Tham, Sân,

Si, Mạn, Nghi, Ác kiến.

Nguyên văn chữ Hán

Dĩ thuyết căn bản lục phiền não tướng, chư Tuỳ phiền não kỳ tướng vân hà?

Tụng viết:

Tuỳ phiền não vị: Phẫn

Hận, Phú, Não, Tật, Xan

Cuống, Siễm dữ Hại, Kiêu

Vô tàm cập Vô quí

Trạo cử dữ Hôn trầm

Bất tín tinh Giải đãi

Phóng dật cập Thất niệm

Tán loạn, Bất chánh tri

Dịch nghĩa

Hỏi: - Trên đã nói 6 món căn bản phiền não; còn hành tướng của Tuỳ phiền não thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Tuỳ phiền não là: Phẫn,

Hận, Phú, Não, Tật, Xan

Cuống, Siểm, và Hại, Kiêu

Vô tàm với Vô quí

Trạo cử dữ Hôn trầm

Bất tín cùng Giải đãi

Phóng dật và Thất niệm

Tán loạn, Bất chánh tri.

Nguyên văn chữ Hán

Dĩ thuyết nhị thập Tuỳ phiền não tướng, Bất định hữu tứ kỳ tướng vân hà?

Tụng viết:

Bất định vị Hối, Miên

Tầm, Tư nhị các nhị.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Trên đã nói hai mươi món Tuỳ phiền não, còn hành tướng của bốn món Bất định thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Bất định là Hối, Miên

Tầm, Tư lại chia hai

Nguyên văn chữ Hán

Dĩ thuyết lục vị tâm sở tương ưng,

Vân hà ưng tri hiện khởi phận vị?

Tụng viết:

Y chỉ căn bản thức

Ngũ thức tuỳ duyên hiện

Hoặc câu hoặc bất câu

Như đào ba y thuỷ

Ý thức thường hiện khởi

Trừ sanh vô tưởng thiên

Cập vô tâm nhi6 định

Thuỳ miên dữ muộn tuyệt.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Trên đã nói 6 loại tâm sở tương ưng rồi, bây giờ làm sao biết được phận vị hiện khởi của 6 thức?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Nương nới thức căn bản (A-lại-da)

Năm thức tuỳ duyên hiện,

Hoặc chung hoặc chẳng chung,

Như sóng nương với nước.

Ý thức thường hiện khởi,

Trừ sanh trời Vô tưởng

Và hai định Vô tâm,

Ngủ mê hay chết giả.

Nguyên văn chữ Hán

Dĩ quảng phân biệt tam Năng biến tướng, vi tự sở biến nhị phần sở y; vân hà ưng tri y thức sở biến, giả thuyết ngã pháp, phi biệt thật hữu, do thị nhứt thế duy hữu thức da?

Tụng viết:

Thị chư thức chuyển biến

Phân biệt sở Phân biệt

Do thử bỉ giai vô

Cố nhứt thế Duy thức.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Trên đã nói ba thức Năng biến, đều do hai phần (Tự chứng và Chứng tự chứng) làm sở y, rồi tự nó biến ra hai phần (Kiến phần và Tướng phần); bây

giờ làm sao lại biết "Tất cả đều Duy thức biến ra" rồi giả nói ngã pháp, chứ không phải thật có?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Các thức này chuyển biến:

Phân biệt, bị phân biệt.

Do bỉ, thử đều không

Nên tất cả Duy thức

Nguyên văn chữ Hán

Nhược duy hữu thức, đô vô ngoại duyên, do hà nhi sanh chủng phân biệt?

Tụng viết:

Do nhứt thế chủng thức

Như thị như thị biến

Dĩ triển chuyển lực cố

Bỉ bỉ phân biệt sanh

Dịch nghĩa

Hỏi: - Nếu chỉ có nội thức, không có ngoại cảnh để làm duyên, thí làm sao sanh ra các món phân biệt.

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Do tất cả chủng thức,

Biến như vậy như vậy;

Vì sức biến chuyển đó,

Sanh các món phân biệt.

Nguyên văn chữ Hán

Tuy hữu nội thức, nhi vô ngoại duyên, do hà hữu tình sanh tử tương tục?

Tụng viết:

Do chư nghiệp tập khí

Nhị thủ tập khí câu

Tiền Dị thục ký tận

Phục sanh dư Dị thục

Dich nghĩa

Hỏi: - Nếu chỉ có nội thức, không có ngoại cảnh để làm trợ duyên, thì tại làm sao chúng hữu tình lại sanh tử tương tục?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Do chủng tử các nghiệp

Và chủng tử hai thủ (năng thủ, sở thủ)

Nên Dị thục trước chết

Lại sanh Dị thục sau

Nguyên văn chữ Hán

Nhược duy hữu thức, hà cố Thế Tôn xứ xứ kinh trung, thuyết hữu tam tánh?

- Ưng tri tam tánh, diệc bất ly thức.

- Sở dĩ giả hà?

Tụng viết

Do bỉ bỉ Biến kế

Biến kế chủng chủng vật

Thử Biến kế sở chấp

Tự tánh vô sở hữu

Y tha khởi tự tánh

Phân biệt duyên sở sanh

Viên thành thật ư bỉ

Thường viễn ly tiền tánh

Cố thử dữ Y tha

Phi dị phi bất dị

Như vô thường đẳng tánh

Phi bất kiến thử bỉ.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Nếu chỉ có thức, tại sao trong các Kinh, đức Thế Tôn nói có ba tánh?

Đáp: - Phải biết ba tánh đó cũng không rời thức.

Hỏi: - Tại sao thế?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Do các tánh Biến kế,

Chấp hết tất cả vật.

Tánh Biến kế sở chấp,

Tự nó không thật có.

Còn tánh Y tha khởi

Do các duyên mà sanh.

Viên thành thật với kia (Y tha)

Xa lìa Biến kế trước.

Thành thật với Y tha,

Cũng khác cũng không khác;

Như vô thường vân vân

Chẳng thấy đây (Viên thành) và kia (Y tha)

Nguyên văn chữ Hán

Nhược hữu tam tánh, như hà Thế Tôn thuyết nhứt thế pháp, giai vô tự tánh?

Tụng viết

Tức y thử tam tánh,

Lập bỉ tam vô tánh.

Cố Phật mật ý thuyết:

Nhứt thế pháp vô tánh.

Sơ tức tướng vô tánh,

Thứ vô tự nhiên tánh,

Hậu do viễn ly tiền:

Sở chấp ngã pháp tánh.

Thử chư pháp thắng nghĩa,

Diệc tức thị Chơn như:

Thường như kỳ tánh cố;

Tức Duy thức thật tánh.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Nếu có ba tánh, tại sao đức Thế Tôn nói: "tất cả pháp đều không có tự tánh?"

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Y theo ba tánh này,

Lập ra ba vô tánh.

Nên Phật mật ý nói:

Tất cả pháp vô tánh.

Trước là "tướng" vô tánh,

Kế, không tự nhiện tánh,

Sau, do xa lìa trước:

Tánh chấp Ngã và Pháp.

Đây Thắng nghĩa các Pháp,

Cũng tức là Chơn như,

Vì tánh thường như vậy,

Tức thật tánh Duy thức.

Nguyên văn chữ Hán

Như thị sở thành Duy thức tướng tánh, thuỳ y kỷ vị, như hà ngộ nhập? - Vị cụ Đại thừa nhị chủng tánh giả, lược hữu ngũ vị, phương năng ngộ nhập. Nhứt Tư lương vị, nhị Gia hành vị, tam Thông đạt vị, tứ Tu tập vị, ngũ Cứu cánh vị.

1. Sơ Tư lương vị, kỳ tướng vân hà?

Tụng viết

Nãi chí vị khởi thức

Cầu trụ Duy thức tánh

Ư nhị thủ tuỳ miên

Du vi năng phục diệt

Dịch nghĩa

Hỏi: - Như thế là đã thành lập tướng và tánh của Duy thức. Vậy người nào, có mấy vị, và làm sao ngộ nhập được Duy thức ?

Đáp: - Phải người có đủ hai món tánh Đại thừa và tu hành trải qua năm địa vị sau này, mới ngộ nhập được Duy thức tánh.

1. Vị Tư lương, 2. Vị Gia hạnh,

3. Vị Thông đạt, 4. Vị Tu tập,

5. Vị Cứu cánh.

Hỏi: - Hành tướng của vị Tư lương thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Cho đến chưa khởi thức

Cầu trụ Duy thức tánh

Hai thủ còn miên phục

Chưa có thể diệt trừ.

Nguyên văn chữ Hán

2. Thức Gia hạnh vị, kỳ tướng vân hà ?

Tụng viết:

Hiện tiền lập thiểu vật

Vị thị Duy thức tánh

Dĩ hữu sở đắc cố

Phi thật trụ Duy thức

Dịch nghĩa

Hỏi: - Hành tướng của vị Gia hạnh thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Hiện tiền còn một tí

Gọi là Duy thức tánh;

Vì còn sở đắc vậy,

Chẳng thật trụ Duy thức.

Nguyên văn chữ Hán

3. Thứ Thông đạt vị, kỳ tướng vân hà ?

Tụng viết

Nhược thời ư sở duyên

Trí đô vô sở đắc

Nhĩ thời trụ Duy thức

Ly nhị thủ tướng cố.

Dịch nghĩa

Hỏi: -Hành tướng của vị Thông đạt thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Khi nào "cảnh" bị duyên

Và "trí" đều không có

Khi đó trụ Duy thức

Đã lìa hai món thủ.

Nguyên văn chữ Hán

4. Thứ Tu tập vị, kỳ tướng vân hà?

Tụng viết:

Vô đắc bất tư nghị

Thị xuất thế gian trí

Xả thị thô trọng cố

Tiên chứng đắc chuyển y.

Dịch nghiã

Hỏi: - Hành tướng của vị Tu tập thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

"Không đặng", chẳng nghĩ bàn;

Đây là "Trí xuất thế" (vô phân biệt trí)

Vì bỏ hai Thô trọng

Nên chứng đặng "chuyển y"

Nguyên văn chữ Hán

5. Hậu Cứu cánh vị, kỳ tướng vân hà ?

Tụng viết

Thử tức vô lậu giới

Bất tư nghị, Thiện, Thường

An lạc, Giải thoát thân

Đại Mâu ni danh Pháp.

Dịch nghĩa

Hỏi: - Hành tướng của vị Cứu cánh thế nào?

Đáp: - Luận chủ nói bài tụng để trả lời rằng:

Đây là cõi Vô lậu

Bất tự nghị, Thiện, Thường

An lạc, Giải thoát thân

Đại Mâu ni Pháp thân

———

(1) Hai cái biểu này trích trong “Duy Thức tam Thập Tụng Kỷ Văn” do ngài Thái Hư giảng.

Khóa IX :Nhơn Minh Luận

NHƠN MINH LUẬN

Khóa IX : Nhơn Minh Luận. Bài Học Thuộc Lòng

NHƠN MINH LUẬN

BÀI HỌC THUỘC LÒNG

(Quí vị muốn học Nhơn minh luận được dễ hiểu, trước phải học thuộc lòng những danh từ sau đây)

Nhơn minh nhập chánh lý luận, nội dung có ba phần (tam chi): Tôn, Nhơn, Dụ.

Tợ "Tôn" có chín lỗi:

Tợ "Nhơn" có 4 lỗi, phân làm 3 phần:

Tợ Dụ có 10 lỗi, phân làm 2 phần:

Khóa IX. Nhơn Minh Luận. Nhơn Minh Luận Cương Yếu

NHƠN MINH LUẬN CƯƠNG YẾU

NHƠN MINH LUẬN TỪ ĐÂU MÀ CÓ?

Trước thời Phật Thích Ca giáng sanh (chưa rõ xác thật là bao nhiêu năm), ở Ấn độ có nhiều phái ngoại đạo, tranh chấp nhau bằng lý thuyết. Ông Túc Mục Tiên nhơn là một trong các vị Tổ của các phái, lập ra pháp luận lý này, để bác các đạo. Phương pháp nàyđược tín dụng và đắc lực trong thời kỳ ấy.

Đến khi Phật ra đời, thấy Nhơn minh là một môn luận lý có qui tắc, vừa đúng lý và vừa hợp thời, được công chúng thừa nhận, nên Phật cũng dùng lối lý luận này để bác các ngoại đạo tà giáo đem về chánh lý.

Sau khi Phật nhập diệt, độ khoảng 600 năm, có Ngài Mã Minh và Long thọ, hai vị Bồ Tát ra đời ở Ấn độ, sưu tập lại, phân làm năm phần: Tôn, Nhơn, Dụ, Hiệp, Kết.

Về sau Ngài Trần Na Bồ tát, cải cách lại, thành lập Nhơn minh luận có 3 phần: Tôn, Nhơn, Dị và viết ra bộ "Nhơn minh nhập chánh lý luận". Từ ngài Trần Na về trước, người ta gọi là: "Cổ Nhơn minh"; từ Ngài Trần Na về sau là: "Tân Nhơn minh".

Đến đời Đường, Ngài Huyền Trang Pháp sư (người Trung Hoa) sang Ấn Độ học Phật pháp, rất

tinh thông về môn học này. Ngài đã nhiều lần lên luận đàm, dùng lối lý luận Nhơn minh này mà biện luận, làm cho cả Ấn độ 18 nước đều kính phục.

Sau khi trở về nước, Ngài dịch lại và truyền bá trong nước Trung hoa.

Vì sự đòi hỏi của tín đồ, nên tôi (Sa môn Thích Thiện Hoa) phỏng dịch và chú giải bằng chữ Việt.

VÌ SAO GỌI LÀ "NHƠN MINH NHẬP CHÁNH LÝ LUẬN?"

Nhơn minh luận là một luận lý tối cổ ở Á đông, vừa đúng lý, vững chắc và vừa có qui tắc. Điều cố yếu là phải rành rõ "nguyên nhân" hay "lý do vì sao", thì lối luận lý mới chơn chánh và đúng đắn, nên gọi là "Nhơn minh nhập chánh lý luận".

Vì nhờ "Nhơn" mới rõ được Tôn, nhờ "Nhơn" mới lập được Dụ. Bởi "Nhơn" rất trọng yếu như vậy, nên gọi là "Nhơn minh", mà không gọi là "Tôn minh hay Dụ minh. Nhơn minh là một trong ngũ minh.

NỘI DUNG CỦA NHƠN MINH

Nội dung của Nhơn minh luận chia làm 3 phần: Tôn, Nhơn, Dụ. Theo Cổ Nhơn minh có thêm 2 phần: Hiệp và Kết là 5 phần:

Khóa IX. Nhơn Minh Luận. Nhơn Minh Luận Cương Yếu. A. Tôn

A.TÔN

Phàm nói ra một câu gì, hay trình bày một lập thuyết gì, cái lập thuyết ấy gọi là Tôn. Như nói: “Tôi ăn cơm”.

Tôn có nhiều tên, như:

1. Tiền trần (danh từ trước) cũng gọi: Hữu pháp, Tự tướng, Sở biệt.

2. Hậu trần (danh từ sau) cũng gọi: Pháp, Sai biệt, Năng biệt.

Thí dụ như nói: Tôi ăn cơm

- Tôi: Tiền trần(danh từ trước), Hữu pháp, Tự tướng, Sở biệt.

- Ăn cơm: Hậu trần (danh từ sau), Pháp, Sai biệt, Năng biệt.

TÔN CÓ TÔN Y VÀ TÔN THỂ

I. Tôn y gồm có 2 phần :

1. Tiền trần: Hữu pháp, Sở biệt và Tự tướng

2. Hậu trần: Pháp, Năng biệt và Sai biệt.

II. Tôn thể. - Cổ Nhơn minh (từ Ngài Trần Na về trước) lấy Tiền trần làm Tôn y, Hậu trần làm Tôn thể.

Tân Nhơn minh (từ Ngài Trần Na về sau) cho Tiền trần và Hậu trần là vật kiện để lập Tôn, nên đều là Tôn y. Hai vật kiện ấy hợp chung lại thì gọi là Tôn thể.

CHÍN LỖI VỀ TỢ TÔN

Phàm lập Tôn phải tránh chín lỗi sau đây, thì cái Tôn ấy mới đúng đắn, mới đủ tư cách để thành lập luận thuyết của mình, hoặc bác thuyết của người khác. Chín lỗi gồm có:

1. Hiện lượng tương vi. - Lập cái tôn, trái với cảm giác hiện tiền. Như hiện tiền ai cũng hiểu biết rằng: Mũi ngửi mùi, tai nghe tiếng v.v...Nay lại lập cái Tôn rằng:

Tôn: 1. Tai tôi nghe mùi thơm

2. Mắt tôi thấy tiếng nói v.v ...

Vì nói như vậy là trái với sự hiểu biết hiện tại; vừa nói ra, người ta thấy mình nói sai rồi. Tôn đã sai thì làm sao lập được "Nhơn" và "Dụ".

2. Tỷ lượng tương vi. - Lập cái Tôn trái với sự "so sánh phân biệt". Theo sự so sánh hiểu biết của người: Phàm là người, ai cũng phải chết, như các vị tiền nhân đã chết. Và phàm vật gì có hình phải có hoại, cũng như bao nhiêu vật đã hoại trước. Nay lại lập Tôn rằng:

Tôn: 1. Tôi sống hoài không chết.

2. Cái nhà tôi không bao giờ hư.

Lập Tôn như vậy là trái với sự "so sánh phân biệt" của người, nên có lỗi.

3. Tự giáo tương vi. - Lập cái Tôn, trái với giáo lý của mình tôn thờ. Nói rộng ra là trái với chủ nghĩa, đảng phái, gia đình, quốc gia hay một lý thuyết mà mình đương tôn trọng.

Như trong Đạo Phật nói "Chúng sanh có quả báo luân hồi". Và nói "Có thế giới cực lạc ở phương Tây v.v...". Chúng ta là Phật tử lại lập cái Tôn rằng:

Tôn: 1. Chúng sanh không có luân hồi quả báo

2. Không có nước Cực lạc.

Ngoại nhơn hỏi lại: "Ông nói như vầy, thì mâu thuẫn với Tôn giáo của ông. Vậy ông nói đúng lý, hay Tôn giáo của ông đúng lý? Nếu Tôn giáo ông dạy đúng lý, thì lời nói ông sai, còn lời nói của ông đúng lý thì Tôn giáo của ông sai. Vậy ông nhìn nhận cái nào đúng?" Họ không cần bác mà mình cũng bị thua.

4. Thế gian tương vi. - Lập cái Tôn, trái với phong tục, tập quán và sự hiểu biết của thế gian. Thế gian có 2 hạng người: Có học thức và không học thức.

Nếu đối với người có học thức mà chúng ta lập cái Tôn như vầy:

Tôn: 1. Ông Thiên lôi đánh anh Xoài chết

2. Bịnh ho lao không phải do vi trùng gây nên.

———

PHỤ CHÚ: Chữ “Hiện lượng” theo các bản giải về Nhơn minh hay Duy thức, đều nói :Trong lúc đối cảnh, về đệ nhứt sát-na chưa khởi phân biệt, thì gọi là “Hiện lượng”

Lập cái Tôn như thế, bị lỗi trái với thế gian, với những người có học thức (Khoa học).

Vì khoa học (người có học thức) nói "bịnh ho lao do vi trùng gây nên", và không công nhận

có ông Thiên lôi. Chúng ta nói như thế, sẽ bị họ chê là người không có học thức.

Trái lại, nếu đối với thế gian người vô học, mà chúng ta lập cái Tôn như vầy, cũng bị lỗi thế gian tương vi.

Tôn: 1. Không có ông Thần ban phuớc giáng hoạ.

2. Bịnh ho lao phát sinh do vi trùng.

Bởi thế người thế gian vô học, họ tin có ông Thần ban phước giáng hoạ và họ không biết vi trùng. Mặc dù chúng ta nói phải, nhưng thiếu những lời lẽ khôn khéo ngăn đón, nên họ không công nhận. Bởi họ không công nhận, nên lời nói sau của mình không giá trị, vì thế nên mới bị lỗi "Thế gian tương vi".

5. Tự ngữ tương vi. - Lập cái Tôn mà lời nói sau của mình tự mâu thuẫn với lời nói trước của mình. Như lập:

Tôn: 1. Vật này bao nhiêu mà rẻ vậy?

2. Ông này mù mà cái chi cũng thấy hết.

Đã không biết giá là bao nhêu, tại sao biết rẻ? Đã là mù thì tại sao cái chi cũng thấy.

Lời nói của mình tự mâu thuẫn với lời nói của mình. Chính mình cũng thấy sai, thì ai

công nhận là phải.

6. Năng biệt bất cực thành. - Lập cái Tôn mà "danh từ sau" bên đối phương không công nhận. Như đối với Phật học hay Khoa học mà lập cái Tôn như vầy:

Tôn: 1. Thế giới này (danh từ trước) do Thần Tạo vật (danh từ sau) sanh.

2. Anh Ồi (danh từ trước) bị Thiên lôi (danh từ sau) đánh.

Phật học và Khoa học đồng nhận Thế giới và anh Ồi; nhưng không bao giờ nhận có

"Thần Tạo vật" và "Thiên lôi". Bởi đối phương không công nhận nên bị lỗi "bất thành".

7. Sở biệt bất cưc thành. - Lập cái Tôn mà "danh từ trước" bên đối phương không công nhận. Như đối với Phật học và khoa học, lập như vầy:

Tôn: 1. Thần Tạo vật (danh từ trước) sanh ra loài người.

2. Thái cực (danh từ trước) sanh ra vạn vật.

Loài người và vạn vật là hai danh từ sau, thì cả Phật học và khoa học đều nhận có: còn Thần Tạo vật và Thái cực là hai danh từ trước, thì Phật học cũng như khọc học đều không công nhận, nên bị lỗi "bất thành".

8. Câu bất cực thành. - Lập cái Tôn mà "danh từ trước" và "danh từ sau", bên đối phương đều không nhìn nhận. Như đối với khoa học mà lập như vầy:

Tôn: 1. Cốc thần, Thái cực tức là Chơn như.

2. Thần Tạo vật chính là Thái cực.

Bên Khoa học không nhìn nhận danh từ trước là "Cốc thần, Thái cực hay Thần Tạo vật" và cũng không nhìn nhận danh từ sau là "Chơn như hay Thái cực". Phàm lập luận mà bên đối phương không hiểu, hoặc hiểu mà không nhìn nhận, thì không thể lý luận được nữa. Nên bị lỗi "bất thành".

Tóm lại, ba lỗi bất thành này (Năng biệt, Sở biệt và Câu bất thành) bên đối phương không hiểu, hoặc hiểu mà không công nhận. Bởi hai nguyên nhơn:

1. Lập không đúng.

2. Lập đúng mà thiếu lời khôn khéo giản biệt, nên bị lỗi ấy.

9. Tương phù cực thành. - Lập cái Tôn mà trùng ý kiến với bên đối phương. Như lập:

Tôn: 1. Cơm ăn no bụng.

2. Nước uống đã khát.

Phàm cãi nhau là vì hai bên ý kiến không đồng. Nếu bên khách đã nhìn nhận như mình, mà mình còn lập thêm cái tôn ra nữa thì vô ích, nên bị lỗi "tương phù" (trùng điệp).

Trong 9 lỗi về Tôn, tứ 1 đến 5 là thuộc về lỗi "tương vi"; từ 6 đến 8 là thuộc vể lỗi "Bất thành". Lỗi thứ 9 vì lập trùng điệp, nên không có hiệu quả. 9 lỗi về tợ Tôn, giải thích đã rồi, bây giờ sẽ nói 14 lỗi về tợ Nhơn.

PHỤ BÀI HỌC ÔN

(ÔN LẠI 9 LỖI VỀ TỢ TÔN)

Quý vị nên xét kỹ, những câu sau này, đối với 9 lỗi trong tợ Tôn, thuộc về lỗi gì?

1. Mẹ tôi không có chồng.

2. Không có Trời Đất Quỷ Thần.

3. Không Nhơn quả, Luân hồi.

4. Không Thiên đường và Địa ngục.

5. Trời sanh muôn loại.

6. Trời không luân hồi.

7. Minh sơ sanh Thần ngã.

8. Vò vò bắt sâu làm con của nó.

9. Tai nghe mùi thơm.

10. Tai nghe tiếng, mũi ngửi mùi.

11. Tôi trường sanh bất tử.

12. Vật này bao nhiêu mà rẻ vậy.

13. Ông mù này, cái chi cũng thấy.

14. Ngựa đua dưới nước, tàu chạy trên bờ.

Khóa IX. Nhơn Minh Luận. Nhơn Minh Luận Cương Yếu. B. Nhơn

B. NHƠN

Nhơn là nguyên nhơn hay lý do. Phàm một sự vật hay câu nói gì, cũng đều có nguyên nhơn hay lý do cả.

Như nói: - Tôn : Tôi muốn ăn cơm.

- Nhơn: Vì tôi đói bụng vậy (lý do).

Phàm cái "Nhơn" nào đủ cả ba tánh chất sau đây, mới đúng đắn. Trái lại, nếu thiếu một, thiếu hai, hoặc thiếu ba, thì cái Nhơn ấy có lỗi. 14 lỗi về Nhơn sau này, cũng bởi thiếu một, hai hoặc ba tánh chất sau đây. Vậy quý vị nên nhớ kỹ ba tánh chất của Nhơn.

1. Biến thị Tôn pháp tánh. - Nghĩa là: Cái Nhơn phải bao trùm cả Tôn (tánh chất thứ nhứt).

Như Lập: - Tôn: Tôi muốn ăn cơm.

- Nhơn: Vì tôi đói bụng vậy.

Cái Nhơn "Vì tôi đói bụng" này, nó trùm được danh từ trước của Tôn là "Tôi muốn"; và cũng trùm được danh từ sau của Tôn là "Ăn cơm".

Nghĩa là: Vì tôi đói bụng, nên "tôi muốn"; và vì tôi đói bụng, nên "tôi ăn cơm".

2. Đồng phẩm định hữu tánh. - Nghĩa là cái Nhơn quyết định phải hoàn toàn hoặc ít nhứt là phải có một phần liên quan với Đồng dụ. Nó phải là đồng một tánh chất như Đồng dụ (tánh chất thứ hai của Nhơn).

"Như anh A " là đồng dụ. Nghĩa là anh A cũng "vì đói bụng" (Nhơn) nên "muốn ăn cơm" (Tôn).

Cái Nhơn "vì đói bụng" này, hoàn toàn liên quan với Tôn và

Đồng dụ (thí dụ thuận).

3. Dị phẩm biến vô tánh. - Cái "Nhơn" này đối với Dị dụ (thí dụ về bề trái) phải hoàn toàn không liên quan; nghĩa là tánh chất của Nhơn, phải hoàn toàn không có trong Dị dụ mới được (tánh chất thứ ba của Nhơn).

Cái Nhơn "vì đói bụng" này, đối với Dị dụ hoàn toàn không có liên quan; nghĩa là: anh B (Dị dụ) đã no bụng (trái với Nhơn: đói bụng), nên không muốn ăn (trái với Tôn: muốn ăn).

14 LỖI VỀ NHƠN

Phàm lập cái "Nhơn", phải tránh 14 lỗi sau này, thì cái "Nhơn" ấy mới hoàn toàn đúng đắn, chia làm 3 loại:

1. BỐN LỖI BẤT THÀNH:

1. Lưỡng câu bất thành. - Lập cái Nhơn mà cả chủ và khách đều không nhìn nhận.

Như lập: - Tôn: con rắn Hổ mây chạy mau.

- Nhơn: Vì nó có chân vậy (nguyên nhơn)

Cả chủ và khách đều không nhìn nhận "rắn hổ có chân". Nay lại lập cái Nhơn "vì có chân", nên cái Nhơn này chẳng thành.

2. Tuỳ nhứt bất thành. - Phàm lập cái Nhơn, phải chủ và khách hai bên đều công nhận, ít nhứt là một bên khách phải có công nhận, thì cái nhơn ấy mới thành. Nay cái Nhơn này bên khách không công nhận nên bị lỗi "Tuỳ nhứt bất thành". Như đối với nhà Khoa học mà lập như vầy:

Như lập: - Tôn: Vò vò không sanh con (trứng)

- Nhơn: Vì nó bắt sâu làm con vậy.

Theo Khoa học nói con Vò vò đẻ trứng trong tổ, rồi bắt sâu nhét vào làm mồi, để cho con nó khi nở ra có mồi ăn. Nay lập cái Nhơn "bắt sâu làm con" thì bên khách (Khoa học) không công nhận, nên bị lỗi.

3. Dự dự bất thành. - cái Nhơn dụ dự chẳng nhứt định, nên không thành. Như ở xa thấy mù mù, không rõ đó là sương mù hay khói mù, lại lập như vầy:

Như lập: - Tôn: Chỗ kia có lửa

- Nhơn: Vì có mù (mây mù).

Nếu vì “khói mù” thì cái Tôn này có lửa (đúng); còn nếu vì “mây mù” thì cái Tôn này không lửa (không đúng).

Cái Nhơn này người ta có thể lập ngược lại như vậy:

Như lập: - Tôn: Chỗ kia không lữa

- Nhơn: Vì có mù (mây mù).

Bởi cái Nhơn này có thể lập được cả hai Tôn, vừa "có lửa" và vừa "không có lửa",

dụ dự không nhứt định, nên bị lỗi "bất thành".

4. Sở y bất thành. - Chỗ y cứ của mình, bên khách không công nhận. Như tín đồ Nhứt thần giáo đối với Khoa học hoặc Phật giáo mà lập như vầy:

Như lập: - Tôn: Thần sanh ra mọi vật

- Nhơn: Vì trong kinh của Đạo tôi nói vậy.

Phải là tín đồ của Tôn giáo họ, mới nhìn nhận kinh của Đạo họ là đúng. Còn đối với khoa học hay Phật giáo, không nhìn nhận kinh sách của họ, mà y cứ nơi kinh sách đó để lập luận với người ngoài Đạo mình, nên bị lỗi "sở y bất thành".

Một tỷ dụ thứ hai: Theo trong Nhơn minh có lập cái lượng như vầy:

Như lập: - Tôn: Hư không có thật.

- Nhơn: Vì muôn vật đều y hư không vậy.

Phái "vô không luận", họ chẳng công nhận "thật có hư không". Nếu với phái này, mà lập cái Nhơn như vậy thì bị lỗi "sở y bất thành".

Bốn lỗi "bất thành" đã nói rồi, bây giờ sẽ nói đến sáu lỗi "bất định"

II. SÁU LỖI BẤT ĐỊNH:

1. Cọng bất định. - Cái Nhơn này liên quan cả Đồng dụ và Dị dụ, nên bị lỗi "không nhứt định"

BIỂU

Nếu nói anh A "vì ăn xoài sống" mà đau như anh B, thì tại sao anh D cũng "ăn xoài sống" mà lại không đau? Bởi thế nên người ta có thể lập cái Tôn ngược lại rằng:

Người ta có thể nói rằng: Vậy thì "vì ăn xoài sống" mà bị đau như anh A, hay "vì ăn xoài sống" mà không đau như anh D?

Bởi lập cái Nhơn bất định như vậy nên có lỗi

2. Bất cộng bất định. - Cái nhơn này không có liên quan với Đồng dụ.

BIỂU

Cái Nhơn "vì tai nghe" này, đối với "Đồng dụ" và Dị dụ đều không có liên quan chút nào cả, nên cũng bị lỗi "bất định". Bởi cái nhơn này người ta có thể lập ngược lại như vầy:

Vậy, "vì tai nghe" mà tiếng nói thường còn như hư không? Hay "vì tai nghe" mà tiếng nói vô thường như cỏ cây? Bởi thế nên cái Nhơn này bị lỗi "bất định".

3. Đồng phẩm nhứt phần chuyển, Dị phẩm biến chuyển bất định:

Cái nhơn đối với Đồng dụ thì có dính líu một phần, còn Dị dụ thì hoàn toàn dính líu.

Nếu cái Nhơn "vì có lửa", dụ như lửa ở nhà bếp, thì Tôn này có "khói"; còn "vì có lửa", dụ như lửa rượu, thì cái Tôn này "không khói". Vì cái Nhơn này, đối với Tôn "có khói" hay "không khói" đều không nhứt định, nên cái Nhơn này có lỗi bất định. Bởi người ta có thể lập ngược lại như vầy:

4. Dị phẩm nhứt phần chuyển, Đồng phẩm biến chuyển bất định:

Cái Nhơn này đối với Dị dụ có dính líu một phần, còn đối với Đồng dụ thì phải hoàn toàn dính líu, nên cái Nhơn này cũng bị lỗi "bất định".

Phàm Đồng dụ thì phải hoàn toàn liên quan cả Tôn và Nhơn; còn Dị dụ thì hoàn toàn không dính líu gì đến Tôn và Nhơn, như thế mới đúng.

Nay cái Nhơn này, đối với Dị dụ bị dính líu hết mốt phần. Bởi thế cái tánh chất thứ ba của Nhơn là "Dị phẩm biến vô tánh", nên bị lỗi; vì khách có thể hỏi lại rằng: "Vì không tay,

nên leo cây giỏi như con rắn"; hay vì không tay, nên "chẳng biết lao cây như con bò?".

Bởi thế nên cái Nhơn này bị lỗi "bất định".

5. Câu phẩm nhứt phần chuyển bất định:

Cái Nhơn này, đối với Đồng dụ và Dị dụ đều chỉ có dính líu một phần, nên cũng bị lỗi "bất định".

BIỂU

Cái thí dụ thứ hai:

Nếu cái Nhơn "vì hữu hình" này, mà dụ như cần thú, thì cái Tôn này “có chết", còn cái Nhơn "vì hữu hình" mà thí dụ như nước, thì cái Tôn này "không chết".

Phàm Dị dụ là dụ bề trái của Tôn và Nhơn, nên phải dùng những vật "không chết". (trái với Tôn) và "vô hình" (trái với Nhơn) để làm thí dụ. - Nay cái Dị dụ này chỉ trái với Nhơn được phân nữa. Vì ngoại nhơn có thể hỏi lại rằng: vậy "hư không, không chết" vì vô hình vậy? Hay "tượng gỗ không chết" vì hữu hình vậy? Bởi hữu hình (tượng gỗ) vô hình (hư không) đều không chết, nên cái Nhơn này bị lỗi "bất định".

6. Tương vi quyết định bất định:

Chủ và khách lập lượng trái nhau; song cả hai đều không có lỗi, và đều quyết định thành lập được. Nhưng không bên nào phá được bên nào.

Hai cái lượng này rất mâu thuẫn nhau, song đều quyết định thành lập được. Bên khách vẫn công nhận "sóng có chuyển động", bên chủ cũng nhận "sóng tức là nước". Nhưng không bên nào phá được bên nào, nên Nhơn này bị lỗi "bất định". Đây cũng là vì thiếu lời lẽ khôn khéo, để làm cho người ta phục mình. Thưở xưa có người nói: “Ai lập trước thì hơn".

6 lỗi "Bất định" đã giải thích rồi, bây giờ sẽ nói đến 4 lỗi tương vi.

III. BỐN LỖI TƯƠNG VI

1. Pháp tự tướng tương vi.:- Cái Nhơn trái (mâu thuẩn) với tự tướng (lời nói trắng) của danh từ sau.

Đã có động thì làm sao lại thường còn; nên cái Nhơn "có động" này, rất trái với tiếng "thường còn" là lời nói trắng về danh từ sau của Tôn.

2. Pháp sai biệt tương vi Nhơn.:- Cái Nhơn trái (mâu thuẫn) với ý hứa (ẩn ý) của danh từ sau.

- Tôn: Loài người quyết định có người tạo ra (ý hứa là một vị thần).

Như lập: - Nhơn : Vì có trí khôn và mắt, tai v.v...

- Đồng dụ : Như con do cha mẹ sanh ra

Trong cái Tôn này, về chữ "quyết định có người tạo ra" là do người lập Tôn, ẩn ý của họ muốn nói: Người tạo ấy là một vị Thần. Và ẩn ý của họ cho vị Thần ấy có ba đức tánh sau này: 1. Toàn trí toàn năng, 2. Thường còn, 3. Độc tôn. Nhưng cái Nhơn này nó lại trái ngược (mâu thuẩn) với ẩn ý của họ:

1. Nếu vị thần ấy tạo ra loài người có trí khôn và mắt tai v.v...như cha mẹ sanh con; vậy cha mẹ "không toàn trí toàn năng", vì sanh ra có những đứa con ngỗ nghịch với cha mẹ, thì vị thần ấy cũng "không toàn trí toàn năng" vì tạo ra loài người mà có những kẻ oán trách lại vị Thần ấy, và giữa loài người, không biết bao nhiêu những điều bất bình đẳng.

2. Cha mẹ sanh ra con, đến khi già phải chết "không phải thường còn"; vậy vị Thần ấy đã sanh ra loài người, thì vị thần ấy cũng phải chết, "không thường còn".

3. Cha mẹ sanh ra con, tất nhiên phải có Ông, Bà sanh lại cha mẹ, nên cha mẹ không phải "độc tôn". Vậy thì vị Thần ấy đã tạo ra loài người, thì vị thần ấy cũng phải có một vị thần lớn hơn sanh ra, nên vị thần ấy cũng không "độc tôn".

Bởi thế nên cái Nhơn này bị lỗi mâu thuẫn với ý hứa (ẩn ý) của danh từ sau là "người tạo ra".

3. Hữu pháp tự tưởng tương vi Nhơn. - Cái Nhơn mâu thuẫn với lời nói trắng (tự tướng) về danh từ trước của Tôn.

- Tôn : Phải có một ông Vô hình tạo ra Vũ trụ

Như lập: - Nhơn :Vì Vũ trụ có trật tự vậy

- Đồng dụ: Như ông Kiến trúc sư làm nhà.

Cái Nhơn "Vì vũ trụ có trật tự" này, rất trái ngược với danh từ trước của Tôn là "Ông Vô hình". Đã Vô hình thì làm sao tạo ra Vũ trụ là vật hữu hình và có trật tự được? Phải vật hữu hình mới tạo ra vật hữu hình. Như ông kiến trúc sư, vì hữu hình mới tạo ra cái nhà hữu hình được.

4. Hữu pháp sai biệt tương vi nhơn. - Cái Nhơn trái ngược với ý hứa (ẩn ý) về danh từ trước của Tôn.

- Tôn : Phải có một đấng sanh ra vũ trụ

Như lập: - Nhơn : Vì vũ trụ có thứ tự vậy.

- Đồng dụ: Như ông thợ làm nhà.

Người lập lượng này, nếu nói trắng ra "Có một ông Thần", thì sợ bên đối phương không công nhận, mà phải bị lỗi "Sở biệt bất thành", nên họ chỉ nói một cách hồn hàm là "Có một Đấng". Song ẩn ý của họ muốn nói "Đấng ấy là một vị Thần"; và họ cho vị Thần này có 3 đức tánh: 1. Thường còn, 2. Cao cả, 3. Sanh vạn vật.

Nhưng Đấng ấy đã sanh ra được vạn vật, thì Đấng ấy tất nhiên cũng phải bị người khác lớn hơn sanh ra và chết; không phải cao cả và thường còn. Cũng như ông thợ làm nhà.

Vì cái Nhơn này, trái ngược với ẩn ý của danh từ trước, nên bị lỗi "tương vi". Ngoại nhơn có thể lập lượng bác lại rằng:

- Tôn: Đấng ấy phải bị người khác sanh ra và phải chết.

Như lập : - Nhơn : Vì Đấng ấy sanh ra vũ trụ vậy.

- Đồng dụ: Như ông thợ làm nhà.

14 lỗi về Tợ Nhơn, chúng tôi đã giải thích rồi, sau đây sẽ nói 10 lỗi về Tợ dụ.

PHỤ BÀI HỌC ÔN

(ÔN LẠI 14 LỖI VỀ TỢ NHƠN)

Quí vị nên xét kỹ các lượng sau này, rồi chỉ ra: lỗi của Tôn, lỗi của Nhơn, và nói rõ tại sao

Lượng thứ I: - Tôn: Nhơn loại quyết định có người tạo

- Nhơn : Vì có trí khôn và đủ cả mắt, tai v.v...

- Đồng dụ : Như con, phài có cha mẹ sanh ra.

Lượng thứ II: - Tôn: Gió thường còn

- Nhơn : Vì có động vậy

- Đồng dụ: Như hư không

- Dị dụ: Như sóng

Lượng thứ III: - Tôn: Phải có một Đấng sanh ra vũ trụ

- Nhơn : Vì vũ trụ có trật tự vậy

- Đồng dụ : Như ông Kiến trúc sư làm nhà

Lượng thứ IV: - Tôn: Phải có một ông vô hình tạo ra vũ trụ

- Nhơn : Vì vũ trụ có trật tự vậy

- Đồng dụ : Như ông thợ làm nhà.

Khóa IX .Nhơn Minh Luận. Nhơn Minh Luận Cương Yếu. C. Dụ

C. DỤ

Phàm lấy một vật gì mà bên đối phương đã biết và đã công nhận, để so sánh chúng minh với một vật khá mà bên đối phương kia chưa biết, hoặc chưa công nhận thì gọi là "Dụ".

Thí dụ khi lập cái "Tôn thường còn", thì phải lấy tất cả những vật "thường còn" làm Đồng dụ; trái lại, phải lấy tất cả những vật "vô thường" làm Dị dụ.

Về Tợ dụ có 10, chia làm 2 loại:

I. TỢ ĐỔNG DỤ CÓ 5:

1. Năng lập pháp bất thành. - Phàm cái Nhơn là để thành lập cái Tôn, nên cái Nhơn là "Năng lập pháp" còn cái Tôn là "Sở lập pháp". Cái Dụ này trái ngược Nhơn, nên bị lỗi "bất thành"

Như lập: - Tôn: Con ngựa chạy hay

- Nhơn : Vì có bốn vó

- Đồng dụ : Như con rắn hổ ngựa

Cái Dụ này hiệp với Tôn (chạy hay), trái với Nhơn (thiếu chân)

2. Sở lập pháp bất thành. - Nhơn là Năng lập mà Tôn là Sở lập (bị lập). Cái dụ này trái ngược với Tôn, nên cũng bị lỗi "bất thành".

Như lập: - Tôn: Người ta không bay được.

- Nhơn : Vì thiếu hai cánh

- Đồng dụ : Như mây (không cánh, bay được)

Cái Dụ này hiệp với Nhơn (thiếu cánh) và trái với Tôn (không bay).

3. Câu bất thành.– Cái Dụ này trái ngược với Tôn và Nhơn. Bởi lấy Dị dụ làm Đồng dụ, nên bị lỗi "bất thành".

Như lập: - Tôn : Tiếng thường còn

- Nhơn : Vì tai nghe vậy

- Đồng dụ : Như bàn, ghế.

Bàn, ghế "vô thường" nên trái với Tôn, và "tai không nghe được", nên trái với Nhơn.

4. Vô hiệp. - Cái Dụ này không có lời phối hiệp để kết thúc lại cho dễ hiểu.

Như lập: - Tôn : Người ta phải chết

- Nhơn : Vì có sanh vậy

- Đồng dụ : Như chim v.v...

Đáng lẽ phải nói lời phối hiệp để kết thúc lại như vầy: "Người ta có sanh (Nhơn) phải có chết (Tôn). Phàm vật gì có sanh (Nhơn) phải có chết (Tôn), như chim v.v..."thời người ta mới dễ hiểu. Cái này chỉ nói tắt rằng "như chim"; làm cho người ta không hiểu: Như chim có hai cánh, hay là như chim có mỏ? nên bị lỗi "vô hiệp".

5. Đảo hiệp. - Lời thí dụ, kết thúc phối hiệp lại trái ngược. Phàm kết thúc phối hiệp thì phải nói cái Nhơn trước rồi nói cái Tôn sau.

Như lập: - Tôn : Người ta phải chết

- Nhơn : Vì có sanh vậy

- Đồng dụ : Phàm vật gì có sanh (Nhơn) thì phải có chết (Tôn) như chim v.v ...

Nay kết thúc lại trái ngược, nghĩa là: Phối hiệp Tôn trước rồi Nhơn sau.

Như lập: - Tôn : Người ta phải chết

- Nhơn : Vì có sanh vậy

- Đồng dụ : Phàm có chết (Tôn) phải có sanh (Nhơn) như chim v.v ...

Bởi vì nói "có sanh phải có chết" thì ai cũng thấy; còn nói "có chết phải có sanh", người ta khó nhận.

II. TỢ DỊ DỤ CÓ 5:

Phàm Dị dụ là dụ bề trái của Tôn và Nhơn, nên phải hoàn toàn trái ngược với Tôn và Nhơn.

1. Sở lập pháp bất khiển. - Cái Dị dụ này không trái với Tôn

Như lập: - Tôn : Tiếng nói thường còn

- Nhơn : Vì vô hình vậy

- Đồng dụ : Như hư không

- Dị dụ: như vi trần (vi trần hữu hình và thường còn)

Vi trần có hình chất mà lại thường còn. Nếu lấy vi trần làm Dị dụ, thì chỉ trái với

Nhơn (vô hình) mà không trái với Tôn (thường) nên bị lỗi.

2. Năng lập pháp bất khiển. - Cái Dị dụ này không trái với Nhơn

Như lập: - Tôn : Tiếng nói thường còn

- Nhơn : Vì vô hình vậy

- Đồng dụ : Như hư không

- Dị dụ: như điện chớp (vô hình, không thường).

Lấy điện chớp làm Dị dụ, thì chỉ trái với "Tôn thường còn", mà không trái với "Nhơn vô hình", nên bị lỗi.

3. Câu bất khiển. - Cái Dị dụ không trái với Tôn và Nhơn. Lỗi này vì lấy Đồng dụ làm Dị dụ.

Như lập: - Tôn : Người phải chết

- Nhơn: Vì có sanh vậy

- Đồng dụ : Như cỏ cây

- Dị dụ: như loài vật

Phàm Dị dụ là phải trái với Tôn và Nhơn. Nay dùng cái Dị dụ này không trái với Tôn và Nhơn nên bị lỗi.

4. Bất ly. - Dị dụ không có lời kết thúc để ly biệt Tôn và Nhơn

Như lập: - Tôn : Tiếng nói thường còn

- Nhơn : Vì không hình chất

- Đồng dụ : Những gì vô hình đều thường còn, như hư không

- Dị dụ: như bàn ghế

Về Dị dụ, đáng lẽ cũng phải có lời phối hiệp kết thúc để ly biệt Tôn và Nhơn như vậy:

"Phàm những gì vô thường, thì đều có hình chất, như bàn ghế". Nay chỉ nói tắt rằng:

"Như bàn ghế" Làm cho người ta không hiểu: Như bàn ghế có bốn chân? Hay như bàn ghế có mặt?

Phải lưu ý: Về Đồng dụ, nếu thiếu lời phối hiệp để kết thúc, thì gọi là "Vô hiệp";

còn bên Dị dụ, nếu thiếu lời phối hiệp để kết thúc, thì gọi là "bất ly".

5. Đảo ly. - Lời kết thúc của Dị dụ, để ly biệt Tôn và Nhơn, lại phối hiệp một cách trái ngược.

Như lập: - Tôn : Tiếng thường còn

- Nhơn : Vì vô chất ngại

- Đồng dụ : Như hư không

- Dị dụ: những gì có chất ngại (Nhơn) đều vô thường (Tôn) như bình, bàn v.v...

Phàm lời phối hiệp để kết thúc của Dị dụ là phải nói Tôn trước rồi Nhơn sau, mới thuận. Như nói: "Những gì vô thường (Tôn) thì đều có chất ngại (Nhơn) như bình, bàn v.v... "Nay phối hiệp ngược lại Nhơn trước Tôn sau, nên bị lỗi "Đảo ly".

Lưu ý: - về Đồng dụ, khi kết thúc, phải nói Nhơn trước rồi nói Tôn sau. Nếu trái lại thì bị lỗi "Đảo hiệp". Về Dị dụ, khi kết thúc, phải nói Tôn trước rồi nói Nhơn sau. Nếu trái lại thì bị lỗi "Đảo ly". 10 lỗi về Tợ Dụ đã giải thích rồi.

PHỤ BÀI HỌC ÔN

Quý vị nên xét kỹ các lượng sau này: Tôn thuộc về lỗi gì? Nhơn thuộc về lỗi gì? Và Dụ thuộc về lỗi gì?

Lượng thứ I: - Tôn : Người ta phải chết

- Nhơn : Vì có sanh vậy

- Đồng dụ : Phàm có chết phải có sanh, như chim

- Dị dụ: Phàm không sanh thì không chết, như hư không

Lượng thứ II: - Tôn : Tiếng nói thường còn

- Nhơn : Vì vô hình vậy

- Đồng dụ : Như hư không

- Dị dụ: Như vi trần

Lượng thứ III: - Tôn : Tiếng nói thường còn

- Đồng dụ : Như hư không

- Dị dụ: Như điện chớp

Lượng thứ IV: - Tôn : Người ta phải chết

- Nhơn : Vì có sanh vậy

- Đồng dụ : Như cỏ cây

- Dị dụ: Như loài vật. Hoặc lập nhiều lượng khác