Phật học phổ thông 2

Khóa V. - Lời Nói Đầu

GIÁO HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM

Hòa Thượng THÍCH THIỆN HOA

PHẬT HỌC

PHỔ THÔNG

QUYỂN HAI

KHÓA V-VI-VII-VIII

(Tái bản lần thứ chín)

NHÀ XUẤT BẢN TÔN GIÁO

HÀ NỘI - PL :2555 - DL:2012

THÀNH HỘI PHẬP GIÁO TP. HỒ CHÍ MINH

TỔ IN ẤN VÀ PHÁT HÀNH KINH SÁCH

Thực hiện

Địa chỉ: 294 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, P.8, Q.3, TP. HCM

ĐT: 08 38469721 - 0933388668

LỜI NÓI ĐẦU

Trong Phật học Phổ thông từ khóa I đến khóa IV, chúng tôi đã trình bày xong Ngũ thừa Phật giáo. Những bài viết ra đều chỉ đề cập đến những vấn đề rất cần thiết mà mọi Phật tử cần biết trong bước đầu mới nhập đạo. Với bốn khóa ấy, nếu ai chịu khó đọc kỹ cũng đã tự xây dựng được cho mình một căn bản giáo lý khá vững chắc rồi.

Từ khóa V này trở đi, bài học sẽ đi sâu dần vào giáo lý. Như trong khóa này, năm bài đầu sẽ dành riêng cho lịch sử Phật giáo, bắt đầu từ nguồn gốc Ấn Độ đến cuộc phát triển sang Trung Hoa, rồi đến sự du nhập vào Việt Nam. Bài thứ sáu, bảy và tám nói về mười Tôn phái Phật giáo ở Trung Hoa, cuối cùng bài chín và mười, chúng tôi trình bày về quan niệm Phật giáo đối với hai vấn đề trọng đại của Triết học ngày nay: Vũ Trụ Quan và Nhân Sinh Quan.

Xuyên qua lịch trình truyền giáo của Phật giáo qua các thời đại và các Quốc độ, quý Phật tử cần chú ý hai đặc tính thù thắng của Đạo Phật: đặc tính phổ biến và đặc tính tùy duyên. Có phổ biến mới tùy duyên và cũng do tùy duyên càng phổ biến hơn; và tuy tùy duyên và phổ biến mà sắc thái vẫn là sắc thái riêng của Phật giáo. Biển hòa với nước của trăm sông, biển vẫn cứ là biển để trở lại cung cấp nước cho trăm sông. Chính do hai đặc tính rộng lớn này mà mỗi khi du nhập vào Quốc độ nào là

thích nghi ngay được với cá tính rất sai biệt của từng dân tộc, chứ chưa hề ép buộc một dân tộc nào xây lưng sấp mặt lại với tập tục và lễ nghi cổ truyền để đồng hóa theo mình. Riêng với nước Việt Nam ta, tinh thần Phật giáo và tâm hồn dân tộc đã hòa hợp với nhau một cách kỳ diệu trong một nguồn cảm nghĩ chung từ hai ngàn năm nay, khắng khít với nhau, gắn bó nhau như hình với bóng, như keo với sơn. Nguồn cảm nghĩ chung ấy đã, đang và sẽ còn rào rạt mãi trong dòng máu Việt, còn bàng bạc mãi trên luống đất Việt qua các biến cố thăng trầm của lịch sử Việt. Dù được thừa nhận là Quốc giáo hay không, lúc nào cũng như lúc nào, tinh thần phổ biến và tùy duyên của Phật giáo không vì sự thiên vị của thời đại hay những hình thức giả tạo bề ngoài mà ngưng thấm nhuần đời sống nội tâm của quảng đại quần chúng Việt, để cùng với quảng đại quần chúng ấy chung chia những nỗi vui buồn vinh nhục. Càng gặp bước khó khăn chung, nó lại càng tùy duyên phổ biến vào lòng đất Việt hơn, để hòa hợp với lòng dân Việt đang khao khát. Nghiễm nhiên, địa vị của Phật giáo Việt Nam là địa vị một Quốc giáo “ bất thành văn” (1), một Đạo của dân tộc vậy.

Với vấn đề Vũ trụ quan, Nhân sinh quan, chúng ta lại bước qua một địa hạt khác, địa hạt thuần lý. Đó là một vấn đề gai góc, không những đòi hỏi một kiến thức uyên thâm, một trí lượng vô tận mà còn đòi hỏi những phương tiện ngôn ngữ diễn đạt không hạn cuộc. Vì vấn đề này, các Triết gia xưa nay đã làm chảy nhiều mực, phí nhiều giấy, tổn nhiều hơi sức,

nhưng cuối cùng vẫn chưa đi đến đâu. Vì sao ? Vì vũ trụ vốn vô biên không ngằn mé; đem một trí lượng hữu hạn có ngằn để ức đạt thì làm sao ức đạt tới được! Đó là chưa nói đến phương tiện ngôn ngữ không thể ra ngoài giới hạn nhỏ hẹp của nó. Chính vì lý do sau mà ngay trong Phật giáo, cách lập ngôn để kiến giải vấn đề Vũ trụ, Nhân sinh cũng có nhiều điểm dị đồng. Tuy các Tổ đều đồng ý nhau trên các yếu điểm đại cương chung về Vũ trụ quan, Nhân sinh quan, song Tiểu thừa giáo, Đại thừa thủy giáo, Đại thừa chung giáo, Đại thừa đốn giáo, Đại thừa viên giáo, mỗi mỗi đều diễn đạt sai khác nhau. Sự sai khác đó, phải chăng vì cái lý viên dung của chúng sanh vô biên, của vũ trụ vô cùng?

Nay trình bày lại vấn đề này, chúng tôi chọn lấy những phần tổng quát, tham vọng rất nhỏ hẹp của chúng tôi là giúp quý Phật tử có một khái niệm tối thiểu, dùng làm kim chỉ nam, dùng làm đuốc soi đường cho vấn đề mà thôi. Ngọn đuốc do chúng tôi cung ứng ở đây, ánh sáng tuy le lói, song nó là ngọn đuốc đứng đắn, chắc chắn sẽ rọi được đường cho quí vị trong công việc suy tầm nghiên cứu ngày mai, khi bước vào rừng giáo lý của các Tôn phái.

Từ khóa VI trở lên, chúng tôi sẽ đi sâu vào Kinh Luận. Theo chương trình phổ thông này, chúng tôi không chú trọng theo thứ tự như “Tứ thời phán giáo” của ngài Thiên Thai hay “Ngũ thời phán giáo” của ngài Hiền Thủ mà chỉ chú trọng vào sự nhu cầu cần

thiết của quý Phật tử trong thực tế. Vấn đề nào nên biết trước, chúng tôi giải thích trước, vấn đề nào nên giải thích sau chúng tôi để lại sau. Nếu cần phải nói đến một loại thứ tự trong chương trình học này thì đây là một loại thứ tự riêng, nhằm một mục đích rất thực tiễn là giúp quý Phật tử đạt được càng nhiều mục đích càng hay trong việc học hỏi. Vì vậy mà chúng tôi chỉ tùy thời, tùy cơ cung ứng cho quý Phật tử một cây thang giáo lý thật sát với hoàn cảnh.

Đó là một việc làm, đòi hỏi nhiều sáng kiến, nhiều công sức, nhiều thời gian mà một số ít người không làm nổi. Vì vậy, chúng tôi tha thiết yêu cầu quý Thấy và quý Phật tử gần xa chung công góp sức giúp đỡ chúng tôi về mọi phương tiện tinh thần cũng như vật chất, để chúng tôi hoàn thành sứ mạng “ Tác Như Lai sứ, hành Như Lai sự”

Rất mong

Ban Hoằng Pháp

(1) Bất thành văn : không có một văn kiện, một sắc lệnh nào xác định.

Khóa V. - Bài Thứ Nhứt - Lịch Sử Phật Giáo Ấn Độ

BÀI THỨ NHỨT

LỊCH SỬ PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ

DÀN BÀI

A. MỞ ĐỀ: Muốn hiểu rõ và truyền bá giáo lý Phật đà một cách có hiệu quả, chúng ta cần học lịch sử Phật giáo.

B. CHÁNH ĐỀ:

I. Sự khai nguồn của Giáo chủ Thích Ca

1. Tình trạng xã hội đen tối và tư tưởng phức tạp ở Ấn Độ khi Đức Phật ra đời.

2. Đức Phật Thích Ca, vị Giáo chủ của Đạo Từ Bi và Trí Tuệ.

a. Niên lịch giáng sinh

b. Quốc độ và dòng họ

c. Hình tướng và tư chất

d. Xuất gia

e. Thành đạo và thuyết pháp độ sinh

f. Phật nhập Niết bàn

II. Lịch sử truyền bá Phật giáo tại Ấn Độ

1. Bốn kỳ kết tập kinh điển

2. Nam phương và Bắc phương Phật giáo

3. Sự phát triển của Tiểu thừa và Đại thừa Phật giáo

4. Sự suy tàn của Phật giáo tại Ấn Độ.

C. KẾT LUẬN:

Nguồn ánh sáng phát huy từ Ấn Độ đã được lan tràn trên các nẻo đường thế giới.

BÀI THỨ NHỨT

LỊCH SỬ PHẬT GIÁO ẤN ĐỘ

A.-MỞ ĐỀ:

Khao khát cái tuyệt đối, khinh thường cái cái trương đối; mong cầu cái vĩnh viễn trường tồn, ruồng bỏ cái biến chuyển vô thường, người Viêt Nam nói riêng và người Á Châu nói chung đã được huân tập mấy ngàn năm trong một thái độ tư tưởng như trên, nên đã xem thường lịch sử, là một môn học theo sát sự biến chuyển vô thường của sự thế, mà mục đích là mong ghi chép một cách trung thành những gì đã mất hút trong bóng tối của thời gian.

Quan niệm khinh thường lịch sử ấy đã đem lại cho chúng ta nhiều điều tai hại không nhỏ. Chúng ta đã bỏ mất bao nhiêu bài học quý giá mà ông cha chúng ta mua với một giá rất đắt; chúng ta đã mất rất nhiều liên lạc với quá khứ, tắt mất đường thông cảm với người xưa, và đang lạc loài trong hiện tại vì không biết nên bỏ con đường nào và nên theo con đường nào. Người ta thường nói rất đúng: một dân tộc không quá khứ, thì cũng khó mà có tương lai.

Riêng trong phạm vi Phật Giáo chúng ta, tìm về cho đúng nguồn gốc, thử vạch lại con đường đi truyề giáo của ông cha, xây dựng lại mô hình của một thời đại huy hoàng của Phật Giáo, đó là những công việc vô cùng khó khăn, nhọc mệt.

Nhưng mặc dù mệt nhọc, khó khăn, không lẽ thấy vết xe đổ của người xưa mà nay chúng ta không tránh, cứ nhắm mắt đi càn? Người xưa đã xem thường lịch sử, ngày nay trái lại, chúng ta phải dành cho nó một địa vị quan trọng. Có thấy rõ được nguồn gốc, sự phát triển, những thời đại thịnh suy của môt tôn giáo, chúng ta mới hiểu rỏ được giá trị chân thật của tôn giáo ấy. Nhất là nếu chúng ta là những người có nhiêm vụ truyền bá giáo lý của Phật Đà, thì hơn ai cả, chúng ta phải học lịch sử Đạo Phật để tìm hiểu lẽ thịnh suy, nguyên nhân những thành bại của công cuộc hoằng dương chánh pháp trên khắp năm châu, hầu bắt chước những điều hay có lợi cho Đạo, bỏ những điều dở, có hại cho Đạo, để Phật Pháp được hoằng truyền mãi mãi với thời gian.

Vậy trước tiên, chúng ta hãy trở về nguồn, tuần tự đi theo bước chân trên đường truyền giáo, từ khi Đức Giáo chủ Thích Ca mới xuất thế ở Ấn Độ, dần dần qua Trung Hoa, rồi đến Việt Nam, để cuối cùng có một ý niệm tổng quát về hiện tình Phật Giáo ở nước nhà và trên Thế Giới phức tạp ngày nay.

B.- CHÁNH ĐỀ

PHẬT GIÁO Ở ẤN ĐỘ

I.- SỰ KHAI NGUỒN CỦA ĐỨC GIÁO CHỦ THÍCH CA

1.- Tình trạng xã hội đen tối và tư tưởng phức tạp ở Ấn Độ khi đức Phật xuất thế

- Xét về sự bất bất công trong xã hội trên 2500 năm trước đây,

thì xã hội Ấn Độ có lẽ là một trong những xã hội có một chế độ xã hội và chính trị bất công nhất. Dân chúng Ấn Độ thời bấy giờ bị phân chia rất nhiều giai cấp khác nhau, tựu trung có thể liệt vào những giai cấp chính sau đây:

a)Bà la môn (Brahmanes) gồm những Giáo sĩ, những người giữ quyền thống trị tinh thần, phụ trách về lễ nghi, cúng bái. Họ tự nhận mình là hạng cao tợng, sinh từ lỗ miệng Phạm Thiên (Brahma) hay Phạm Thiên cầm cương lãnh đạo tinh thần dân tộc, nên có quyền ưu tiên được tôn kính, và an hưởng cuộc đời sung sướng nhất.

b) Sát-đế-ly (Kastryas) là hàng vua chúa quý phái, tự cho mình sinh từ cánh tay Phạm Thiên, thay mặt cho Phạm Thiên nắm giữ quyền hành thống trị dân chúng.

c) Vệ-Xá (Vaisyas) là những hàng thương gia chủ điền, tin mình sinh ra từ bắp về Phạm Thiên, có nhiệm vụ đảm đương về kinh tế trong nước (mua bán, trồng trọt, thu huê lợi cho quốc gia ).

d) Thủ-Đà-La ( Souđras) là hàng Hà tiện, nô lệ tin mình sinh từ gót chân Phạm Thiên, nên thủ phận làm khổ sai suốt đời cho các giai cấp trên.

Ngoài bốn giai cấp trên, còn có một hạng người hà tiện nhất là giống Ba-ri-a (Pariahs) giống dân tộc mọi rợ, bị coi như sống ngoài lề xã hội loài người, bị các giai cấp trên đối xử như thú vật, vô cùng khổ nhục, tối tăm.

Năm giai cấp này mặc y phục màu sắc khác nhau. Mỗi giai cấp sống theo luật lệ hệ thống cha truyền con nối, không được thay đổi nghề nghiệp hay cưới hỏi lẫn nhau, và không được di chuyển chổ ở khác. Theo luật Bà-la-môn, chỉ ba giai cấp trên có quyền đọc kinh, học đạo, còn hai giai cấp dưới thì đời đời chỉ làm nô lệ cho ba giai cấp trên mà thôi.

Hạng Bà-la-môn hưởng sung sướng nhàn hạ bao nhiêu, thì đám người hà tiện ở dưới lại khổ sở, nhục nhã bấy nhiêu. Sự bất công xã hội thật không thể nào diễn tả nổi. Giữa người với người, thật không có một nhịp cầu thông cảm nào, nguồn yêu thương tắc nghẹn, giai cấp này đối với giai cấp khác là địch thủ mà càng bóc lột được bao nhiêu là càng tốt bấy nhiêu.

Về phương diện tôn giáo, Triết học, tư tưởng thì xã hội Ấn Độ thời bấy giờ cũng diễn ra một cảnh tượng vô cùng hỗn tạp. Về tín ngưỡng người thờ thần lửa kẻ thờ thần núi, thần sông, kẻ thờ thần gió, thần chớp, thần mặt trời. Về triết học, kẻ cho rằng Phạm Thiên là căn bản của vũ trụ, vạn hữu, kẻ cho rằng đất là căn bản, kẻ cho rằng nước là căn bản, kẻ cho rằng gió là căn bản ...có phải đi xa hơn, từ cụ thể đến trừu tượng, lập ra những thuyết: thời gian luận, không gian luận, phươnghướng luận, chủ trương nhất nguyên, nhị nguyên, đa nguyên ...Gồm một trăm phái khác nhau, luôn luôn đã kích chóng báng nhau.

Tóm lại, xã hội Ấn Độ lúc bấy giờ là một xã hội về vật chất thì đang rên siết dưới ách bất công, áp

bức, về tinh thần thì đang quay cuồng, điên đảo trong những luồng tư tưởng lý thuyết rối reng, tà vay. Xã hội ấy đang khao khát tình thương và bình đẳng, đang mong chờ được chói rạng dưới ánh sáng của trí huệ. Trong hoàn cảnh ấy, Đức Phật Thích Ca đã xuất hiện đúng lúc để cứu vớt cõi đời sầu khổ.

2.- Đức Phật Thích Ca ,vị giáo chủ của Đạo Từ bi và Trí huệ:

a)Niên lịch Giáng Sinh.- Như chúng ta đã nói ở phần mở đề, người Phật Tử chúng ta không cho vấn đề lịch sử là quan trọng; lại thêm trải qua một thời gian lâu dài từ khi Đức Phật xuất hiện đến nay, tài liệu bị thất lạc nhiều, nên có nhiều thuyết khác nhau về niên lịch Giáng Sinh của Đức Phật.

Tuy thế, ngày nay để được thống nhất toàn vẹn về niên lịch Phật Giáo thế giới họp tại Đông Kinh năm 1952, đã thỏa thuận rằng ngày trăng tròn tháng hai của xứ Ấn Độ (tức ngày rằm tháng tư âm lịch) năm 624 trước Jésus Christ ra đời là ngày Đản sanh của Đức Phật Thích Ca. Như vậy, tính đến năm nay (2002) thì Đức Phật Giáng sinh đã được 2626 năm (2002+624). Nhưng nếu chúng ta thấy ghi Phật lịch 2508 (tính đến năm Tây lịch là 2002) là vì Tổng hội Phật Giáo Quốc Tế lấy năm nhập Niết-bàn của Đức Phật làm năm đầu kỷ nguyên, chứ không phải lấy năm sinh (2626-80 năm đời Đức Phật =2546).

b).Quốc độ và dòng họ.- Thời bấy giờ xứ Ấn Độ

gồm nhiều tiểu quốc, khi hòa khi chiến với nhau như đời Chiến quốc bên Tàu. Tuy thế, đại cuộc vẫn thu về nước Ma-kiêt-đà (Magatha) như nhà Chu ở Trung Quốc đối với các nước chư hầu vậy. Nước này lớn nhất ở phía nam sông Hằng Hà (Gange) làm trung tâm cho toàn xứ Ấn Độ. Ở phía Bắc xứ Ấn Độ, gần dưới chân dãy núi Hy-mã-lạp-sơn (Bây giờ là nước Népal) có một Quốc độ tên là Ca-tỳ-la-vệ (Kapilavastu). Vua trị vì nước này là Tịnh Phạn Vương (Sudhodana) thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ (Kastrya) dòng Kiền-Tất-la (Gotama) là một đại quý tộc ở Ấn Độ. Bà Hoàng Hậu, vợ của vua Tịnh Phạn là Ma Gia (Maha-maya) đến 45 tuổi mới có thai.

Theo tục lệ Ấn Độ, gần ngày sinh, Hoàng Hậu trở về nhà cha mẹ là vua A Nậu Thích Ca (Anucakya) ở nước Câu Ly (Koli). Một buổi bình minh, Hoàng Hâu ra dạo chơi trong vườn hoa Lâm Tỳ Ni (Lumbini) và sinh hạ Thái tử ở đấy. Thái tử được đặt tên là Tất Đạt Đa (Siddharta) và theo tục lệ Ấn Độ lấy họ mẹ là Thích Ca (Cakya). Sau khi đã sanh Thái tử Tất Đạt Đa được 7 ngày, Hoàng hậu Ma Gia tạ thế. Em gái của hoàng hậu là Ma Ha Ba Xà Ba Đề (Maha-Prajapati) thay chị nuôi Thái Tử Tất Đạt Đa cho đến lớn.

Thái tử Tất Đạt Đa, sau này tức là Đức Phật Thích Ca Mâu ni, vị Giáo chủ từ bi và trí huệ của Đạo Phật.

c)Hình tướng và tư chất.- Hình tướng của Thái Tử có những nét đặc biệt hơn người thường: Ngài có ba mươi hai tướng quý và tám mươi vẻ đẹp. Cho nên

khi xem tướng Ngài, Đạo sĩ A-Tư-Đa (Asita) đã tiên đoán sau này Ngài sẽ thành Phật, làm chủ cả tam thế, dắt đường chỉ nẻo cho chúng sinh thoát khỏi bể khổ luân hồi.

Thuở thơ ấu, tư chất thông minh và tánh tình đức độ của Ngài đã biểu lộ một cách rõ rệt. Những Đạo sĩ thông thái, những Võ sĩ tài danh đều được Tịnh Phạn vương mời đến dạy cho Thái Tử; và chẳng bao lâu Thái Tử đã trở thành một vị văn võ toàn tài, không ai sánh kịp.

Cùng một nhịp với tài năng, đức độ của Ngài cũng được phát triển một cách vô cùng nhanh chóng và sâu rộng. Tình thương của Ngài lan tràn, bao phủ tất cả mọi vật mọi người.

Và cũng do tư chất thông minh nhìn thấy rõ được tánh cách giả dối, vô thường của sự thế, và lòng thương vô hạn, không thể ngồi yên để nhìn thấy sự rên siết, khổ đau của cõi đời, nên tâm hồn của Ngài không bao giờ được yên ổn. Ngày đêm, Ngài luôn luôn nghĩ đến phương pháp cứu khổ cho chúng sinh.

Vua Tịnh Phạn, để làm khuây khỏa lòng con, truyền dựng lên một cung điện nguy nga, bày đủ trò đàn ca múa hát bao vây lấy Thái Tử, và còn cưới cho Ngài một người vợ tuyệt thế giai nhân là nàng Da Du Đà La (Yosodhara) nhưng Thái Tử vẫn không khuây nổi buồn mênh mông của cõi thế.

d) Xuất gia . -Năm ngài mười chín tuổi (có chỗ nói 29 tuối) sau khi đã để lại cho vua Tịnh Phạn một

người cháu nội là La Hầu La(Lahula).Thái-Tử quyết định rời bỏ Hoàng gia, từ bỏ cuôc đời vinh hoa phú quý, trốn ra khỏi hoàng thành, cắt tóc vào rừng sâu mong được yên tĩnh để tìm nghĩ phương pháp cứu độ chúng sinh thoát khỏi vòng khổ ải và đưa họ lên bờ giác ngô vĩnh viễn yên vui. Ban đầu Ngài phải đi tìm học hỏi với những đạo sĩ danh tiếng nhất Ấn Độ thời bấy giờ, nhưng rồi Ngài nhận thấy chân lý và lối tu hành của họ cũng không có gì là siêu thoát. Từ đó, Ngài đi vào ẩn trong dãy núi Tuyết-Sơn, phải tự mình tu luyện để tìm ra cái đạo giải thoát như ý Ngài mong muốn. Trong sáu năm trời tu khổ hạnh,Ngài cũng chưa thu thập được kết quả gì khả quan.Bấy giờ, Ngài mới đi đến núiTượng Đâù(Gajasirsa) bên bờ sông Ni Liên thuyền. Sau khi tắm rưã xong Ngài thọ bát cháo sữa (đề hồ) của mấy nàng mục nữ cúng. Rồi Ngài đi đến dưới gốc cây Tất-bát-la (Pippale, sau này người đời gọi là cây Bồ-đề nghĩa là cây giác ngộ, để kỷ niệm sự giác ngộ cuả Đức Phật dưới gốc cây ấy). Ngài ngồi thiền định ở đó và thề rằng:

"Nếu Ta ngồi đây mà không chứng được đạo quả, thì dù thịt nát xương tan, Ta quyết không bao giờ đứng dậy".

d)Thành đạo và thuyết pháp độ sinh.- Ngài ngồi thiền định dưới gốc cây Tất-bát-la, cho đến ngày thứ bốn mươi chín, lúc sao mai vừa mọc, thì Ngài hốt nhiên đại ngộ, thấy được chân lý của vũ trụ và nguồn gốc sinh tử của chúng sinh. Ngài đã thành Phật với danh hiệu là Phật Thích Ca Mâu Ni (Cakya Muni).

Sau khi thành đạo trong khoảng thời gian bốn mươi chín năm(Có chổ chép là bốn mươi lăm năm) đức Phật chu du khắp cả các lưu vực sông Hằng, đem đạo vô thượng của Ngài giáo hóa chúng sinh, không phân biệt già trẻ, nam nữ, giàu nghèo, sang hèn, màu da, chủng tộc, trí thức hay ngu si.

Nhờ lòng từ bi không bờ mé, đức hy sinh rộng lớn vô biên, Ngài đã giảng nói pháp trên năm trăm hội, hóa độ vô số quần sinh, thoát vòng mê mờ khổ não. Và do đó, đạo Phật được thành lập trên cõi đời.

e)Phật nhập Niết-bàn.-Vào năm 554 năm Trước Tây lịch (tính đến năm 2002 tức là: 2002+554=2546 năm) Đức Phật bây giờ đã 80 tuổi. Nhận thấy chiếu nguyện của mình đã thực hiện, nhiệm vụ độ sinh của mình đã đầy đủ, một hôm, đức Phật cho hội đệ từ của Ngài lại, ban những lời di chúc cặn kẽ, rồi từ giã cõi đời một cách bình thản, giản dị trên chiếc võng móc ở giữa hai cây bông vải (Cala) ngoài châu thành Câu-thi-la (Kusivagarâ),

Như thế ấy, một cuộc đời vô cùng vĩ đại đã xuất hiện và biến ẩn như một luồng ánh sáng mầu nhiệm khi đã đánh dấu ba giai đoạn lớn một cách vô cùng giản dị và đầy ý nghĩa:

-Ra đời bên cạnh một gốc cây

-Thành đạo bên một gốc cây

-Và lìa đời ở giữa hai cành cây !

II.-LỊCH SỬ TRUYỀN BÁ PHẬT GIÁO TẠI ẤN ĐỘ

1.-Bốn thời kỳ kiết tập kinh điển. - Sau khi Đức Phật nhập Niết bàn, các vị đệ tử của Đức Phật đã tiếp tục thay phiên nhau nêu cao ngọn đuốc giác ngộ để dắt dẫn quần sinh và tiếp nối sự nghiệp “truyền đăng” cho đến ngày nay.

Trước tiên chúng ta hãy nói đến bốn thời kỳ kết tập kinh điển tại Ấn Độ:

a) Thời kỳ kết tập thứ nhứt.-Bốn tháng sau khi Đức Phật nhập niết-bàn, Ngài Ma Ha Ca Diếp (MaHa Kasypa) thay Phật thống suất Tăng chúng đã triệu tập một hội nghị gồm khoảng 500 đại đệ tử của Phật, ở thành Vương Xá ( Rajagrika) để giảng tụng lại những giáo lý mà Đức Phật đã dạy. Trong hội nghị đầu tiên này, Ngài Ma Ha Ca Diếp được suy tôn ngồi ghế chủ tọa; Ngài A Nan, là Vị đệ tử thường theo Phật nghe nhiều và nhớ lâu, được cử ra tụng lại những lời dạy của Phật; còn Ngài Ưu Ba Ly (Upali) là vị đệ tử thông suốt và nghiêm trì giới luật nhất, được cử ra tụng giới luật. Hội nghị này đã kết thúc sau bảy tháng làm việc và 500 vị đại đệ tử đều công nhận đó là những lời chân thật của Phật.

Đại hội này được mệnh danh là "Kỳ kết tập thứ nhất ".

b). Kỳ kết tập thứ hai. -Khoảng một trăm năm sau khi Phật nhập diệt , vì có sự bất đồng về giới điều, nên Tăng chúng chia làm hai nhóm, họp riêng ở hai thành Vaisaly và Vàjji.

Nhóm tăng sĩ họp ở thành Vaixaly do sự triệu tập của Ngài trưởng lão Yasa thọ 165 tuổi, gồm có 12.000 Tăng sĩ, nhưng trong số ấy chỉ có 700 vị lão thành mới có quyền biểu quyết . Hội nghị này họp dưới quyền chủ tọa của Ngài Revala và đồng thanh biểu quyết: "Không nên sửa đổi cho sai những điều luật của Phật đã truyền đạo mặc dù Đức Thế Tôn đã có di huấn rằng nếu chư Tăng đồng ý cùng nhau là thấy điều luật nào của Như Lai đã chế định là ít quan trọng và không thể thụ trì được nữa, thì được phép ửữa chửa".

Trong khi ấy thì nhóm Tăng sĩ ở thành Vajji họp dưới quyền chủ tọa của Đại đức Vajjiputra lại chấp thuận. Trong kỳ kết tập thứ hai này chỉ đặt trọng tâm trong việc giải quyết về giới luật mà thôi. Tuy thế, Tăng đồ cũng chia thành hai phái rõ rệt. Phái do Ngài Yasa triệu tập và giữ đúng giới luật của Phật, thì gọi là phái nguyên thủy (Théravadins) hay Thượng tọa bộ.

Phái do Ngài Vajjiputra sửa đổi mười điều luật của Phật thì gọi là phái Tiến thủ, hay là Đại chúng bộ (Mahasanghikas).

Từ đấy, Phật Giáo chia ra hai phái rõ rệt và là cội rễ cho hai mươi tôn phái sau này.

c). Kỳ kết tập thứ ba:- Hơn hai thế kỷ sau ngày Phật nhập diệt ( 274 năm trước Tây lịch), Hoàng Đế A Dục lại triệu tập 1000 vị Đại trưởng lão uyên thâm đê kết tập kinh điển tại thành Pataliputra ( tức là Bihar và Patra ngày nay) duới quyền chủ tọa của Ngài Mục

Kiền Liên Tu Đế(Mogaliputta Tissa). Sau chín tháng làm việc,hội nghị đã hòan thành công tác kết tập kinh điển,ngòai ra lại còn chỉnh đốn Tăng giới, bài trừ những hạng Tu sĩ phạm trai, phá giới, vô kỷ luật.

d)Kỳ kết tập thứ tư .-Vào khoảng 600 năm sau khi Phật nhập diệt ,nghĩa là vào thế kỷ thứ nhất Tây lịch,Vua Ca Ni Săc Ca (Kaniska) một vị Đại Đế Ấn Độ, có tâm hộ pháp chẳng thua gì Vua A Dục, đã triệu tập 500 vị Bồ Tát, 500 vị Tỳ kheo cùng 500 người tại gia cư sĩ, tại thành Ca Thập Di La để kết tập kinh điển dưới quyền chủ tọa của hai Ngài Hiếp Tôn Giả và Thế Hữu.

Kỳ kết tập này gọi là kỳ kết tập lần thứ tư.

Trong bốn kỳ kết tập này thì hai kỳ đầu chưa cần đến sự biên chép,nghĩa là chỉ đọc tụng lại, xem lời lẽ nào là của Phật đã nói ra, hay xét những ý nghĩa nào là đúng với chánh pháp.

Đến thời kỳ thứ ba và thứ tư mới dùng đến văn tự để biên chép thành sách vở. Trong sự biên chép này, chư Tăng chia làm hai phái: Phái Nam thì ghi bằng văn Pali, còn phái Bắc thì ghi bằng văn Phạn.

2.-Nam phương và Bắc phương Phật Giáo. -Như trên đã nói, vì kinh điển được ghi chép bằng hai thứ văn: Pali và Phạn, nên những xứ nói tiếng Pali thì kinh điển bằng Pali được truyền bá, còn những xứ dân chúng nói tiếng Phạn thì kinh điển bằng Phạn văn được truyền tụng. Nếu lấy Trung Ấn Độ là cứ

điểm, thì những xứ phía Nam Ấn Độ và lan ra đến những xứ Tích lan, Miến điện, Thái lan, Ai Lao, Cao Mien ...đều theo kinh điển Pali, nên cũng gọi là Nam phương Phật Giáo.

Còn những xứ thuộc Trung Ấn Độ, Bắc Ấn Độ và lan ra đến Nêpal, Tây tạng, Trung Hoa, Việt Nam, Cao Ly, Nhật Bổn...thì lại căn cứ theo kinh điển chữ Phạn, và được gọi là Bắc phương Phật Giáo.

Nam phương hay Bắc phương Phật Giáo đều thờ chung một đấng Giáo chủ là Đức Phật Thích Ca và đều tuân theo những yếu điểm mà Phật đã dạy. Tuy thế, tùy theo căn cơ, tâm lý và ảnh hưởng văn hóa cùng đời sống của dân chúng có khác nhau giữa Nam và Bắc phương mà phương pháp tu hành và sự phát huy giáo lý có điểm dị và đồng. Bắc phương phần nhiều đi về lối tung hoành, phát triển, phóng túng không câu nệ về hình thức. Nam phương thì lại có tánh cách thủ cựu, trung thành với Phật Giáo Nguyên thủy, tôn trọng hình thức. Do đó mà có hai phái: Tiểu thừa Phật Giáo ở Nam phương và Đại thừa Phật Giáo ở Bắc phương.

3.- Sự phát triển của Đại thừa và Tiểu thừa . Ở đây vì chúng ta còn đang ở trong phần lịch sử truyền bá Phật Giáo, nên chưa vội đề cập đến sự sai khác giữa giáo lý Đại thừa và Tiểu thừa . Chúng ta hãy khu biệt vấn đề và nói đến sự phát triển của hai phái ấy ở Ấn Độ như thế nào mà thôi.

a) Sự phát triển của các bộ phái Tiểu thừa .- Như chúng ta đã biết, nguyên nhân Tiểu thừa chia ra làm hai bộ phái, vì trong kỳ kết tập lần thứ hai, về vấn đề giới luật có chỗ bất đồng, Tăng chúng mới chia ra làm hai phái: Một phái gồm các vị Trưởng lão gọi là Thượng tọa bộ; và một phái gồm phần nhiều các vị Tăng sĩ trẻ tuổi, nhưng rất đông đảo, gọi là Đại chúng bộ.

Trong khoảng thời gian 100 năm sau kỳ kết-tập lần thứ hai ấy, Đại chúng bộ lần lượt chia ra tám bộ phái như sau:

Lần thứ nhất chia làm ba bộ:

- Nhất thuyết bộ

- Thuyết xuất thế bộ

- Kê dẫn bộ

Lần thứ hai chia ra một bộ nữa là -Đa-văn-bộ

Lần thứ ba chia ra một bộ nữa là -Thuyết-giả-bộ

Lần thứ tư lại chia ra làm ba bộ nữa là:

- Chế đa bộ

- Tây sơn bộ

- Bắc sơn bộ

Như thế là từ một bộ phái chính là Đại chúng bộ mà lần lượt chia làm tám chi bộ (cộng là 9 bộ). Trong lúc ấy thì bên Thượng tọa bộ ban đầu sống một cách yên ổn trong núi Ca Thấp di la, nhưng theo với thờigian, cũng phân phái dần, và cuối cùng gồm những bộ như sau:

Thượng Tọa bộ:

1. Thuyết nhứt thế hữu bộ

2. độc tử bộ

3. Pháp thượng bộ

4. Hiền vi bộ

5. Chánh thượng bộ

6. Mật lâm sơn bộ

7. Hóa địa bộ

8. Pháp tạng bộ

9. Ẩm quang bộ

10. Kinh lượng bộ

Tóm lại, bên phía Thương Tọa bộ, từ căn bản (Thương-Tọa-bộ) đến chi nhánh, gồm cả thảy 11 bộ.

Nếu tổng cộng cả Thương Tọa bộ lãnh Đại chúng bộ, thì Tiểu thừa gồm cả thảy là 20 bộ.

b) Sự phát triển của phái Đại-thừa.Mặc dù trong giáo lý của Đức Phật có gồm cả ý nghĩa Tiểu thừa lẫn Đại thừa, nhưng trong bốn, năm thế kỷ đầu của Phật lịch, vì căn cơ của Tăng sĩ và tín đồ Ấn Độ thích hợp với Tiểu thừa hơn, nên giáo phái Tiểu thừa được phát triển mạnh. Nhưng từ thế kỷ thứ nhất Tây lịch, hay thứ sáu Phật lịch, giáo lý Đại thừa bắt đầu phát triển mạnh ở phía Bắc Ấn Độ và dần dần lan rộng ở Bắc phương.

Công đầu tiên, nhờ đó Đại thừa Phật Giáo được phát triển mạnh là của Ngài Mã Minh.

Ngài Mã Minh, người ở Bắc Ấn Độ, sanh vào thế kỷ thứ nhất Tây lịch, lúc đầu theo ngoại đạo, có tài biện bác, sau vì biện luận thua Ngài Hiếp Tôn Giả, nên

mới quy y theo Phật Giáo. Chính Ngài là tác giả bộ luận Đại thừa Khởi tín, Đại thừa Trang nghiêm kinh luận, và nhờ sự hộ pháp đắc lực của Vua Ca Ni Sắc Ca,Ngài đã phục hưng và truyền bá môt cách mạnh mẽ giáo lý Đại thừa.

Một trăm năm sau, nối tiếp sự nghiệp của Ngài Mã Minh, có Ngài Long Thọ ở nước Tỳ Đạt La (Nam Ấn Độ) có Thiên Tư rất tốt, lúc còn nhỏ đã thông hiểu những kinh giáo của Bà-La-Môn, Phệ-Đà..., tinh thông cả Thiên văn, địa lý, y học, số học. Ban đầu Ngài tu theo Tiểu thừa, sau Ngài nghiên cứu giáo lý Đại thừa và làm ra những bộ luận Trung quán, Thập nhị môn, Trí độ...để phá trừ tà chấp, chỉ rõ chánh lý Đại thừa, và đi chu du các nước để hàng phục ngoại đạo. Đại thừa nhờ đó ngày một thêm tỏ rạng.

Nối nghiệp Ngài Long Thọ có hai vị đệ tử là Ngài Long Trí và Đề Bà là những người có công lớn trong việc phát dương Đại thừa.

Sau khi Phật nhập Niết-bàn hơn 900 năm, nghĩa là khoảng thế kỷ thứ tư Tây lịch, có hai anh em Ngài Vô Trước và Thế Thân, sanh ở Bắc Ấn Độ, trước theo Bà-la-môn giáo, sau quy y theo Phật.

Ngài VôTtrước là anh, giác ngộ giáo lý Đại thừa trước, còn Ngài Thế Thân ban đầu tu học giáo lý Tiểu thừa, sau nhờ anh là Ngài Vô Trước hướng dẫn sang Đại thừa. Từ đó hai anh em tích cực phát dương giáo nghĩa Đại thừa Duy thức và làm ra các bộ: Hiển Dương Thánh Giáo luận, Nhiếp Đại thừa luận...Cả hai Ngài

đều chủ trương về Duy thức, biện rõ cái lý:"Tam giới duy tâm, vạn pháp duy thức". Do đó, học thuyết của hai Ngài gọi là Pháp tướng Duy thức học, và hai Ngài được xem như là khai Tổ của Pháp tướng Duy thức học.

Ảnh hưởng của hai Ngài nối tiếp lan rộng sang đến thế kỷ thứ 10 Tây lịch và làm cho Đại thừa Phật Giáo ở Ấn Độ được phát triển một cách rực rỡ, và lu mờ giáo lý Tiểu thừa .

4- Sự suy tàn của Phật Giáo tại Ấn Độ -Vào khoảng 2000 năm sau khi Phật nhập diệt, đạo Phật ở Ấn Độ lu mờ dần và hầu như không còn vang bóng gì nữa. Nguyên nhân của sự suy tàn ấy có thể quy vào ba lý do sau đây:

a. Đạo Bà-La-Môn, trước thời kì Đức Phật xuất hiện là một Tôn giáo độc tôn ở Ấn Độ. Nhưng từ khi đạo Phật ra đời và càng ngày càng được phát triển mạnh vì tinh thần từ bi bình đẳng và ánh sáng rực rỡ của trí huệ, Đạo Bà-La-Môn mất dần thân thế và lui mãi vào trong bóng tối. Nhưng những vị lãnh đạo tôn giáo ấy không ngã lòng, một mặt họ lo tu chỉnh giáo lý của họ, một mặt họ thanh lọc hàng ngũ và dựa vào thế lực của chính quyền, dần dần họ chiếm lại địa vị cũ và hết sức bài xích Phật Giáo.

b. Hồi giáo là một tôn giáo nguyên ở Thổ Nhĩ Kì (Turquie) khi đã xâm nhập Ấn Độ bằng quân sự, đã dùng những thủ đoạn khốc liệt để hủy diệt chánh pháp, tàn hại Phật Giáo bằng cách đập tháp, phá chùa, đốt Kinh điển,

giết hại Phật tử. Do đó, đạo Phật hầu như không còn chỗ đứng ở Ấn Độ nữa.

c. Lý do thứ ba là lý do nội lai. Nếu chỉ vì hai lý do ngoại lai nói trên, thì đạo Phật ở Ấn Độ không dễ gì bị tiêu diệt một cách nhanh chóng như thế. Sự suy sụp Phật Giáo ở Ấn Độ còn là sự suy đồi của Tăng giới, Phật tử thiếu tu thiếu học, thiếu tinh thần tiến thủ của giới lãnh đạo Phật Giáo Ấn Độ lúc bấy giờ nữa

Nếu sự phá phách ở bên ngoài không có sự gián tiếp tiếp tay phá hoại ở bên trong, thì Phật Giáo ở Ấn Độ không diễn ra cái cảnh suy tàn hoang vắng như chúng ta đã thấy trong năm thế kỷ trước đây.

C.- KẾT LUẬN

Đức Phật đã dạy: có sanh thì có diệt, có thành thì có hoại. Vậy sau mười lăm thế kỷ hưng thịnh, Phật Giáo ở Ấn Độ dần dần suy đồi cũng là một sự thường. Luật Vô thường chi phối tất cả những sự việc của đời này.

Và cũng do cái luật biến dịch, chỗ này khuyết thì chỗ kia bồi, làn sóng lặn ở chỗ này để hưng ở chỗ khác. Đạo Phật đã chuyển đi từ trung tâm điểm là Ấn Độ để lan ra, hưng thịnh ở nước khác trước tiên là chung quanh Ấn Độ, rồi sang Trung Hoa và dần dần lan ra khắp thế giới.

BAN HOẰNG PHÁP

Khóa V. - Bài Thứ Hai: Lịch Sử Phật Giáo Trung Hoa

BÀI THỨ HAI

LỊCH SỬ PHẬT GIÁO TRUNG HOA

DÀN BÀI

A. MỞ ĐỀ: Trung Hoa là một trung tâm quan trọng của Đại thừa Phật giáo. Muốn hiểu rõ sự truyền bá của Phật giáo, không thể bỏ qua lịch sử Phật giáo Trung Hoa.

B. CHÁNH ĐỀ:

I. Thời kỳ sơ khởi

II. Những thời kỳ hưng thịnh

1) Thời kỳ thứ nhất: Từ Tam Quốc đến Tây Tấn thế kỷ thứ III đến thứ IV dương lịch.

2) Thời kỳ thứ hai: Nam Bắc triều ( thế kỷ thứ V đến thế kỷ thứ IX)

3) Thời kỳ thứ ba: Nhà Đường (từ thế thứ VII đến thế kỷ thứ IX)

4) Thời kỳ thứ tư: Nhà Minh (từ thế kỷ thứ XV đến thế kỷ thứ XVI)

III. Những thời kỳ suy vong (Tam Võ nhất Tôn chi ách)

1) Thời kỳ thứ nhất: Dưới đời Hậu Ngụy Thái Võ Đế (439-450 T.L)

2) Thời kỳ thứ hai: Dưới đời Bắc Chu Võ Đế (574 T.L)

3) Thời kỳ thứ ba: Dưới đời Võ Tôn nhà Đường (840-847 T.L)

4) Thời kỳ thứ tư: Dưới đời Thế Tôn nhà Hậu Chu (thế kỷ thứ IX)

IV. Sáu vị Tổ ở Trung Hoa.

A. KẾT LUẬN: Vài nhận xét bổ ích trong khi học bài học lịch sử Phật giáo Trung Hoa:

1) Công đức lớn lao của các vị truyền giáo Trung Hoa

2) Các vị vua khai quốc thường sung mộ và chấn hưng Phật giáo, còn các vị vua cuối cùng của triều đại thường phá hoại Phật giáo.

3) Sự hưng thịnh hay suy vong của Đạo Phật chỉ do các vua chúa một phần nhỏ, còn phần lớn là do Tín đồ và các nhà lãnh đạo Phật giáo

BÀI THỨ HAI

LỊCH SỬ PHẬT GIÁO TRUNG HOA

A. MỞ ĐỀ

Như chúng ta đã biết qua trong bài học thứ nhất, cái của đạo Phật ở Ấn Độ, trong khi trưởng thànhđã chia thành hai thân cây lớn,một thân cây hướng về phía Nam, tức là Nam tôn Phật Giáo,trong thân cây hướng về phía Bắc, tức là Bắc phương Phật Giáo.

Nói đến Bắc Phương Phật Giáo, thì quốc độ lớn nhất và có một ảnh hưởng quyết định đến những nước chung quanh là Trung Hoa. Vậy muốn biết lịch sử truyền bá Phật Giáo ở Bắc phương hay Đại thừa Phật Giáo, chúng ta không thể không nghiên cứu sự phát triển, sự thăng trầm của đạo Phật Trung Hoa, từ khi đạo Phật mới du nhập vào cái khối người đông đảo nhất thế giới này cho đến thời cận đại.

Khi chúng ta đã nhận thấy được những đường nét chính của lịch sử Phật Giáo Trung hoa, thì chúng ta cũng sẽ có được một vài khái niệm và màu sắc chính của đạo Phật ở Việt Nam trong quá khứ:

B.- CHÁNH ĐỀ:

I.- THỜI KỲ SƠ KHỞI

Theo các sách sử còn truyền lại, thì dân Trung Hoa đã có nghe nói đến đạo Phật lâu lắm và rải rác rong dân chúng ở phía Tây, đã có người theo đạo Phật

rồi. Nhưng mãi đến đời nhà Đông Hán, niên hiệu Vĩnh Bình năm thứ mười (T.L67) Vua Minh Đế sai các ông Vương Tuân, Thái Hâm, cả thảy mười tám người qua nước Đaị Nhuc Chi (môt nước ở phiá Tây, trên đường từ Ấn Độ sang Trung Quốc) để rước Phật về thờ và có mời được hai vị sư là Ca-Diếp Ma Đằng (Kerssoapa Matanga) và Trúc Pháp Lan (Falan) qua Trung hoa. Vua Han Minh Đế truyền dựng chùa Bạch Mã để thờ Phật và cho hai Ngài ở đó dịch kinh truyền Đạo. Hai Ngài đã dịch kinh Tứ Thập Nhị Chương và mười sáu quyển kinh khác. Phật Giáo được thừa nhận ở Trung Quốc, được xây chùa, dịch kinh được bắt đầu từ đó. Dần dần đạo Phật càng bành trướng và càc nhà truyền Đạo từ Tây Vức lục tục kéo sang Trung Quốc, trong số đó có những bậc nổi tiếng nhất là Ngài An Thế Cao, Chi Lâu Ca Sấm, Chi Diệu, Trúc Phật Sóc. Số kinh chữ Phạn dịch ra chữ Hán trong thời kỳ sơ khởi này cũng đã lên đến con số 300 quyển.

II.- NHỮNG THỜI KỲ HƯNG THỊNH

Trong khoảng thời gian dài hơn hai ngàn năm từ khi bắt đầu du nhập vào Trung Hoa cho đến hiện đại đạo Phật đã nhiều lần không thành và suy vong theo các thời đại. Cứ kể một cách tỷ mỷ sự hưng thịnh và suy vong một cách liên tiếp ấy, thì viết không biết bao nhiêu trang giấy mới xong, và độc giả cũng khó nhớ cho hết được. Vì thế phải giúp trí nhớ cho quý vị chúng tôi chỉ nêu lên những điểm chính, nổi bật nhất trong lịch trình biến chuyển của Phật Giáo Trung

Hoa. Trước tiên chúng tôi phải nêu những thời kỳ hưng thịnh nhất, sau đó nêu những thời kỳ đen tối nhất, để quý vị có một khái niệm khá rõ rệt nhất về lịch sử truyền bá Phật Giáo Trung Hoa.

Về sự hưng thịnh, chúng ta có thể ghi nhận bốn thời kỳ chính sau đây:

1.- Thời kỳ thứ nhứt. - Từ Tam Quốc đến Tây Tấn (thế kỷ thứ III đến thế kỷ thứ IV T.L). Sau khi nhà Đông Hán mất ngôi, nước Trung Hao bị chia làm ba khối, tức là thời Tam Quốc: Ngụy, Thục, Ngô. Mặc dù phân chia như thế, trong những nước ấy, từ vua chúa đến dân gian đều quy ngưỡng theo đạo Phật, và mỗi nước đều có những vị cao tăng từ Tây Vức sang truyền đạo: ở Đông Ngô có Ngài Khương Tăng Hội, ở Bắc Ngụy có Ngài Đàm Ma Ca La; ở Tây Thục có Ngài Châu Tử Hàng là một cao tăng Trung hoa, đã qua Tây Vức học chữ Phạn và tìm nguyên bản kinh chữ Phạn để dịch lại, hầu làm giàu thêm cho kho tàng kinh điển Trung Hoa.

Nhưng phải đợi đến đời Tây Tấn, Phật Giáo Trung Hoa mới thấy được cái vẻ rực rỡ của thời kỳ thịnh phát thứ nhất. Năm 310 Tây lịch, dưới đời nhà Tây Tấn, niên hiệu Vĩnh Gia một vị cao tăng từ Tây Vức là Ngài Phật Độ Trừng sang thuyết pháp được nhân dân quy ngưỡng có hàng vạn người. Ngài đã đào tạo được một số đệ tử có tiếng tăm như các Ngài: Đạo An Pháp Hoa, Trúc Pháp Hải.

Sau đó ít lâu, Ngài Cưu-Ma-La-Thập tiếp nối sự

nghiệp hoằng dương chính pháp của các bậc tiền bối và đã đưa đạo Phật Trung Hoa đến một địa vị vô cùng rực rỡ. Chính trong giai đoạn thứ nhất này, Trung Hoa bắt đầu có những tôn phái mới là Tam luận tôn và Thành thật tôn.

2.- Thờì kỳ thứ hai. -Dưới thời Nam Bắc triều (thế kỷ thứ V đến đến thế kỷ thứ VI ). Trong thời kỳ này nhiều vị cao tăng đã gây thêm uy thế cho đạo Phật cả trong dân gian lẫn cả triều đình, như Ngài Hệ Lâm được tham dự triều chính. Và đã nhiều ngài đã du nhập những tôn phái từ ngoài vào, hay sáng lập thêm nhựng tôn phái mới. Như ngài Bồ Dề Đạt Ma đã từ Thiên Trúc sang truyền pháp Thiền Tôn, và là vị tổ đầu tiên của phái này ở Trung Hoa; Ngài Tam Tạng Chơn Đế dịch truyền luận Đại thừa Khởi tín, Ngài Đàm Vô Sấm dịch truyền Niết Ban Tôn, Ngài Nam Nhạc đại sư lập Thiên Thai Tôn. Đó là giai đoạn hưng thịnh thứ hai của Phật Giáo Trung Hoa.

3.-Thời kỳ thứ ba.- Dưới đời nhà đường(thế kỷ thứ VII- IX )Vào khoảng đầu thế kỷ thứ bảy, dưới đời vua Đường Thái Tôn (ông vua thứ hai đời Đường), sau một thời gian bị phân tán vì giặc giã, đạo phập ở Trung Hoa bắt đầu thịnh phát lại. Vị cao tăng đã mở đầu cho giai đoạn hưng thịnh này là Ngài Huyền Trang, thường được gọi là Đường Tam Tạng pháp sư. Nhận thấy kinh điển ở nước nhà hoặc bị thiêu hủy thất lạc vì giặc giã, hay bị sai lạc nguyên bản vì dịch sai hay chép lộn, Ngài Huyền Trang tự phát đại

nguyện sang Ấn Độ, tìm học đạo với những bậc minh sư, và đi chu du khắp Ấn Độ. Sau 15 năm, Ngài trở về Trung hoa, đem rất nhiều kinh tạng bằng Phạm-Văn và tổ chức cuộc phiên dịch sang Hán-Văn có trên 1.500 quyển. Vua Đường Thái-Tôn rất quý trọng Ngài, truyền dựng chùa Đại Từ Ân để Ngài dịch kinh truyền đạo(1). Chính Ngài Huyền Trang và các đệ tử của Ngài là những vị có công lớn trong việc làm sáng tỏ giáo lý pháp tướng tôn ở Trung Hoa.

Sau Ngài Huyền Trang, có Ngài Nghĩa Tịnh cũng sang du lịch Ấn Độ bằng đường biển và cũng thỉnh kinh đem về dịch được 60 bộ, tổng cộng được 230 quyển.

Từ đó, dưới thời Đường, trừ một vài vị Vua, còn hầu hết các vị khác, vị nào cũng ủng hộ, sùng bái đạo Phật, và đạo Phật được thâm nhập một cách mạnh mẽ trong dân gian. Xét trong bốn thời kỳ hưng thịnh, thì thời kỳ này là thời kỳ hưng thịnh lừng lẫy nhất của Phật Giáo Trung Hoa.

4.-Thời kỳ thứ tư.- Dưói đời nhà Minh. Từ khi nhà Đường mất thiên hạ, đến nhà Minh, trải qua mấy trăm năm trước Trung Hoa tuần tự trải qua các đời: Ngũ Đại ( hậu Lương, hậu Đường, hậu Tấn, hậu Hán, hậu Chu ). Nhà Tống, rồi đến nhà Nguyên.

Trong các đời vua này, chỉ có nhà Tống là có thiện

(1) Độc giả muốn tìm hiểu rõ ràng công cuộc Tây Du và phiên dịch Kinh tạng của ngài Huyền Trang xin hãy tìm đọc hai tập Huyền Trang của tác giả Võ Đình Cường do Nhà Hương Đạo xuất bản.

chí chấn hưng Phật Giáo, sau một giai đoạn điêu tàn vì chiến tranh và sự phá hủy chùa chiền của vua Thế Tôn nhà hậu Chu. Các vị vua nhà Tống đã sai sứ sang Tây Vức thỉnh kinh cầu danh Tăng, và sắc dịch kinh điển, nên đạo Phật dần dần cũng được hồi phục, tuy có kém hơn trước.

Nhưng phải đợi đến đời vua Thái Tổ nhà Minh ( Chu Nguyên Chương) đạo Phật mới lấy lại được cái vẻ huy hoàng của những thời hưng thịnh trước. Minh Thái Tổ, nguyên lúc nhỏ là một vị Sa Di, nên khi lên ngôi, Ngài hết sức ủng hộ Phật Giáo.

Ngài quy định phép tắc cho Tăng lữ,đặt những ty Tăng cang, Tăng chánh, Tăng hội để chưởng lý các Tăng lữ. Ngài lại triệu tậpcác vị cao tăng ở Trường Sơn để kiểm duyệt kinh tạng.Các vị vua kế vị vua Minh Thái Tôn, cũng tiếp tục trùng hưng Phật Giáo, nhờ thế, đạo Phật ở Trung Hoa lại thêm một lần nữa có sắc thái huy hoàng của thời xưa. Nhưng đó cũng là thời kỳ hưng thịnh cuối cùng vậy.

Thật thế, từ khi nhà Minh mất ngôi, sang nhà Thanh, mặc dù các vua chúa củng có ủng hộ Phật Giáo, nhưng trong nhân gian ít người hiểu thấu đạo lý của Phật, mà chỉ nghĩ đến cúng cấp, mê tín, dị đoan thôi.

Phải đợi đến cuộc cách mạng Tam dân chủ nghĩa (1912), đạo Phật mới trổi dậy bằng hình thức nghiên cứu Phật học và sự thành lập các hội Phật Giáo khắp trong nước. Nhưng đây lại thuộc vào

thời kỳ cận đại và hiện đại Phật Giáo, mà chúng ta sẽ nghiên cứu trong một bài sau.

III.-NHỮNG THỜI KỲ SUY VONG

Như chúng ta đã biết, cuộc đời đã là vô thường, thì không có một việc gì có thể thoát ra ngoài cái luật chung ấy được. Đạo Phật Trung Hoa đã có thời cực thịnh, như chúng ta đã thấy ở trên, tất cũng có thời kỳ suy vong mà chúng ta sắp đề cập sau đây.

Nhà viết sử Phật Giáo Trung Hoa, khi nói đến nhưng thời kỳ suy vong của Đạo Phật thường tóm tắt trong một câu:"Tam Vỏ, nhất Tôn chi ách ". Câu này muốn nói cái thời vận đen tối của đạo Phật, nằm trong ba đời vua Võ 'Thái Hoa nhà Hậu Ngụy, Võ Đế nhà Bắc Chu, Võ Tôn nhà Đường và trong một đời vua Thế Tôn nhà Hậu Chu.

Dưới đây, chúng ta tuần tự nói đến bốn thời kỳ đen tối ấy:

1.- Thời kỳ thứ nhứt.- Dưới đời hậu Ngụy Thái Võ Đế ( 439-450 T.L). giữa thời Nam Bắc triều ( 420-588 ) trong lúc đạo Phật đang thịnh hành, vua chúa đang sùng mộ, giới Tăng sĩ mỗi ngày một đông, thì đến niên hiệu Thaí Bình Chơn Quân thứ bảy (446 T.L) vua hậu Ngụy Thái Võ Đế là một ông vua tàn bạo, nghe lời sàm tấu, tàn sát một cách ghê ghớm các tăng lữ và phá hủy kinh tượng chùa tháp trong nước. Nhưng vận mệnh của kẻ bạo tàn không thể lâu dài được, cho nên bốn năm sau khi thi hành thủ đoạn

tàn ác trên, Thái Võ Đế từ trần. Văn Thành vương lên nối ngôi, nhận thấy việc làm tàn ác, vô lý và nguy hại trên, nên đã truyền phục hưng Phật Giáo, nhờ đó đạo Phật dần dần lấy lại thanh thế cũ.

2.- Thời kỳ thứ hai:-Dưới đời bắc Chu Võ Đế ( 574 T.L). Đến đời Võ Đế nhà Bắc Chu, Phật Giáo lại bị tai ách lần thứ hai. Vua ra sắc lệnh bãi bỏ Phật Giáo, bắt các Tăng sĩ về làm dân, xung vào binh nội; chùa chiền bị biến thành phủ đệ cho các vương hầu ở, dân chúng bị ngăn cấm không cho thờ cúng Phật.

Nhưng ít năm sau, Võ Đế mất, Tuyên Đế nối ngôi, lại sắc chiếu phục hưng Phật Giáo, truyền dịch kinh luận. Nhờ đó, đến đời Tùy, Phật Giáo mới trở lại thạnh hành, vua quan đều quy y Phật pháp.

3.- Thời kỳ thứ ba. - Dưới đời Võ Tôn nhà Đường ( 840-847 T.L ). Tai ách thứ ba của Phật Giáo Trung Hoa xảy ra vào năm 845 T.L dưới đời Võ Tôn nhà Đường.

Như chúng ta đã biết, đời Đường là một giai đoạn cực thịnh của lịch sử Phật Giáo Trung Hoa, các vua chúa đời này đều sùng thượng đạo Phật. Nhưng đến đời Võ Tôn là một ông vua sùng mộ Lão giáo, nghe theo các đạo sĩ xúi giục, đã thẳng tay đàn áp đạo Phật cũng như các tôn giáo khác, bắt 265.000 Tăng Ni hoàn tục; những chuông thánh bằng đồng đều bị tịch thu để đúc tiền.

Nhưng có lẽ các ông vua tàn ác không thể sống lâu, hai năm sau Võ Đế mất. Vua Tuyên Tôn lên ngôi, lại hạ sắc tu bổ chùa chiền, chánh hưng Phật Giáo.

4.- Thời kỳ thứ tư .- Dưới thời Thế Tôn nhà Hậu Chu ( khoảng giữa thế kỷ thứ X). Sau khi nhà Đường mất ngôi, nước Trung Hoa làm mồi cho sự tranh giành xâu xé giữa các chư hầu, chiến tranh nổi dậy khắp nơi, đạo Phật cũng chịu nhiều ảnh hưởng tai hại lớn vì thời cuộc. Thêm vào đó, còn có sự phá phách của một ông vua nhà Hậu Chu là vua Thế Tôn.

Vua Thế Tôn rất ghét Phật Giáo, nên đã sắc chỉ phá hủy chùa chiền đến 30.336 ngôi, đem tượng đồng, chuông, khánh ra đúc tiền, các kinh tạng đều bị thiêu hủy hay bị thất lạc gần hết. Trước tình trạng đen tối ấy, đạo Phật Trung Hoa tưởng đến mất tích. Nhưng không ! Nhà Tống sau khi bình được thiên hạ, đã ra sức chánh hưng đạo Phật và sai sứ sang Tây Vức thỉnh kinh và pháp sư về Trung Hoa Hoằng dương chánh pháp.

IV. SÁU VỊ TỔ THIỀN Ở TRUNG HOA

Kể về các tôn phái Phật Giáo ở Trung Hoa, thì thiền tôn thì phát triển mạnh mẽ và sâu rộng nhất. Điều đó củng không lấy làm lạ, vì thiền tôn rất thích hợp với phần đông căn cơ người Trung Hoa và các vị tổ của Thiền Tôn là những vị thánh tăng rất được tín đồ sùng mộ. Dười đây chúng ta hãy biết qua về các vị Tổ ấy:

Vị Tổ Thiền tôn truyền ở Trung Hoa đầu tiên là đức Bồ Đề Đạt Ma. Sau khi Ngài được Tổ Bát Nhã Đa La truyền tâm pháp và phú chúc Ngài sang Trung Hoa truyền hóa vào đời vua Lương Võ Đế ( 528 D.L). Ngài ngồi xây vào mặt tường tham thiền luôn trong chín năm, tại chùa Thiếu Lâm. Ngài thị tịch tại chùa Thiên Thánh ở vùng Võ Môn, an táng tại chùa núi Hùng Nhỉ bên cạnh chùa Định Lâm.

Trươc khi thị tịch, Tổ Đạt Ma có nói bài kệ để phú chúc cho Ngài Huệ Khả, tức Thành Quang, (Người đã chặt cánh tay để cầu pháp với Ngài Đạt Ma). Bài kệ ấy như sau:

Hán văn:

Ngô bổn lai tự độ

Truyền pháp độ mê tình

Nhứt hoa khai ngũ diệp

Kết quả tự nhiên thành

Dịch nghĩa:

Ta đến xứ Trung Quốc

Thuyết pháp cứu mê tình

Một bông nảy năm cánh

Kết quả tự nhiên thành.

Ngài Huệ Khả kế thừa Ngài Đạt Ma, làm tổ thứ hai, Ngài Tăng Xán làm tổ thứ ba, Ngài Đạo Tín là tổ thứ tư, Ngài Hoằng Nhẫn là tổ thứ năm và Ngài Huệ Năng là tổ thứ sáu, tức là tổ cuối cùng của phái Thiền Tôn ở Trung Hoa.

C.- KẾT LUẬN

Sau khi đọc lịch sử truyền bá Phật Giáo ở Trung Hoa, chúng ta có thể rút ra một vài nhận xét bổ ích sau đây:

1.- Đạo Phật là một Tôn giáo ngoại lai, từ Ấn Độ truyền sang. Trong khi Phật Giáo ở Ấn Độ mỗi ngày mỗi suy đồi, thì Phật Giáo ở Trung Hoa mỗi ngày mỗi thêm thanh thế và cuối cùng chinh phục được hầu hết cả một khối người đông đảo nhất trên thế giới. Vì sao? Có lẽ vì ở Ấn Độ, các nhà lãnh đạo truyền giáo đã không biết thích nghi với hoàn cảnh, với sự tiến triển của thế giới của thời thế, cứ giữ chặt nếp sống cũ, trong khi ấy thì ở Trung Hoa, các nhà truyền giáo đã hiểu rõ căn cơ của quần chúng, biết thích nghi với hoàn cảnh và thời thế, luôn luôn phát huy những Tôn phái mới để đáp ứng cho những nhu cầu tinh thần của những lớp người. Do đó mà đạo Phật ở Trung Hoa không bị một tôn giáo nào lấn lướt được.

2.- Cũng như ở Việt Nam, các triều đại ở Trung Hoa khi mới lên ngôi, thì các ông vua khai quốc bao giờ cũng sùng mộ đạo Phật và khuyến khích sự truyền giáo, còn các ông vua cuối cùng, trái lại, thường hay hủy phá đạo Phật, trước khi mất ngôi. Những sự kiện ấy cho phép ta kết luận rằng: Các ông vua khai quốc phần nhiều những vị có đức hạnh và sáng suốt nhận thấy cần phải chấn hưng Phật Giáo thì dân chúng mới được thuần lương và nước nhà mới thịnh trị. Trái lại, các ông vua cuối cùng phần nhiều là những hôn quân vô đạo, nên đã hủy phá Phật pháp. Vì thế, nước

đã loạn lại càng loạn thêm và các ngai vàng của các ông cũng sụp đỗ theo với đà sụp đỗ của các nước.

3.- Đạo Phật ở Trung Hoa có lúc thịnh và lúc suy. Trong sự thịnh suy ấy, công và tội của các ông vua rất lớn, nhưng không phải là tất cả. Các ông vua chỉ tăng cường thượng duyên, còn nguyên nhân chính, động cơ chính vẫn là giới tín đồ và nhất là giới lãnh đạo Phật Giáo. Khi mà tín đồ có đạo hạnh và lòng tin tưởng mạnh mẽ, các nhà truyền giáo có nhãn quan sáng suốt, thì dù các ông vua có muốn phá đạo cũng chỉ phá được một phần nào thôi. Cũng như khi mà tín đồ thiều đạo hạnh và lòng tin, các vị lãnh đạo thiếu tinh thần tiến thủ và sáng suốt, thì ông vua dù có muốn nâng đỡ đạo Phật, cũng chỉ nâng đỡ một phần nào thôi.

Cho nên, bao giờ cũng thế, sự xây dựng hay sự phá hoại, trước tiên đều do ở bên trong mà ra cả.