Đại Tập 129 · Bộ Kinh Sớ XV · Số 1736 (Quyển 67–90)

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 9

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 9

Lần thứ mười nói phẩm pháp giới bao quát tất cả số lần cõi nước trong mười phương, chúng sanh, Phật cùng một thể tánh. Tùy nơi tâm chúng sanh nên có sai khác. Điều đó được gói trọn trong sáu tướng và mười sự mầu nhiệm. Hãy quán xét bằng tâm vô tư để thấy. Cũng có thể xem Phẩm Thế Chủ Diệu Nghiêm là lần, (Hội) ba lần ở Điện Phổ Quang là một lần, năm lần lên núi Tu Di, cõi Dạ ma, cõi Đâu Xuất, cõi Tha Hóa, cõi Thiền thứ ba. Phẩm pháp giới được thuyết ở Kỳ Viên là lần Hội tám, Thiện Tài ở tháp Phật quá khứ là lần thứ chín, pháp giới hư không là lần thứ mười. Đó là giải thích về năm vị. Người xưa nói chín lần vì không biết địa 11 được nói ở cõi Thiền thứ ba. Kinh này mượn số mười làm chuẩn, không thể là chín lần. Lần ở phía đông thành Giác muốn thể hiện những lần trước chỉ nói pháp năm vị, nhưng chưa nói về người ta, lần này nói về người ta và phương pháp tiện độ sanh của Bồ-tát.

- Nguyên nhân Phật ra đời: Như Lai ra đời nói pháp về các vị (quả

vi) là đúng. Nếu nói Như Lai thành tựu chánh giác ba thời giáo chánh tượng mạt là sai là chưa thấy sự ra đời của Phật, hiểu biết kém cõi. Người cầu học chánh giác không nên như vậy. Hỏi: Nên thấy sự ra đời của Phật như thế nào? Đáp: Nên thấy thân mình không thân tâm, không ra khỏi chìm đắm, không trong ngoài động tịch, không suy xét tìm cầu, thế gian xuất thế gian đều không dừng trụ, không sở hữu tâm pháp, tâm pháp không chỗ tựa, bản tánh không đầu cuối. Dùng trí không nương tựa nói phápnhư vậy, dạy chúng sanh ngộ nhập. Như Phẩm Quang Minh Giác, Bồ-tát Văn Thù nói kệ:

“Vượt trên thế xuất thế,

Biết rõ tất cả pháp,

Thành trí sáng chiếu soi.

Từ nhứt thiết chủng trí,

Phát khởi tâm hồi hướng,

Thấy tâm không nơi sanh,

Sẽ thành bậc đại sĩ,

Chúng sanh không nơi sanh,

Cũng chẳng có hoạt diệt,

Người đạt trí như vậy,

Sẽ thành đạo vô thượng,

Trong một thấy vô số,

Trong vô số thấy một,

Biết các pháp đan xen,

Sẽ đạt pháp không sợ.

Phần trước Phật nói ra đời, phần sau nêu trí trong chánh giác. Nếu biết sự ra đời của Phật như vậy, không nên để chúng sanh thấy sự ra đời, Niết-bàn trước sau, thấy rõ mình chúng sanh cùng một thể tánh không sanh diệt. (Thuyết kinh này có 228 chúng khác nhau, mỗi loài biểu hiện một pháp. Phẩm đầu có 45 hội chúng (sau sẽ nói rõ, vì văn nhiều nói trước khó hiểu, đến đó sẽ chỉ rõ, phải tận mắt nhìn thấy, đạo pháp mới tồn tại). Lần thứ nhất thành tựu chánh giác có sáu phẩm: Thế chủ Diệu Nghiêm, Như Lai hiện tướng, Định Phổ Hiền, Sự thành tựu của thế giới, Cõi Hoa Tạng, Tỳ-lô-giá-na, gồm sáu ý: Từ câu “Tôi nghe như vầy” trở về sau đủ ba đoạn. Các lần khác cũng vậy. Từ tôi nghe... thành chánh giác là phần tựa. Từ mặt đất Kim Cang trở về sau là phần chính, rải hoa cúng dường là phần lưu thông. Trong phần chính nói nhân quả thành Phật có 50 chúng Bồ-tát, trời, thần... là đại chúng mà Phật độ thoát, các Bồ-tát biết rõ nhân quả, thị hiện đạt đạo chứng chơn, hiểu biết như Phật. Đó là phép tắc cho kẻ hậu học. Phàm phu chứng nhập pháp là có sự hiểu biết như Phật, vừa phát tâm là thành chánh giác. Phần phó chúc, lưu truyền là phẩm Như Lai xuất hiện. Phẩm Thế chủ Diệu Nghiêm: Phật thành chánh giác, các đức Phật đến chúc mừng, còn gọi là tự lợi, Như Lai hành pháp năm vị. Phẩm Như Lai xuất hiện: Phật thành tựu chánh giác, phóng Ánh sáng từ Kim Khẩu bảo đại chúng tập hợp, phóng Ánh sáng giã chặng này chỉ dạy pháp. Phẩm Định Phổ Hiền: Phật dạy Bồ-tát Phổ Hiền nhập định Như Lai tạng thân, xét kỹ pháp, ra khỏi định nói quả Phật, nghiệp lực chúng sanh thành y báo chánh báo. Phẩm sự thành tựu của thế giới: Do nghiệp lực chúng sanh. Cõi Hoa Tạng là quả báo từ trí Phật. Tỳ-lô-giá-na: Mượn việc xưa chứng minh việc nay để chúng sanh tin xưa nay dung hợp. Cũng có cách giải thích khác, phân sáu phẩm thành hai môn: 1) Thế chủ Diệu Nghiêm: Phật thành chánh giác lược nói y báo chánh báo; 2)

Năm phẩm: Nêu quả khuyên tu. Riêng phẩm Thế chủ Diệu Nghiêm chia thành mười môn: 1) Y báo chánh báo của đức Tỳ-lô-giá-na; 2) Mười chúng Phổ Hiền thường ở bên cạnh Phật; 3) Tám bộ trời thần đến đạo tràng; 4) Đại chúng tập hợp; 5) Mười thiên vương đạt pháp khen hặnh mười địa; 6) Tám bộ thiên vương như Nhựt Nguyệt... Đạt pháp khen hạnh mười hồi hướng; 7) Mười thần như Chủ giá... đạt pháp khen mười hạnh; 8) mười Bồ-tát như Hải Nguyệt quang đại minh và chín loài thần đạt pháp khen mười trụ; 9) Đại chúng trong hội nói hạnh Phổ Hiền và quả báo của Phật; 10) Vô số cõi nước chấn động thể hiện Phật ra đời, oai đức cảm hóa mọi loài. Các Bồ Tat, trời thần của mười môn này đều đạt pháp năm vị. Chúng sanh được giáo hóa chứng nhập vị là khế hợp một phần chơn như, được gọi là thần, có khả năng chỉ dạy chúng sanh, không phải là thần của quỉ trời. Nhờ nhập trí Như Lai pháp lực tự tại nên mười địa như trời.

———

Phẩm: THẾ CHỦ DIỆU NGHIÊM

Đoạn thứ nhất trong sáu đoạn nói Phật thành chánh giác, đoạn này có hai phần: 1) Giải thích tên kinh; 2) Giải thích nghĩa kinh. Giải thích tên: Vì sao có tên là thế chủ Diệu Nghiêm phẩm thứ nhất của kinh đại Phương Qưảng phật Hoa Nghiêm? Đại: Không phương hướng; Phương: phép tắc; Quảng: Lý trí tột cùng; Phật: thể trí không nương tựa, tự tại. Hoa: vô số hạnh, nở hoa kết trái nơi mình, người. Nghiêm: trang sức. Dùng hạnh mười tín đạt quả trí vi diệu mười trụ, phát mười hạnh không tạo tác, luôn trang sức bằng pháp, đem lại lợi ích cho mình người. Hạnh là trang sức. Thế chủ Diệu Nghiêm: trời thần, tám bộ đều là người đứng đầu trong thế gian, mỗi vị lại có vô số tùy tùng bằng số bụi trong cõi Phật. Còn gọi là vô số chúng đế đạo tràng Phật, Bồ-tát cũng là người trong thế gian, có khả năng chỉ dạy chúng sanh. (Riêng phẩm này cũng có biểu hiện cho toàn bộ kinh Hoa Nghiêm). Nếu nêu hết, có 228 hội chúng; nhiều bằng vô số bụi một trong cõi Phật, mười cõi Phật, vô số cõi Phật trang nghiêm đạo tràng. Thế chủ Diệu Nghiêm là sự trang nghiêm của y báo chánh báo Phật. Còn gọi là Như Lai, Người chỉ dạy chúng sanh. Phẩm: Khác biệt, nêu nhân quả sai khác của sáu vị để kẻ hậu học biết rõ trừ mê. Thứ nhứt: Không phải là thứ nhứt của số thứ tự, vì pháp giới không trước sau, chỉ một sát na, cùng lúc biểu hiện.

Thứ nhứt là thứ nhứt của pháp duyên sanh một nhiều, là cùng lúc đầy đủ tương xứng, một nhiều dung hợp, không phải thứ nhứt của vọng tình phân biệt.

- Theo Văn giải thích nghĩa: Từ câu: “Tôi nghe... đến vô số công đức” có 71 hàng, phân bốn phần: 1) Tôi nghe... chánh giác, tám câu, đoạn nghi thành tín, ba câu đầu là người nghe kiết tập, năm câu sau là người nghe thành đạo; 2) Mặt đất... tiếng vang khắp nơi có 26,5 hàng khen ngợi y báo chánh báo của Phật, là phần trang nghiêm đạo tràng, thần lực của Bồ Tat, cõi nước như lưới Đế Thích; 3) Thế Tôn an tọa... hiện mọi sự trang nghiêm có 13 hàng, khen ngợi y báo chánh báo và sự thành đạo của Phật, sự độ sanh tự tại không ngại của Phật; 4) Từ vô số Bồ-tát, Vô số công đức “Có 30 hàng: đại chúng vây quanh. Phần đoạn nghi thành tín chia ba ý: 1) Người truyền giáo; 2) Thời gian thuyết kinh; 3) Giải thích nghĩa kinh

1) Người truyền giáo: Quyển hai của Luận Đại Trí Độ (ba thừa) có câu: “Lúc sắp Niết-bàn, Phật bảo A Nan: Ông nên lưu truyền 12 bộ kinh; bảo Ưu Ba Ly: Ông nên thọ trì giới luật; bảo A Na Luật: Ông đã đạt thiên nhãn nên độ chúng sanh; bảo đại chúng: Dù ta trụ thêm một kiếp hay diệt trước một kiếp vẫn phải đoạn diệt. Nói xong, Phật nằm giữa hai cây Sa La, đầu hướng về phương bắc sắp nhập Niết-bàn. A Nan và quyến thuộc vì chưa đoạn ái nên sầu khổ. A Nê Lô Đậu nói với A Nan: “Ông là người giữ gìn tạng pháp của Như Lai, không nên sầu khổ như phàm phu, các pháp hữu vi đều là vô thường, sao ông lại sầu khổ? Thế Tôn giao phó tạng pháp cho ông, ông đau buồn là trái với pháp. Đêm nay Phật diệt độ, ông nên hỏi những việc cần yếu sau này. A Nê Lô Đậu bảo A Nan hỏi bốn việc: 1) Như Lai ở đời thuyết pháp, mọi người tin thọ, Như Lai diệt độ, đầu mỗi kinh để câu gì? 2) Như Lai ở đời các Tỳ kheo tôn ngài là thầy, Như Lai diệt độ, ai là thầy? 3) Như Lai ở đời các Tỳ kheo nương tựa Phật, Như Lai diệt độ nương tựa ai? 4) Như Lai ở đời điều phụ kẻ ác, Như Lai diệt độ, làm sao sống chung? A Nan hỏi xong, Phật đáp: 1) Đầu mỗi kinh nên để sáu chữ: Tôi nghe như vầy một thời...; 2) Các Tỳ kheo xem giới luật là thầy; 3) An trụ nơi y niệm xứ; 4) Dùng phạm đàn (tiếng Hoa) để điều phục hàng Tỳ kheo xấu ác. (Trung hoa dịch là mặc tẫn: khai trừ bằng cách im lặng, không tiếp xúc tra hỏi) Khi đã thuần tâm, thuyết kinh Ca chiên diên (Trung hoa dịch là lìa có không, phá tâm ngã mạn). Như kinh Đại Bi có câu: A Nan hỏi Phật : Làm sao kiết tập tạng pháp? Phật đáp: Sau khi ta diệt độ, các Tỳ kheo hỏi rằng: Thế Tôn thuyết kinh A Đà Na U ở đâu? Ông nên đáp:

“Tôi nghe như vầy, bấy giờ Thế Tôn ở hội Bồ Đề thuộc nước Ma Già Đà thành chánh giác thuyết pháp”... ở Sa La song thọ như thế có hơn 20 nơi chốn thuyết giảng kinh. Vì vậy sáu chữ này là do Phật dạy để đoạn trừ tâm nghi của kẻ hậu học, không phải do người khác hay A Nan nói. Kinh Niết-bàn: Tôi nghe... chánh giác có sáu câu; tôi nghe: Câu một; như vầy: Câu hai; bấy giờ: Câu ba; Phật ở: Câu bốn; đạo tràng...Câu năm; thành chánh giác: Câu sáu. Như là như lời Phật dạy. Như thị là câu nói tắc. Chính Phật nói không phải A Nan tự nói cũng chẳng phải Ma phạm nói. Ngã Văn: Là A Nan theo Phật được nghe, không phải là sự truyền tụng dần dần được nghe cũng chẳng phải là chỗ tạo tác của hàng phi nhân, lại cũng chẳng phải như ngoại đạo, các thứ sách vở để bói toán phong thủy tạp nhạp. Đây là một phần đoạn nghi thành tín. Theo Tam Tạng pháp sư chơn Đế: Trong luật vi tế, lúc Tôn giả A Nan lên tòa thuyết pháp, thân gồm đủ tướng tốt như Phật. Thấy vậy đại chúng sinh ba nghi: Phật tái xuất hiện thuyết pháp; đức Phật ở nơi khác đến thuyết; A Nan chuyển thân thành Phật. Vì nhằm trừ ba mối nghi ấy nên lập ra sáu chữ này. Tôn giả A Nan khẳng định: Pháp này tôi nghe Phật nói, không phải ba việc trên. Vì oai lực của pháp nên thân tôi như Phật, nên sau khi xuống tòa A Nan trở lại như trước. Hỏi: trong ba thừa, Tôn giả A Nan chào đời lúc Phật thành đạo, 20 tuổi xuất gia. Những kinh Phật nói sau khi A Nan xuất gia thì chính A Nan nghe. Những kinh Phật nói trước khi A Nan xuất gia thì A Nan nghe người khác truyền lại. Kinh chuyển pháp luân, A Nan nói kệ: “Lúc đầu Phật thuyết pháp, tôi không thấy không nghe tôi nghe người khác nói, Phật đến Ba-La-nại, nơi pháp bốn Thánh đế, cho năm vị Tỳ kheo “luận Tát Bà Da chép: Lúc làm thị giả, A Nan thưa Phật: Xin Thế Tôn nói cho con nghe những pháp trong 20 năm trước đây; Thế Tôn không nên cho con y phục và thức ăn dư của Ngài. Kinh Niết-bàn trước đây chép: A Nan là bậc thông đại, dù có mặt hay không đều tự nhiên thông hiểu thường vô thường. A Nan đạt định giác ý, dù ở xa hay gần đều nghe pháp Phật. (Trong ba thừa giáo) Kinh Hoa Nghiêm thì khác: Đã là việc giáo hóa của đấng Điều ngự, trời trong trời không phải là việc nhỏ, người nghe người nói phải tương đương, như âm dương cùng ảnh hưởng, ba đời, chín đời, vô số kiếp đều từ một sát na. Nếu với sự thấy biết nhanh chậm của ba thừa thì không thấy việc truyền giáo. Người nghe người nói phải tương xứng như việc hỏi đáp của Văn Thù, Phổ Hiền. Không thể lấy năm tháng thông thường để phân biệt trưiớc sau. Phật ra đời thuyết pháp là dùng ấn trí huệ in vào tâm chúng sanh, trong một âm thanh ấy không có trước sau, chỉ tùy sở thích của

chúng sanh nghe pháp khác nhau. Việc A Nan truyền giáo là hạnh Phổ Hiền tùy căn tánh cao thấp, hiện thân ra vào tự tại, không nên đem ví dụ nơi ba thừa ấn định. Đó là việc tùy thuận hóa độ của Thánh hiền, không phải là thật. Như kinh A Xà Thế sám hối, có ba vị tên A Nan:

A Nan Đà (Khánh Hỷ): thọ trì tạng pháp Thanh Văn; 2) A Nan Đà Bạt Đà La (Khánh Hỷ Hiền): thọ trì tạng pháp trung thừa, tùy khả năng phân biệt Đại thừa Tiểu thừa. 3) A Nan Đà Bà Già La (Khánh Hỷ Hải): thọ tứ tạng pháp Đại thừa Tiểu thừa, đều là A Nan truyền giáo ba thừa, không phải thật giáo trong kinh Hoa Nghiêm, A Nan lúc lên tòa thân như Phật, diễn thuyết bốn giáo, tùy chúng sanh kiết tập pháp. Thể dụng A Nan. Phật là một. Càch giải thích này hợp lí. Kinh có câu: Những kinh A Nan chưa nghe, Bồ-tát Hoằng Quảng lưu truyền. Ba thừa không biết việc này. Như vậy câu “Tôi nghe như vầy” là chỉ Bồ-tát Hoằng Quảng, Luận Trí Độ chép: “Tôi nghe như vầy” là Văn Thù nói. Vì theo luận này trong 400 năm sau khi Phật diệt độ, Văn Thù luôn ở thế gian. Văn Thù - A Nan ở nơi thanh tịnh kiết tập tạng Đại thừa. Đây lá phương tiện giải thích của các bậc Thánh. Về tổng thể tất cả đều là Phật, Văn Thù, Phổ Hiền, ba vị A Nan. Do Phật tùy căn cơ thuyết giảng

2) Thời gian thuyết giáo: Lược lập mười thuyết: 1) Kinh Lực Sĩ: Sau khi thành đạo, suy xét bảy ngày, Phật đến vườn Nai thuyết pháp; 2) Kinh Đại Phẩm: Sau khi thành đạo Phật đến vườn Nai thuyết pháp bốn đề vô số chúng sanh phát tâm Thanh Văn, Độc Giác, Bồ-tát; 3) Kinh Pháp Hoa: Sau 21 ngày thành đạo Phật đến vườn nai thuyết pháp; 4) Tứ Phần Giới và Luận Tát Bà Da: Sau 42 ngày thành đạo Phật mới thuyết pháp; 5) Kinh Hưng khởi hành và kinh xuất diệu: Sau 49 ngày thành đạo...; 6) Ngũ Phần Luật: Sau 56 ngày thành đạo...; 7) Luận Đại Trí Độ: Sau 350 ngày...; 8) Kinh thập nhị được hành: Sau một năm...; 9) Theo pháp sư Tạng đời Đường: Sau 14 ngày thành đạo Phật nói kinh Hoa Nghiêm. (Đó là do sự thấy biết khác nhau); 10) (Theo tác giả Thông Huyền). Kinh Hoa Nghiêm khác, từ pháp chơn như, Phật ra đời độ sanh, dạy chúng sanh trở về chơn như. Nếu phân biệt bằng vọng tình thì ở mãi trong mê mờ, trái với pháp chơn thật. (Trong kinh đã rõ, sao lại theo quyền bỏ thật, nghiệp chướng đến bao giờ đoạn hết?). Phẩm mười định: Cùng lúc Như Lai hiện tám tướng thành đạo; một sát na là mượn ngôn ngữ để diễn tả. Vì không phân biệt được thời gian nên lúc nào Phật cũng thuyết pháp; tịnh dụng không ngăn ngại, tùy chúng sanh thị hiện. Kinh Pháp Hoa có câu: Ta đã thành Phật từ vô số kiếp. Vì không có thời gian để đo lường nên nói vô số. Đó là thời gian Phật thuyết pháp,

không như sự hiểu biết xa gần của vọng tình. Vì Phật pháp được thuyết bằng thời gian thật (thời gian thật là pháp giới không phân biệt) một sát na hiện tám tướng thành đạo trong mười định là biểu hiện cho sự không thay đổi, pháp giới không biến khác. Thời gian thuyết pháp ở đây không đo được bằng sự phân biệt ba đời xưa nay, không phải là quyền pháp.

3) Giải thích nghĩa kinh: Theo Luận Trí Độ, tám câu trong phần đoạn nghi thành tín. Như là thuận, thị lá ấn định, ấn định tùy thuận thọ trì, chính mình nghe. Theo Tam Tạng Trường Nhĩ, giải thích theo nghĩa tam bảo: Tôi nghe pháp Phật nói. Theo Pháp sư Tạng, giải thích bằng pháp: Như những gì tôi nghe Phật nói là pháp Phật, hợp với giáo lý. Theo Thông Huyền, Như! Các pháp như như; Thị là Phật. Ngã chơn thật nghe kinh chơn thật. Vì thầy trò cùng một thể, lý trí nhân quả của người vừa phát tâm và Phật giống nhau. Tất cả pháp đều như, trí nghe hiểu cũng như. Tâm cảnh hợp nhứt mới nghe được kinh Phật. Ngược lại thì không nghe được. Tôi nghe tức là tôi thật, thấy thật Phật, nghe thật pháp. Người nghe người nói đều thật, độ chúng sanh thật, nhập thật tánh. Thánh giáo Bồ-tát Hoằng Quảng Văn Thù, Phật, Phổ Hiền truyền giảng là thật giáo, không phải pháp ba thừa. A Nan cũng là người vào dòng Phật, đủ ngã thường lạc tịnh và trí thật. Tôi nghe kinh của Phật. Trong Niết-bàn, người có bốn điều kiện: 1) Tai không hư; 2) Vừa tầm nghe; 3) Không chướng ngại 4) Muốn nghe. (Đó là việc nghe của phàm phu). Trong ba thừa có mười điều kiện: 1) Thức căn bản; 2) Nhĩ thức; 3) Thức mạt na; 4) Thức thứ sáu; 5) Nhĩ thức không gián đoạn; 6) Nhĩ căn không hư; 7) Muốn nghe; 8) Hoàn cảnh; 9) Không chướng ngại; 10) Vừa tầm nghe. Việc nghe của ba thừa phàm phu còn hạn che. Ở đây Bồ-tát nghe bằng trí lớn, không phân biệt người nghe pháp nghe. Chỉ 1 cảnh trí viên tịch, một sát na nghe đủ việc ba đời và vô số kiếp. Vô số kiếp của ba thừa là một sát na trong pháp giới. Vì thế không trước sau. Theo Lương Nhiếp Luận, nhứt thời có ba nghĩa: 1) Bình đẳng, không điên đảo chìm nổi; 2) Hòa hợp cả ba khía cạnh: Làm cho nghe, khả năng nghe, chính thức được nghe; 3) Thuyết pháp: Thời gian giảng thuyết. Theo các bậc tiên đức, nhứt thời là thời gian thuyết một bộ kinh như Pháp Hoa, Bát-nhã… Kinh Hoa Nghiêm khác, nhứt thời là một sát na gồm đủ cả tám tướng thành đạo, từ một âm thanh cùng lúc vang khắp mười phương. Phật là giác (có Thể giác, Bản Giác). Giác không trước sau, đoạn chướng hoặc ba đời là Phật. Với Quyền giáo, tám tướng thành đạo có trước sau. Theo Luận Đại Trí Độ, Phật có bốn nghĩa: 1) Hữu đức (Bà Già Là Đức, Bà Là Hữu); 2) Thiện xảo phân biệt; 3) Hữu thinh;

4) Phá trừ tham sân si. (Phân tích như trước). Luận Thập Địa, Phật có sáu nghĩa: Tự tại, dũng mãnh, đoan nghiêm, danh xưng, các tường, tôn quí. Gọi chung là Bạc Già. Tại là ở; có hai (lý, sự): Sự: Ở nước Ma Kiệt Đề; Lý: Ở mọi nơi. Vì pháp giới không lớn nhỏ, lưu đày. Ma Kiệt Đề (Trung Hoa dịch là Bất Hại), Ma là không, Kiệt Đề là hại; Ma là Bất, Kiệt Đề là Chí. Vì nước này binh tướng dũng mãnh mưu lược, nước khác không xâm lấn được. Ma là cùng khắp, Kiệt Đề là trí huệ; nước này có nhiều người tài giỏi. Ma là đại, Kiệt Đề là thể, trong năm nước của Ấn Độ, nước này lớn nhứt, cai trị các nước khác. Vua nước này không hành luật sát, ai phạm tội đưa vào rừng lạnh. (Đó là lòng bi của Phật) Mượn nơi chốn biểu hiện đức tánh. A Lan Nhã (Trung Hoa dịch là tịch tịnh) có hai (lý, sự): Sự: Xóm Âu Lâu Tần Loa, bên bờ sông Ni Liên nước Ma Già Đà, cách chỗ dân ở năm dặm có một nơi tên Ngưu Hống (Phật thành đạo ở đây). Nơi này có 11 vạn đạo tràng, lá nơi Phật thị hiện thành chánh giác. Đó là trọn vẹn hạnh trung đạo. Đây là trung tâm của cõi Diêm Phù Đề. Lý: Thể tánh thanh tịnh của các pháp. Tuy động nhưng luôn tịnh. Đạo tràng Bồ Đề có hai (lý, sự): Sự: Như bên bờ sông Ni Liên. Lý: Cùng khắp pháp giới. Pháp giới trung đạo không ranh giới, lúc nào cũng thành Phật. Đạo tràng thế gian trừ ô uế, đạo tràng chánh giác điều phục hoặc chướng. Đây là y chủ thích (một cách giải thích trong lục ly hiệp thích). Vì là nơi Phật thành đạo nên là đạo tràng Bồ Đề. Đoạn trừ vọng tình xưa nay là thỉ, tâm không nương tựa là chánh, lý trí tương xứng là giác, đạt pháp như vậy là thành, tự giác ngộ, giác ngộ cho người khác là giác. Trang nghiêm đạo tràng: từ “Mặt đất... vang khắp mọi nơi có 26,5 hàng. Là y báo chánh báo trang nghiêm của Phật. Như Lai hành bốn nhân đạt bốn quả từ một tánh hành sáu Ba-la- mật, đạt mười sự trang nghiêm. Từ nhân pháp thân đạt quả đất bằng kim cang. Mặt đất có mười sự trang nghiêm. mười Ba-la-mật là y báo; đất kim cang là chánh báo. 1) Thể của đạo tràng là trí tánh rộng lớn (một hạnh đủ mười hạnh). Tông chỉ kinh này: Một hạnh là tất cả hạnh, đủ người hành và pháp hạnh nên xuất hiện bánh xe báu; 2) Hoa báu. Tánh giới thanh tịnh như hoa thơm diệu xinh đẹp ai cũng thích xem, phát sanh nhân quả lành cho chúng sanh; 3) Ngọc ma ni: (ly cấu). Hạnh nhẫn cao thượng đoạn trừ như uế; 4) Các sắc tướng khác, hạnh tinh tấn Ba-la-mật bao hàm các hạnh, cảm quả cho mình người; 5) Tràng phan ma ni: Thể định thanh tịnh không lay động, có khả năng làm thanh tịnh cho tất cả; 6) Ánh sáng vang tiếng pháp: Từ định phát huệ, thuyết pháp đủ trí Ba-la-mật; 7) Lưới báu: Phương tiện Ba-la-mật, thành tựu độ sanh,

thuyết pháp. Trụ thứ bảy... địa thứ bảy thành tựu bi, thuyết pháp độ sanh, đưa chúng sanh đến bờ an lạc; 8) Hoa thơm an lạc rũ khắp hư không, dùng trí nguyện Ba-la-mật vào đời độ sanh. Trong mười địa, bảy địa trước hành bảy độ như luyện vàng làm đồ trang sức; 9) Ngọc ma ni tự tại biến hiện trong hư không, trụ thứ chín... địa thứ chín hành lực Ba- la-mật, là pháp sư, tự tại thuyết pháp; 10) Rải hoa báu, trụ thứ mười... địa thứ mười dùng trí lớn độ sanh. Ngọc ma ni cũng là hoa báu của địa Pháp Vân, vì trụ trụ... địa địa như nhau. Muôn hạnh là nhân, Như Lai hành hạnh Phổ Hiền nên có quả cây báu trang nghiêm khắp mười phương. Kinh dạy. Các hiện tượng trang nghiêm trong đạo tràng là thể rộng lớn của hạnh giác. Đây là nêu chung về các sự trang nghiêm trên cây. Sau nêu riêng cây Bồ đề. Đất kim cang là chánh báo, sự trang nghiêm trên cây là y báo. Như Lai hành hạnh đạt quả. Thân cây bằng kim cang, là chánh báo, nhánh lá hoa trái là y báo. Cây hạnh, hoa pháp, trái trí, lá bi, nhánh Ba-la-mật, thân cây là pháp thân. Từ mười hạnh đạt mười quả: 1) Thân cây bằng kim cang, tánh pháp là thể của thí Ba-la-mật, mọi hạnh đều có từ tánh pháp. Cây cao lớn như cây trong mười địa. Chu vi bằng mười vạn tam thiên đại thiên cảnh giới, cao trăm vạn tam thiên đại thiên cảnh giới. Hạnh quả mười địa còn như vậy, huống gì hạnh quả của Như Lai?; 2) Cán cây bằng lưu ly (nơi mọc cành nhánh là cán; từ đó trở xuống phía dưới, không mọc cành nhánh là thân) do hành giới Ba-la-mật (thân mọc thẳng là cán, cành nhánh chung quanh là chi, cành mọc từ chi là điều). Từ thế giới tùy thuận chúng sanh hành muôn hạnh không nhiễm; 3) cành nhánh bằng các báu: Tùy thuận chúng sanh hành các hạnh tịnh nhiễm thành tựu nhẫn, tự lợi, lợi người; 4) Lá báu che rợp: hạnh tinh tấn Ba-la-mật lợi mình, lợi người, hành pháp lợi sanh không nhiều ít, hợp trung đạo; 5) Hoa báu đủ màu, Như Lai dùng vô số định, tùy thuận chúng sanh hiện thân lợi ích, hoa định kết trái huệ; 6) Trái bằng ma ni: Hoa định kết trái huệ, tịnh dụng tự tại. Sáng rực là đuốc tuệ soi chiếu mình người; 7) Cây phát sáng, dùng phương tiện Ba-la-mật, sống trong sanh tử phá trừ đen tối; 8) Từ Ánh sáng có ngọc ma ni, nguyện Ba-la-mật tự tại không ngại; 9) Trong ngọc có vô số Bồ-tát, lực Ba-la-mật tự tại lợi sanh bằng trí không dụng công. Bồ-tát địa thứ chín là pháp sư, y báo chánh báo tương xứng. Bồ-tát xuất hiện từ cây là nhân quả đan cài. Bồ-tát xuất hiện từ ngọc là trí không dụng công của địa thứ tám. Địa thứ chín thuyết pháp lợi sanh, Bồ-tát hành hạnh đạt quả; 10) Cây vang tiếng pháp, trí Ba-la-mật của mười trụ... mười địa, mưa pháp lợi sanh. Nhân quả của bi, Như Lai dùng

bi làm nhân, nơi Như Lai ở là quả, đủ năm đức: 1) Đức nuôi dưỡng; 2) Lợi sanh bằng trí; 3) Dùng trí quán chiếu tạo lợi ích cho mình người; 4) Từ trí lớn căn tánh chúng sanh, thuyết pháp đem lại lợi ích ; 5) Nguyện lớn tạo lợi ích cho chúng sanh. Từ đó có cung điện lầu gác khắp mười phương. Mười Ba-la-mật đều có từ tâm bi, thành mười quả. Từ pháp thân bi trí đạt quả khác biệt như từ mặt đất có vô số hiện tượng khác nhau. (Hoặc như nước). Về lý do mười Ba-la-mật cùng một tánh, tùy pháp thân hạnh nguyện bi trí mà có quả sai khác. Mười Ba-la-mật này không thể thiếu một, địa thứ tám vẫn chưa trọn vẹn công đức. Nếu bỏ một thì không có nhiều. Người học đạo giác nên tu tập tất cả. Nếu chuyn tu lý thì chấp tịnh, chuyên tu trí thì thiếu bi, chuyên tu bi thì tập nhiễm nhiều, chuyên tu nguyện thì sanh vọng tình hữu vi. Những hạnh này, Bồ-tát không bỏ cũng không chấp. Vì tánh pháp bình đẳng, hãy dùng định huệ quán sát, không nên suy xét bằng vọng tình mà thêm bi ái. mười hạnh đạt mười quả: 1) Dùng tâm bi không chấp, pháp tánh bình đẳng hành thí Ba-la-mật có vô số ngọc quí. (Các hạnh đủ tịnh nhiễm) 2) Dùng tự thể thanh tịnh của pháp tính hành giới Ba-la-mật, tùy thuận độ sanh, có hoa báu; 3) Dùng nhẫn Ba-la-mật vào đời độ sanh, không giao động trước sự khen chê, có tràng phan (Tràng: Không khuynh động,vượt trên sự khen chê); 4) Dùng tinh tấn Ba-la-mật hành bi, có vô số Bồ-tát; 5) Dùng thiền Ba-la-mật hành bi, có Bồ-tát phóng Ánh sáng (định phát sanh huệ); 6) Dùng huệ Ba-la-mật hành bi, có lưới báu (trí có khả năng phân biệt các pháp); 7) Dùng phương tiện Ba-la-mật hàng bi, sống trong pháp tịnh nhiễm, đạt thần thông tự tại biểu hiện mọi cảnh. Như Lai dùng trí không nương tựa thành tựu từ bi đạt thần thông như địa thứ bảy. Ví như hai cõi nước nhiễm, tịnh. Khó biết được nhữ người việc trong ấy. Bồ-tát địa thứ bảy dùng phương tiện hành bi, với hai pháp nhiễm tịnh khó đoạn khó thành, dùng tâm bi hóa độ chúng sanh; 8) Dùng nguyện Ba-la-mật hành bi, hiện khắp mọi nơi. Với nguyện lớn, Như Lai tùy thuận chúng sanh hiện thân, đó là trí viên tịnh; 9) Dùng lực hành bi, là pháp sư, được Phật gia hộ; 10) Dùng trí Ba-la-mật hành bi, được thần lực hiện có khắp nơi. Đó là trí dung nhiếp. mười hạnh đan cài, một là tất cả, quả có từ nhân. (Hãy dùng trí suy xét kỹ nhân quả xưa nay luôn tương xứng). Nhân quả bi trí của Như Lai, đủ muôn hạnh, vào đời thành phật là nhân, tào sư tử là quả. Tòa sư tử có ba phần: 1) Giải thích tên tòa; 2) Chiều cao rộng của tòa; 3) Sự trang nghiêm trên tòa. Tên tòa: (y chủ thích), ở trong chúng Như Lai không lo sợ. Không phải có tòa sư tử thật, nếu có cũng chỉ là biểu hiện y giáo. Chiều cao rộng : Trong kinh

chỉ nói tòa cao lớn, không nói số lượng. Ở đây mượn ví dụ để so sánh. Trong mười trụ, tòa Phật ở cung Đế Thích có mười tầng cấp; trong mười hạnh, tòa Phật ở cung Dạ Ma có trăm vạn tầng cấp; trong mười hồi hướng, tòa Phật ở cõi Đâu Suất, có trăm vạn ức tầng cấp. Cao rộng tương xứng với địa vị. Theo thứ tự đó, ta biết, trong mười địa tòa ở cõi Tha Hóa sẽ có ức vạn ức tầng cấp. Vì cõi đó ở trên cõi Hóa Lạc. Tòa ở cõi thiền thứ ba thì gấp bội bội lần. Chiều cao của tòa khác nhau là do sự thấy biết khác nhau. Kỳ thật, tòa Phật không có hạn lượng. Vì tâm Như Lai không hạn lượng nên quả báo cũng khôn lường. Dù vô số Bồ- tát cùng suy lường vẫn không được. Vì vượt trên số lượng của vọng tình nên dù ở trong lỗ chân lông thân không nhỏ đi, dù ở trong pháp giới thân không lớn lên. Thân đã tùy địa vị thì tòa ngồi cũng vậy.Về thể tánh, thể của tòa là pháp giới. Nhân đã vậy thì quả cũng thế, không thể suy lường. Như phẩm pháp giới, tòa ngồi bằng pháp giới. Sự trang nghiêm trên tòa (đều căn cứ y báo chánh báo của Như Lai) có mười: 1) Đài bằng ma ni, Như Lai hành thí Ba-la-mật, thể trí thanh tịnh vượt khỏi thế gian; 2) Lưới hoa sen hành giới Ba-la-mật, tánh giới chơn tịnh, ở trong đời nhưng không nhiễm như hoa sen trong bùn. Lưới là hạnh độ sanh; 3) Bánh xe bằng ngọc báu thanh tịnh, hành nhẫn Ba-la- mật, Sanh trong cung vua thành tựu chánh giác, giả hiện Điều Đạt, Ma Ba Tuần não hại nhưng không giận, trọn vẹn hạnh nhẫn; Anh lạc đủ màu, hành tinh tấn Ba-la-mật, vì hạnh này trang sức thêm trí lớn, trí hạnh trang sức cho nhau. 5) Lầu gác thềm thang đều trang nghiêm bằng báu vật, hành thiền Ba-la-mật, vì định không động tịnh, đủ hạnh trí. (Theo sách thế gian: Nhà lớn là tạ, phía trên bằng, dùng làm nơi xem cảnh, bốn mặt có mái, thềm hiên, ở giữa trống, bên trên có cây). 6) Xung quanh có cây báo, hành trí Ba-la-mật, tùy căn tánh độ sanh, tu tập đủ trí bi nguyện... mười môn; 7) Ngọc sáng: Hành phương tiện Ba-la- mật, tùy căn tánh lợi sanh, rực sáng là biết tánh chúng sanh, sống trong chúng sanh; 8) Các đức Phật trong mười phương hiện ngọc báu, búi tóc Bồ-tát hiện ngọc sáng. Địa thứ tám trọn vẹn công dụng của trí Như Lai, đủ bi trí, các đức Phật xoa đầu, hiện thân Phật, Bồ-tát khắp mười phương. Ngọc của các đức Phật là tự tại như Phật, ngọc Bồ-tát là trọn vẹn hạnh Bồ Tát. (mọi quả báo đều căn cứ sáu tướng và mười sự mầu nhiệm trong một sát na đủ tất cả,không thể suy xét bằng vọng tình phải dùng trí định để hiểu); 9) Phật gia hộ, hành lực Ba-la-mật, là pháp sư, thuyết pháp Phật, đủ oai lực Phật; 10) Tòa phát tiếng pháp vang khắp mọi nơi làm vui chúng sanh. Đó là quả báo của địa Pháp Vân thứ mười. Như Lai

thành đạo tự tại độ sanh; từ bấy giờ... biểu hiện có 13 câu, Như Lai thành Phật, ba nghiệp thanh tịnh, tự tại độ sanh. Thể của tòa Như Lai là pháp giới. Quả trang nghiêm có từ hạnh trí Phật như rồng bay, mây kéo, cọp gầm, gió nổi. Mọi quả báo không do người khác tạo nên. Việc thành chánh quả không phải việc ngồi trên tòa cỏ dưới cội Bồ Đề, chán bỏ cõi tục, vượt khỏi sự trói buộc của ngoại đạo, Thanh Văn, Duyên Giác trong quyền giáo. Dạy chúng sanh yếu kém tu học ba thừa trừ tám khổ không phải là chánh giác cứu cánh. Chánh giác này là tối chánh giác, không thích chán, không ra khỏi, chìm đắm, không nhiễm tịnh. Vì trí lớn tập hợp pháp giới, tự tại độ sanh báo thân cảnh giới không hạn lượng, Phật chúng sanh, mình, người là một, không phải là quả báo trong ba ngàn đại thiên cảnh giới, không có cõi tịnh ở phương khác. Thận Phật có 97 tướng tốt và vô số vẻ đẹp. Chẳng phải như ba thừa, chán ghét cõi tục, xuất gia, khuyên Bồ-tát sanh về cõi tịnh ở phương khác. Tỳ-lô-giá-na Trung Hoa dịch là Ánh sáng chiếu khắp. Vì trí lớn tùy căn chúng sanh, phá trừ hoặc chướng, trí nhập ba đời bình đẳng, có khả năng tùy thuận thế gian, thể của thế tục là chơn như (hãy xét bằng sáu tướng). Tất cả dều không do sự suy xét của vọng tình. Giống khác có không thường đoạn... đều là thể dụng của y báo chánh báo của Phật. Hãy dùng trí tuệ không phân biệt suy xét. 13 hàng ấy đều nói về ba nghiệp, thể dụng y báo chánh báo tự tại của Phật. Từ câu vô số Bồ- tát... vô số công đức: có 30 hàng, là đại chúng vây quanh. Trong phần này có 47 hội chứng. Trong 47 hội chứng ấy (từ chúng lưu quang trong cội bồ đề đến chúng Phổ Hiền) chia thành ba nhóm.

Tân Hoa Nghiêm Kinh Luận - Quyển 10

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 10

1) Chúng lưu quang trong hội bồ đề là chúng mà Phật độ thoát từ sự tu tập năm vị, lập hạnh lợi sanh, thành tựu quả báo, hiểu rõ nhân.

2) Chúng ở trong cung điện là chúng hình thành từ hạnh bi viện mãn đem lại lợi ích cho chúng sanh của Phật.

3) Vô số chúng bằng số bụi trong mười cõi Phật như mười Bồ-tát có tên Phổ... Vì tất cả các Đức Phật từ xưa đến nay đều hành hạnh Phổ Hiền. Ba chúng trên là đạo Phổ Hiền. Hạnh tự lợi lợi tha của năm vị bằng bi trí, mười Ba-la-mật, bốn nhiếp pháp, bốn vô lượng tâm là Phổ. Tất cả các Bồ-tát là pháp đế phàm phu tu tập như đường quốc lộ. Pháp vốn vậy, hành hay không hành không phải do sự khác biệt của đạo. Từ mười chúng Phổ Hiền đến chúng thứ bốn, từ vua cõi trời 33 đến vua cõi Đại tự tại đều tùy địa vị phân thành năm:

Từ “bấy giờ Thế Tôn... mười chúng Phổ Hiền: nêu quả để tạo nhân phát lòng tin. Vì sao? Như Lai là chánh giác, chúng Phổ Hiền là hạnh Phật, cõi Hoa Tạng thanh tịnh của Như Lai là y báo. Chúng sanh tùy theo khả năng của mình quán sát ba loại nhân quả và hạnh Phổ Hiền phát lòng tin. Nếu không, chúng sẽ không biết tin pháp gì. Vì thế, Như Lai nêu ba loại nhân quả này để chúng sanh phát lòng tin. 12 phẩm từ lần thứ nhứt ở điện Phổ Quang đến Phẩm Hiền Thủ đều là nêu quả khuyên tu.

Từ Bồ-tát Hải Nguyệt Quang Đại Minh và chín chúng như thần chấp kim cang... nêu nhân quả mười trụ vì sao? Bồ-tát Hải Nguyệt cũng là chúng Phổ Hiền nhưng tên khác. Vì dùng hạnh Phổ Hiền trong quả Phật vào đời độ sanh, tùy hạnh nguyện, tên gọi khác nhau. Nếu đã dùng hạnh Phổ Hiền trong quả Phật - hạnh mà tất cả các đức Phật đều hành

để vào đời độ sanh thì thể hiện đạt pháp vốn có không ngoài hạnh vốn có. Bồ-tát Hải Nguyệt Quang... là hạnh mười trụ. Phàm phu tu học mười tín, tin quả Phật không ngoài tâm mình, bản tánh mình thanh tịnh như tánh Phật. Trí hiểu biết tánh thanh tịnh là trí không nương dừng. Trí căn

bản của Phật vốn có từ thiền Ba-la-mật, tự nhiên tương xứng với tánh pháp giới, hành mọi hạnh đều là hạnh Phổ Hiền, động tịnh là một, pháp thuyết giảng chính là pháp của các đức Phật, dù đến khi thành chánh giác, trí ấy vẫn không thay đổi. Tất cả là một, đủ trí hiểu biết như Phật, đủ hạnh Phổ Hiền. Mười chúng Phổ Hiền, Bồ-tát Hải Nguyệt Quang... là mười trụ. Vì mười trụ không ngoài trí pháp. Văn sau có câu: “Vừa phát tâm là thành chánh giác”. Phần Bồ-tát Hải Nguyệt Quang... đạt quả khen đức có câu: Bồ-tát Hải Nguyệt Quang đạt Ba-la-mật của các địa Bồ-tát, giáo hóa chúng sanh và làm trang nghiêm cõi Phật. Nghĩa là dùng hạnh Phổ Hiền độ sanh, đạt trí hạnh của Phật và năm vị. Dùng hạnh Phổ Hiền vào đời độ sanh là Hải Nguyệt Quang. Cộng chín chúng ở sau thành pháp mười trụ. Chín chúng: thần thuốc... là quả hạnh mười trụ. Và mười trụ hợp chơn như, che chở cho chúng sanh bằng trí là thần. (Không phải quỉ thần của thế gian). Các vị trời ở sau biểu hiện cho sự tiến tu năm vị, dần đạt tự tại. Các Bồ-tát mười trụ đều tùy địa vị mình giáo hóa chúng sanh, nhân quả tự tại. Thông đạt lý tánh, không dối trá, không tạo tác, không suy xét nhưng hiểu thấu mọi lẽ là thần. Các vị này đều là chúng mà Như Lai dùng năm vị độ thoát, là tấm gương để kẻ hậu học noi theo, biết rõ nhân quả. Từ thần lúa đến thần ngày... mười chúng là nhân quả lợi sanh của mười hạnh. Từ vua A-tu-la đến thiên tử Nhựt... mười chúng là nhân quả lợi sanh của mười hồi hướng. Từ trời 33 đến trời Đại Tự Tại... Mười chúng là nhân quả lợi sanh của mười địa. Đây là mượn vị để biểu hiện pháp nhằm đem lại lợi tích cho chúng sanh, khiến chúng an nhập tu tập chứng đạt. Từ chúng trong hội Phật đến chúng xuất hiện trong Ánh sáng giữa chặng mày có bốn: chúng trong hội Phật biểu hiện nhân quả của Phật và chúng sanh giống nhau. Chúng Bồ-tát đến từ mười phương; chúng xuất hiện từ Ánh sáng ở lỗ chân lông của các Bồ-tát. (Tánh pháp giới dung hợp tất cả, tâm bi rộng lớn, pháp thể vốn vậy, y báo chánh báo đan cài không ngăn ngại); chúng xuất hiện từ lông trắng giữa chặng mày (nêu quả tạo nhân phát lòng tin). Đó là chúng mười tín, mười hạnh... địa 11. Sau khi thành chánh giác, Phật nêu nhân quả ấy để kẻ hậu học noi theo. Những chúng này, chúng lưu quang ở cội Bồ đề, chúng ở lầu giác cung điện, cộng thành 11 chúng, tùy địa vị, mà sự phối hợp có khác nhau. 47 chúng là: Một chúng Phổ Hiền... mười vị trong năm vị, mười trụ... mười địa mỗi vị đều có mười, cộng thành 40 chúng, chúng lưu quang, chúng trong lầu gác, chúng trong đạo tràng, chúng xuất hiện từ Ánh sáng giữa chặng mày, chúng đến từ mười phương, chúng xuất hiện từ Ánh sáng ở lỗ chân lông. Nếu nêu riêng

mười chúng Phổ Hiền sẽ thành 56 chúng, thuộc phần: Đại chúng vây quanh. Ba mươi hàng kinh đầu của phần này phân thành ba đoạn:

1) (7,5 hàng) chúng Bồ-tát và những vị cùng tên Phổ.

2) (7,5 hàng, Bồ-tát Hải Nguyệt... vô số Bồ-tát) tên các Bồ-tát và tổng kết số Bồ-tát.

3) (15 hàng Bồ-tát... vô số công đức) Nhân tu tập và công đức của đại chúng.

Đoạn một lại chia thành ba:

1) Giải thích tên Bồ-tát.

2) Giải thích sự giống nhau về tên của Bồ-tát.

3) Nguyên nhân.

Giải thích tên Bồ-tát (giải thích tên Phổ Hiền, những tên khác chuẩn theo đây): Hạnh lý giống nhau, đem lại lợi ích cho tất cả chúng sanh là Phổ; biết căn tánh độ sanh là Hiền. Bồ là giác; tát là chúng sanh. Có khả năng giác ngộ chúng sanh là Bồ-tát. (Nói đủ là ma-ha- bồ-đề-tát-đỏa: giác ngộ chúng sanh) thường ở trong biển sanh tử, giác ngộ vô số chúng sanh. Chín Bồ-tát sau đều có tên Phổ. Vì mỗi Bồ-tát đều có mười đức hạnh viên mãn. Danh hiệu của Bồ-tát tùy theo hạnh nguyện lớn lao, thể Ba-la-mật. Giải thích sự giống nhau về tên của Bồ- tát: mười vị có tên Phổ vì mỗi vị đủ mười hạnh rộng lớn. Những vị sau tên khác, biểu hiện từ hạnh rộng lớn thực hành vô số hạnh khác biệt. Rộng lớn vì tất cả các đức Phật đều hành, ví như đi trên quốc lộ. một sát na tu tập pháp lành là thấy một phần bản tánh, trí huệ biểu hiện là trí căn bản của Phật, là hạnh Phổ Hiền. Người có một phần tâm lành trong hạnh Phổ Hiền là đã vào dòng pháp. Văn sau chép: Nghe tên Phật, pháp Phật tuy không tin nhưng chắc chắn sẽ đạt trí kim cang huống gì tin tưởng tu tập. Nguyên nhân: y báo chánh báo của Phật là do tu hạnh Phổ Hiền. Chúng sanh thấy vậy phát lòng tin. Như Lai là quả trí căn bản của các đức Phật khắp mười phương. Bồ-tát Phổ Hiền... mười vị là trí sai biệt của các đấng chánh giác. Nêu hai quả này để chúng sanh tin thích tu tập và chứng nhập. Ba lần thuyết pháp:

1) Thị hiện tám tướng thành đạo;

2) Khuyên tu, quán sát quả báo, biết nghiệp nhân, khuyên trời người tu học;

3) Chứng nhập pháp ba thừa, một thừa.

Ở đây nêu quả trí căn bản của Phật và hạnh rộng lớn của Phổ Hiền, khuyên chúng sanh thành thục phát lòng tin tụ tập. Đây là vị Đẳng giác địa 11 hành hạnh Phổ Hiền. Các đức Phật sau khi thành

chánh giác cũng hành hạnh ấy. Người vừa phát tâm bồ đề cũng thế. Luận này mượn hạnh Phổ Hiền làm pháp tu tập. Nếu không, chúng sanh không biết tin tu pháp gì. Vì thế hạnh Phổ Hiền sau khi thành Phật là hạnh lợi sanh hạnh Phổ Hiền từ lúc phát tâm trở về sau là hạnh tự lợi. Vì lợi sanh nên nêu quả Phật để chúng phát lòng tin tu tập chứng nhập. Đại ý của kinh là thế. Các chúng Bồ-tát Hải Nguyệt, trời, thần... là quả tiến tu của chúng trọn vẹn mười tín nhập mười trụ... mười địa. Tùy mỗi vị nêu nhân quả khác nhau để chúng sanh tin tu. Nếu không, chúng sẽ vướng mắc trong một pháp, không phát triển trí huệ. Đoạn này nêu sự thành đạo của Phật, quả Phật, sự tu tập chúng nhập pháp năm vị. Khi đã chứng nhập, chúng sanh là Phật, trí huệ như Phật. Nếu tin Phật như thế, Bồ-tát vừa phát tâm không như vậy thì chưa tin mình là Phật. Người thấy cảnh giới trí là pháp thân Phật chính là người có khả năng hành hạnh Phổ hiền. Cõi kim sắc... trong phẩm Quang minh giác của lần thuyết giảng thứ hai là pháp tánh trong sạch không ô nhiễm nơi tâm. Phật Bất Động Trí là tự tâm. Về thật tánh, trí phân biệt không vững chắc. Bồ-tát Văn Thù là trí huệ vi diệu có khả năng phân biệt các pháp tâm không tánh. Bồ-tát Giác Thủ là điều kiện đầu tiên của lòng tin chân thật, Bồ-tát Mục Thủ là tự tâm. (Tin tâm cảnh là Phật, mình là Phật, Phật từ tâm. Nếu thấy Phật ngoài tâm, không phải là tín vị). Giải thích tên khác nhau của các Bồ-tát (7,5 hàng) có bốn ý:

1) Ý nghĩa của sự khác nhau.

2) Tên của Bồ-tát.

3) Tổng số.

4) Khen đức.

Những vị này vào đời độ sanh bằng hạnh Phổ Hiền, tùy hạnh nguyện sai khác, danh hiệu khác nhau. Phổ là đầy đủ, cùng khắp. Vào đời độ sanh, dạy chúng sanh đạt pháp. Vì thế mười trụ đều tu tập pháp của các đức Phật. Ví như đường lớn, người xưa người nay đều đi. Từ pháp Phật, vào đời độ sanh nên hạnh Phổ Hiền sau quả Phật cũng là pháp mười trụ. Vì sự giác ngộ sau trước giống nhau. Quả Phật, hạnh Phổ Hiền là pháp mà các đức Phật xưa nay đều tu, là pháp tin. Những Bồ-tát vào đời độ sanh biểu hiện đạo mà chúng sanh được giáo hóa chứng nhập giống pháp của các đức Phật. Những kẻ hậu học nên dùng sức định huệ chính mình để xem xét, không nên tin tưởng bằng vọng tình. Biết khả năng lãnh thọ của mình không phải do căn lành từ trước. Dù là ba thừa, Bồ-tát sáu thông vẫn còn hoài nghi. Pháp phàm phu là tánh nhứt thừa, tuy ở trong sanh tử nhưng tin hiểu được. Vì ba thừa yếu kém

nên Phật tạm nói: Cõi ta Bà là cõi đủ năm sự nhơ uế, cõi tịnh ở nơi khác. Hoăc nói: cõi này nhơ uế, trên cõi tứ thiền có cõi tịnh, phải tu ba tăng kỳ kiếp mới đạt quả Phật. Phật không nói tịnh uế dung hợp, phàm Thánh là một, không ngăn ngại. Ba thừa chấp quyền pháp là thật pháp, không tin pháp nhứt thừa. Vì dùng pháp giả, sự quán xét hư ảo, phá trừ vô minh thô, hành một phần Ba-la-mật, đạt ba bậc ý sanh thân, thấy có cõi Phật của mình, của người, có tịnh uế, thích cõi xưa, ghét cõi đây, tu tập hạnh thanh tịnh, quán không, chơn như giả, đạt một phần thần thông, quả báo hơn trời, tâm yêu ghét cũng hơn, không sanh vào cõi ác nhơ uế. Vì nguyện lực, đến các cõi Phật, ba thừa giáo là thế, người chưa chuyển tâm, luôn như vậy. Người học quyền pháp, căn tánh yếu kém, không nghe pháp này, dù nghe vẫn không tin. Kinh Duy Ma và Pháp Hoa đều nêu ra một phần chơn như để phá trừ tâm yếu kém kia nhưng vẫn chưa nêu đủ. Vì thế người học Phật không nên riêng tu một pháp. Các kinh đều có ý nghĩa sâu xa. Có người học đạo cả một đời nhưng trí huệ không phát triển, chê thật pháp. Tên của Bồ-tát này đều gọi theo pháp mười trụ và pháp Ba-la-mật. Mỗi vị đủ mười, tùy hạnh nguyện đặt tên. Mười Ba-la-mật của mười Bồ-tát này cũng là hạnh của Bồ-tát năm vị. Trong năm vị, mỗi vị đủ mười, cộng thành 100 pháp. Nghĩa là mỗi Ba-la-mật đủ mười pháp. Mười Ba-la-mật thành 100 pháp. Trong mười trụ, mỗi trụ đủ mười pháp, cộng thành 100 pháp. năm vị thành 500 pháp. Tùy hạnh vị đạt quả báo khác nhau nhưng đều là mười Bồ-tát này. Đại Bồ-tát Hải Nguyệt Quang Đại Minh: hạnh nguyện rộng lớn độ thoát vô số chúng sanh là hải. Chúng sanh đều thấy bản tánh, đạt thanh tịnh là Nguyệt Quang. Sau khi đạt thanh tịnh, trí thông tất cả là đại minh. Giác ngộ chúng sanh trong tất cả các cõi nước là Đại Bồ-tát. (Nghĩa Bồ-tát như trước). Nghĩa là sau khi thấy đạo, không ra khỏi sanh tử, giác ngộ vô số chúng sanh. Vả lại sự sanh tử của chúng sanh cũng chính là sự giác ngộ của Bồ-tát. Vì trong pháp giới chơn như này không có gì khác. Vị này chuyên tu thí Ba-la-mật, chín pháp kia là thứ yếu. Từ pháp giới, hành hạnh bố thí đem lại lợi ích cho chúng sanh, đoạn phiền não nóng bức, đạt thanh tịnh. Danh hiệu của Bồ-tát này là hạnh nguyện mười pháp Ba-la-mật của mười trụ. Giống như danh hiệu Nguyệt của các đức Phật mà Bồ-tát mười trụ phụng sự. Bố tát Vân Âm Hải Quang Vô Cấu Tạng trong giới Ba-la-mật. Từ giới tánh phát tâm từ, thuyết pháp. Tánh giới không nhiễm ô như biển không chứa xác chết. Thể của giới là pháp giới không tánh, các pháp đều thanh tịnh, rộng lớn như biển. Trong thể giới tánh tâm cảnh đều là chơn như, dùng trí thanh tịnh soi xét thế gian là

quang. Pháp tánh không nhiễm ô là vô cấu. Pháp giới dung nhiếp mọi hiện tượng, các pháp vốn thanh tịnh, là chơn như là tạng. Bồ-tát Công Đức Bảo Kế Trí sanh trong nhẫn Ba-la-mật, trang sức thân bằng pháp nhẫn. Bảo Kế là vật trang sức trên đầu. Vì nhẫn là điều kiện đầu tiên để Bồ-tát phát tâm. Vì nhẫn nại phát sanh trí huệ là trí sanh. Nhẫn là vòng hoa. Bồ-tát Công Đức Tự Tại Vương Đại Quang trong tinh tấn Ba- la-mật. Siêng năng làm mọi việc tạo lợi ích cho chúng sanh, tự tại như vua (vương). Soi chiếu khắp nơi là Đại Quang. Thường ở trong biển sanh tử, dùng trí độ sanh, chúng sanh tỏ ngộ. Bồ-tát Thiện Dũng Mãnh Liên Hoa Kế trong thiền Ba-la-mật. Pháp giới là thể của thiền, từ phàm phu phát lòng tin tu tập chứng nhập. Sát ma đoạn trừ vọng tưởng hợp chơn trí là Dũng Mãnh. Trí thông hiểu thế gian, ở trong đời nhưng không đắm nhiễm là liên hoa, trang sức hoa sen là kế. Vì thể của thiền không nhiễm tịnh. Bồ-tát Phổ Trí Vân Nhựt Tràng trong Bát-nhã Ba-la-mật. Trí huệ của Bồ-tát này rộng lớn, thường thuyết pháp cho chúng sanh (như mây tuôn mưa). Ánh sáng trí huệ phá tan bóng tối là Nhựt, phá tà hiển chánh là tràng. Bồ-tát Đại Tinh Tấn Kim Cang Tề trong phương tiện Ba-la-mật. Tất cả vị thứ bảy trong năm vị đều tu tâm bi. Lý chơn như dung nhiếp nhiễm tịnh là phương tiện. Như ví dụ trong Bồ-tát địa thứ bảy: Một nước tịnh, một nước uế, khó hiểu được việc thiện ác của hai cõi này, hoặc như trụ thứ bảy: đồng tử Thiện Tài gặp nữ cư sĩ Hưu Xả, nữ cư sĩ bảo Thiện Tài: ta có tám vạn bốn ngàn quyến thuộc. Tám vạn bốn ngàn quyến thuộc là thực hành tám vạn bốn ngàn pháp. Xem sự sống chết là vườn cảnh. Đây là Ba-la-mật thứ bảy trong mười Ba-la- mật của trụ phát tâm thứ nhứt, không phải là Ba-la-mật thứ bảy của trụ thứ bảy. Tâm bi kiên cố, vào đời độ sanh không mỏi mệt là tinh tấn, phá trừ cấu uế cứng chắc của chúng sanh là kim cang. Ở trong sự trói buộc của chúng sanh nhưng vẫn luôn sống với trung đạo là tề. Tề là sống với bi trí. Như Ánh sáng Thọ sanh phóng từ rốn Phật là biểu hiện cho trí bi ấy. (Trụ thứ nhất là vậy trụ Trị Địa, trụ Tu Hành cũng thế). Bồ-tát Hương Diệm Quang tràng trong nguyện Ba-la-mật. Nguyện rộng lớn là Hương. Trí tùy căn tánh phá trừ hoặc chướng của chúng sanh là Quang. Vào trong tà đạo, đoạn diệt vô minh là Tràng. Vị thứ tám của mỗi vị thường hiện thân ngoại đạo, sống với ngoại đạo phá trừ tà pháp như thiện tri thức Tỳ Mục Đa La trong trụ thứ tám của Thiện Tài. Vị trí thanh tịnh phá trừ tà pháp. Bồ-tát Đại Minh Đức Thâm Mỹ Âm trong lực Ba-la-mật. Với lực Ba-la-mật, vị này luôn thuyết giảng giáo pháp. Bồ-tát Đại Phước Quang trí sanh trong trí Ba-la-mật, biểu hiện trí căn

bản. Mười Bồ-tát này biểu trưng việc đoạn chướng thành tựu pháp thân bi trí bằng mười Ba-la-mật của trụ phát tâm thứ nhứt. Cứ tu tập một pháp là khế hợp một pháp. Sự tu tập khác nhau về mười Ba-la-mật là dùng pháp đoạn trừ tập nhiễm. Pháp này là pháp vốn có, thời gian tu tập là một. Vì thời gian không bản tánh, không có sự đến đi của ba đời. Ngay mỗi pháp đủ thể dụng mười pháp nhưng sự tu tập thành thục chưa thành thục của mỗi vị khác nhau, sự thể nhập bi trí khác nhau và cũng từ đó, địa vị khác nhau, không phải pháp khác nhau. (Hãy suy xét bằng sáu tướng). Tổng số: trong kinh chép: vô số Bồ-tát nhiều như số bụi trong mười cõi Phật. Khen đức: (15 hàng rõ như trong kinh). Đại chúng ấy là những người đủ hạnh Phổ Hiền, vào đời thuyết pháp, thành tựu pháp mười trụ... mười địa... tuần tự chỉ dạy chúng sanh để chúng ngộ nhập, luôn là nơi nương tựa của chúng sanh. Về lợi ích, các Bồ-tát này luôn dùng đủ mọi phương tiện dạy chúng sanh chứng nhập pháp. Khi đã chứng nhập, trí hiểu biết như Phật, chỉ dạy chúng sanh. Mê là phàm, ngộ là Phật. Sự hiểu biết xưa nay vốn sẵn. Đại chúng ấy là chúng tỏ ngộ. Trời thần cũng vậy, luôn ủng hộ pháp Phật, làm cho giáo pháp tồn tại, mãi ở thế gian để chúng sanh được lợi ích.

Một đoạn: (13,5 hàng) vô số thần chấp kim cang bằng số bụi trong một cõi Phật được phân thành bốn:

1) Mượn vị biểu pháp.

2) Giải thích danh hiệu hạnh nguyện.

3) Tổng số.

4) Khen đức.

Thần là người thấy đạo, tánh như Phật, trí hợp chân lý, tùy thu- ận hạnh Phổ Hiền vào đời ủng hộ chánh pháp. Trụ thứ hai chủ yếu tu giới Ba-la-mật (giới là ngăn ngừa giữ gìn). Thể của giới là pháp thân. Hợp chân như không hư hoại là kim cang. Thần chúng này biểu hiện cho sự giữ gìn tịnh giới của Bồ-tát nên tên là Chấp Kim Cang (chấp: giữ gìn không phạm). Trí hợp chơn như là thần. Danh hiệu là hạnh nguyên. mười vị thần này từ thể giới tu tập mười Ba-la-mật, mỗi vị tu một hạnh.

Diệu Sắc Na La Diên: chuyên tu thí Ba-la-mật. Vì từ giới tánh tu tập thí Ba-la-mật nên có sắc đẹp. Quán pháp rỗng lặng, đoạn trừ hoặc chướng là Na La Diên. (Không hoại diệt). Nhờ giữ gìn giới tánh nên pháp thân không hoại.

Nhựt Luân Tốc Tật Tràng: chuyên tu giới Ba-la-mật. Giới thể sang suốt tròn đủ là Nhựt Luân. Hiểu thấu hòa hợp chơn như là Tốc

Tặt Đoạn trừ hoặc chướng giả mình người là Tràng. Tâm chuyên nhứt là chấp, tánh vững chắc là kim cang, tự tại dung hợp chơn như là thần. Trí là thần.

Tu Di Hoa Quang: chuyên tu nhẫn Ba-la-mật. Đức nhẫn thù thắng là Tu Di, trang sức bằng hạnh nhẫn, chúng sanh thích nhìn ngắm là Hoa. Gần gũi chúng sanh đoạn trừ tâm cao ngạo là Quang, luôn hành nhẫn là chấp, thể nhẫn là pháp tánh, là kim cang. Không suy xét nhưng thông đạt tất cả là thần.

Thanh Tịnh Vân Âm: chuyên tu tinh tấn Ba-la-mật. Sống trong thế tục nhưng luôn hợp chơn như là thanh tịnh. Siêng năng giảng pháp lợi sanh là Vân Âm. Nghe pháp đoạn hoặc là kim cang.

Chư Căn Mỹ Diệu: chuyên tu thiền Ba-la-mật. An trụ thiền định không loạn tưởng, sáu giác quan đều thể hiện công dụng của trí là Chư Căn Mỹ Diệu. Động nhưng luôn tịnh là chấp, không gì đánh bại là kim cang. Trí không loạn tưởng, phá trừ hoặc chướng mình người là kim cang. Làm mọi việc bằng trí tịch tịnh không khuynh động là thần.

Khả Ái Lạc Quang Minh: chuyên tu huệ phá trừ hôn ám.

Đại Thọ Lôi Âm: chuyên tu tâm bi. Thọ là che rợp, dùng phương tiện Ba-la-mật che chở chúng sanh.

Sư Tử Quang Vương Minh: chuyên tu nguyện Ba-la-mật, phát trí không dụng công, tự tại như sư tử chúa, đánh bại luận thuyết ngoại đạo.

Mặt Diệm Thắng Mục: chuyên tu lực Ba-la-mật. Oai lực tự tại sống trong thế gian, có khi sống với ngoại đạo để đoạn trừ sự trói buộc của chúng. Vị này là pháp sư. Trong năm vị này 600 pháp Ba-la-mật, người tu Ba-la-mật thứ chín đều là pháp sư. Trụ thứ chín là trụ pháp vương tử. Như thiện tri thức ở trụ thứ chín của Thiện Tài là ba la môn Thắng Nhiệt. Sống với ngoại đạo, dùng năm lửa đốt thân, lên núi dao, vào rừng lửa là Mặt Diệm Thắng Mục. Sống với chúng sanh, thuyết pháp phá trừ ngu lối là Mặt Diệm. Trí biết căn tánh chúng sanh là Thắng Mục.

Liên Hoa Quang Ma Ni Kế: chuyên tu trí Ba-la-mật như đồng nữ Từ Hành - thiện tri thức ở trụ Quán đỉnh thứ mười của Thiện Tài. Không sống trong chơn như, vào đời độ sanh, không đắm nhiễm là Liên Hoa. Trí biết căn tánh của chúng sanh là Quang. Đạt vị tối cao là Ma Ni Kế. Đó là mười chấp kim cang tùy thuận hành mười Ba-la-mật ở trụ thứ hai. Phần tổng số và khen đức rõ như trong kinh. Trụ tu hành (6,5 hàng) được phân thành bốn ý:

1) Nêu số.

2) Mượn vị biểu pháp.

3) Giải thích danh hiệu theo hạnh nguyện.

4) Khen đức.

Nêu số như hàng đầu trong kinh. Mượn vị biểu pháp, mười vị thần thân chúng từ thể nhẫn Ba-la-mật, tu tập mười Ba-la-mật. Thành tựu hạnh nhẫn, vào đời độ sanh là thần. Khen đức là thành tựu nguyện lớn, phụng sự tất cả các đức Phật, nhẫn nại độ sanh khiến chúng sanh thành Phật. Vì thể tánh của chúng sanh và Phật là một.

Hỏi: đã là Phật cần gì sự cung phụng bằng vật chất, luôn nuôi dưỡng chúng sanh để chúng sanh thành Phật? Vì tất cả đều là hạnh nhẫn. Giải thích danh hiệu theo hạnh nguyện, từ tánh nhẫn mười vị này tu mười Ba-la-mật. Vì một là tất cả.

Hoa Kế Trang Nghiêm chuyên tu nhẫn Ba-la-mật. Vì hạnh nhẫn là hoa báu trang sức trên đầu. Thân chúng là thực hành pháp thí, bố thí thân thể tài vật, tạo lợi ích cho chúng sanh. Trí tùy thuận hạnh nhẫn là thần.

Quang Chiếu Thập Phương chuyên tu giới Ba-la-mật. Trọn vẹn giới nhẫn, chúng sanh vui thích là Quang Chiếu Thập Phương.

Hải Âm Điều Phục chuyên tu nhẫn Ba-la-mật. Không buồn vui trước những lời khen chê là điều phục. Dùng ngôn ngữ giáo hóa chúng sanh đúng thời cơ là Hải Âm.

Tịnh Hoa Nghiêm Kế chuyên tu tinh tấn Ba-la-mật. Hạnh nhẫn tăng tiến là tịnh, uy nghi đĩnh đạt là Hoa. Từ hạnh nghiệp được quả báo là Nghiêm Kế. Tinh tấn là điều kiện hàng đầu trong việc tăng trưởng đạo hạnh như vòng hoa trang sức trên đầu.

Vô Lượng Oai Nghi chuyên tu thiền Ba-la-mật. Tùy căn tánh của chúng sanh thuyết giảng giáo pháp là vô lượng. Tới lui làm nghỉ đều đoan trang là oai nghiêm. Đi đứng nằm ngồi đều sống trong thiền định.

Tối Thượng Quang Nghiêm chuyên tu trí huệ soi xét mình người, trang nghiêm thân bằng định huệ sáng tỏ.

Tịnh Quang Hương Vân tu tâm bi, dùng mọi phương tiện độ sanh không chấp tịnh nhiễm là Tịnh Quang, thương yêu che chở chúng sanh, thuyết giảng giáo pháp làm vui lòng chúng sanh là Hương Vân. Thuyết pháp lợi sanh là năm phần hương.

Thủ Hộ Nhiếp Trì từ trí huệ tùy thuận hạnh nguyên độ thoát chúng sanh. Vị thứ tám trong năm vị thành tựu trí không dụng công được Phật

xoa đầu cũng là nghĩa này.

Phổ Hiền Nhiếp Thủ vị pháp vương chuyên tu Ba-la-mật, thuyết giảng giáo pháp, sống với 95 tà giáo, làm mọi việc như chúng sanh là Phổ Hiền Nhiếp Thủ. (Là Bà-la-môn Thắng Nhiệt).

Bất Động Quang Minh chuyên tu trí Ba-la-mật là vị quán đỉnh. Phần nêu số và khen đức rõ như trong kinh. Thể của mười Ba-la-mật này là nhẫn, vì bất động trước khen chê tốt xấu.

Đoạn thứ tư (6,5 hàng) được phân thành bốn ý như trên. Nêu số như hàng đầu trong kinh. Mượn vị biểu pháp, mười vị thần túc hạnh này là trụ sanh quí thứ tư, từ thể tinh tấn mười vị thần tu tập mười Ba-la-mật. Như phần khen đức: trải qua vô số kiếp gần gũi Như Lai là tinh tấn. Vị này dùng pháp tánh chơn như làm thể của hạnh nguyện, trang nghiêm thân bằng hạnh nguyện. Túc hạnh là tinh tấn, trọn vẹn các hạnh. Thần là trí tùy thuận hạnh nguyện. Giải thích danh hiệu theo hạnh nguyện:

Bảo Ấn Thủ chuyên tu trí Ba-la-mật. Dùng trí thông hiểu pháp siêng năng độ sanh. Thủ là dắt dẫn.

Liên Hoa Quang chuyên tu giới Ba-la-mật. Ở trong sanh tử nhưng không đắm nhiễm như hoa sen. Người thấy phát tâm tu là quang. Túc hạnh là siêng năng tu tập.

Thanh Tịnh Hoa Kế chuyên tu nhẫn Ba-la-mật. Nhẫn nại không đắm nhiễm là thanh tịnh, từ hạnh nhẫn đạt quả báo tốt là Hoa Kế.

Nhiếp Chư Thiện Kiến chuyên tu tinh tấn Ba-la-mật. Siêng năng nhiếp phục tà kiến, hành pháp lành.

Diệu Bảo Tinh Tràng chuyên tu thiền Ba-la-mật. An trụ nơi lý mầu là diệu, Bảo là đạo, tùy hạnh nguyện đoạn trừ hoặc chướng là tinh tràng. Hạnh nguyện là tinh. Từ thể định soi xét hiểu rõ căn tánh chúng sanh phá trừ vô minh là tinh. Từ định phát huệ, trí huệ thông hiểu pháp là tinh, Tràng là định.

Nhạo Thổ Diệu Âm chuyên tu huệ Ba-la-mật. Vui vẻ giảng pháp cho mọi người.

Chiên Dàn Thọ Quang chuyên tu phương tiện Ba-la-mật là thương yêu che chở. Quang là soi sáng chúng sanh.

Liên Hoa Quang Minh chuyên tu nguyện Ba-la-mật, từ trí huệ tùy thuận hạnh nguyện độ thoát chúng sanh, không đắm nhiễm.

Vi Diệu Quang Minh vị pháp vương chuyên tu lực Ba-la-mật, dùng pháp mầu giáo hóa chúng sanh.

Tích Tập Diệu Hoa chuyên tu trí Ba-la-mật, dùng trí huệ tổng hợp các pháp, giáo hóa chúng sanh như kết hoa. Hãy suy xét kỹ để biết sự

khác biệt của mười Ba-la-mật trên đây, không nên nhìn một cách chung chung. Phần khen đức rõ như trong kinh.

Đoạn thứ năm (6,5 hàng) phân thành bốn ý như trên. Số lượng như hàng đầu của kinh. Mượn vị biểu hiện pháp. Trụ cụ túc phương tiện từ thể thiền Ba-la-mật, mười vị đạo tràng thần tu tập mười Ba-la- mật. (Đạo tràng thần là phá trừ màn đen). Thiền có khả năng phá trừ sự che lấp. Thiền định làm thanh tịnh sự đắm nhiễm của hai thức sáu, bảy, biểu hiện trí huệ, thông hiểu thật thể lý trí. Thiền là thể của đạo tràng; trí huệ là công dụng của con người. Từ hạnh Phổ Hiền, chuyên chở chúng sanh đến pháp giới. Điện Phổ Quang Minh là thủ đô. Vì nhứt thiết chủng trí là kho chứa lớn, mỗi vị thần tu tập một Ba-la-mật để đem lại lợi ích cho chúng sanh.

Giải thích danh hiệu theo hạnh nguyện: Tịnh Trang Nghiêm Tràng chuyên tu thí Ba-la-mật. Thể định là cõi tịnh của thí. Từ thể định tu tập các hạnh là tràng. Tràng là thể định không khuynh động. Tu pháp tánh không tánh không nương tựa là đạo. Đối trị sự che lấp ỷ lại bằng thiền không tánh là tràng. Thần là trí lớn không tánh không nương tựa. Dù không suy xét, không tạo tác, không mượn hình chất nhưng nhận biết tất cả mọi hiện tượng.

Tu Di Bảo Quang chuyên tu giới Ba-la-mật. Tu Di là cao lớn, Bảo Quang là không nhỏ. Soi xét thế gian bằng Ánh sáng tịnh giới, khiến chúng sanh phát tâm tu tập. Giới là thiền, vượt trên vọng tình là tu di. Định tâm trừ vọng tưởng là vô cấu, từ định phát huệ là Bảo Quang.

Lôi Âm Tràng Tướng chuyên tu nhẫn Ba-la-mật. Tiếng khen chê như sấm, nhẫn nại không khuynh động là tràng tướng.

Vũ Hoa Diệu Nhãn chuyên tu tinh tấn Ba-la-mật. Pháp thân là thể của định, từ định làm mọi việc là Vũ Hoa, từ định phát huệ là Diệu Nhãn. Dùng mắt huệ hành mọi hạnh độ sanh không mỏi mệt là tinh tấn.

Hoa Anh Quang Kế chuyên tu thiền Ba-la-mật. Từ pháp giới tịch tịnh không lay động mượn việc tu thiền để độ chúng sanh loạn tưởng là anh. Từ định phát huệ là Quang; từ hạnh đạt quả tốt đẹp là Kế. Mười Ba-la-mật đều là pháp tối thượng. Vì sao? Vì mỗi pháp Ba-la-mật đều có khả năng thành tựu quả Phật, như trụ phát tâm thứ nhứt là Phật, không trước giữa sau. Song quả Phật có vô số sự thù thắng.

Vũ Bảo Trang Nghiêm chuyên tu trí huệ Ba-la-mật vì với trí huệ vị này thuyết giảng giáo pháp.

Dũng Mãnh Hương Nhãn tu phương tiện Ba-la-mật, với tâm bi

vào đời độ sanh là Dũng Mãnh, quán sát thế gian bằng mắt từ bi là Hương Nhãn, độ sanh bằng năm phần hương, đoạn khổ đem vui là hương nhãn.

Kim Cang Thái Vân chuyên tu nguyện Ba-la-mật, với hạnh nguyện che chở chúng sanh. Dùng trí không dụng công phá trừ ngoại đạo là Kim Cang Thái Vân (sống với ngoại đạo để chỉ dạy pháp thật).

Liên Hoa Quang Minh chuyên tu lực Ba-la-mật là vị pháp vương một vào đời nhưng không đắm nhiễm là hoa sen. Thuyết giảng giáo pháp là quang minh.

Diệu Quang Chiếu Diệu chuyên tu trí Ba-la-mật. Trí biết rõ căn tánh là diệu quang, tùy căn cơ đoạn trừ hoặc chướng là chiếu diệu phần khen đức rõ như trong kinh.

Trụ chánh tâm thứ sáu: Từ thể Bát-nhã Ba-la-mật, mười vị thần chủ thành tu tập mười Ba-la-mật. (6,5 hàng, được phân thành bốn ý như trên). Số lượng như hàng đầu trong kinh, mượn vị biểu hiện pháp. Những vị thần này biểu hiện cho sự thành tựu pháp quán không của trụ chánh tâm. Như Tỳ kheo Hải Tràng - thiện tri thức trụ thứ sáu của Thiện Tài - thiền hành nhập định, không theo dõi hơi thở. Từ chân xuất hiện trưởng giả cư sĩ, Bà-la-môn, trên đỉnh đầu xuất hiện Phật, hóa hiện đủ loại thân hình độ thoát chúng sanh. Phần này trong kinh có câu: Bồ-tát nghe mười pháp định tâm không khuynh động, giữ vững ý chí. Giải thích danh hiệu theo hạnh nguyện: Bảo Phong Quang Diệu chu tu thí Ba-la-mật. Bố thí bằng trí vi diệu không tánh là Bảo Phong Quang Diệu. Như lên đến đỉnh núi chỉ thấy hư không, trí huệ quán pháp trống không, không hình tướng. Bố thí bằng trí vi diệu không hình tướng là chiếu diệu. Trí quán không tự tại không ngại là chủ, thản nhiên trước có không, không vướng sanh tử. Nếu biết là thành, bố thí bằng trí không vọng loại là thành.

Diệu Nghiêm Cung Điện. Thể của giới là lợi sanh bằng trí huệ. Trí vi diệu là Cung, độ sanh là Điện, hạnh nguyện là Nghiêm. Trí hiểu biết thật pháp là Diệu Nghiêm. Từ bi là cung điện. Tâm không loạn tưởng là chủ thành. Trí vi diệu không hình tướng, tự tại hợp thật lý là thần, lợi sanh bằng trí là chủ. Che chở chúng sanh là thần.

Thanh Tịnh Hỷ Bảo chuyên tu nhẫn Ba-la-mật. Thành tựu trí quán pháp không bằng hạnh nhẫn là thanh tịnh hỷ. Nhẫn là Hỷ, vui với pháp là Bảo, nhẫn nại là bảo.

Bảy vị sau chuẩn theo đây, văn nhiều không thể giải thích rõ, tạm nêu vài vị. Các vị thần ấy đều là nữ thần, biểu hiện hạnh từ bi. Nhưng

về thật thể thì không có nam nữ, tùy việc thị hiện chỉ dạy.

Trụ Bắt Thoái thứ bảy, từ thể phương tiện Ba-la-mật, mười vị thần chủ địa tu tập mười Ba-la-mật. Danh hiệu của các vị đều tùy theo hạnh nguyện. Từ pháp thân thực hành mọi hạnh là địa. Đủ lý bi trí không lay chuyển, tâm bi như mặt đất nuôi lớn muôn loài.

Trụ Đồng Chơn thứ tám, từ thể nguyện Ba-la-mật, mười vị thần chủ sơn tu tập mười Ba-la-mật. Sơn: không lay động, cao lớn. Thần: trí hợp chơn như. Trí không dụng công của trụ, hạnh, hồi hướng, địa thứ tám vững chải như núi. Trí vượt trên thế gian, cao lớn như núi.

Trụ Pháp Vương thứ chín, từ thể lực Ba-la-mật, mười vị thần chủ lâm tu tập mười Ba-la-mật, pháp sư này thuyết pháp độ sanh như rừng che muôn loài.

Trụ quán đỉnh thứ mười, từ thể trí Ba-la-mật, mười vị thần thuốc tu tập mười Ba-la-mật. Trí hiểu biết căn tánh chúng sanh, trao thuốc pháp. Tất cả pháp dụ trong kinh này đều là pháp lợi sanh, không có pháp nào vô ích. Mỗi chữ mỗi việc đều là pháp dạy chúng sanh tin tu chứng nhập, là phương tiện vào nhà Phật. Đây là mẫu đạt pháp độ sanh của quả Phật, năm vị. Người chứng nhập kết hợp thật trí là thần, che chở đem lại lợi ích cho chúng sanh cũng là thần. Tu hành tự tại như trời. Vì nhằm đem lợi ích cho chư thiên nên thị hiện quả báo cõi trời, có lúc lại hiện thân A-tu-la, quỉ thần để độ thoát chúng sanh.