Đại Tập 131 · Bộ Kinh Sớ XVII · Số 1744 (Quyển 1–6)

Từ đây là phần thứ bốn y cứ vào nguyện trước mà lập lời thệ tự yếu (như mình muốn). Trong đây gồm có mười một bài kệ, mười bài kệ trước là lập thệ tự yếu, Vương-xá bài kệ sau là thỉnh Phật chứng minh. Ở mười bài kệ trước thì ba kệ đầu là tự yếu, bảy kệ sau là thuận cầu.

Con lập nguyện hơn đời Ắt đến

Đạo vô thượng

Nguyện này không đầy đủ

Thề không thành Đẳng giác.

Con ở vô lượng kiếp

Không làm đại thí chủ

Độ khắp người nghèo khổ

Thề không thành Đẳng giác.

Khi con thành Phật Đạo

Tiếng vang khắp mười phương

Rốt ráo không được nghe

Thề không thành Chánh giác.

Trong phần tự yếu trước, bài kệ đầu là nói về tự đức của Phật mà tự yếu. Trong phần phát nguyện trước thì nguyện cầu Pháp thân,

nguyện cầu Tịnh độ gọi là nguyện vượt hơn đời - Khởi tâm gọi là kiến (lập, dựng), được quả chắc chắn nên nói ắt đến đạo vô thượng. Đây nói thuận nêu, nguyện này không thành tựu thì thề chẳng thành là tự yếu. Hai lời thệ sau là đối với Hóa đức mà tự yếu. Trong bài kệ đầu thì nêu pháp là hóa ích tự yếu, kệ sau thì nêu tên Phật được khắp nghe là hóa đức tự yếu, cũng chẳng phải là không. Khi tôi thành Phật thì tên tôi vang khắp mười phương, nếu có ai rốt ráo không nghe tên tôi thì tôi không thành Phật.

Lìa dục sâu Chánh niệm

Tịnh tuệ tu Phạm hạnh

Chí cầu Vô thượng tôn

Làm thầy cả trời, người.

Thần lực phát sáng rực

Khắp chiếu cõi vô biên

Dứt trừ ba cấu tối

Cứu giúp các hiểm nguy.

Mở mắt trí tuệ kia

Diệt hết đui tối này

Lấp hết các đường ác

Mở thông cửa lành này.

Công đức thành đầy đủ

Oai sáng chiếu mười phương

Nhật nguyệt cùng sáng rực (chiếu sáng)

Thiên quang ẩn không hiện.

Vì chúng mở kho pháp

Rộng thí báu công đức

Thường ở trong đại chúng

Nói Pháp sư tử gầm.

Cúng dường tất cả Phật

Đầy đủ các gốc đức

Nguyện tuệ đều thành tựu

Là người hùng ba cõi.

Như Phật Vô ngại trí

Thông suốt đều chiếu khắp

Nguyện sức công đức con

Là cao quý hơn hết.

Trong thuận cầu thì bài kệ đầu là tóm tắt lìa dục chánh niệm sâu, tịnh tuệ tu phạm hạnh là nêu nhân lành của mình. Sau dùng để cầu quả Vô thượng tôn, cầu tự đức của Phật, làm thầy trời, người, cầu đức lợi tha. Còn sáu bài kệ kia thì năm bài kệ rưỡi đầu là rộng nêu đức của Phật, nửa bài kệ cuối là phát nguyện cầu giống như Phật. Trong phần nói về đức thì hai bài kệ đầu nêu hóa đức của Phật, Vương-xá bài kệ tiếp nêu Tự đức của Phật, Vương-xá kệ sau lại nêu hóa đức, Vương-xá bài kệ rưỡi sau lại nêu Tự đức. Đến hai bài kệ đầu trong phần Hóa đức, thần lực phát sáng chiếu cõi không bờ mé là thân nghiệp hóa, tiêu trừ… là khẩu nghiệp hóa, tiêu trừ ba cấu cứu các hiểm nguy là pháp hóa Tiểu thừa, dạy dứt ba độc gọi là ba cấu. Mở tuệ nhãn kia, diệt đui đen tối là Hóa pháp Đại thừa - Lấp các đường ác, mở thông cửa lành là pháp hóa trời, người. Bài kệ Công tộ là nêu tự đức của Phật, Công tộ trọn thành là đức lớn, tức công quả Phước tức đều trọn thành - Oai sáng… là Đức dụng của Phật. Nếu nêu Quang dụng (công dụng của ánh sáng) thì bỏ các thứ khác không nói. Oai chiếu mười phương là ánh sáng rộng khắp. Mặt trời mặt trăng cùng chiếu, thiên quang không hiện là ánh sáng cao quý hơn cả. Ánh sáng Phật lấn át ánh sáng mặt trời, mặt trăng khiến không thấy nó chiếu ra gọi là tạp trùng huy. Một bài kệ vì chúng là nêu lại hóa đức, văn nói dễ hiểu. Một bài kệ rưỡi sau lại nói về tự đức - Bài kệ đầu là nói Phật nhân thành được quả là do cúng dường tất cả Phật, đủ các gốc Đức, là do phước nhân mà thành. Nguyện tuệ đều tròn là do Trí nhân mà thành. Là người hùng ba cõi, rõ nhân mà được quả. Nửa bài kệ cuối là nói dụng tự tại. Phật Vô ngại trí đều chiếu thông suốt. Một đoạn trên là rộng nêu đức của Phật. Nguyện công đức trí tuệ của tôi bằng với sự cao quý này. Nguyện giống với các Đức Phật. Công là nhân của phước, tuệ là nhân của trí. Nguyện cho năng lực phước đức trí tuệ này của tôi cao quý bằng như các Phật Như Lai. Như trên là mười bài kệ, nói về lập thệ tự yếu.

Nếu nguyện này được quả

Đại thiên đều cảm động

Các thiên thần hư không

Thường mưa hoa quý giá.

Một bài kệ nguyện này là thỉnh chứng hiện điềm lành nếu chắc

chắn được quả thì cả Đại thiên đều rúng động, trời mưa hoa báu.

Phật bảo A-nan: Tỳ-kheo Pháp Tạng nói tụng xong thì ngay lúc đó khắp mặt đất sáu thứ rung chuyển, trời mưa hoa màu rải lên trên, tự nhiên âm nhạc trên không trung khen rằng: chắc chắn sẽ thành Vô thượng Chánh giác.

Thứ năm là, tướng theo yêu cầu hiện ra. Tỳ-kheo Pháp Tạng nói kệ xong thì lập tức đất đai rung chuyển là yêu cầu trước, trời mưa hoa báu là yêu cầu sau - Tự nhiên… là phát ra tiếng khen ngợi.

Do đó, Tỳ-kheo Pháp Tạng tu như thế đầy đủ đại nguyện, chắc thật không luống dối, vui sâu vắng lặng vượt hơn thế gian.

Thứ sáu là, chung khen chung. Trước là kết, sau là khen. Như trước là nói nguyện, sau đây là nói hạnh. Trong đây có hai: Một là, nói tu đủ; hai là, nói quả báo tốt đẹp (từ tùy sinh…) trong phần Vương-xá lại có hai: Một là, tu Tịnh độ; hai là, (từ bất sinh dục giác…) là nói tu hạnh pháp thân.

Này A-nan, Tỳ-kheo Pháp Tạng ở chỗ Phật, giữa các vị trời, ma phạm, tám bộ rồng thần, phát thệ lớn, lập nguyện này xong, Vương-xá mực chuyên chí trang nghiêm diệu độ, tu sửa cõi Phật , mở lớn rộng rãi tốt đẹp bậc nhất, tạo lập luôn vững, không hề biến dời suy yếu, chẳng có thể suy nghĩ bàn luận điềm lành suốt kiếp, gieo trồng vô lượng đức hạnh của Bồ-tát.

Trong hạnh tu cõi, lúc đó Tỳ-kheo ấy ở chỗ Phật, giữa đại chúng mà phát thệ nguyện rộng ấy, lập nguyện lớn này xong, nhắc trước khởi sau là nhắc nguyện tâm trước mà khởi hạnh sau. Rồng thần, dạ xoa, càn-thát-bà… là tám bộ - phát thệ nguyện rộng là nhắc việc phát bốn mươi tám nguyện trước mà khởi sau. Lập nguyện này xong là nhắc trước đã lập nguyện vượt hơn đời mà khởi sau là nói khởi hạnh. Một mực chuyên chí trang nghiêm diệu độ là nói chung về khởi hạnh - Sửa sang cõi Phật… là riêng nói khởi hạnh. Trong riêng thì trước nêu quả Tịnh độ, chẳng thể… là đối lại mà tu nhân. Trong nêu quả trước thì sửa sang cõi Phật, mở lớn rộng rãi là nói độ rộng, tốt đẹp bậc nhất là nói độ cao quý tạo lập luôn vững không dời đổi suy yếu là nói cõi thường còn, nhân tu có thể biết là rộng lớn như thế nào.

Trong hạnh Pháp thân, trước riêng mà sau chung. Trong riêng có bốn: Một là, lìa phiền não; hai là, mạnh mẽ… là nói tu pháp lành; ba là, xa lìa… là nói lìa nghiệp ác; bốn là, Bỏ nước…. là lại nói tu điều lành.

Không sinh Dục giác, Sân giác, Hại giác. Không khởi Dục tưởng Sân tưởng, Hại tưởng. Không vướng vào sắc, thanh, hương, vị, xúc,

pháp. Nhẫn lực thành tựu, không tính kể các khổ, ít dục biết đủ, không nhiễm nhuế si. Tam-muội thường vắng lặng, trí tuệ vô ngại, không có tâm dối trá dua nịnh, quanh co, hòa nhau ái ngữ, nương ý trước mà hỏi. Trong phần lìa phiền não, trước là tự độ nói về lìa phiền não.

Không có tâm dối trá… là y cứ vào hạnh lợi tha mà nói lìa phiền não. Trong Tự độ có bốn: Một là, lìa nhân duyên phiền não; hai là, Từ nhẫn lực… là nói tu đối trị; ba là, từ không nhiễu… là lìa thể phiền não; bốn là, từ tam muội… là nói về tu trị. Trong đoạn đầu, trước lìa hoặc nhân, không đắm sắc… là lìa hoặc duyên. Trong lìa nhân ở trước, không sanh Dục giác sân giác, hại giác… chính là nói những thứ phải lìa. Sân giác cũng gọi là Nhuế giác, là nghĩ muốn (dục) mà giận người khác; ba là, Hại giác, cũng gọi là Não giác, đối với người nghĩ Dục mà gia hại; bốn là, Thân giác, là nghĩ nhớ thân duyên; năm là, Quốc độ giác, là nghĩ thế gian an nguy; sáu là, Bất tử giác, nghĩa là thân bất tử, tập hợp nhiều vốn sống; bảy là, Tộc tánh giác, là nghĩ giòng họ cao thấp; tám là, khinh vu giác, là nghĩ làm nhục người khác. Trong tám thứ này, ba thứ đầu là quá nặng nên nêu riêng. Chẳng khởi Dục tưởng, Sân tưởng, Hại tưởng nên nhắc lại. Chẳng khởi dục tưởng gọi là lìa Dục giác. Chẳng khởi sân tưởng gọi là lìa Sân giác, chẳng khởi Hại tưởng gọi là lìa Hại giác, cũng có thể trước nói chẳng sinh ba giác. Ở trước mà nói lìa, là chẳng khởi Dục tưởng, Sân tưởng, Hại tưởng. Căn cứ sau mà nói lìa là chưa đối cảnh giới, dự định khởi niệm tà, gọi là giác. Đối duyên mà sinh tâm nên nói là ba tưởng, ở đây đều là lìa. Sau lìa hoặc duyên, chẳng dính mắc sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp…, đây là đoạn đầu đã xong. Kế nói tu trị, nhẫn lực thành tựu, chẳng chấp các khổ, nhẫn chịu được các duyên trái nghịch, cho nên lìa ba giác, chẳng khởi ba tưởng. Ít dục biết đủ, nhẫn được thuận duyên, cho nên lìa sắc, thinh, hương, vị, xúc. Đây là đoạn thứ hai đã xong. Kế lìa hoặc thể, không nhiễm Nhuế si. Nhiễm cũng là tham. Đây là đoạn ba đã xong. Dưới đây lại tu trị, Tam-muội thường tịch (luôn vắng lặng) là chỉ hạnh rất sâu xa. Trí tuệ vô ngại là quán hạnh cao quý. Cả bốn đoạn trên hợp thành Tự lợi. Dưới là ở lợi tha mà nói lìa phiền não. Không có tâm dối trá, quanh co là nói lìa tâm lỗi - Nói hòa nhan là lìa lỗi của thân. Nói Ái ngữ trước hỏi là nói lìa lỗi của miệng. Do không phân biệt nên thân, miệng, ý không khởi lỗi. Trên là nói lìa phiền não thứ nhất. Mạnh mẽ siêng năng, chí nguyện không mỏi mệt, chuyên cầu pháp thanh bạch. Lấy tuệ làm lợi chúng sinh, cung kính Tam bảo, kính thờ thầy tổ. Dùng đại trang nghiêm để đầy đủ các hạnh, khiến các chúng sinh thành tựu công đức. Trụ pháp Không, Vô tướng,

Vô nguyện, vô tác vô khởi, quán pháp như huyễn hóa.

Thứ hai là, nói tu điều lành. Trong đó có ba: Một là, khởi tâm nguyện; hai là, từ cung kính… là bốn nguyện khởi hạnh; ba là, từ trụ không… là hạnh thành, chứng nhập - Trước khởi nguyện, mạnh mẽ siêng năng, nguyện không mỏi mệt, cầu Pháp thanh bạch là nguuyện tự lợi. Đem lại lợi ích chúng sinh là nguyện lợi tha. Trong hạnh thứ hai là, trước nói Tự lợi, sau nói lợi tha. Trong Tự lợi thì cung kính Tam bảo, kính thờ thầy tổ là thuộc về hạnh phương tiện. Cung kính Tam bảo là thuộc về phước phương tiện. Kính thờ thầy tổ là thuộc về Trí phương tiện. Dùng đại nghiêm… là nói Hạnh thành tựu. Dùng đại nghiêm, nghĩa là dùng hai thứ trang nghiêm phước trí mà tự nghiêm. Đủ các hạnh, là y cứ vào chỗ riêng biệt mà chia. Nghĩa là có tất cả các hạnh như đàn… Dưới nói lợi tha là dùng hạnh dạy người nên khiến chúng sinh công đức thành tựu. Trong phần chứng thứ ba, trụ vào pháp Không, Vô tướng, Vô nguyện, vô tác, vô khởi mà chứng pháp không phải có, người và pháp vô tánh gọi là không - Giả nhân giả pháp, tướng cũng chẳng có, gọi là vô tướng. Trong hai thứ này không có tâm mong cầu ưa thích gọi là vô nguyện

- lại lìa vọng tưởng cũng gọi là vô nguyện - Trong ba thứ này, thì không có quả để làm, gọi là vô tác. Nên kinh Duy-ma nói tuy thực hành vô tác mà hiện thọ thân. Nên biết vô tác là nói theo quả. Trong ba thứ trước thì không nhân có thể sinh, gọi là vô khởi. Nên kinh Duy-ma nói: Trong các kinh nói lý bất định, hoặc nói một thứ không, như trong Đại phẩm nói về độc không. Luận một chẳng nhiều, nên gọi là độc. Hoặc nói hai thứ, nghĩa là hai vô ngã, hoặc nói ba thứ Không, Vô tướng, Vô nguyện. Hoặc nói bốn thứ như kinh Duy-ma nói là không, vô tác, vô tướng, vô khởi. Lại Đại phẩm nói có pháp không và chẳng có pháp không, Tự pháp không, Hóa pháp không là bốn thứ, giải thích rộng ở một chương riêng - Hoặc nói năm thứ như trong đây nói là Không, Vô tướng, Vô nguyện, vô tác, vô khởi, như vừa giải thích. Hoặc nói bảy không như trong Đại phẩm nói, hoặc nói chín không như trong Tỳ-đàm nói, hoặc nói mười một không như Niết-bàn nói, hoặc nói mười bốn không như Đại phẩm nói, hoặc nói mười tám Không như Đại phẩm nói, hoặc nói hai mươi lam Không như Niết-bàn nói. Rộng thì vô lượng. Nay căn cứ vào một môn mà nói năm thứ. Chứng hội đối với Lý pháp này, gọi là quán pháp như hóa, chứng pháp phi vô. Phần thứ hai này đã xong.

Xa lìa lời nói thô ác, tự hại hại người khác, kia đây đều hại. Tu tập lời nói hành, tự lợi lợi người, mình người đều lợi.

Thứ ba là, nói lìa bỏ nghiệp ác. Trong đây trước nói lìa lỗi, tu tập

điều lành… là nói về nhiếp trị. Trong phần lìa lỗi ở trước, thì xa lìa lời nói thô ác là nói lìa ác khẩu. Xa lìa hại mình, hại người, đều hại là nói lìa thân ác. Ở phần nhiếp trị, thì tu tập lời nói lành để trị khẩu ác ở trước, tự lợi lợi người, mình người đều lợi là trị thân ác ở trước. Phần thứ ba này đã xong.

Bỏ nước, bỏ ngôi, dứt bỏ tài sắc, tự hành sáu pháp Ba-la-mật, dạy người khác làm.

Thứ bốn lại nói tu điều lành. Phần đầu nói về tự lợi. Bỏ nước bỏ ngôi, dứt bỏ tài sắc là nói những điều phải bỏ. Tự hành sáu độ là nói điều phải tu. Sau nói lợi tha là lấy sáu độ trước mà dạy người làm - bốn đoạn trên riêng nói về Nhân của thân. Mênh mông không cùng tận, chứa nhóm nhiều công đức.

Đây là kết chung. Như trên là phần Vương-xá nói về tu.

Tùy chỗ sinh, do ý muốn mà vô lượng kho báu tự nhiên ứng hiện, giáo hóa an lập vô số chúng sinh an trụ vào Đạo vô thượng Chánh chân. Hoặc làm các giai cấp cao quý Trưởng giả, cư sĩ, hoặc làm Sát-lợi Quốc vương, Chuyển luân Thánh đế. Hoặc làm người đứng đầu các tầng trời cõi Dục cho đến Phạm vương. Thường dâng tứ sự cúng dường để cúng dâng tất cả các Đức Phật. Công đức như thế chẳng thể xưng kể. Hơi miệng thơm tho như hoa Ưu-bát-la, các lỗ chân lông của thân phát ra mùi thơm chiên-đàn, hương ấy khắp xông vô lượng thế giới. Dung mạo xinh đẹp, tướng tốt khác thường. Ở tay thường xuất hiện vô số vật báu, y phục thức ăn, châu ngọc hoa hương, lọng báu cờ phướn. Đồ vật trang nghiêm như thế các việc đều vượt hơn trời, người. Đối với tất cả pháp đều được tự tại.

Thứ hai là, nói về Báo thù thắng. Trong đó có hai: Một là, đối với tu nhân Tịnh độ trên mà nói được quả báo cao quý, tức là y quả báo cao quý; hai là, hoặc làm Trưởng giả, cư sĩ… là tu nhân Pháp thân, nói được quả báo cao quý, tức là được quả Chánh cao quý. Trong phần trước, đầu tiên nói tùy chỗ sinh do ý muốn mà vô lượng kho báu tự nhiên phát hiện là nói được tiền của cao quý, mặc tình sử dụng, giáo hóa an lập trụ vào Chánh đạo. Dùng tiền của mà giáo hóa người khác khiến họ về với Chánh pháp. Phần sau là nói công đức của quả, tiếp là nói đối với tất cả pháp được tự tại, là nói quả của trí tuệ. Trong công đức của quả thì trước là riêng, sau là kết. Trong riêng có bốn: Một là, thân quả báo cao quý; hai là, thường dùng bốn sự cúng dường… là nương thân khởi hạnh; ba là, hơi miệng thơm… là quả báo của thân vi diệu. Văn ba câu này dễ hiểu; bốn là, tay xuất hiện… là y thân khởi dụng. Tay xuất hiện đồ cúng

để cúng dường các Đức Phật. Trên đây là phần nói riêng đã xong. Như thế… vượt hơn trời, người là chung khen chung, quả báo trí tuệ rộng lớn như thế nào phải biết. Trên là nói chỗ làm.

Từ đây là phần thứ hai, nói về sự thành tựu, tức là thành tựu quả Pháp thân và Tịnh độ. Song sự thành tựu này là bốn mươi tám Đại nguyện trước, văn khá rõ. Trong đó lại có hai: Một là, lược nói sự thành tựu; hai là, Phật bảo A-nan oai thần của Phật Vô Lượng Thọ… là rộng nói sự thành tựu.

A-nan bạch Phật rằng: Bồ-tát Pháp Tạng là đã thành Phật rồi mới diệt độ hay chưa thành Phật, hay hiện đang thành? Phật bảo A-nan: Bồ-tát Pháp Tạng đã thành Phật rồi hiện đang ở tại Tây phương cách đây mười muôn ức cõi. Thế giới Phật ấy tên là An Lạc. A-nan lại hỏi Phật ấy thành đạo đến nay đã bao lâu? Phật nói: Phật ấy thành Phật đến nay đã được mười kiếp. Cõi nước Phật ấy tự nhiên có bảy báu là vàng bạc lưu ly, san hô, hổ phách, xà cừ, mã não hợp thành đất, rất rộng rãi không bờ bến. Các báu xen nhau chiếu sáng rực rỡ, đẹp đẽ lạ lùng, thanh tịnh trang nghiêm, vượt hơn các báu đẹp nhất của tất cả thế giới ở mười phương. Các báu ấy cũng như vật báu của tầng trời thứ sáu cõi Dục. Lại cõi nước ấy không có núi Tu-di và không có tất cả các núi Kim cang vây quanh. Cõi ấy cũng không có biển lớn, biển nhỏ, khe giếng, chum ao. Do năng lực thần thông của Phật nên muốn thấy liền thấy. Cũng không có các cõi địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Cũng không có bốn mùa Xuân, Thu, Đông, Hạ, chẳng nóng chẳng lạnh, điều hòa thích hợp. Lúc ấy, A-nan bạch Phật rằng: “Bạch Đức Thế Tôn”! Nếu cõi nước ấy không có núi Tu-di thì trời Tứ Thiên vương và Trời Đao-lợi nương đâu mà an trụ? Phật hỏi A-nan: Tầng trời Viêm thiên thứ ba cho đến Trời Sắc cứu cánh đều nương đâu mà an trụ? A-nan thưa: Nghiệp hạnh quả báo chẳng thể suy nghĩ bàn luận. Phật bảo A-nan: nghiệp hạnh quả báo chẳng thể suy nghĩ bàn luận thì thế giới các Đức Phật cũng chẳng thể suy nghĩ bàn luận. Các chúng sinh ấy có công đức thiện lực trụ vào địa của hạnh nghiệp ấy nên được như thế. A-nan bạch Phật rằng: con không nghi ngờ pháp này, nhưng vì muốn dứt nghi hoặc cho chúng sinh đời tương lai nên hỏi nghĩa ấy.

Tóm tắt trong đây có bốn: Một là, A-nan đối với thân mà hỏi đã thành Phật chưa. Như Lai đáp đầy đủ; hai là, từ cảnh giới Phật trở xuống, y theo đó mà nói về cõi; ba là, lại hỏi… là A-nan lại đối với thân mà hỏi thành Phật lâu mau. Như Lai đáp đầy đủ; bốn là, nước ấy tự nhiên bảy báu… là nói theo cõi. Ở đoạn Vương-xá thì A-nan hỏi Tỳ-

kheo Pháp Tạng đã thành Phật chưa hay hiện đang thành. Đây là hỏi theo phân biệt ba đời. Phật đáp đã rõ. Đoạn hai thì nêu thẳng tên cõi nước Phật ấy, chưa nói về tướng - Đoạn ba là, trước hỏi sau đáp. Văn đã rõ. Trong đoạn bốn trước nói những cái có, lại nước ấy không có núi Tu-di… là nói về những cái không có. Trong nói có thì tự nhiên do báu thành, nói tướng của thể rộng rãi… là nói tướng của lượng, xen nhau… là nói tướng trang nghiêm. Trong nói không thì trước là Chánh luận, A-nan bạch… là hỏi đáp nói lại. Trong phần Chánh luận trước nói không có núi Tu-di, kế không có bốn đường, sau không có bốn mùa… là riêng. Sau ở phần nhắc lại thì văn riêng có ba: Một là, A-nan hỏi nếu không có núi Tu-di, thì trời Tứ Thiên vương… nương đâu mà an trụ. Như Lai hỏi lại; hai là, A-nan chánh đáp, Như Lai y theo đó mà nói việc kia; ba là, A- nan nói mình vì người khác nên hỏi, không phải mình không biết. Trên là phần tóm tắt đã xong.

Từ đây là phần rộng. Văn có bốn: Một là, nói thân Phật; hai là, y cứ vào thân mà nói đồ chúng; ba là, nói cõi nước; bốn là, y cứ vào cõi mà nói nhân dân nước ấy.

Phật bảo A-nan: Phật Vô Lượng Thọ có oai thần ánh sáng tôn quý bậc nhất. Ánh sáng của các Đức Phật không bằng. Ánh sáng ấy hoặc chiếu trăm thế giới Phật, hoặc ngàn thế giới Phật. Tóm lại, chiếu đến phương Đông hằng sa cõi Phật, các phương Nam Tây Bắc, bốn duy (bốn hướng) trên và dưới cũng giống như thế. Hoặc thân Phật có ánh sáng chiếu xa bảy thước, hoặc Vương-xá do-tuần, hoặc ba, bốn, năm do-tuần. Như thế càng gấp bội, cho đến chiếu xa Vương-xá cõi Phật, thế nên Phật Vô Lượng Thọ gọi là Phật Vô Lượng Quang, Phật Vô Biên Quang, Phật Vô Ngại Quang, Phật Vô Đối Quang, Phật Diêm vương Quang, Phật Thanh Tịnh Quang, Phật Hoan Hỷ Quang, Phật Trí Tuệ Quang, Phật Bất Đoạn Quang, Phật Nan Tư Quang, Phật Vô Xứng Quang, Phật Siêu Nhật Nguyệt Quang. Nếu chúng sinh nào thấy được ánh sáng đó, thì ba cấu tiêu diệt, thân ý dịu dàng (nhu nhuyến), vui mừng hớn hở, tâm lành phát sinh. Nếu ở ba đường là chỗ rất khổ mà thấy ánh sáng này thì đều được dừng nghỉ, không còn khổ não nữa. Sau khi chết rồi đều được giải thoát. Phật Vô Lượng Thọ có ánh sáng rực rỡ, chiếu khắp cõi nước của các Đức Phật mười phương. Đều nghe biết hết. Không chỉ có ta nay khen ngợi ánh sáng này, mà tất cả các Đức Phật, chúng Thanh văn, Duyên giác, các Bồ-tát cũng đều khen ngợi như thế. Nếu có chúng sinh nào nghe oai thần công đức của ánh sáng ấy ngày đêm khen nói, dốc lòng không rối loạn, tùy ý nguyện cầu sinh về nước

ấy thì được các Bồ-tát Thanh văn đại chúng cùng khen ngợi, tán dương công đức, cho đến sau cùng khi chứng được Phật Đạo thì được các Đức Phật, Bồ-tát ở khắp mười phương khen ngợi ánh sáng ấy cũng như ngày nay vậy. Phật bảo: Ta nói Phật Vô Lượng Thọ có ánh sáng oai thần vòi vọi thù diệu, dù suốt ngày đêm trong Vương-xá kiếp cũng không hết được.

Phật bảo A-nan rằng: Phật Vô Lượng Thọ có tuổi thọ dài lâu không thể kể xiết, các ông nên biết. Giả sử thế giới mười phương vô lượng chúng sinh đều được thân người, đều khiến chứng được Thanh văn Duyên giác đều cùng nhóm họp, Vương-xá lòng suy nghĩ cạn hết trí lực suốt trăm ngàn muôn kiếp, đều cùng tính toán đếm kể về kiếp số dài lâu của tuổi thọ ấy thì cũng không thể biết được hạn lượng cuối cùng của tuổi thọ ấy.

Trong đoạn Vương-xá này, trước giải thích nghĩa ba Phật, sau mới giải thích văn, nghĩa như ở chương riêng. Ở đây trước nói về ánh sáng của Phật, sau nói về tuổi thọ - Nói ánh sáng, khen lạ để chỉ rõ, trước riêng sau chung. Trong riêng có bốn: Một là, Đức Thích-ca tự khen; hai là, Có chúng sinh nào thấy được ánh sáng này… là nói chúng sinh thấy nghe được lợi ích; ba là, Phật Vô Lượng Thọ có ánh sáng… là các thánh cùng khen; bốn là, nếu có chúng sinh nào nghe… là lại nói chúng sinh thấy nghe được lợi ích. Trong đây có ba: Một là, nói hơn kém, ánh sáng Phật Vô Lượng Thọ là bậc nhất; hai là, ánh sáng các Phật không bằng là nêu kém để bày tỏ hơn. Ánh sáng của Phật thật ra là tùy hóa nên như thế; ba là, thế nên… là rộng khen hơn. Có mười hai câu: ba thứ vô lượng, vô biên, vô ngại quang là khen về tướng, vô lượng là nhiều, vô biên là rộng, vô ngại là tự tại - hai thứ Vô Đối, và Viêm Vương nhờ đối mà bày hơn, ánh sáng khác không địch lại gọi là Vô đối quang. Ánh sáng này hơn các thứ khác gọi là Viêm Vương Quang (vua sáng). Bốn thứ thanh tịnh, hoan hỷ, trí tuệ, bất đoạn là khen về tướng, lìa dơ (cấu) gọi là thanh tịnh, khiến thấy tâm vui gọi là hỷ, đối với pháp khéo xét gọi là Trí Tuệ Quang, sáng hoài không dứt gọi là Bất đoạn quang - ba thứ Nan tư, Vô xứng, Siêu Nhật Nguyệt Quang là nhờ đối mà bày tỏ hơn. Hơn tâm người đời tưởng nên gọi Nan tư. Hơn lời người đời nói nên gọi Vô xứng, hơn sắc tướng thế gian nên gọi Siêu Nhật Nguyệt. Như trên, một là, Đức Thích-ca tự khen. Từ đây trở xuống thứ hai là, thấy nghe lợi ích: Nếu có người gặp ba cấu đều tiêu là nói lợi ích trừ chướng. Ở đây nói ba độc là ba cấu, thân ý êm dịu… là nói lợi ích sinh điều lành. Nếu ở ba đường… là nói lợi ích diệt khổ - Chết rồi… là nói lợi ích được vui - Thứ ba là, cùng

khen, văn đã nói. Thứ bốn là, nhắc lại lợi ích, đầu tiên là nói tùy ý vãng sinh, tiếp là nói các Thánh cùng khen, sau là nói được tất cả Phật cùng khen - Trên là khen riêng - Phật bảo ta nói Phật Vô Lượng Thọ… là khen chung. Trên là nói ánh sáng, dưới là nói tuổi thọ của Phật. Văn nói dễ biết. Như trên thứ nhất là nói về thân Phật. Chúng Thanh văn, Bồ-tát, trời, người tuổi thọ lâu dài cũng giống như thế, không thể tính đếm thí dụ mà biết được. Số chúng Thanh văn, Bồ-tát cũng khó đếm lường, khó thể nói hết. Thần trí rỗng suốt, oai lực tự tại, có thể trong tay mà nắm giữ tất cả thế giới - Phật bảo A-nan rằng: Trong hội đầu của Phật ấy, số chúng Thanh văn không thể đếm kể, chúng Bồ-tát cũng thế. Thần thông như Đại Mục-kiền-liên mà có trăm ngàn muôn ức vô lượng vô số vị như thế trong a-tăng-kỳ na-do-tha kiếp cho đến diệt độ đều cùng tính đếm so sánh cũng không thể biết được số ấy nhiều ít. Ví như trong biển lớn rộng sâu vô lượng. Giả sử có người lấy Vương-xá phần trăm của sợi lông mà chấm lấy Vương-xá chút nước, ý ông thế nào? Chút nước ấy đối với biển lớn kia có nhiều không? A-nan bạch Phật rằng: Chút nước ấy so với biển lớn lượng nước nhiều ít không phải khéo tính lường đếm số thí dụ mà biết được. Phật bảo A-nan: Như Mục-liên kia ở trong trăm ngàn muôn ức na-do-tha kiếp, tính đếm số lượng chúng Thanh văn, Bồ- tát trong hội đầu thì số lượng biết ấy cũng như Vương-xá chút nước kia, còn số không biết cũng như nước biển lớn vậy.

Thứ hai là, y cứ vào thân mà nói số chúng. Trong đây có bốn: Một là, nói tuổi thọ người ở cõi ấy lâu dài bằng như tuổi thọ của Phật Vô Lượng Thọ; hai là, Lại Thanh văn… là nói chúng ấy rất nhiều; ba là, Thần trí rỗng suốt… là nói Đức ấy vượt hơn; bốn là, lại nói chúng đông nhiều. Lại ở hội đầu mà hiển bày tướng nhiều, các thứ khác không thể luận. Hội đầu thì chúng Thanh văn không thể đếm kể, chúng Bồ-tát cũng thế, ở đây không luận tướng nhiều, Mục-liên… là nói Mục Liên cũng không biết - Như biển lớn… là mượn việc mà tỏ bày. Phật trước lập dụ hỏi A-nan, A-nan đáp. Phật y theo đó mà nói sự hiểu biết của Mục-liên nhiều ít.

Từ đây là phần thứ ba, nói về cõi nước ấy. Trong đó trước giải nghĩa Tịnh độ, sau giải thích văn. Nghĩa như ở một chương riêng, trong đây chỉ nói sơ qua. Có ba thứ trang nghiêm: Một là, sự trang nghiêm, là sắc, thinh, hương, vị… năm dục thì nó hơn cả; hai là, Pháp trang nghiêm, là thuần nói về pháp màu; ba là, Nhân trang nghiêm, là chúng sinh tốt đẹp thuần thiện sinh về cõi ấy. Nay nói trong cõi nước cao quý có sự trang nghiêm và Pháp trang nghiêm. Đoạn dưới là phần thứ bốn, nói

nhân dân thù thắng, đó là Nhân trang nghiêm. Nhưng việc nhiệm màu trang nghiêm ở cõi ấy không thể nói hết. Ở trong văn này tóm tắt có bốn sự, một là, cây báu; hai là, âm nhạc; ba là, cung điện giảng đường; bốn là, ao báu.

Lại cõi nước ấy có các cây bảy báu đầy khắp thế giới, cây vàng, cây bạc, lưu ly, cây pha lê, cây san hô, cây mã não, cây xa cừ… hoặc có hai báu, ba báu cho đến bảy báu cùng thay đổi hợp thành. Hoặc có cây bằng vàng, còn quả, hoa lá bằng bạc, hoặc có cây bằng bạc, hoa quả lá bằng vàng. Hoặc cây lưu ly, lá bằng pha lê, hoa quả cũng thế. Hoặc cây thủy tinh, lá là lưu ly, hoa quả cũng thế. Hoặc cây san hô lá mã não, hoa quả cũng thế. Hoặc cây mã não, lá bằng lưu ly, hoa quả cũng thế. Hoặc cây xa cừ, các báu là lá, hoa quả cũng thế. Hoặc có cây báu gốc bằng vàng tím, cành lá bạc trắng, nhánh là lưu ly, thân là thủy tinh, lá là san hô, hoa là lưu ly, quả là xa cừ. Hoặc có cây báu, gốc bạc bằng trắng, thân bằng lưu ly, cành bằng thủy tinh, nhánh bằng san hô, lá bằng mã não, hoa là xa cừ, quả là vàng tím. Hoặc có cây báu gốc là lưu ly, thấn bằng thủy tinh, cành là san hô, nhánh là mã não, hoa bằng xa cừ, lá bằng vàng tím, quả bằng bạc trắng. Hoặc có cây báu, gốc là thủy tinh, thân bằng san hô, cành bằng mã não, nhánh bằng xa cừ, lá bằng vàng tím, hoa bằng bạc trắng, quả là lưu ly. Hoặc có cây báu, gốc là san hô, thân là mã não, cành bằng xà cừ, nhánh bằng vàng tím, lá bằng bạc trắng, hoa bằng mã não, quả bằng thủy tinh. Hoặc có cây báu gốc là mã não, thân bằng xa cừ, càn bằng vàng tím, nhánh bằng bạc trắng, lá bằng lưu ly, hoa bằng thủy tinh, quả bằng san hô. Hoặc có cây báu, gốc là xa cừ, thân bằng vàng tím, cành bằng bạc trắng, nhánh bằng lưu ly, lá bằng thủy tinh, hoa bằng san hô, trái bằng mã não. Hàng hàng thẳng tắp, thần thân song song, cành cành đối nhau, lá lá hương nhau, hoa hoa thuận nhau, quả quả ngang nhau, xinh tươi sáng rỡ, nhìn không gì đẹp hơn. Khi gió mát thổi vào thì phát ra tiếng ngũ âm cung thương dìu dặt, vi diệu tự nhiên hòa hợp. Lại Phật Vô Lượng Thọ có cây Đạo tràng cao bốn trăm dặm, chu vi ở gốc năm trăm do-tuần, cành lá rộng khắp hai mươi dặm, do tất cả các báu tự nhiên hợp thành. Dùng Nguyệt quang Ma-ni từ hải luân bảo là vua trong các báu mà trang nghiêm, vòng quanh treo khắp chuỗi báu anh lạc trăm ngàn muôn màu, các thứ màu sắc biến đổi khác. Vô lượng ánh sáng rực rỡ không cùng lưới báu đẹp quý giăng mắc phía trên, tất cả trang nghiêm tùy nơi hiện ra. Gió nhẹ lay động phát ra tiếng pháp màu vang khắp các nước Phật ở mười phương. Người nghe tiếng ấy được pháp nhẫn sâu, đều trụ vào đó mà không lui sụt cho đến thành

Phật Đạo, không gặp khổ loạn. Mắt thấy sắc ấy, tai nghe tiếng ấy, mũi biết hương ấy, lưỡi nếm vị ấy, thân chạm ánh sáng ấy, tâm dùng pháp duyên với tất cả đều được Pháp nhẫn sâu xa, đều trụ vào đó mà không còn lui sụt cho đến thành Phật đạo, sáu căn trong sạch không các não hoạn. Này A-nan, nếu trời, người ở cõi nước ấy thấy cây này thì được ba Pháp nhẫn: Một là, Âm hưởng nhẫn; hai là, Nhu thuận nhẫn; ba là, Vô sinh pháp nhẫn. Đây đều là do năng lực oai thần, năng lực Bổn nguyện, Nguyện đầy đủ, Nguyện minh liễu, Nguyện bền chắc, Nguyện rốt ráo của Đức Phật Vô lượng Thọ. Phật bảo A-nan rằng vua thế gian có trăm ngàn âm nhạc, từ Chuyển luân thánh vương cho đến tầng trời thứ sáu, tiếng âm nhạc này gấp trăm ngàn muôn ức lần hay hơn. Còn ngàn muôn thứ âm nhạc của tầng trời thứ sáu thì không bằng tiếng của cây bảy báu cõi nước Phật Vô Lượng Thọ, nó hay gấp ngàn ức lần.

Trước nói các cây, kế nói cây Đạo tràng, sau là so sánh để chỉ ra phần hơn.

Trong đó trước nói về cây, sau nói về phát ra tiếng. Nói về cây thì cây báu đầy khắp thế giới là nêu chung. Cây vàng bạc… là nói cây thuần báu, hoặc hai… là nói cây có nhiều báu xen nhau. Phần nói phát ra tiếng. Tiếng ngũ âm là năm thứ tiếng cung, thương, giốc, chủy, vũ.

Hai là, nói cây Đạo tràng, trước nói tướng cây, kế nói tiếng cây, sau nói chúng sinh thấy nghe được lợi ích. Trước nói tướng của lượng, tất cả các báu tự nhiên hợp thành là nói tướng của thể - dùng Nguyệt Quang Ma-ni… là nói tướng trang nghiêm - xuất ra tiếng có thể biết hay như thế nào. Nói về thấy nghe được lợi ích, thì trước nói sáu căn, thấy nghe hiểu biết đều được lợi ích. Sau là nói được Nhẫn khác nhau chẳng đồng. Nhân dân trong cõi nước ấy đều được ba nhẫn là nêu chung. Tuệ tâm an pháp gọi là Nhẫn - Nhẫn tùy theo cạn sâu mà có ba thứ sai khác. Kế nêu ba tên từ tiếng mà giác ngộ, biết tiếng như vang, gọi là âm hưởng Nhẫn. Tam địa trở lên bỏ lời nói mà hướng về chân thật gọi là Nhu Thuận Nhẫn, Tứ Ngũ Lục Địa chứng thật lìa tướng gọi là Vô sinh nhẫn. Thất địa trở lên là nói lý do chúng sinh được nhẫn, đều do năng lực oai thần của Phật Vô Lượng Thọ. Do oai lực hiện tại của Đức Như Lai ấy nên được ba Nhẫn. Năng lực Bổn nguyện… là do năng lực Bổn nguyện ở quá khứ, cho nên được ba Nhẫn. Bổn nguyện là chung, bốn thứ kia là riêng. Nguyện đầy đủ là nguyện tâm tròn đủ. Nguyện Minh Liễu là tâm nguyện sáng rỡ. Nguyện bền chắc là nguyện mà duyên không thể phá hoại. Nguyện rốt ráo là trọn thành, không lui sụt. Vì các nguyện này nên người sinh về nước ấy đều được ba Nhẫn. Trước

là nói các cây, kế nói cây Đạo tràng, sau nói biết lượng mà hiển bày hơn, riêng phần nói cây thì tiếng phát ra là cao quý, văn hiển bày có thể hiểu. Trên là nói về cây.

Cũng có muôn thứ kỹ nhạc tự nhiên. Lại tiếng nhạc đều là Pháp âm, trong vắt dìu dặt, hòa nhã vi diệu, là tiếng hay bậc nhất trong các thế giới ở mười phương.

Thứ hai là, nói về kỹ nhạc. Cũng có muôn thứ kỹ nhạc tự nhiên là nêu chung. Lại tiếng nhạc đó đều là pháp… là nói tiếng nhiệm màu. mười phương cõi… là nói tiếng cao quý, hơn các tiếng của tất cả các cõi mười phương.

Các giảng đường, tinh xá lầu gác đều do bảy báu trang nghiêm tự nhiên hóa thành. Lại dùng Trân Châu Minh Nguyệt Ma-ni các báu xỏ làm lưới giăng mắc ở trên.

Thứ ba là, nói các việc giảng đường, cung điện… giảng đường, tinh xá, cung điện, lầu gác đều hợp thành bằng bảy báu, là nói thể tướng, lại Chân Châu… là nói tướng trang nghiêm.

Trong ngoài hai bên có các ao tắm hoặc mười do-tuần hoặc hai mươi, ba mươi cho đến trăm ngàn do-tuần, ngang dọc sâu cạn đều đồng nhau Vương-xá thứ nước tám công đức trong vắt đầy tràn, thanh tịnh thơm mát, vị như cam lồ. Ao vàng ròng thì đáy có cát bạc trắng. Ao bạc trắng thì đáy có cát vàng ròng. Ao thủy tinh đáy có cát lưu ly. Ao lưu ly đáy có cát thủy tinh. Ao san hô đáy có cát hổ phách. Ao hổ phách đáy có cát san hô. Ao xa cừ đáy có cát mã não. Ao mã não đáy có cát xà cừ. Ao ngọc trắng đáy có cát vàng tía. Ao vàng tía đáy có cát ngọc trắng. Hoặc có hai báu ba báu cho đến bảy báu cùng thay đổi hợp thành. Trên bờ ao có cây chiên-đàn, hoa lá xum xuê, mùi thơm xông khắp. Hoa Ưu- bát-la cõi trời, hoa Bát-đàm-ma, hoa Câu-vật-đầu, hoa Phân-đà-lỵ xinh tươi nhiều màu phô bày trên mặt nước. Các chúng Bồ-tát và Thanh văn nếu vào ao báu ý muốn khiến chân thì nước đến nước đến chân, đến gối thì đến gối, đến eo thì đến eo, đến cổ thì đến cổ. Muốn nước tưới thân thì tưới thân, muốn chảy ngược lên thì chảy ngược lên, điều hòa lạnh ấm tự nhiên tùy ý. Tỉnh táo khoan khoái, hết cả tâm dơ, trong sáng lắng sạch, sạch sẽ trong suốt. Cát báu óng ánh không sâu không chiếu, sóng sánh nhấp nhô, cùng rót tưới nhau yên lành trôi nhẹ, không chậm không nhanh, tiếng sóng róc rách tự nhiên vừa ý. Không ai chẳng nghe. Hoặc nghe tiếng Phật, hoặc nghe tiếng pháp, hoặc nghe tiếng Tăng, hoặc tiếng thanh tịnh, tiếng không, vô ngã, tiếng đại Từ bi, tiếng Ba-la-mật, hoặc tiếng mười Lực vô úy bất cộng pháp, các tiếng thông tuệ, tiếng Vô

sở tác (không làm) tiếng cúng dường khởi diệt, tiếng Vô sinh nhẫn, cho đến cam lồ quán đảnh các thứ tiếng pháp màu. Như thế… các tiếng xứng hợp chỗ nghe nên mừng vui vô lượng, tùy thuận nghĩa thanh tịnh, lìa dục vắng lặng chân thật. Thuận theo năng lực Tam bảo và pháp vô sở úy, bất cộng, thuận theo Thông tuệ, đạo thực hành của Bồ-tát Thanh văn, không có danh từ ba đường khổ nạn, chỉ có tiếng vui sướng tự nhiên. Thế nên nước ấy tên là Cực lạc.

Thứ bốn là, nói tướng ao. Trong đây trước nói tướng ao, sau nói phát ra tiếng. Trong phần luận về tướng ao, có bốn: Một là, nói tướng lạnh mát, các ao ở nước ấy hoặc mười do-tuần, hai mươi, ba mươi cho đến dài rộng một trăm do-tuần; hai là, nói tướng nước có tám công đức, thanh tịnh không hôi hám, nhẹ, mát, mềm mại, đẹp đẽ, khi uống thì điều hòa, uống rồi không bịnh, đó là tám thứ. Sắc nhập thanh tịnh hương nhân không hôi hám, mềm trơn lạnh nhẹ đây là ba xúc nhập, mỹ là vị nhập. Khi uống thích hợp, uống rồi không bịnh, đây là hai pháp nhập. Tám thứ này là công năng của nước nên gọi là công, đức của nước nên gọi là đức. Trước nói nước công đức trong vắt đầy tràn, là nêu chung. Nói thanh tịnh, là tịnh trong tám công đức, nói thơm sạch là hương nhập. Vị như cam lồ là mỹ nhập; ba là, vàng ròng… là tướng các báu trang nghiêm; bốn là, các Bồ-tát, Thanh văn kia… là nói tướng vô ngại của tư dung. Trong đó năm câu, Vương-xá là cạn sâu vô ngại, hai là, lạnh mềm được trung bình, ba là, an thần trừ dơ, bốn là, sạch không vết bẩn; năm là, chảy vòng quanh rót nhanh hoặc chậm đều được. Trên nói ao, dưới nói phát ra tiếng. Trong đó có bốn: Một là, giảng nói vô lượng tiếng hay (diệu thinh) tự nhiên, chính là nói phát ra tiếng; hai là, tùy thích ứng là khéo hợp người nghe. Trong đó trước là chung, tiếp là riêng, sau là kết; ba là, tùy thuận thanh tịnh lìa dục… là nói sinh khởi điều lành. Thuận theo thanh tịnh, lìa dục vắng lặng, chân thật là tùy thuận Niết-bàn. Tùy thuận năng lực vô úy Tam bảo là thuận theo Bồ-đề. Đây là thuận quả. Thuận theo thông tuệ Bồ-tát… là thuận theo Nhân; bốn là, không có danh từ ba đường khổ… là nói sinh ra vui - không có ba đường khổ… là nói không khổ. Nhưng có tự… là nói có vui. Thế nên… là chung khen, bốn đoạn trên hợp thành phần thứ ba nói về cõi nước.

Từ đây là phần thứ bốn nói về nhân dân. Trong đó có bốn: Một là, nói những người ở phương khác mới vãng sinh về, là chánh báo nhiệm màu; hai là, ở các cung điện… là y báo tốt đẹp; ba là, các chúng Thanh văn, Bồ-tát… là những người ở cũ, là chánh báo nhiệm màu; bốn là, Các vị trời, y phục… là y báo tốt đẹp.

Này A-nan, các người vãng sinh về cõi nước Phật ấy, đầy đủ sắc thân thanh tịnh như thế, các tiếng hay ho, thần thông công đức.

Đầy đủ sắc thân thanh tịnh… là nói thân cao quý. Nhưng tiếng hay ho là nói khẩu cao quý. Thần thông công đức là nói ý cao quý. Có các cung điện, y phục, ăn uống, các hương hoa nhiệm màu, các đồ trang nghiêm cũng như vật tự nhiên ở tầng trời thứ sáu. Nếu khi ăn uống thì đồ đựng bằng bảy báu (chén báu) tự nhiên hiện ra. Vàng bạc, lưu ly, xa cừ, mã não, san hô, hổ phách, chân châu minh nguyệt, các bát như thế tùy ý hiện đến, có trăm thức ăn uống tự nhiên tròn đầy. Có ăn mà thật ra chẳng ăn, chỉ thấy sắc, nghe hương, ý dùng làm thức ăn thì tự nhiên no. Thân tâm khoan khoái, không mê đắm, việc xong thì liền biến mất, lúc cần lại hiện ra. Cõi nước Phật ấy thanh tịnh an ổn, vui sướng nhiệm màu, chỉ ở kế sau đạo vô vi Niết-bàn.

Đoạn thứ hai, chỗ ở cung điện y phục… cũng như tầng trời thứ sáu, vật dụng đều cao quý. Nếu muốn ăn… thì có vật dụng cao quý. Cõi nước Phật ấy thanh tịnh an ổn… là khen chung để hiển bày cao quý, ở kế sau đạo vô vi Nê-hoàn, Nê-hoàn và Niết-bàn vốn là Vương-xá tên, đọc có khác.

Các Thanh văn, Bồ-tát và nhân dân cõi ấy trí tuệ cao minh, thần thông rỗng suốt, đều cùng Vương-xá loại, hình thù không khác. Chỉ do thuận theo cõi kia nên có tên trời, người. Hình dung xinh đẹp, vượt hơn thế gian, ít có, dung sắc nhiệm màu, không phải trời không phải người, đều được thân tự nhiên hư vô và thể không cùng - Phật bảo A-nan rằng ví như ở thế giới có kẻ nghèo hèn ăn xin đứng cạnh bên vua, thì hình thù mặt mũi có thể so sánh với vua được chăng? A-nan bạch Phật rằng: Nếu người ấy đứng cạnh vua thì hình thù rách bẩn xấu xa không lấy gì dụ được. Trăm ngàn muôn ức lần không thể kể được. Vì sao? Vì người ăn xin kia tột cùng hèn hạ, áo chẳng đủ che thân, cơm không đủ nuôi miệng, đói khát khốn khổ. Mất hết nhân tính đều là do đời trước không gieo trồng gốc đức, chứa nhóm tiền của không chịu bố thí, giàu mà lắm tham lam, keo kiệt, chỉ muốn việc hoang đường, tham cầu không biết chán. Chẳng tin tu điều lành, phạm các lỗi ác chất như núi cao. Như thế, khi chết rồi, tiền của tiêu tan, các khổ thì thân chứa nhóm khiến buồn khổ đớn đau, thật là vô ích. Chỉ luống có những thứ khác mà không có điều lành để nhờ cậy, không có đức để nương cậy, thế nên chết rồi liền đọa vào đường ác mãi chịu các khổ. Khi tội hết mới được thoát ra lại sinh vào hạng hạ tiện thấp hèn. Hình dạng thì cùng là người, thế nên trong thế gian làm vua là cao quý nhất, ấy đều do đời trước chứa nhiều

phước đức, từ tuệ thực hành bố thí rộng rãi, nhân ái cứu giúp người, tin tưởng tu điều lành không hề tranh cãi, nên khi chết rồi thì tùy phước mà sinh về đường lành, sinh lên trời hưởng phước vui ấy, nhờ chứa nhóm các điều lành nay được làm người cho đến làm vua, tự nhiên tôn quý, nghi dung (dáng vẻ) trang nghiêm, mọi người đều kính thờ, ăn ngon mặc đẹp, tùy ý có đủ. Do phước đời trước mà được như thế. Phật bảo A-nan: Ông nói như thế, như hàng vua chúa là bậc cao quý nhất của loài người, hình sắc đẹp đẽ, khôi ngô nhưng so với Chuyển luân thánh vương thì quá xấu xí, thấp kém cũng như người ăn xin đứng cạnh vua. Chuyển luân thánh vương oai tướng trang nghiêm bậc nhất trong thiên hạ, nhưng so với vua trời Đao-lợi thì xấu xí, thấp kém hơn nhiều gấp muôn ức lần chẳng lấy gì so sánh được. Nếu sánh vua trời ấy với các vị trời ở tầng trời thứ sáu thì đẹp đẽ hơn gấp trăm ngàn vạn ức lần. Tầng trời thứ sáu mà so với chúng Thanh văn, Bồ-tát ở cõi nước Phật Vô Lượng Thọ thì chúng ấy dung nhan diện mạo đẹp gấp trăm ngàn muôn ức lần không thể so sánh tính kể được.

Thứ ba là, trong các chúng sinh ở lâu xinh đẹp thì, các trời, người, Thanh văn, Bồ-tát ấy trí tuệ cao sáng, thần thông rỗng suốt là nói đức hơn. Đều cùng một loại… là nói Thân hơn. Ở phần đầu nói cùng Vương- xá loại, không khác hình dạng, chỉ thuận các phương khác mà có tên gọi trời, người là nói thân như nhau. Dáng vẻ xinh đẹp… là nói thân cao quý. Dáng vẻ xinh đẹp khôi ngô, hiếm có vượt hơn thế gian là nói về cao quý hơn. Phật bảo… là so sánh để nói hơn. - Trong so sánh có năm: Một là, sánh người nghèo với vua; hai là, sánh vua với chuyển luân vương; ba là, sánh chuyển luân vương với trời Đao-lợi; bốn là, sánh trời Đao-lợi so với trời Tha hóa; năm là, sánh trời Tha hóa tự tại với tất cả trời, người ở cõi nước của Phật Vô Lượng Thọ thì rốt ráo không bằng. Trong phần so sánh có ba: Một là, Phật đem người nghèo đối với vua mà hỏi lại A- nan; hai là, A-nan trả lời: Nếu khiến người ấy đứng bên vua thì vua đẹp hơn gấp trăm ngàn muôn ức lần, không lấy gì so sánh được, chính là nói người nghèo không bằng vua - Vì sao? Vì người nghèo ấy không bằng, là do đời trước không có điều lành như thế. Văn nói khá rõ. Do đó vua thế gian…. là giải thích lý do vua ấy hơn là do đời trước tu điều lành cho nên được như thế. Văn cũng khác rõ; ba là, Như Lai kể lại, bốn thứ so sánh kia thì văn dễ hiểu.

Phật bảo A-nan rằng: Trời, người ở cõi Phật Vô Lượng Thọ ăn mặc, hương hoa chuỗi ngọc (anh lạc) cờ phướn lọng báu, các tiếng nhiệm màu. Chỗ ở cung điện, lầu các xứng với hình sắc cao thấp lớn

nhỏ, hoặc Vương-xá báu, hai báu đến vô lượng các báu tùy ý muốn, theo ý nghĩ liền có, lại đem các áo trời báu mà tung rải khắp mặt đất, tất cả trời, người đạp lên mà đi. Vô lượng lưới báu giăng khắp cõi nước Phật, đều dùng vàng bạc chân châu trăm ngàn các báu đẹp đẽ hiếm lạ, trang nghiêm làm đẹp. Ở khắp bốn mặt đều theo chuông báu, màu sáng rực rỡ đẹp đẽ hết mức. Gió công đức tự nhiên nhẹ nhàng thổi làm lay động khiến không khí điều hòa không nóng không lạnh, mát mẻ êm ái, không chậm không nhanh, thổi vào lưới và các cây báu khiến phát ra vô số tiếng pháp nhiệm màu, phát ra muôn thứ công đức ôn hòa nhã diệu. Ai nghe thì khổ nhọc cấu tập tự nhiên không khởi. Khi gió chạm thân thì đều vui sướng ví như Tỳ-kheo được Tam-muội Diệt tận. Lại gió thổi tung rải hoa khắp cõi Phật, tùy màu sắc thứ lớp không lộn xộn, sáng lấp lánh tỏa hương thơm ngát, hoa rơi khắp nơi tràn ngập đường đi cả bốn tấc, giở chân lên thì hiệp lại như cũ. Rải hoa xong đất nứt ra hoa biến mất, đất lại sạch bóng. Thời gian gió thổi tung hoa ngày đêm sáu lần. Các hoa sen báu đầy khắp thế giới. Mỗi hoa báu có trăm ngàn ức cánh. Hoa ấy sáng rực vô lượng sắc màu, hoa màu xanh thì ánh sáng xanh, màu trắng ánh sáng trắng, đen vàng đỏ tím, ánh sáng màu chiếu vào nhau, sáng chiếu rực rỡ như mặt trời, mặt trăng. Mỗi hoa phát ra ba mươi sáu trăm ngàn ức tia sáng. Mỗi tia sáng có ba mươi sáu trăm ngàn ức Phật, thân màu vàng ròng tướng tốt đẹp đẽ đặc biệt. Mỗi Đức Phật đều phát ra trăm ngàn tia sáng, khắp vì mười phương nói pháp nhiệm màu. Như thế các Đức Phật ấy đều an lập vô lượng chúng sinh trở về Chánh đạo của Phật.

Thứ bốn lại nói về y chánh báo cao quý.

Trước nói cõi ấy tất cả y phục, thức ăn uống… tương xứng với thân. Hoặc Vương-xá báu trở xuống là nói riêng sự tốt đẹp. Trong đó có năm: Một là, nói các báu tùy tâm hiện ra; hai là, áo báu khắp đất; ba là, lưới báu giăng khắp; bốn là, tự nhiên… là gió thổi trống động; năm là, chúng…, là hoa báu đầy khắp. Trong phần gió thổi thứ bốn, tự nhiên gió công đức… là nêu chung, dưới là nêu riêng. Trong phần riêng có bốn: Một là, thể của gió điều hòa nhanh chậm vừa chừng; hai là, gió thổi lưới động cây phát ra tiếng hay; ba là, gió chạm vào thân sinh vui; bốn là, tung rải hoa khắp nước ấy - Thứ năm là, trong hoa, câu riêng có bốn: Một là, nói hoa khắp thế giới; hai là, nói các hoa có nhiều cánh; ba là, nói các hoa đều phát ra ánh sáng; bốn là, trong mỗi hoa… là nói trong mỗi hoa có rất nhiều Phật. Trong đó lại có bốn: Một là, trong mỗi hoa đều có nhiều ánh sáng, phát ra ba mươi sáu trăm ngàn ức tia sáng;

hai là, nói mỗi hoa đều phát ra có nhiều Phật, ba mươi sáu trăm ngàn ức Phật; ba là, nói các Đức Phật đó đều phát ra nhiều tia sáng - Thứ bốn là, nói các Đức Phật ấy vì mười phương nói pháp nhiệm màu. Trong đó trước nói pháp như thế, các Đức Phật… là nói lợi ích.

Phật Thuyết Kinh Vô Lượng Thọ Nghĩa Sớ - Quyển Hạ

PHẬT THUYẾT

KINH VÔ LƯỢNG THỌ NGHĨA SỚ

QUYỂN HẠ

Từ đây là thứ ba nói về chỗ giáo hóa, thâu lấy chúng sinh có duyên cùng ở nước ấy, dùng pháp mà giáo hóa ích làm lợi ích. Nhưng sở chỗ ở dưới là y cứ ở trên mà phát ra bốn mươi tám nguyện, mỗi mỗi riêng đối, bày rõ lẫn nhau có thể biết như thế nào. Trong văn này có bốn: Một là, nhiếp… là người cùng sinh nước ấy; hai là, Phật Vô Lượng Thọ… là giáo hóa người bậc thượng cùng về nước ấy; ba là, Bồ-tát nước ấy đều rốt ráo trong Vương-xá đời… là lại giáo hóa người bậc hạ cùng sinh về nước ấy; bốn là, Di-lặc bạch Phật… là lại giáo hóa người bậc thượng cùng sinh về nước ấy. Thứ Vương-xá và thứ ba có gì khác? Đoạn Vương-xá là luận đủ nghiệp sinh dạy tu vãng sinh. Đoạn ba là, nêu được mất khuyên người vãng sinh, có khác nghĩa này nên cần phân biệt. Thứ hai và thứ bốn có gì sai khác? Trong thứ hai giáo hóa người cùng về, trong thứ bốn là, giáo hóa người cùng sinh, có câu này không giống nên cần phải nói riêng. Thâu lấy người bậc hạ chính là câu đáp. Thâu lấy người bậc thượng là nói cõi ấy cao quý hơn, để khiến người thêm mong cầu.

Trong đây có ba: Một là, sinh lên đó trụ vào Chánh định để khiến người mong cầu; hai là, các Đức Phật mười phương đều cùng khen ngợi là nêu người nghe tên đều được vãng sinh, khiến người càng thêm tâm cầu sinh; ba là, Phật bảo A-nan… là luận về nghiệp sinh, dạy tu vãng sinh.

Phật bảo A-nan: Nếu có chúng sinh nào sinh về nước ấy thì đều trụ trong Chánh định. Vì sao? Vì trong nước Phật ấy không có các nhóm ác và nhóm bất định. Trong phần một, ai sinh về nước ấy đều trụ trong Chánh định, là nói sự thành tựu. Người có ba nhóm: Một là, Tà định; hai là, Chánh định; ba là, Bất định. Trong pháp Tiểu thừa luận nói khác nhau. Nếu theo Tỳ-đàm thì ngoại phàm thường mất, gọi là Tà định, năm

pháp quán dừng tâm, niệm xứ chung niệm xứ riêng, hai tâm nhuyến đảnh gọi là Bất định. Các trường hợp này đều có lui sụt, nên gọi là Bất định. Nhẫn tâm trở lên, bền chắc không lui sụt gọi là Chánh định. Nếu theo luận Thành Thật thì ngoại phàm thường mất, gọi là Tà định, hai tuệ văn, tư có lui sụt thì nói là Bất định. Năm pháp quán dừng tâm gọi là Văn tuệ, niệm xứ chung, niệm xứ riêng gọi là Tư tuệ, Nhuyến đảnh trở lên gọi là Tu tuệ. Hiện thấy pháp không, mãi không lui sụt đều là Chánh định. Trong pháp Đại thừa, Thiện thú trở lên gọi là Tà định. Trong giai vị thiện thú chợt tiến, chợt lùi gọi là Bất định. Tập chủng trở đi, phần vị không lui sụt gọi là Chánh định, bất luận chúng sinh tu theo Đại thừa, Tiểu thừa khi sinh về nước ấy thì đều trụ vào Chánh định. Do đó trở đi là giải thích đó không phải là Tà định và Bất định, nên đều là Chánh định.

Các Đức Phật Như Lai nhiều như số cát sông Hằng ở mười phương đều cùng khen ngợi oai thần công đức của Phật Vô Lượng Thọ không thể nghĩ bàn. Có chúng sinh nào nghe danh hiệu Phật ấy mà tin tưởng vui mừng cho đến Vương-xá niệm dốc lòng hồi hướng, nguyện sinh về nước ấy thì liền được vãng sinh không còn lui sụt, chỉ trừ người phạm năm tội nghịch và chê bai Chánh pháp.

Trong đoạn thứ hai, trước nói các Đức Phật nhiều như số cát sông Hằng ở khắp mười phương đều cùng khen ngợi Phật Vô Lượng Thọ, kế nói chúng sinh nghe tên mà lòng tin hồi hướng phát nguyện đều được vãng sinh. Sau lại nêu là chỉ trừ người phạm năm tội nghịch và chê bai Chánh pháp. Còn các người khác đều được vãng sinh. Nói năm tội nghịch là giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, phá hòa hợp tăng, và làm thân Phật chảy máu, năm hạng người này đều là ân mà làm trái với ruộng Phước nên gọi là nghịch, hai hạng người trước là ân, ba hạng sau là trái ruộng Phước, theo tà bỏ chánh nên gọi là chê bai chánh pháp. Đây đều là chướng nặng nên phải trừ ra. Hỏi: Trong Quán kinh nói người phạm năm tội nghịch đều được vãng sinh, nay sao kinh này nói không được vãng sinh? Đây luận thế nào? Giải thích có hai nghĩa: Một là, giải thích theo người. Người có hai thứ: Vương-xá là người phát tâm Đại thừa từ lâu, gặp duyên gây ra nghiệp như vua A-xà-thế… Trường hợp này tuy gây ra tội nghịch nhưng có hối hận, thường phát tâm cầu thoát ly, diệt được tội nặng, nên được vãng sinh. Quán kinh y cứ vào đây - hai là, từ trước không phát Đại tâm, hiện gây tội nghịch, thường không hối cải nên không thể chắc chắn phát tâm Bồ-đề, do đó không được sinh. kinh này là y cứ vào đây; hai là, giải thích theo hạnh:

Hạnh có Định và Tán. Có người tuy gây ra tội nghịch nhưng tu gốc lành mười sáu Chánh quán, quán sâu công đức Phật, trừ diệt các tội nặng thì được vãng sinh. Quán kinh y cứ vào đây. Nếu người gây ra tội nghịch mà không tu tập Tam-muội Quán Phật, tuy làm các điều lành khác thì do không thể diệt hết tội nên không được vãng sinh. Kinh này là y cứ vào đây.

Phật bảo A-nan các trời, người ở các thế giới trong mười phương nếu có người nguyện sinh về nước ấy thì gồm có ba bậc.

Thứ ba Chánh thức luận về Nghiệp sinh, dạy tu vãng sinh. Trong đó trước nói các trời, người ở các thế giới trong mười phương nguyện sinh về nước ấy gồm có ba bậc, là nêu chung. Như Quán kinh, về thô thì chia làm ba, về tế thì chia làm chín, thô chia làm ba đó là thượng - trung - hạ. Đối với hạng Đại thừa thì tập chủng trở lên thì gọi là thượng phẩm. Đối với hạng Tiểu thừa thì ngoại phàm giữ giới cho đến Na-hàm gọi là Trung phẩm. Đối với hạng Đại thừa, thì ngoại phàm thiện thú thì gọi là Hạ phẩm. Tế chia làm chín thì ở Thượng phẩm chia nhỏ làm ba, đó là Thượng thượng, Thượng trung, Thượng hạ. Tứ địa trở lên thì gọi là Thượng thượng, sinh về cõi ấy thì liền được Vô sinh nhẫn. Còn Sơ, Nhị, Tam địa thì gọi là Thượng trung, sinh về nước ấy rồi, qua Vương-xá tiểu kiếp mới được Vô sinh nhẫn. Vì nước ấy ngày dài nên Vương-xá tiểu kiếp mới được Vô sinh nhẫn. Nếu ở thế giới này thì phải trải qua vô lượng kiếp mới được Vô sinh nhẫn. Chủng tánh giải hạnh được gọi là Thượng hạ. Sinh về nước ấy rồi phải trải qua ba tiểu kiếp mới được Bách Pháp Minh Môn, trụ vào Sơ địa. Nên biết Địa trước cũng vì ngày nước ấy dài lâu nên phải trải qua ba tiểu kiếp mới đến được Sơ địa. Nếu ở cõi này, phải trải qua vô lượng kiếp (ở đây xét địa vị quá cao, không phù hợp với ý thâu giữ kẻ bậc Hạ. Xét quán kinh nói bậc thượng phẩm thì trong văn cũng nói có Đại tâm phàm phu nương nguyện vãng sinh nêu y vào Viên giáo thập tín mãn tâm sinh về thượng thượng phẩm, thời đến thì nhập vào Sơ trụ như kinh Hoa Nghiêm nói: Một chứng tất cả đều chứng. Đó gọi là khi mới phát tâm liền thành Chánh giác, mới hợp với ý chỉ vi diệu, Sở chủ y vào mãn giáo mà sắp vào phẩm thượng sinh. Sợ người sau thắc mắc, vì xem phàm phu là không có phần, nên nói sơ qua). Hạng Trung phẩm cũng chia làm ba, tức là Trung thượng, Trung trung, Trung hạ. Thấy đạo trở lên thì thuộc về Trung thượng. Sinh về nước ấy liền được quả A-la-hán. Người nội phàm thì gọi là Trung trung, sinh về đó liền được quả Tu-đà-hoàn. Bốn tâm Nhuyến… gọi là nội phàm, ngoại phàm giữ giới thuộc về Trung hạ. Sinh về cõi ấy rồi

phải trải qua Vương-xá tiểu kiếp mới được quả A-la-hán. Trong bậc Hạ phẩm cũng chia làm ba là, Hạ thượng, Hạ trung, Hạ hạ. Đây là chia theo gây tội nặng nhẹ, không chia theo ngôi vị. Trong chín phẩm ấy ở đây hợp làm ba, ba bậc Thượng phẩm hợp thành nhóm Thượng, ba bậc Trung phẩm hợp thành nhóm Trung, ba bậc Hạ phẩm hợp thành nhóm Hạ. Ba nhóm này ngôi vị tuy khác, nhưng đều muốn vãng sinh thì cần phải phát tâm Đại Bồ-đề, chuyên niệm Đức Phật ấy, hồi hướng phát nguyện mới được vãng sinh. Nên luận này hỏi rằng: Ngài Thiên Quán làm kệ vãng sinh nói. Người nữ, căn thiếu và Nhị thừa đều không được vãng sinh. Còn Quán kinh lại nói chúng sinh Tiểu thừa cũng được sinh, nghĩa này thế nào? Giải thích rằng: Kia nói người nữ, căn thiếu không được vãng sinh là nói khi ở trong nước ấy chịu báo, ở đó thì không có người nữ và người căn thiếu. Còn nói Nhị thừa không được vãng sinh là nói theo khi ở trong nước này mà vãng sinh. Chúng sinh Tiểu thừa tuy trước tu tập được nhưng khi muốn đi thì cần phải phát Đại tâm mới được vãng sinh. Nếu dùng tâm nhỏ (Tiểu thừa) mà cầu sinh về nước ấy thì không được sinh, vì ngài Thiên Quán nói chủng tánh Nhị thừa không được sinh.

Hỏi: Nếu nói muốn sinh phải dùng Đại tâm, vì sao đến đó lại chứng vào Tiểu quả. Giải thích: Do gốc tu tâp nặng về Tiểu thừa, gốc ở chỗ này thì học xem xét nhiều về khổ, vô thường… nên sinh về đó nghe nói khổ, vô thường liền hiểu rõ, nên chứng Tiểu quả. Vì có gốc nên khi qua đời phát tâm Đại thừa cầu sinh về đó. Trong nước ấy được A-la-hán rồi liền cầu Đại thừa. Trên là nêu chung, dưới là nêu riêng.

Nhóm bậc Thượng là bỏ nhà lìa dục mà làm Sa-môn, phát tâm Bồ-đề Vương-xá mặt khác chuyên niệm Phật Vô Lượng Thọ, tu các công đức, nguyện sinh về nước ấy. Khi các chúng sinh này qua đời thì Phật Vô Lượng Thọ cùng đại chúng hiện ra trước mặt, người ấy liền theo Phật sinh về nước ấy, liền tự nhiên hóa sinh vào hoa sen bảy báu, trụ vào không lui sụt. Trí tuệ mạnh mẽ, thần thông tự tại. Thế nên, này A-nan, nếu có chúng sinh nào ở đời này muốn thấy Phật Vô Lượng Thọ thì phải nên phát tâm Vô thượng Bồ-đề, tu hành công đức, nguyện sinh về nước ấy.

Ở nhóm bậc Thượng, trước là nêu, tiếp là luận, sau khen chung. Trong luận có ba: Một là, nói nhân của việc tu hành; hai là, Những vị này,… cùng được vãng sinh; ba là, an trụ không lui sụt là sinh về đó được lợi ích. Trong nhân tu ở đầu, có năm câu riêng: Một là, bỏ tục xuất gia; hai là, phát tâm Bồ-đề; ba là, Vương-xá một mực chuyên tâm

niệm Phật vô Lượng Thọ; bốn là, tu các công đức; năm là, dùng các điều lành trước mà nguyện sinh về nước ấy. Trong phần vãng sinh thì trước hết Phật sẽ đến đón rước người này, liền theo… là ở đây sinh kia. Trong phần được lợi ích là trụ vào không lui sụt. Phần vị bền chắc, trí tuệ mạnh mẽ là thành đức tốt đẹp. Trước là nêu, tiếp là luận. Thế nên… là chung khen tu tập.

Phật bảo A-nan rằng: Nhóm bậc Trung là các trời, người ở các thế giới trong mười phương có ai dốc lòng nguyện sinh về nước ấy, tuy không thể làm Sa-môn, nhưng tu nhiều công đức, phải phát tâm Vô thượng Bồ-đề, một mực chuyên niệm Phật Vô Lượng Thọ, tu điều lành nhiều ít, giữ gìn trai giới, xây tháp đúc tượng, cúng dường thức ăn cho Sa-môn, treo cờ đốt đèn, rải hoa thắp hương để hồi hướng nguyện sinh về nước ấy. Thì người này khi qua đời, Phật Vô Lượng Thọ hóa hiện ra, tướng tốt sáng rỡ đầy đủ như chân Phật, cùng với đại chúng hiện ra trước người ấy. Người này liền theo hóa Phật mà vãng sinh về nước ấy, trụ vào không lui sụt, công đức trí tuệ đứng sau nhóm bậc Thượng. Trong nhóm bậc Trung, trước là nêu, sau là luận. Trong phần luận, trước nói làm nhân, kế nói vãng sinh, sau nói được lợi ích. Trước nói thực hành nhân, mười phương có người dốc lòng nguyện sinh về nước ấy là nêu chung. Tuy không thể làm Sa môn là để phân biệt với nhóm bậc thượng ở trên. Nếu theo quán kinh thì đây là hàng Tiểu thừa, cho nên chẳng thể tu công đức lớn. Phải phát… là chính thức luận về nhân. Trong đó có bốn: Một là, phát tâm Bồ-đề; hai là, chuyên tâm niệm Phật Vô Lượng Thọ; ba là, tu ít phước lành; bốn là, hồi hướng nguyện sinh. Người này tuy trước học theo Tiểu thừa, nhưng chính là muốn vãng sinh thì phải tu tập bốn hạnh như thế mới được vãng sinh. Trong phần vãng sinh thì trước Phật đón rước người này, sau người này sinh về nước ấy, được lợi ích có thể biết.

Phật bảo A-nan rằng nhóm bậc hạ, là trời, người ở các thế giới trong mười phương có người dốc lòng muốn sinh về nước ấy. Nếu không thể làm các công đức, nhưng phải phát tâm Vô thượng Bồ-đề, một mực chuyên ý cho đến chỉ mười niệm, niệm Phật Vô Lượng Thọ, nguyện sinh về nước ấy. Nếu nghe pháp sâu xa, vui mừng tin ưa không hề sinh nghi ngờ, cho đến một niệm niệm Đức Phật ấy hết sức chí thành nguyện sinh về nước ấy. Người này khi sắp qua đời, mộng thấy Đức Phật ấy thì cũng vãng sinh, công đức trí tuệ kế sau nhóm bậc Trung.

Trong nhóm bậc Hạ, trước là nêu, sau là luận. Trong phần đầu là nói thực hành nhân, trời, người ở mười phương nếu có ai dốc lòng muốn

sinh về nước ấy là nêu chung. Nếu không thể làm các công đức, là để phân biệt với nhóm bậc Trung. Như Quán kinh nêu tội để phân biệt. Nay kinh này bỏ qua chỉ nói phải phát tâm… là chính thức luận về nhân. Trong đó có bốn: Một là, phát tâm Bồ-đề; hai là, chuyên niệm Phật Vô Lượng Thọ ấy cho đến mười niệm nguyện sinh về nước ấy; ba là, nghe pháp sâu xa vui mừng tin ưa, không hề nghi ngờ; bốn là, dốc lòng cho đến Vương-xá niệm niệm Đức Phật ấy, nguyện sinh về nước ấy. Trong phần vãng sinh thì nói trong mộng thấy Phật thì cũng được vãng sinh, được lợi phải biết là như thế nào. Từ trên là phần Vương-xá nói gồm bậc hạ.

Từ đây là phần hai, nói giáo hóa người bậc thượng cùng sinh về nước ấy. Nêu ở đây để nói sự cao quý của cõi nước Phật Di-đà, khiến cho tâm cầu sinh của người bậc hạ được thêm mạnh mẽ. Trong đây trước lược nói văn xuôi, sau là kệ làm luận rộng.

Phật bảo A-nan rằng: Phật Vô Lượng Thọ có oai thần không cùng, vô lượng, vô biên không thể nghĩ bàn các Đức Phật Như Lai ở các thế giới trong mười phương không chẳng khen ngợi. Ở phương Đông có các cõi nước Phật nhiều như số cát sông Hằng, vô lượng vô số các chúng Bồ-tát ở các cõi này đều đến chỗ Phật Vô Lượng Thọ, cung kính cúng dường. Và các chúng Bồ-tát, Thanh văn nghe nhận kinh pháp, tuyên nói hóa đạo, các phương Nam, Tây, Bắc, bốn hướng, trên, dưới cũng giống như thế.

Trong văn xuôi trước phân biệt có hai: Một là, các Đức Phật cùng khen ngợi; hai là, ở phương Đông… là các Bồ tát cùng đến. Trong phần kệ sau nói xét ghi nhớ. Trong phần Phật khen, Phật bảo A-nan: Phật Vô Lượng Thọ oai thần không cùng, là Phật Thích-ca khen. Còn thế giớimười phương… là các Phật khác cùng khen. Từ đây trở đi là tụng riêng là cũng phải ghi nhớ. Trong phần cùng đến thì trước nêu phương Đông, sau nêu các phương khác. Trong phần nêu phương Đông thì nói ở phương Đông trong các cõi Phật nhiều như số cát sông Hằng có vô số Bồ-tát cùng đến chỗ Phật Vô Lượng Thọ, đây là thỉ, để cung kính cúng dường và các chúng Bồ-tát, Thanh văn đến sau nghe nhận kinh pháp, tuyên nói hóa đạo, là chung. Phương Đông đã như thế thì các phương khác cũng như thế. Trong phần sau thì kệ tụng riêng cũng phải ghi nhớ mà nói tụng rằng:

Khi ấy, Đức Thế Tôn nói tụng rằng:

Thế Tôn nói tụng là nêu lời giới thiệu, dưới là chính thức tụng, có ba mươi bài kệ, mười lăm bài kệ đầu cùng đoạn sau của bài tụng là nói

về Bồ-tát cùng đến, mười lăm bài kệ sau cùng đoạn đầu của bài tụng là nói các Đức Phật cùng khen ngợi.

Trong mười lăm bài kệ đầu, thì hai bài kệ trước nói cùng vãng sinh, năm bài kệ kế nói cung kính cúng dường, tám bài kệ sau nói về nghe nhận pháp, tuyên nói hóa đạo.

Các cõi Phật phương Đông

Số ấy như cát sông.

Chúng Bồ-tát cõi ấy

Đến hầu Vô Lượng Giác.

Nam, Tây, Bắc, bốn duy

Trên, dưới cũng như thế.

Chúng Bồ-tát cõi ấy

Đến hầu Vô Lượng Giác.

Trong hai bài kệ trước, bài kệ đầu nói phương Đông cùng đến, bài kệ sau nói các phương khác cùng đến, đến đó lễ Phật Vô Lượng Thọ, thế nên gọi là hầu Vô Lượng Giác.

Tất cả các Bồ-tát

Dâng hoa màu cõi trời

Hương báu, áo vô giá

Cúng dường Vô Lượng Giác.

Đều cùng tấu nhạc trời

Phát ra tiếng hòa-nhã

Khen ngợi Phật cao quý

Cúng dường Vô Lượng Giác.

Rốt ráo thần thông tuệ

Nhập vào pháp môn sâu

Đầy đủ kho công đức

Trí màu không ai sánh.

Tuệ tuệ sáng thế gian

Xua tan mây sinh tử

Cung kính nhiễu ba vòng

Cúi lạy Đấng Vô Thượng.

Thấy Tịnh độ nghiêm tịnh

Vi diệu khó nghĩ bàn

Nhân phát tâm vô lượng

Nguyện nước tôi cũng thế.

Trong năm bài kệ này thì bốn bài kệ trước là thấy Phật cúng dường, Vương-xá bài kệ sau là thấy cõi nguyện cầu. Trong bốn bài kệ thì hai bài kệ đầu là nói ngoại sự cúng dường, hai kệ sau là nội sự cúng dường. Trong ngoại sự cúng dường: Đều dâng hoa màu là cúng dường hoa. Bảo là cúng dường vật báu, hương là cúng dường hương, áo vô giá là cúng dường áo, tấu nhạc trời là cúng dường nhạc. Trong tiếng nhạc có khen ngợi đức của Phật. Trong nội sự cúng dường, một bài kệ rưỡi đầu là khẩu cúng dường, nửa kệ sau là thân cúng dường. Ở miệng khen thì Vương-xá bài kệ đầu là khen tự đức của Phật, nửa bài kệ sau là khen lợi tha của Phật, trong phần khen tự đức thì rốt ráo thông tuệ, nhập vào pháp sâu xa, khen ngợi hai đức Trí và Thông của Phật, Trí là gốc của thông, thông là dụng của trí. hai tướng ấy rất cần nên khen. Thông tuệ rốt ráo đầy đủ. Rốt ráo gọi là cứu, rỗng suốt gọi là đạt. Thông và tuệ này đều y pháp mà thành, nên lại nói đi vào pháp sâu xa. Nương quán gọi là đi, cùng gốc gọi là vào. Chứng nhập cửa Thông của pháp giới duyên khởi thì có khả năng hiển bày Thông cao quý, chứng nhập cửa Trí pháp giới duyên khởi thì có khả năng sinh khởi Tuệ cao quý. Đầy đủ kho công đức. Diệu trí không ai sánh là khen hai hạnh phước, trí của Phật. Phước là tư hương của Tuệ, Tuệ là người dắt đường cho phước. hai tướng này rất cần nên khen. Phước hạnh đầy đủ gọi là cụ công đức, Tuệ hạnh thù thắng gọi là trí vô đẳng. Luân là bọn, đám là nhóm người cùng làm việc. Không người nào sánh ngang bằng Phật nên gọi Vô đẳng luân - Dưới là lợi tha, mặt trời tuệ sáng thế gian là dạy người sinh trí, tuệ công năng khai hiểu như mặt trời chiếu sáng đời. Dạy người sinh hiểu gọi là sáng thế gian. Dứt trừ sinh tử là dạy người lìa chướng. Sinh tử che chướng nên dụ như mây. Thân kính có thể biết - bốn bài kệ trên là thấy Phật cúng dường, Vương-xá bài kệ dưới là thấy cõi nguyện cầu, văn rõ ràng dễ hiểu.

Bấy giờ Vô Lượng Tôn

Miệng mỉm cười rạng rỡ

Miệng phát nhiều tia sáng

Chiếu khắp cõi mười phương.

Sáng về nhiễu quanh thân

Ba vòng rồi vào đảnh

Tất cả chúng trời, người

Đều hớn hở vui mừng.

Đại sĩ Quán Thế Âm

Sửa áo, lạy, hỏi rằng

Bạch Phật duyên cớ gì

Mỉm cười, xin nói ý.

Phạm thinh như sấm sét

Tám âm vang hòa nhã

Liền thọ ký Bồ-tát

Nay nói hãy lắng nghe.

Chánh sĩ mười phương đến

Ta đều biết nguyện ngươi

Chí cầu nghiêm Tịnh độ

Chắc chắn được thành Phật.

Hiểu biết tất cả pháp

Như mộng, huyễn, tiếng vang

Đầy đủ các nguyện màu

Ắt thành cõi như thế.

Biết pháp như bóng, chớp

Rốt ráo đạo Bồ-tát

Đủ các gốc công đức

Chắc chắn được thành Phật.

Thông suốt tánh các pháp

Tất cả không, vô ngã,

Chuyên cầu Phật độ tịnh

Ắt thành cõi như thế.

Trong tám bài kệ này là nói về pháp nghe giảng nói hóa Đạo. Trong đây, hai bài kệ đầu là Di-đà Như Lai hiện tướng phát khởi. Tiếp có Vương-xá bài kệ là Quán Âm lấy làm lạ hỏi. Năm bài kệ sau đó là Đức Phật đáp đủ. Phạm thinh như sấm sét, tám tiếng hòa nhã là tám tiếng Phạm âm như kinh Phạm Ma Dụ nói: Vương-xá là tiếng hay ho bậc nhất. Hai là, dễ hiểu, ngôn từ luận rõ. Ba là, tiếng điều hòa, lớn

nhỏ vừa chừng. Bốn là, tiếng êm dịu, tiếng nghe êm ái. Năm là, tiếng không dối gạt, là tiếng không lầm lẫn. Sáu là, không có tiếng người nữ, tiếng ấy nhã sáng. Bảy là, tiếng tôn tuệ, lời nói có oai đức sâu xa, như người đời tôn trọng tiếng của người có tuệ. Tám là, tiếng sâu xa, tiếng ấy sâu xa cũng như sấm gầm, Phật dùng tiếng nhiệm màu này mà đáp lời Quán Thế Âm để thọ ký cho Bồ-tát. Nay nói nhân lắng nghe là hứa nói lời thọ ký, nghĩa giải thích như trên. Nay sẽ nói, nhân giả hãy lắng nghe: Từ bốn bài kệ sau đây là nói những điều sẽ nói. Trong đó bài kệ đầu là nêu nguyện tâm ấy sẽ được thọ ký thành Phật. Bài kệ thứ hai là, nêu trí nguyện ký chắc chắn được cõi nước. Hiểu rõ tất cả pháp như mộng, huyễn… là nêu trí. Đầy đủ các nguyện là nêu nguyện. Thành cõi như thế là thọ ký được cõi nước. Bài kệ thứ ba nêu trí hạnh ký chắc chắn được thành Phật. Biết pháp như ánh chớp là nêu trí. Rốt ráo đạo Bồ-tát là nói đủ các gốc Đức, tức nêu hạnh. Được quyết định thành Phật là được thọ ký thành Phật. Bài kệ thứ bốn là, nêu trí nguyện ký chắc chắn được cõi nước. Thông suốt tánh tất cả pháp đều không, vô ngã là nêu trí. Trước biết tất cả như mộng, huyễn là nói Trí thế đế. Ở đây chung cho pháp tánh tất cả đều không vô là trí chân đế. Chuyên cầu Tịnh độ là nêu nguyện vậy. Chắc chắn thành cõi nước ấy là thọ ký chắc chắn được cõi nước.

Mười lăm bài kệ sau là nói các Đức Phật cùng khen: Bốn bài kệ trước là mười phương các Đức Phật ở trước cùng khen. Mười kệ sau là nói Đức Thích-ca tự khen trong văn trước.

Các Phật bảo Bồ-tát

Khiến hầu Phật An Dưỡng

Nghe pháp vui thực hành

Mau được chỗ thanh tịnh.

Đến nước nghiêm tịnh ấy

Liền mau được thần thông

Ắt được Vô Lượng Tôn

Thọ ký thành Đẳng Giác.

Sức bổn nguyện Phật ấy

Nghe danh muốn vãng sinh

Đều được đến nước ấy

Đến rồi không lui sụt.

Bồ tát khởi chí nguyện

Nguyện xong, nước không khác

Khắp nghĩ độ tất cả

Danh vang khắp mười phương.

Kính thờ ức Như Lai

Bay hóa khắp các cõi

Cung kính hoan hỷ đi

Lại về nước An dưỡng.

Trong năm bài kệ trước, các Đức Phật bảo Bồ-tát, khiến hầu Phật an dưỡng, chính là khuyên đến nghe pháp, thọ nhận, thực hành, là nói về sự thực hành. Nhanh chóng được… là làm lợi ích. Nhanh chóng được chỗ thanh tịnh, là nói lợi ích nghe pháp thọ nhận, thực hành. Từ tương lai được Tịnh độ màu nhiệm gọi là được chỗ tịnh - bốn bài kệ sau là trước nói lợi ích đến An Dưỡng hầu cận. Lợi ích đó có năm thứ: Một là, lợi ích đến đó được thần thông, nửa bài kệ đầu là đó; hai là, lợi ích đến đó được thọ ký là nửa bài kệ sau. Trước nói Phật ấy thọ ký Bồ-tát chính là việc ấy; ba là, lợi ích đến đó được không lui sụt là Vương-xá bài kệ kế. Trước nói sinh lên đó được trụ vào Chánh định chính là việc ấy; bốn là, lợi ích đến đó khởi nguyện, là Vương-xá bài kệ kế đó. Bồ-tát khởi nguyện là nêu chung, sau khen riêng, trong phần riêng Nguyện rồi, Cõi nước không khác. Là nguyện cầu Tịnh độ, nguyện xong thì được Tịnh độ đồng như Di-đà, gọi là cõi nước không khác. Khắp độ tất cả là nguyện hóa độ chúng sinh. Vang danh khắp mười phương là nguyện cầu thân Phật, tức nguyện khi thành Phật thì tiếng vang khắp mười phương; năm là, lợi ích đến đó khởi hạnh cúng dường nhiều Phật, là Vương-xá bài kệ sau cùng.

Từ đây mười bài kệ, Phật Thích-ca tự khen khiến người cùng sinh về. Trong đó chia làm ba: Trước có ba bài kệ là nêu kinh khó nghe vui mừng tu hành. Tiếp có bốn bài kệ là khen Phật Di-đà thọ ký Bồ-tát, tức là nói trí đức Phật cao siêu khiến người theo về. Ba bài kệ sau dùng giáo lý mà khuyên.

Nếu người không gốc lành

Chẳng được nghe kinh này

Người có giới thanh tịnh

Mới được nghe Chánh pháp.

Lại được thấy Thế Tôn

Thì liền tin việc này

Khiêm nhường kính vâng làm

Hớn hở rất vui mừng.

Kiêu mạn và biếng lười

Khó thể tin pháp này

Đời trước thấy các Phật

Ưa nghe giáo như thế.

Trong ba bài kệ đầu thì nửa bài kệ trước là nêu người không có gốc lành thì chẳng được nghe kinh này, là nói kinh sâu nặng. Nửa bài kệ tiếp là nêu người có gốc lành thì mới được nghe là nói kinh nhiệm màu… Trong đó nói người có gốc lành mới nghe kinh này. Từng thấy… là nói người thấy Phật thì mới kính tin, vui mừng, vâng làm. Tiếp có nửa bài kệ nêu có người có gốc ác không tin pháp này. Nói kinh sâu nặng. Sau đó nửa bài kệ là nêu người có gốc lành ưa nghe giáo ấy là nói kinh nhiệm màu, nêu người ác không nghe là khiến người lìa bỏ, người lành được nghe là khiến người mến tu. Lại trong văn kinh nói kinh này sâu nặng là bỏ người chê bai, để hiển bày kinh vi diệu, khiến cho người kính tin.

Thanh văn hoặc Bồ-tát

Không thể rõ tâm Thánh

Ví như người đui mù

Muốn dắt dẫn người khác.

Biển trí tuệ Như Lai

Sâu rộng không bờ bến

Nhị thừa chẳng thể lường

Chỉ có Phật mới hiểu.

Giả sử tất cả người

Đều được đạo đầy đủ

Tịnh tuệ biết vốn không

Ức kiếp nhớ Phật trí.

Hết sức mà giảng nói

Đến chết cũng khó biết

Phật tuệ không bờ bến

Rất thanh tịnh như thế.

Bốn bài kệ này khen Trí đức cao siêu của Phật Di-đà khiến người nương về. Trong đó trước có bảy câu là nói Thanh văn, Bồ-tát không suy lường được. Trước là pháp, tiếp là dụ, sau hợp khá biết. Tiếp có Vương-xá câu là nói chỉ có Phật biết. Tiếp có sáu câu là nói tất cả mọi người đều được Thánh đạo, cùng nghĩ mà không biết. Giả sử mọi người đều được đạo, đức hạnh cao quý. Đạt gốc tịnh tuệ, hiểu sâu về không, Ức kiếp nghĩ Phật, quán tưởng lâu dài. Hết sức giảng nói là nói cùng tận. Tuy như thế nhưng đến chết cũng không biết. Sau có nửa bài kệ là chung khen bày cao quý. Phật tuệ vô biên là khen trí Phật rộng. Rất thanh tịnh như thế là khen Đức của Phật thanh tịnh. Chí là rất, hết mức. Là pháp tánh Niết-bàn rất thanh tịnh nên khó lường biết được.

Tuổi thọ rất khó được

Phật ra đời khó gặp

Người có tín tuệ khó

Nếu nghe siêng năng cầu.

Nghe pháp mà chẳng quên

Thấy kính rất vui mừng

Là bạn lành thân ta

Thế nên phải phát ý.

Nếu lửa đầy thế giới

Nên phải đến nghe pháp

Hiểu sẽ thành Phật đạo

Rộng cứu dòng sinh tử.

Ba bài kệ này là dùng lý giáo mà khuyên. Trong đó, bài kệ đầu là nêu ba điều khó, khuyên người siêng cầu. Tuổi thọ khó được là điều khó thứ nhất, Phật ra đời khó gặp là điều khó thứ hai, khó có tín tuệ là điều khó thứ ba. Ba điều khó này nay đã được cho nên nghe kinh này phải nên khuyên cầu - Bài kệ thứ hai là, nêu người thấy nghe được lợi ích lớn nên khuyên người phát tâm. Nghe không quên là Phật Di-đà nghe pháp không quên. Nói thấy kính, là nói thấy Phật Di-đà tâm sinh kính trọng. Rất vui mừng là nói trước nghe pháp thấy Phật cung kính thì được lợi ích tốt đẹp. Được điều lành đáng mừng nên nói rất vui mừng. Cho nên bạn lành của ta, được Phật che chở. Hạnh thuận với Phật Thích-ca nên gọi là bạn lành của ta - Thế nên phải phát là chung khuyên phát tâm. Một bài kệ cuối cùng là dạy khiến định. Nếu lửa đầy thế giới nên phải đến nghe pháp là quyết định đi. Sẽ được thành Phật

rộng cưú sinh tử là nói đi làm. Sẽ thành Phật là cầu quả tự lợi, rộng cứu sinh tử là cầu quả lợi tha.

Sau đây là phần thứ ba, lại thâu người bậc hạ đồng sinh về nước ấy. Trong đó có ba: Một là, rộng nêu sự tốt đẹp của cõi nước Vô Lượng Thọ, khiến người nguyện cầu; hai là, từ người đời bạc tục… là nói cõi Ta-bà uế ác dẫy đầy, khiến người chán bỏ; ba là, lễ Phật Vô Lượng Thọ là ở nước Di-đà mà luận bày được mất khiến người tu lìa bỏ.

Trong phần đầu có hai: Một là, rộng nêu việc vui cao quý của cõi nước Vô Lượng Thọ; hai là, Phật bảo Di-lặc là khuyên người vãng sinh. Trong phần Vương-xá có tám: Một là, nêu tuổi thọ ở nước ấy dài lâu; hai là, nêu chúng ở cõi ấy có ánh sáng đặc biệt; ba là, nêu thân tướng chúng sinh cõi ấy đầy đủ; bốn là, nêu trí đức chúng ấy cao siêu; năm là, sinh về đó lìa hẳn đường ác; sáu là, nêu cõi ấy thường khởi tâm cúng dường; bảy là, nêu sinh về cõi ấy nghe pháp không ngừng; tám là, nêu chúng Bồ-tát cõi ấy đức hạnh đầy đủ.

Phật bảo A-nan rằng: Bồ-tát nước ấy đều sẽ rốt ráo một đời được Bổ xứ, trừ có bổn nguyện vì chúng sinh. Dùng công đức của thệ nguyện rộng lớn để tự trang nghiêm, muốn độ thoát khắp tất cả chúng sinh.

Ở đoạn đầu là nêu Bồ-tát ở cõi ấy đều là rốt ráo một đời được Bổ xứ, nói tuổi thọ lâu dài không có chết yểu. Trừ nguyện vì chúng sinh ở cõi khác mà thọ sinh.

Này A-nan, trong nước Phật ấy, các chúng Thanh văn thân có ánh sáng chiếu xa Vương-xá tầm, ánh sáng chúng Bồ-tát chiếu xa trăm do-tuần. Có hai Bồ-tát tôn quý bậc nhất, oai thần ánh sáng chiếu khắp Tam thiên đại thiên thế giới - A-nan bạch Phật rằng: hai vị Bồ-tát ấy danh hiệu là gì? Phật bảo: Một vị tên là Quán Thế Âm, vị kia tên là Đại Thế Chí, hai vị Bồ-tát ấy ở cõi nước này tu hạnh Bồ-tát. Khi qua đời thì chuyển hóa sinh về nước Phật ấy.

Ở đoạn thứ hai này, trước nói chúng Thanh văn có thân quang chiếu xa Vương-xá tầm, kế nói Bồ-tát nước ấy có ánh sáng chiếu xa một trăm do-tuần, Vương-xá do-tuần là bốn mươi dặm, một trăm do- tuần là bốn ngàn dặm. Đoạn ba là, nói Quán Thế Âm và Đại Thế Chí ánh sáng chiếu khắp Tam thiên đại thiên thế giới. Trong đó, trước nói về ánh sáng. A-nan bạch Phật… là nói về tên húy, hai vị Bồ-tát ấy ở cõi nước này… là nói ở cõi này sinh về cõi đó. Này A-nan, có chúng sinh nào sinh về nước ấy thì đều được đầy đủ ba mươi hai tướng tốt.

Đoạn thứ ba là, nói thân tướng chúng sinh cõi ấy đầy đủ ba mươi hai tướng tốt như kinh đã nói rộng.

Trí tuệ trọn thành, đi sâu vào các pháp, rốt ráo sâu màu, thần thông vô ngại, các căn lanh lợi. Người độn căn thành tựu được hai nhẫn, người lợi căn được A-tăng-kỳ Vô sinh pháp nhẫn.

Đoạn thứ bốn là, nói chúng sinh cõi ấy có Trí Đức cao siêu. Câu riêng có bốn: Một là, trí tuệ trọn thành, đi sâu vào các pháp, chứng hiểu pháp tánh, rốt ráo sâu màu, thấu suốt giáo thuyên; hai là, thần thông vô ngại; ba là, các căn lanh lợi; bốn là, được Nhẫn khác nhau. Người độn căn thì thành tựu hai nhẫn, đó là Âm hưởng nhẫn và Nhu thuận nhẫn. Người lợi căn cho đến thành Phật được A-tăng-kỳ Vô sinh pháp nhẫn.

Lại Bồ-tát ấy, cho đến thành Phật không còn đọa vào đường ác, thần thông tự tại, thường biết túc mạng, trừ những người sinh vào cõi đời có năm thứ vẩn đục ở phương khác mà thị hiện đồng với họ (người ở phương ấy) như ở cõi nước ta đây.

Đoạn thứ năm: Nêu người sinh về cõi ấy xa lìa hẳn đường ác. Trong đó, trước nói người sinh về nước ấy, cho đến thành Phật không còn bị đọa vào đường ác nữa, thần thông tự tại, thường biết túc mạng, sau trừ người vì chúng sinh ở phương khác mà hiện sinh. Phật Thích-ca tự nói “Như các Bồ-tát ở nước ta”.

Phật bảo A-nan rằng: Bồ-tát nước ấy nương oai thần của Phật trong khoảng thời gian Vương-xá bữa ăn đến vô lượng thế giới mười phương cung kính cúng dường các Đức Phật Thế Tôn, tùy theo tâm mình. Hương Hoa kỹ nhạc, cờ phướn lọng báu, vô số vô lượng các thứ cúng dường tự nhiên hóa sinh theo ý nghĩ liền có, đẹp báu lạ lùng, thế gian không hề có, đem đi rải cúng dường các Đức Phật. Chúng Bồ-tát, Thanh văn ở giữa hư không hóa ra các lọng hoa, ánh sáng chói lòa, hơi thơm xông khắp. Lọng hoa ấy chu vi bốn trăm dặm, cứ như thế to dần, cho đến phủ khắp tam thiên đại thiên thế giới, tùy theo trước sau lần lượt biến mất. Các Bồ-tát đều rất vui mừng ở trong hư không cùng tấu nhạc trời, dùng tiếng hay ho mà ca ngợi đức của Phật. Nghe nhận kinh pháp, vui mừng vô lượng, cúng dường Phật rồi, chưa hết bữa ăn, bỗng nhiên nhẹ nhàng trở về nước mình.

Đoạn thứ sáu, nói người sinh về nước ấy thường khởi tâm cúng dường rộng khắp. Trong đó, trước nói đến khắp mười phương cõi, rộng cúng dường nhiều Đức Phật, tiếp là nói thọ pháp, sau nói ăn chưa xong thì liền trở về nước. Trong phần đầu bốn câu: Một là, các Bồ-tát nước ấy chỉ trong khoảng Vương-xá bữa ăn đã đến các thế giới mười phương khắp cúng dường các Đức Phật; hai là, tùy tâm… là nói các thứ cúng dường tùy tâm hiện ra; ba là, ở trên hư không… là nói trên không trung

hóa thành các lọng hoa; bốn là, các Bồ-tát… là nói các Bồ-tát tấu nhạc trời ca ngợi đức của Phật. Thiêm là đều, chúng đều vui mừng. Sau khi cúng dường Phật rồi, chưa hết bữa ăn liền trở về nước mình. Phật bảo A-nan rằng: Phật Vô Lượng Thọ nói pháp cho các đại chúng Thanh văn, Bồ-tát nghe, khi ấy đều nhóm họp đến giảng đường bảy báu, nói rộng đạo giáo, giảng nói pháp màu, ai nấy đều rất vui mừng, tâm hiểu được đạo. Lúc ấy bốn phương tự nhiên gió thổi lay động các cây bảy báu phát ra tiếng ngũ âm. Vô lượng hoa đẹp theo gió bay khắp nơi tự nhiên cúng dường, như thế không ngớt. Tất cả các vị trời đều dâng hoa cõi trời trăm ngàn đoá, hoa hương muôn thứ kỹ nhạc cúng dường Đức Phật ấy và các Bồ-tát. Chúng Thanh văn tung rải hoa hương cùng khắp, tấu trổi các âm nhạc, trước sau cùng đến, lúc ấy cùng đón chào nhau, vui mừng sung sướng, không thể tả xiết.

Đoạn thứ bảy, là nói người sinh về cõi ấy nghe pháp không dứt. Trong đó trước nói: khi nói pháp, đại chúng nhóm họp ở giảng đường. Như Lai vì nói… là nói lợi ích tâm hiểu được đạo, lúc ấy… là bày lễ cúng Phật. Phần đầu trong đó nói gió thổi cây phát ra tiếng, kế thổi hoa màu, sau các vị trời… là đem hoa hương kỹ nhạc đến dâng cúng dường, vui sướng vô cùng.

Từ đây là phần thứ tám, nêu rõ đức hạnh tròn đầy của Bồ-tát ở cõi ấy. Trong đó trước nêu riêng, sau kết chung. Riêng có bảy: Một là, hạnh tu xa lìa luống dối; hai là, đầy đủ… là thành đức đầy đủ; ba là, Cùng quán ba cõi không,… là nói hạnh tu đầy đủ; bốn là, rốt ráo nhất thừa… là thành đức tốt đẹp; năm là, dẹp bỏ ganh ghét… là hạnh tu thắng tiến; sáu là, nhân lực… là các năng lực đầy đủ; bảy là, thân sắc tướng tốt công đức… là đối với các đức mà khen chung, hiển bày sự cao quý. Phật bảo A-nan rằng: Các Bồ-tát sinh về cõi nước ấy có khả năng giảng nói, thường giảng nói Chánh pháp, thuận theo trí tuệ không trái không mất. Ở cõi nước ấy, tất cả muôn vật không có tâm ngã sở, không có tâm đắm nhiễm, đi đứng động tĩnh không có tâm vướng mắc, tùy ý tự tại không có chỗ nào chẳng thích nghi, không kia đây, không tranh cãi. Đối với các chúng sinh thì có tâm đại Từ bi làm lợi ích, mềm mỏng điều phục, không có tâm tức giận, lìa triền cái, được thanh tịnh, không có tâm chán lười, có đủ Đẳng tâm, Thắng tâm, Thâm tâm, Định tâm, tâm Ái pháp, Lạc pháp, Hỷ pháp, tâm dứt bỏ các phiền não, xa lìa đường ác,

rốt ráo tất cả những việc Bồ-tát phải làm.

Trong phần đầu, trước riêng, sau kết chung. Trong phần riêng, trước nói có khả năng giảng nói, thường nói Chánh pháp… là hóa hạnh

lìa lỗi. Ở nước ấy… là tự độ không lỗi. Trong đó, trước nói về các phép đối trị, diệt phiền não… là nói lìa các lỗi. Trong phần nhiếp trị, trước là nói sáu độ để đối trị. Trước nói tu hạnh xả, xả cũng như đàn (bố thí). Ở nước ấy có muôn vật mà không có tâm ngã sở là nói lìa kiến, không có tâm đắm nhiễm là nói lìa ái. Dứt bỏ hai thứ này thì gọi là xả hạnh. Kế tu giới hạnh. Tới lui động tĩnh không có tâm vướng mắc, tùy ý tự tại là nói lìa lỗi của thân, không gì chẳng thích nghi, không thấy kia đây (mình người) là nói lìa lỗi của ý. Đối với chúng sinh không có thân sơ, xa gần, nên không gì chẳng thích nghi. Không tranh cãi là nói lìa lỗi của miệng - Kế tu hạnh nhẫn, đối với chúng sinh có tâm đại Từ bi làm lợi ích, mềm mỏng điều phục chính là nói năng nhẫn. Không có giận hờn… là lìa nhẫn chướng. Tiếp là tu siêng năng, cầu pháp lành không dứt, gọi là không chán lười. Các hạnh đều tu nên gọi là Đẳng tâm. Chỗ tu cốt tiến lên nên gọi là thắng tâm tâm cầu ân trọng nên gọi là thâm tâm. Kế tu thiền hạnh, xa lìa loạn ý nên gọi Định tâm. Sau đó là tu tuệ hạnh, được pháp nên yêu mến, gọi là Ái pháp. Đây là dựa vào Chung. Khi tai nghe ưa thích thì gọi là Nhạo pháp, đây là dựa vào Thứ. Khi cầu thì tâm vui gọi là Hỷ pháp, đây là dựa vào Thỉ. Như trên là phần tu trị, dưới đây nói về lìa lỗi. Dứt bỏ các phiền não là xa lìa phiền não. Tâm lìa đường ác là dứt bỏ các nghiệp ác. Như trên là phần nói riêng đã xong. Rốt ráo tất cả những việc Bồ-tát phải làm, là tổng kết. Trên đây là hạnh thứ nhất tu lìa lỗi.

Thành tựu đầy đủ vô lượng công đức, được thiền định sâu và các tuệ thông minh. Chí dạo chơi trong bảy giác, tu tâm Phật pháp. Nhục nhãn thấy suốt không gì chẳng phân biệt rõ. Thiên nhãn thấu suốt vô lượng vô hạn. Pháp nhãn xem xét rốt ráo các đạo. Tuệ nhãn thấy chân, có khả năng vượt qua bờ kia. Phật nhãn đầy đủ, hiểu rõ pháp tánh, dùng Trí vô ngại, giảng nói cho người nghe.

Thứ hai là, thành đức đầy đủ, đủ vô lượng đức, cho nên nêu chung, dưới là nêu riêng. Trong phần riêng, trước nói về công đức tự lợi. Dùng vô ngại… là đức lợi tha. Trong tự lợi thì được các thiền định sâu và các Tuệ thông minh, chí dạo chơi trong bảy giác, tự phần công đức. Thiền tức bốn thiền định, đó là tứ không định… Các thông là sáu thông, Minh là ba minh: túc mạng, thiên nhãn và lậu tận. Tuệ là ba tuệ: Văn, Tư, Tu… Nói bảy giác là niệm, tuệ, siêng năng, khinh an, hỷ, định, xả; Tu tâm mình… là thắng tiến công đức. Tu tâm Phật pháp là trên cầu Đức của Phật. Nhục nhãn… là thành tựu công đức vô lượng. Lại nêu nghĩa năm nhãn, rộng như trong chương khác, ở đây chỉ nói chung. Lại giải

thích văn, nhục nhãn trong suốt không gì chẳng phân biệt rõ ràng là nói nhục nhãn cao quý. Da thịt gọi là nhục, căn của tịnh nhục có công năng xem xét. Mục là nhãn, mắt. Ở nước ấy báo được nhục nhãn thì thấy rõ vô số việc thế giới, gọi là thấy suốt, chỗ thấy sáng suốt kỹ rõ nên nói không gì chẳng phân biệt rõ. Nó nhìn thấy sắc tượng (hình thể màu sắc) hiện tại nên gọi là Nhục nhãn. Thiên nhãn thấu suốt vô lượng vô hạn, chỗ thấy dài xa nên nói vô hạn. Pháp nhãn xem xét rốt ráo các đạo là nói Pháp nhãn cao quý. Trí có công năng chiếu xét các pháp nên gọi là Pháp nhãn. Thấy được tất cả căn dục tánh tâm của chúng sinh, luận biết tất cả pháp hóa độ chúng sinh. Sự biết cùng tận nên gọi là rốt ráo. Hiểu rõ Đạo pháp ba thừa khác nhau nên gọi là rốt ráo các đạo. Đạo nhãn thấy chân, có công năng vượt qua bờ kia là nói Tuệ nhãn cao quý. Thật tuệ chiếu xét không, thấy lý gọi là nhãn, thấy được chân không, nên gọi là thấy chân, trừ bỏ tướng có, đạt đến bờ kia, vô tướng bình đẳng nên gọi là vượt đến bờ kia. Phật nhãn thì đầy đủ hiểu biết, rõ pháp tánh là nói Phật nhãn cao quý. Bốn thứ trước là riêng, Phật nhãn này là chung, thấy cảnh khắp hết nên gọi là đầy đủ. Lại, Phật nhãn có khả năng thấy được trong Như Lai tàng chân thật có thật tánh bất không, nên gọi là hiểu rõ pháp tánh. Như trên là tự đức, dùng trí vô ngại giảng nói cho người nghe là đức lợi tha. Phần thứ hai đã xong.

Cùng quán ba cõi là không thật có, chí cầu Phật pháp, đủ các biện tài, trừ diệt tai họa phiền não của chúng sinh. Từ Như Lai sinh, hiểu pháp như như. Khéo biết âm thanh phương tiện tập diệt, không ham âm thanh thế gian, vui với chánh luận, tu các gốc lành, chí sùng kính đạo Phật, biết tất cả pháp đều vắng lặng, hai dư sinh thân, phiền não đều hết. Nghe pháp sâu xa, tâm không nghi sợ, thường hay tu hành. Đại bi ấy sâu xa nhiệm màu không đâu chẳng che chở.

Thứ ba là, nói tu đầy đủ. Trong đó có hai đối tự lợi và lợi tha. Trước tu đối với thỉ, sau đối với tu chung. Từ đầu cho đến dứt bỏ phiền não là cặp đối ban đầu. Từ Như Lai trở đi là cặp đối ở sau. Trong phần đầu trước nói: Đều quán ba cõi không thật có, chí cầu Phật pháp, ấy là tự lợi. Đều quán ba cõi không thật có là lìa hạnh sinh tử, chí cầu Phật pháp đến hạnh Bồ-đề. Đủ các biện tài… là nói lợi tha. Đủ các biện tài là nói đức hóa tha. Trừ diệt tai họa phiền não của chúng sinh là nói ích hóa tha. Trong phần đối sau, trước nói tự lợi. Đại bi… là nói lợi tha. Trong phần tự lợi, văn riêng có bốn: Một là, giải tự phần; hai là, tu các điều lành,… là hạnh tự phần; ba là, nghe pháp sâu xa… là giải thắng tấn; bốn là, thường hay tu… là hạnh thắng tấn. Trong giải tự phần, từ Như

Lai sinh, hiểu pháp như như, là lý giải, hiểu do Như Lai giáo hóa sinh ra. Thế nên nói từ Như Lai sinh. Không đồng gọi là Như, hiểu biết tất cả muôn pháp đều như, gọi là hiểu như như. Khéo biết tập… là giáo giải (hiểu về giáo). Giáo pháp dạy tu điều lành gọi là tập âm thanh. Giáo pháp dạy diệt ác gọi là diệt âm thanh. Bồ-tát đều hiểu rõ việc này nên gọi là khéo biết. Trong đó khéo biết nên gọi là phương tiện. Do Thánh giáo mà khéo biết được nên không ham thích lời (tiếng) thế gian, chỉ vui với Chánh luận. Trong hạnh tự phần, tu các gốc lành, chí sùng kính đạo Phật, đến hạnh Bồ-đề, biết tất cả pháp thảy đều vắng lặng. Hai dư sinh thân, phiền não đều hết sạch, dứt hạnh sinh tử, biết tất cả pháp đều vắng lặng, là quán không tu trị. Hai dư sinh thân, phiền não đều hết, trị thành thì lìa chướng, sinh thân là khổ báo, phiền não là hoặc nhân, hai thứ tàn dư này đều dứt hết. Trong hiểu thắng tấn, nghe pháp sâu xa không hề nghi sợ, là đối với sâu xa mà hiểu rõ nên không nghi, đối với sâu xa mà vào được nên không sợ. Đối với hạnh thắng tấn thường hay tu là đối với pháp hạnh sâu xa của Phật không dứt. Trên là tự lợi, dưới là lợi tha. Đại bi là nêu chung, sau đó hiển bày riêng. Sâu xa nhiệm màu là bi tâm sâu. Không đâu chẳng che chở là thương vật rất rộng. Đến đây là xong phần ba.

Rốt ráo Nhất thừa đến bờ kia, xé rách lưới nghi, tuệ do tâm phát ra, đối với giáo pháp của Phật bao trùm hết không sót. Trí tuệ như biển lớn, Tam-muội như núi chúa. Ánh sáng tuệ sáng sạch hơn cả mặt trời, mặt trăng. Pháp trong trắng đầy đủ tròn đầy cũng như núi tuyết, chiếu các công đức đều sạch sẽ. Cũng như đất bằng, tất cả việc sạch nhơ tốt xấu tâm đều không đổi khác. Cũng như nước sạch gột rửa các cấu nhiễm khổ nhọc, cũng như lửa cháy đốt sạch tất cả củi phiền não, cũng như gió lớn đi khắp các thế giới không chướng ngại, cũng như hư không, đối với tất cả không mê đắm, dính mắc, cũng như hoa sen đối với các thế gian không ô nhiễm. Cũng như Đại thừa (xe lớn) chở chuyên chúng sinh mê mờ ra khỏi sinh tử, cũng như mây nhiều lớp, sấm Đại pháp nở vang, giác ngộ kẻ chưa giác. Cũng như mưa lớn, xối pháp cam lồ khắp thấm nhuần chúng sinh. Cũng như núi kim cang, các ma ngoại đạo không làm lay động được.

Như Phạm Thiên Vương đối với các pháp lành là trên hết, như cây Ni-câu-loại khắp che tất cả, như hoa Ưu-đàm-bát ít có, khó gặp. Như chim cánh vàng, oai đức thu phục ngoại đạo, như các du cầm không chứa nhóm. Cũng như trâu đầu đàn, không con vật nào hơn. Cũng như voi đầu đàn khéo điều phục. Cũng như sư tử đầu đàn không sợ loài thú

nào. Rộng lớn như hư không, là tâm Đại từ bình đẳng.

Thứ bốn là, thành đức thù thắng. Trong đó trước nói đức tự lợi, như Đại thừa… là nói đức lợi tha. Trong phần tự đức trước thu nhiếp điều lành cao quý. Chiếu công đức… là nói lìa lỗi cao quý. Trong phần thu nhiếp điều lành cao quý thì rốt ráo Nhất thừa, là Bồ-đề đức tròn đủ. Thừa là dụng của hạnh, hạnh là có công năng vận chuyển thông suốt nên gọi là thừa (xe), tùy hóa độ có nhiều thừa. Thật chẳng khác là nói Nhất, nghĩa nhất khác nhau, giải thích có bốn: Một là, phân biệt gọi là nhất. Như Lai đối với ba tạng giáo tùy hóa độ chia ra ba thừa. Người cầu Thanh văn thì nói bốn đế, cầu Duyên giác thì nói Nhân duyên, cầu Đại thừa thì nói sáu độ. Giảng nói Bồ-tát trong ba A-tăng-kỳ kiếp tu hành sáu pháp Ba-la-mật hữu lậu, trong thân cuối cùng dứt bỏ kiết sở thành Phật, để phân biệt khác với ba thừa nên gọi là Nhất; hai là, phá khác gọi là Nhất. Như Lai tùy hóa độ giảng nói ba thừa, người đời nhất định chấp là chân thật nên phá khác ba thứ kia mà nói là Nhất. Nên kinh nói chỉ Nhất là thật, các thứ kia đều không thật. Cũng như ngôi thành hóa hiện, không phải chỗ nghỉ ngơi thật; ba là, hội khác gọi là Nhất. Như Lai căn bản chia Vương-xá thành ba, hội trở về gốc, nên nói Nhất. Như kinh Thắng man nói, bốn thứ không riêng gọi là Nhất, y cứ vào thật mà luận thật, do từ xưa nay không khác nên gọi là Nhất. Đối với Nhất thừa này gọi cùng tận là rốt ráo. Đến bờ kia tột quả Niết-bàn, hai thứ này là đối thứ nhất, xé rách lưới nghi, tuệ do tâm phát ra. Chứng biết ấy, dứt vọng bày chân gọi là xé rách lưới nghi. Ở đó thật hiểu phát ra nên gọi là tuệ do tâm phát. Đối với giáo pháp Phật bao trùm không sót là biết giáo ấy, hiểu rõ không sót, nên gọi là bao trùm không sót. Chứng này và giáo là Vương-xá cặp đối. Trí tuệ như biển là nói tuệ sáng sâu rộng. Tam-muội như núi là nói định cao quý, ánh sáng tuệ sáng sạch hơn cả mặt trời, mặt trăng là nói tuệ sáng. Pháp trong trắng, đầy đủ, viên mãn, cũng như núi tuyết là nói lên định sạch. Định này và tuệ là Vương-xá cặp đối. Như trên là thu nhiếp điều lành. Dưới là nói lìa lỗi, chiếu các công đức bình đẳng, thanh tịnh như một, pháp thuyết ấy, các đức đều sạch nên gọi là bình đẳng, thanh tịnh như một. Dưới lấy dụ mà hiển bày. Dụ riêng có sáu, văn dụ dễ biết. Trên là tự lợi, dưới là lợi tha. Có mười ba câu đều y cứ vào dụ mà hiển sáng. Cũng như Đại thừa (xe lớn) chở chúng sinh mê, gọi xe lớn ở đời là Đại thừa, là đức lợi tha của Bồ-tát. Như xe lớn ở đời gọi là Đại thừa chuyên chở chúng sinh mê ra khỏi sinh tử, các thứ kia đều có thể biết. Đến đây là xong phần bốn.

Dứt bỏ tâm ganh ghét, chẳng đố kỵ với người hơn mình, nên

chuyên ưa cầu pháp, tâm không biết thỏa mãn. Thường muốn nói rộng, ý không lười biếng. Đánh trống pháp, dựng cờ pháp, tuệ chiếu sáng mặt trời tuệ xua tan si ám, tu sáu hòa kính, thường thực hành pháp thí, chí mạnh mẽ siêng năng, tâm không yếu đuối lui sụt, làm đèn sáng cho đời, làm ruộng phước cao quý nhất, thường làm người dắt dẫn, không hề yêu ghét, chỉ ưa thích Chánh đạo, không ham các thứ khác. Nhổ các gai ham muốn để an ổn chúng sinh, công tuệ thù thắng không ai chẳng tôn kính. Dứt hết ba dơ chướng ngại, thần thông dạo khắp.

Thứ năm là, hạnh tu siêng năng. Trong đó có năm cặp đối, đều trước tự lợi, sau lợi tha, năm đối đó khác nhau thế nào? Trước hai tự phần, sau ba thắng tấn. Ở tự phần, thì Vương-xá cặp đối trước là khởi tu phương tiện, dẹp bỏ tâm ganh ghét, không ganh ghét người hơn mình. lợi tha phương tiện, nếu tâm có ganh ghét thì chẳng thể lợi tha, cho nên phải dứt bỏ, chuyên ưa cầu pháp, tâm không biết thoả mãn. Tự lợi phương tiện, sau đối Chánh tu. Thường muốn nói rộng, chí không biếng lười… chính là nói lợi tha. Thường muốn nói rộng chí không biếng lười là khởi nói tâm cao quý. Đánh trống pháp… là nói pháp cao quý. Nói đánh trống pháplà dụ. Văn tuệ pháp, tiếng giáo trùm khắp, gọi là đánh tiếng trống pháp dựng cờ pháp là dụ Tư tuệ pháp. Lập là dựng, nghĩa xuất ralà cờ (tràng). Nói mặt trời tuệ trừ si ám là nói tu tuệ pháp mà khai hóa chúng sinh - Tu sáu Hòa kính là nói tự lợi, hạnh thành đồng với người khác, tình không trái khác, gọi là sáu hòa kỉnh. Thân, miệng, ý đồng là ba hòa, đồng giới, đồng thí, đồng kiến là sáu hòa. sáu hòa này đồng thân kính nhau nên gọi là sáu Hòa kính. Trong phần thắng tấn, đối Vương-xá là tu Thỉ, hai là, tu thứ, ba là, tu thành. Trong cặp đối đầu tiên thường thực hành pháp thí. lợi tha là Thỉ. Chí mạnh mẽ siêng năng tâm không lui sụt, tự độ là Thỉ - Trong cặp đối thứ hai, làm đèn sáng cho đời, làm ruộng phước… là lợi tha. Vì đời làm đèn sáng và ruộng phước trên hết là nói hóa đức cao quý. Tự đủ trí tuệ có khả năng làm cho chúng sinh hiểu, gọi là làm đèn sáng cho đời. Tự đủ công đức, có khả năng làm cho chúng sinh thực hành điều lành, gọi là ruộng phước cao quý. Thường làm người dẫn đường không hề thương ghét, chỉ ham thích chánh đạo, không mừng lo các thứ khác, là tự độ. Vui đạo tu pháp lành, lìa lỗi không sót. Trong cặp đối thứ ba, nhổ gai ham muốn… là nói lợi tha thành, nhổ các gai ham muốn để an ổn chúng sinh, dạy người lìa lỗi, công tuệ thù thắng, mọi người đều tôn kính. Dạy người theo điều lành, dứt bỏ ba cấu… là tự độ thành. Dứt ba dơ chướng ngại, thành tựu đoạn đức, tham, sân, si… là ba dơ chướng ngại. Dạo chơi trong các thần

thông, thành tựu hạnh đức. Đến đây là xong phần năm.

Sức nhân, sức duyên, sức ý, sức nguyện, sức phương tiện, sức thường, sức thiện, sức định, sức tuệ, sức đa văn (học rộng), sức bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, siêng năng, thiền định, trí tuệ, chánh niệm, chánh quán, các Sức thông minh, sức đúng pháp điều phục các chúng sinh. Các năng lực như thế tất cả đều đầy đủ.

Thứ sáu là, các năng lực đầy đủ. Trước là riêng, sau là chung. Trong phần riêng thì nói tự lực đầy đủ. Đúng pháp điều phục… là năng lực hóa tha đầy đủ. Trong phần tự có bảy môn là: Sức nhân, sức duyên là môn thứ nhất, là chỗ nương để khởi tu. Chỗ tu tất cả hạnh lành ở quá khứ có công năng sinh ra điều lành, ngày nay gọi là Sức nhân. Gần Thiện tri thức lắng nghe Chánh pháp gọi là Sức duyên. Sức ý, sức nguyện là môn thứ hai. Khởi tu phương tiện cầu tâm Phật gọi là Sức ý. Khởi nguyện thực hành gọi là Sức nguyện. Sức phương tiện, sức thường, sức thiện là môn thứ ba, khởi hạnh chánh tu, y pháp khéo tu, gọi là Sức phương tiện. Y pháp luôn tu gọi là Sức thường. Y pháp chánh tu gọi là Sức thiện. Sức định, sức tuệ là môn thứ bốn, tu tâm thành tựu, tu chỉ thành tựu, gọi là Sức định. Tu quán thành tựu gọi là Sức tuệ. Bốn môn trước đây y cứ theo tu mà phân biệt. Sức đa văn là môn thứ năm, là khởi hạnh giải. Sức bố thí, giữ giới, nhẫn, tấn, định, tuệ là môn thứ sáu, nói chỗ khởi hạnh, hạnh tức là sáu độ, hai môn này y cứ vào hạnh mà phân biệt. Chánh niệm, chánh quán, các Sức thông minh là môn thứ bảy. Bốn hạnh thành đức, bỏ tướng vào thật, gọi là Chánh niệm. Lìa si thấy pháp gọi là Chánh quán. Nương hai thứ này mà thành tựu sáu thông, được ba minh, nên gọi là Sức thông minh. Một môn sau là y cứ vào đức mà phân biệt. Trên là tự lực, sức đúng pháp thành tựu các chúng sinh là nói về lợi tha. Trên nói riêng đã xong. Như thế các Sức… là kết chung. Đây là phần sáu đã xong.

Thân sắc tướng tốt, công đức biện tài, đầy đủ trang nghiêm, không ai sánh bằng. Cung kính cúng dường vô lượng các Đức Phật, thường được các Đức Phật cùng khen ngợi, rốt ráo các Ba-la-mật của Bồ-tát, tu tam muội không vô tướng vô nguyện, các môn Tam-muội, không sinh không diệt, xa lìa địa vị Thanh văn, Duyên giác.

Thứ bảy là, các đức khen chung, hiển bày cao quý. Trong đó có bốn: Một là, tự đức thù thắng; hai là, được các Đức Phật cùng khen ngợi; ba là, rốt ráo Đại thừa; bốn là, vượt hơn Tiểu thừa - Trong phần Thân sắc tướng tốt, công đức biện tài đầy đủ, không ai sánh bằng… là Tự phần được thành. Thân sắc tướng tốt không ai sánh bằng… là nói thân

cao quý. Công đức biện tài không ai sánh bằng… là nói đức cao quý. Nói đầy đủ là nói đức đầy đủ, nói trang nghiêm là nói Thân trang nghiêm. Cung kính cúng dường vô lượng các Đức Phật là do thắng tấn sinh khởi. Thứ hai là, Phật khen ngợi, tướng hiển bày có thể biết.

Trong đoạn ba, rốt ráo các Ba-la-mật của Bồ-tát, là giáo hạnh trọn thành. Tu Tam-muội không vô tướng vô nguyện, không sinh không diệt… là chứng hạnh trọn thành.

Trong đoạn vượt hơn Nhị thừa, văn khá rõ có thể hiểu. Trên là khen riêng. Này A-nan, các Bồ-tát ấy thành tựu vô lượng công đức như thế. Ta chỉ nói lược cho ông nghe mà thôi. Nếu nói rộng thì trăm ngàn muôn kiếp cũng không thể hết được.

Tổng khen chung. Trên là tám đoạn hợp thành một, nêu về việc cõi nước Phật Di-đà cao quý.

Phật bảo Bồ-tát Di-lặc và các trời, người rằng: cõi nước Phật Vô Lượng Thọ chúng Thanh văn, Bồ-tát có công đức trí tuệ không thể tính kể. Lại nước ấy an vui nhiệm màu thanh tịnh như thế, sao không cố gắng làm điều lành, nhớ đạo tự nhiên nương vào chỗ không trên dưới, rỗng suốt không bến bờ, đều phải siêng năng siêng năng, gắng sức tự cầu, sẽ được ra đi siêu tuyệt, vãng sinh về nước An dưỡng, dứt ngang năm đường ác, đường ác tự nhiên bít lấp, lên đạo không cùng tột, dễ đến mà không người. Nước ấy không trái nghịch, tự nhiên bị lôi kéo, sao không bỏ việc đời, siêng năng cầu đạo đức, có thể được sống lâu không cùng tận, thọ vui không có cùng tột.

Thứ hai là, khuyên người vãng sinh. Phật bảo Di-lặc là bảo người đối diện, các trời, người…, nêu lên chỗ làm. Nước Vô Lượng Thọ, Thanh văn, Bồ-tát có công đức trí tuệ không thể tính kể là nhắc lại chỗ luận. Chúng Thanh văn, Bồ-tát có công đức trí tuệ không thể tính kể là luận về người trong văn trước. Lại nước nhiệm màu, an vui thanh tịnh như đây là luận về cõi trong văn trước. Sao không cố gắng… chính là khuyên vãng sinh. Trong đó có ba: Một là, chính là khuyên vãng sinh; hai là, dễ đến… là Như Lai thương xót khen ngợi; ba là, sao không bỏ… là lại khuyên vãng sinh. Trong chánh khuyên sao không cố gắng làm điều lành chính là khuyên tu nhân. Sao không gắng sức làm điều lành cầu sinh gọi là Sức làm điều lành. Niệm Đạo… là nói tu lợi ích. Người nhớ nghĩ đến đạo tự nhiên vãng sinh, gọi là niệm tự nhiên. Chỉ nhớ đạo là hạnh đức nổi tiếng, bất luận trên dưới, đều được vãng sinh, nên nói là nương vào chỗ không trên dưới. Nếu được sinh về đó thì thần thông rỗng suốt không có bến bờ. Cho nên nói rỗng suốt không bờ bến. Đều

phải siêng năng gắng sức mà cầu là lại khuyên tu nhân. Ắt được vượt… là nói tu ích. Ắt được vượt hẳn là nói chỗ thoát ra. Vãng sinh An Dưỡng là nói chỗ đến - Cắt ngang năm đường ác, đường ác tự bít lấp là nói lìa trời, người, ba đường là năm đường. Ở đây phân biệt ba đường ác dưới gọi là đường ác, hai đường trời, người gọi là đường lành. Ở đây đối với cõi tịnh Di-đà, thì năm đường ở Ta-bà đều gọi là đường ác. Địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh là thuộc về thuần ác nên gọi là đường ác. Trời, người ở Ta-bà hướng về tạp ác cũng gọi là đường ác. Nếu y theo cõi này mà tu tập dứt bỏ thì trước phải dứt bỏ kiến hoặc, lìa Nhân ba đường, diệt quả ba đường. Sau là dứt bỏ tư hoặc, lìa Nhân trời, người, dứt quả trời, người. Dứt từ từ thì không gọi là dứt ngang. Nếu được vãng sinh cõi nước Di-đà thì năm đường Ta-bà Vương-xá dứt bỏ nhanh, nên gọi là dứt bỏ theo chiếu ngang. Cắt đứt năm đường ác, là cắt đứt quả. Đường ác tự bít lấp là lấp cửa Nhân. Đây là nói chỗ lìa. Lên đạo không cùng là nói chỗ được. Được đạo rộng sâu nên không cùng tột - Từ trên là phần thứ nhất, chính khuyên vãng sinh. Từ đây là phần hai, Như Lai thương xót khen ngợi, muốn khiến người đời cố gắng vãng sinh. Trước nói dễ đến mà không người chính là thương xót khen ngợi, tu nhân liền vãng sinh gọi là dễ đến. Không người tu nhân vãng sinh. Hiếm ít nên nói không người. Nước ấy chẳng trái nghịch là nói trước dễ đến, tự nhiên dẫn dắt là nói trước không người. Chúng sinh cõi Ta-bà từ lâu bị thói quen che lấp trói buộc, tự nhiên ràng buộc lôi kéo không đi được, nên nói không người - Từ sau đây là phần ba, lại khuyên vãng sinh - Sao không bỏ việc đời mà siêng cầu đạo đức. Khuyên người ấy tu nhân có thể được sống lâu vui sướng vô cùng, là nói tu được quả.

Từ trên là phần thứ Vương-xá nêu việc vui cao quý ở nước Di-đà khiến người nguyện cầu.

Sau đây là phần hai, nói cõi Ta-bà dơ ác dẫy đầy, khiến người chán bỏ. Trong đó có bốn: Một là, lỗi ba độc phiền não; hai là, khuyên người tu xả; ba là, nêu lỗi của nghiệp khổ năm ác, năm thống, năm thiêu; bốn là, khuyên người tu xả.

Ở đoạn đầu trước nói lỗi của tham. Ở thế gian người đời cha con… là nói lỗi của sân. Như thế người đời không tin… là nói lỗi của si.

Song người đời bạc tục cùng tranh nhau việc chẳng gấp. Do đây mà đối với khổ cực ác, thân làm lụng cực nhọc để tự nuôi sống. Không cao không thấp, không nghèo không giàu, lớn nhỏ nam nữ, cùng lo tiền của, có không khác nhau. Lo lắng ưa thích, sợ hãi sầu khổ, lắm nghĩ ngợi, khiến tâm rong ruổi không lúc nào yên. Có ruộng lo ruộng, có nhà

lo nhà, có trâu ngựa lục súc, tôi tớ tiền của, ăn uống vật dụng, lại cũng lắm lo nhiều tính, nghĩ ngợi sợ hãi, như chết bất đắc kỳ tử, tai nạn nước lửa, giặc cướp, oan gia trái chủ (kẻ thù chủ nợ) lửa cháy, nước trôi cướp giựt, mất mát tiêu tan, sầu lo vội vàng, không có lúc thoát. Kết oán tức trong lòng chẳng hết sầu buồn, tâm bền ý chắc, buông bỏ không xong, hoặc bị nghiền nát thân mạng chết mất, bỏ quên mà đi, chẳng có ai theo. Tôn quý giàu có cũng bị nạn này, lo sợ muôn mối khổ nhọc như thế, gắn liền các lạnh nóng, đau đớn cùng chịu, nghèo cùng hèn hạ thiếu thốn mọi thứ. Không ruộng cũng lo muốn có ruộng, không nhà cũng lo muốn có nhà. Không trâu ngựa lục súc, tôi tớ tiền của, cơm áo vật dụng cũng lo muốn có. Vừa có Vương-xá lại thiếu một, có rồi lại thiếu, lo nghĩ có đủ, muốn xài liền có. Rồi hư hao mất mát như thế lại sầu khổ. Lại khi đòi hỏi mà không có thì nghĩ ngợi vô ích, thân tâm đều mệt nhọc đứng ngồi không yên, lo lắng theo nhau, các đau khổ như thế cũng gắn liền các lạnh nóng, đau đớn cùng chịu. Có lúc bị tội yểu mạng, không chịu làm điều lành, hành đạo tiến đức. Tuổi hết thân chết phải Vương-xá mình đi xa, nơi nào sẽ đến, đường lành đường dữ nào có biết gì.

Trong tham có ba: Một là, đối với người đời chung nói lỗi tham; hai là, tôn quý… là riêng ở người giàu sang nói lỗi tham; ba là, nghèo cùng… là đối với người nghèo hèn mà nói lỗi tham. Trong đoạn đầu, người đời bạc tục tranh việc không gấp là nói có điều ác, tức đây là người đời có phong tục tranh việc không gấp. Đây là căn cứ vào sau mà nói có khổ. Khổ có ba: Một là, khổ về cầu tài; hai là, Có ruộng… là khổ về giữ gìn; ba là, Chết ngang trái là khổ về mất mát, lìa tan. Trong tìm cầu khổ đây là dựa vào khổ thân riêng làm việc để tự nuôi sống, tức vì thân mà cầu. Không cao thấp… là cầu cho người khác. Không tôn (cao) không ti (thấp), không nghèo không giàu là nên người năng cầu. Lớn nhỏ nam nữ… là nêu cái được làm, dưới là nói có khổ. Cùng lo tiền của… là nói tâm khổ. Làm tâm rong ruổi… là nói thân khổ. Trong khổ giữ gìn, có ruộng lo ruộng, có nhà lo nhà, như thế… các việc là nói về khổ ấy. Lắm nghĩ nhiều lo… là kết. Trong khổ mất mát, chết ngang trái, tai nạn lửa cháy nước trôi, cướp bóc… là nói khổ mất tiền của. Hoặc bị nghiền nát… là nói khổ mất thân. Tiếp là đối với người giàu sang mà nói lỗi của tham, văn hiển bày rõ có thể biết. Dưới là đối với kẻ nghèo hèn mà nói lỗi của tham. Văn có ba: Một là, khổ về cầu tài; hai là, hoặc có lúc… là nói khổ mất thân; ba là, không chịu… là nói khổ ở mai sau - Trong khổ cầu tài, văn riêng có năm: Một là, nay không có việc gì mà lo rầu sinh khổ; hai là, Vừa có một… có ít việc, nói rõ không đáng khổ; ba là, vừa

muốn… là đối với việc đã được nói khổ tan lìa, mất mát; bốn là, Trong khi đòi hỏi… là nói trong lúc tìm cầu không được mà khổ; năm là, cũng gắn liền… là nói trong lúc tìm cầu thì gặp nóng lạnh các khổ. năm thứ này hợp thành khổ cầu tài. Khổ mất thân và khổ ở mai sau, văn hiển bày rõ có thể biết.

Người thế gian, cha con anh em, chồng vợ gia đình, thân thuộc trong ngoài phải kính yêu nhau, không ghen ghét nhau, có không chung nhau. Không được tham tiếc. Lời nói và sắc mặt thường hòa hợp không chống trái nhau. Hoặc khi tâm tranh cãi có sự giận hờn. Đời nay ý hận nhỏ nhặt, ganh ghét nhau chút ít nhưng đời sau sẽ trở thành oán lớn. Vì sao? Vì việc thế gian hoạn nạn hại nhau tuy không tức thời nhưng nên mau phá bỏ. Nếu nuôi độc chứa giận, tinh thần kết hận tự nhiên khắc biết, không được lìa nhau, phải đối nhau mà sinh để trả quả báo cho nhau. Người đời ở thế gian sống trong ái dục, sống một mình, chết một mình, tới lui một mình, khi đi lúc đến, ở trong khổ vui thân tự chịu lấy, không ai thay thế, thiện ác biến hóa, tội phước khác chỗ. Suốt đêm dự bị, đợi chờ nghiêm nhặt, rồi phải một mình ra vào, đến chốn xa xôi, không ai thấy biết. Lành dữ tự nhiên đi theo chỗ thọ sinh mù mù mịt mịt, chia lài dài lâu, đường sá khác nhau, gặp nhau không có ngày, rất khó được gặp lại. Sao không bỏ các việc, nhân lúc còn cường tráng mạnh khỏe mà gắng sức siêng năng tu điều lành, siêng năng nguyện vượt ra cuộc đời, có thể được sống lâu mãi mãi. Sao không cầu đạo, còn đợi chi, muốn vui nào nữa?

Trong phần nói lỗi của sân, văn có ba: Một là, dùng lý giáo mà khuyên, phải thương yêu nhau, không ganh ghét nhau. Có không phải chung nhau, không nên tham tiếc. Lời nói và sắc mặt hòa hợp không chống trái nhau; hai là, khi tâm có tranh cãi… là nói rộng lỗi của sân; ba là, sao chẳng bỏ… là khuyên tu hỷ xả - Trong lỗi thứ hai, riêng có ba: Một là, nói lỗi oán hại ở vị lai; hai là, Người tại thế… là nói có lỗi đường ác ở đời sau; ba là, trong chỗ thọ sinh mù mù mịt mịt… là nói lỗi chia lìa khó đoàn tụ - Đoạn thứ ba là, khen xả, có thể biết.

Như thế người đời chẳng tin làm lành được lành, làm Đạo được đạo. Chẳng tin người chết rồi sống lại.

Tuệ thí được phước, việc thiện ác đều không tin, cho là không phải thế, không bao giờ có như vậy. Do lấy đó làm quan điểm nên nhìn đâu trước sau đều như thế. Lại theo lịnh cha và các tiên nhân tổ phụ từ trước không hề làm việc lành, không biết đạo đức. Thân tâm ngu mê, tâm ý lấp bít đường sinh tử, nẻo thiện ác, tự mình không thấy, cũng không

ai nói, việc lành dữ, họa phước tranh nhau làm, không cho là lạ. Đạo thường sinh tử cứ thế nối tiếp nhau. Hoặc cha khóc con hoặc con khóc cha, anh em chồng vợ lại cùng khóc nhau, lộn ngược trên dưới, cội gốc vô thường đều phải trải qua, chẳng thể giữ còn mãi. Có khai đạo chỉ vẽ thì người tin rất ít, do đó sinh tử trôi lăn không hề dừng nghỉ. Người như thế ngu mê bướng bỉnh, không tin kinh pháp, tâm không lo xa, chỉ muốn ý được. Vui ngu muội với ái dục, không hiểu đạo đức, mê muội với nóng giận, ham hố tài sắc nên chẳng được đạo, lại phải chịu khổ ở đường ác, sinh tử vô cùng. Thật đáng thương thay. Hoặc khi trong nhà cha con anh em chồng vợ, một người chết một người sống càng thương xót nhau, ân ái yêu thương nhau, lo rầu trói chặt, tâm ý đau khổ, ngó quanh thương tiếc, trọn năm hết tháng không cởi mở ra được. Dạy nói đạo đức tâm không mở mang, nghĩ ngợi ân tốt, không lìa tình dục mê muội tối tăm, bị ngu lầm che lấp, không thể tính toán kỹ càng, để tâm tự ngay thẳng chuyên tinh hành đạo, quyết đoạn dứt việc đời, lòng vòng đến cuối cùng thì già chết đến nơi mà không được đạo, còn biết làm sao? Nhiều việc rối rắm đều do tham ái dục. Kẻ mê thì nhiều mà người ngộ quá ít, thế gian bỗng chốc chẳng thể cậy nhờ, cao thấp trên dưới, giàu nghèo sang hèn, nhọc nhằn cơ cực, thường có tâm sát độc, khí ác bừng bừng, làm việc dối trá, trái nghịch trời đất, chẳng theo lòng người, tự nhiên trái ác, tùy đó mà mặc tình làm ác. Đến khi tội quá nặng, dầu tuổi thọ chưa hết mà phút chốc cướp ngang. Sau bị đọa vào đường ác nhiều kiếp khổ nhọc, xoay vần trong đó mấy ngàn ức kiếp không có ngày ra. Đau đớn chẳng thể nói, thật rất đáng thương.

Nói lỗi của si, văn riêng có hai: Một là, nói có si; hai là, đường sinh tử thường cứ thế nối nhau là nói lỗi của si. Trong đó có hai: Một là, nói người si không có niềm tin chính chắc; hai là, Lại nhìn nhau,… là chỉ tin lời người khác nói. Trong phần tự không tin, trước là luận riêng. Chỉ ngồi đó… là kết chung, hiển bày lỗi lầm. Vì không tin nên chấp sự thấy biết của mình, đó là lỗi. Tin lời người thì nhìn, trước sau đều thế. Bắt chước người khác. Nghe theo lời… là vâng theo ông bà. Trong vâng theo lệnh cha là nói con không biết cha tà. Nói tiên nhân ông bà… là nói cha ngu si ngang bướng khiến con không biết. Trong đó bốn câu: Một là, nói ông bà không hề làm lành, là nói không có hạnh; hai là, chẳng biết đạo đức là nói không hiểu; ba là, Thân tâm ngu mê, tâm ý bị lấp bít, sinh tử lành dữ tự mình không thấy, không có ai nói, lại nói không hiểu. Câu không hiểu trước là nói không biết đường ra, câu không hiểu này là nói không biết thế gian lành dữ nhân quả. Đường sinh tử không thể tự thấy

là không biết quả, đường lành dữ không thể tự thấy là không biết nhân. Với nhân quả tự tâm không biết, người khác không ai nói nên không bao giờ hiểu; bốn lành dữ họa phước đều làm, chẳng hề thấy lạ là lại nói không có hạnh. Câu không hạnh trước là nói không làm lành, câu không hạnh này là nói gây việc ác. Tự mình làm ác người khác không nói, cho nên không bao giờ lìa bỏ.

Từ trên Vương-xá đoạn là nói có si, dưới là nói lỗi của si. Trong đây có bốn: Một là, do si mà cha con khác nhau; hai là, Như người này… là nói do si mà gây việc ác chịu khổ; ba là, Hoặc gia đình… là nói do si mà thân thích nhớ nhau; bốn là, nói chung… là nói do si mà gây việc ác chịu khổ - Trong phần đầu trước nói cha con khác nhau. Lời dạy… là nói khó hiểu. Ấy vì sinh tử trôi lăn không thôi… là luân hồi - Trong đoạn hai, câu riêng có năm: Một là, Nói người si này ngu muội ngang bướng không tin kinh pháp, các việc làm chỉ muốn khoái ý; hai là, mê lầm bởi ái dục, không thấu suốt đạo đức; ba là, mê lầm tức sân giận, ham hố tài sắc; bốn là, đối với ba thứ trước không được Chánh đạo chịu nhiều các khổ, càng vào đường ác, là nói có khổ nặng, sống chết vô cùng là nói có khổ sâu; năm là, thương ôi… là nói Như Lai thương xót khen ngợi khiến người chán bỏ - Trong đoạn thứ ba, câu riêng có ba: Một là, do si mà thân thích nhớ nhau, không thể cởi mở; hai là, tư tưởng… là nói do nhớ nhau mà không thể tu điều lành; ba là, càng lòng vòng… là do không tu điều lành nên chẳng thể được đạo. Đoạn bốn, câu riêng có bốn: Một là, ngu muội nên khởi tham, tìm xét việc đời, nhiều việc rối rắm tham dục ái.; hai là, Có tâm giết hại,… vì ngu muội nên khởi giận hờn, giết hại lẫn nhau. Luôn có tâm độc giết hại, khí sát bừng bừng, làm việc dối trá; ba là, tự nhiên… là nói do việc ác trước nên chịu khổ khó thoát ra, người gây ra tội do năng lực tội lỗi đời trước tự nhiên vời lấy các tột cực rồi thì chớp mắt mất mạng, liền đọa vào đường ác chịu khổ không cùng; bốn là, đau xót chẳng thể… là Như Lai thương xót khen ngợi khiến người sinh chán - Như trên là rộng nêu lỗi ba độc. Từ đây là thứ hai khuyên người tu xả. Trong đó có bốn: Một là, chính khuyên tu xả; hai là, Di-lặc phân bày; ba là, lại khuyên tu xả; bốn là, Di-lặc vâng làm.

Phật bảo Bồ-tát Di-lặc và các trời, người rằng: ta nay bảo ông việc thế gian người thực hành như thế nên chẳng được đạo. Phải suy tính kỹ lưỡng, xa lìa các đường ác, chọn các điều lành siêng năng mà làm. Ham muốn vinh hoa chẳng thể giữ mãi (còn hoài), đều sẽ chia lìa chẳng nên ham thích - gặp Phật ở đời phải nên siêng năng siêng năng. Ai có chí nguyện muốn sinh về nước An Lạc thì có thể được trí tuệ sâu xa, công

đức thù thắng, chớ nên tùy theo ý muốn mà trái với kinh giới. Người sau nếu có ý nghi không hiểu kinh thì nên hỏi Phật. Phật sẽ nói đầy đủ.

Trong đây có hai: Một là, khuyên người tu hành; hai là, nếu có nghi… khuyên người thưa hỏi. Khuyên tu có ba: Một là, nêu lỗi trước khuyên người tu đoạn. Phật bảo Di-lặc việc thế gian việc làm như thế nên không được đạo. Phải nên… là khuyên suy nghĩ kỹ, xa lìa các điều ác, khuyên người bỏ lỗi, tức là lìa tham sân si, các điều ác ở trước. Chọn điều lành mà làm là khuyên tu đối trị; hai là, tham muốn… là nêu đời có lỗi năm dục vô thường, khuyên người tu xả; ba là, Gặp Phật… là nêu Phật hiện tại khuyên người siêng tu. Trong đó, trước nêu Phật hiện tại (còn sống) chính là khuyên tu hành, người có chí nguyện… là nói lợi ích khuyên làm. Trí huệ sáng suốt là được trí cao quý. Công đức tốt đẹp là được phước cao quý. Chớ nên… là nêu mất mà khuyên răn.

Như trên là khuyên làm khuyên hỏi, có thể biết.

Bồ-tát Di-lặc quỳ thẳng bạch Phật rằng: oai thần Phật rất tôn quý, nói ra rất tốt, con nghe lời kinh suốt tâm suy nghĩ, người đời thật như thế, đúng như lời Phật nói. Nay Phật thương xót chỉ bày đạo lớn, tai mắt con mở sáng mãi được độ thoát. Nghe lời Phật nói ai cũng vui mừng. Trời, người các loài máy cựa đều được từ ân, giải thoát sầu khổ. Lời Phật dạy răn rất sâu rất lành. Trí tuệ sáng suốt thấy rõ tám phương, trên dưới, các việc quá khứ hiện tại vị lai đều thông suốt. Nay chúng con nhờ đó được độ thoát. Đều do đời trước khi Phật cầu đạo khổ nhọc vô cùng, ân đức che khắp, phước lộc vòi vọi, ánh sáng suốt chiếu đến không cùng tận. Mở đường vào nê-hoàn, dạy trao kinh điển, oai thế tiêu hóa, cảm động mười phương, vô cùng vô tận. Phật là Pháp vương, tôn quý vượt hơn các Thánh, khắp làm thầy tất cả trời, người, tùy tâm nguyện mà đều khiến được đạo. Nay được gặp Phật, lại nghe nói về Phật Vô Lượng Thọ, đều rất vui mừng, tâm được mở sáng.

Thứ hai là, Di-lặc hiểu rõ. Trong đó có hai: Một là, chánh hiểu; hai là, nay được gặp… là vui sướng tự mừng. Phần một có bốn: Một là, khen Phật sắp nói, suốt tâm suy nghĩ, người đời thật như thế, thành lời sắp nói, thấy nghĩa là thông. Suốt tâm suy nghĩ, người đời thật chạy theo ba độc mà không được đạo, nên gọi là thật; hai là, Phật nói… là Phật ban từ hòa; ba là, Phật dạy răn… là khen lời Phật rất sâu rất lành. Trong đó trước khen nói sâu lành, trí tuệ sáng suốt là nêu trí thật nói; bốn là, nay chúng con lại khen ân Phật, chúng con nhờ đó được độ thoát… là nêu nguyên do Phật siêng năng khổ nhọc tu đạo, nay được quả Phật, hóa đạo chúng con nên được giải thoát, đều do đời trước Phật cầu đạo rất

khổ nhọc, là nêu Nhân Phật - Ân đức khắp… là nói quả Phật. Ân đức che khắp là nêu chung đức của Phật. Phước lộc vòi vọi là hiển bày riêng. Phật là Pháp vương… là chung khen chung. Trong phần riêng, trước nói phước lộc vòi vọi, ánh sáng chiếu suốt là nói tự phước tốt đẹp. Đạt được không không cùng là tự trí hơn hẳn. Mở đường vào Nê-hoàn, dạy trao kinh điển là dùng trí giáo hóa làm lợi ích. Mở đường vào Nê-hoàn là dạy người chứng diệt. Dạy trao kinh điển là dạy người theo Đạo. Đạo pháp dạy đời gọi là dạy trao. Dùng kinh điển này gom lấy các nghĩa khiến chúng sinh tập học nên gọi là điển lãm. Oai thế tiêu phục… là dùng phước đức giáo hóa làm lợi ích chúng sinh ngang bướng, oai đức chế phục khiến phải tiêu tan theo về thánh hóa, nên gọi oai thế tiêu phục. Khéo làm nhu nhuyến chúng sinh, dùng sức từ thâu giữ, oai danh cảm động mười phương người có duyên thì được hóa độ. Danh vô cùng tận chung khen có thể biết. Như trên là hiểu rõ, nay được gặp Phật, nghe nói về Phật Vô Lượng Thọ đều vui mừng, tâm được mở mang (mở sáng). Vui mừng tự mừng. Đoạn thứ hai này là Di-lặc hiểu rõ.

Từ sau là phần thứ ba, lại khuyên tu xả (bỏ). Trong đó có bốn: Một là, khen Di-lặc hiểu, mang ấn Phật; hai là, Di-lặc ông phải biết từ vô số kiếp đến nay… là mừng Di-lặc gặp Phật nghe pháp và được nghe nói về Đức Vô Lượng Thọ; ba là, nay ông cũng nên tự nhàm chán… là chánh khuyên tu hành; bốn là, các ông nên đều siêng năng… là khuyên bỏ nghi ngờ. Phật bảo Di-lặc rằng: ông nói như thế, nếu có kẻ thương kính đối với Phật thì thật là lành lớn. Trong thiên hạ, lâu năm mới có Phật ra đời. Nay ta cõi đời này thành Phật, giảng nói kinh pháp, tuyên nói đạo giáo, xé rách các lưới nghi, nhổ gốc ái dục, đóng bít các nguồn ác, đến khắp ba cõi không có trở ngại, điển lãm trí tuệ các yếu Đạo, giữ gìn giềng mối, chiếu xét rành rẽ, mở bày năm đường, độ người chưa độ, chóng dứt sinh tử mà vào đạo nê-hoàn.

Trong phần đầu, Phật bảo ông nói như thế, là ấn chứng Di-lặc khen lời Phật nói rất sâu rất lành. Lời này hợp lý nên gọi là như thế. Nếu có từ… là khen Di-lặc trước hiểu, mang ân Phật. Di-lặc thương Phật đời trước khổ nhọc vì chúng sinh mà chí cầu Phật Đạo nên gọi là từ Phật, kính mang ân Phật, gọi là kính Phật. Đây thật là lành lớn. Trong thiên hạ lâu lắm mới có Phật là nêu Phật giáo hóa làm lợi ích đã nói trước. Thiên hạ lâu lắm… là nói Phật rất khó gặp. Nay ta… là nói mình giáo hóa làm lợi ích. Trong đó có bốn: Một là, nói mình thành Phật đem pháp dạy lời; hai là, dứt các… do Phật hóa hiện dạy các chúng sinh dứt bỏ các nhân sinh tử, xé rách các lưới nghi, nhổ gốc ái dục, khiến lìa

phiền não, lấp bít các nguồn ác, khiến lìa nghiệp ác. Đổ cũng là lấp. Nghiệp ác là gốc của đường ác nên gọi là nguồn ác, dạy khiến lấp bít nên gọi là đổ (lấp bít); ba là, đi khắp… là nói mình thành Phật, đem pháp dạy đời, đi khắp ba cõi không trở ngại, là thân nghiệp hóa độ. Thân hóa tự tại nên không trở ngại, điển lãm trí huệ các đạo cốt yếu là ý nghiệp hóa độ. Khéo hiểu kinh điển, nắm biết các nghĩa gọi là Trí điển lãm. Khéo biết ba thừa, việc làm cốt yếu gọi là các đạo cốt yếu, nắm giữ giềng mối chiếu xét rành rẽ, mở bày năm đường là khẩu nghiệp hóa độ. Nắm pháp giữ chúng gọi là nắm giềng mối, luận chánh khác tà gọi là chiếu xét rành rẽ. Dùng hóa độ chúng sinh gọi là mở bày năm đường; bốn là, Độ kẻ chưa độ… Do Phật dạy đời cứu các chúng sinh ra khỏi quả sinh tử. Độ kẻ chưa độ, quyết chánh là sinh tử, khiến ra khỏi sinh tử, đến đạo nê-hoàn là khiến được Niết-bàn. Nêu giáo hóa làm lợi ích này là kể lại việc Di-lặc khen ngợi và hiểu rõ. Đoạn đầu này đã xong.

Này Di-lặc, phải biết từ vô số kiếp đến nay, ông tu hạnh Bồ-tát muốn độ chúng sinh, đã từ lâu xa ông theo ta mà được đạo nê-hoàn, không thể tính kể. Ông cùng tất cả trời, người, bốn chúng, mười phương từ nhiều kiếp đến nay đã trôi lăn trong năm đường, sầu khổ đớn đau chẳng thể kể xiết. Cho đến đời này sinh tử chưa dứt. Nay được gặp Phật nghe nhận kinh pháp, lại được nghe nói về Phật Vô Lượng Thọ, rất lành thay, ta rất mừng cho ông.

Thứ hai là, mừng Di-lặc gặp Phật nghe pháp và nghe nói về Phật Vô Lượng Thọ. Trong đó có ba: Một là, nói Di-lặc tu đến nay đã lâu; hai là, cho đến… là nay gặp Phật nghe pháp và nghe nói về Phật Vô Lượng Thọ; ba là, rất lành thay… là Như Lai mừng. Trong phần đầu nói: ông từ vô số kiếp đến nay tu hành muôn độ chúng sinh, đã rất lâu xa, từ khi ông được đạo đến nhập Niết-bàn không thể tính kể, là nói thành thánh đến nay đã lâu xa. Ông và các trời, người mười phương… là nhiều kiếp đến nay đớn đau sầu khổ không thể kể xiết, là cực khổ nhiều. Vĩnh cũng như trường (rất nhiều kiếp) nhờ nhiều nhân này mà nay được gặp Phật, nghe nói về Đức Phật Vô Lượng Thọ là rất đáng mừng: Đến đây là xong phần hai.

Nay ông cũng nên tự nhàm chán sinh già bịnh chết rất đau khổ. Bày ác chẳng sạch không đáng ưa thích. Ông phải tự quyết đoán, thân ngay hạnh chánh, làm nhiều điều lành, sửa mình trong sáng, gột bỏ tâm dơ, lời nói việc làm trung tín, trong ngoài tương ưng. Người có khả năng tự độ, cứu giúp lẫn nhau, tinh sáng cầu nguyện, chứa nhóm gốc lành. Tuy một đời cần khổ, trong chốc lát liền sinh về nước Vô Lượng Thọ,

vui sướng vô cùng, mãi cùng đạo đức hợp sáng, nhổ hẳn cội rễ sinh tử. Không còn nạn tham giận, ngu si khổ não. Muốn sống Vương-xá kiếp, trăm kiếp, ngàn muôn ức kiếp đều được tự tại tùy ý, vô vi tự nhiên, ở kế sau đạo Nê-hoàn.

Thứ ba là, chính khuyên tu hành, nói đối với Di-lặc, ý gồm tất cả. Trong đó trước chánh khuyên tu hành. Tuy một đời… là nói lợi ích khuyên chúng sinh. Phần giữa có ba: Một là, khuyên bỏ lỗi; hai là, vững mình… là khuyên tu pháp lành; ba là, người có khả năng… là khuyên làm lợi ích chúng sinh. Trong phần khuyên bỏ lỗi. Ông nên tự nhàm chán… là khuyên sinh tâm nhàm chán sinh già bịnh chết, đó là nội khổ bên trong. Nói đau đớn là khổ. Bày ác chẳng sạch không đáng ưa thích, phải tự quyết đoán là bày lỗi khiến bỏ. Trong phần khuyên tu điều lành, vững mình chánh hạnh, đó là chỉ thiện, làm nhiều điều lành đó là làm thiện. Sửa mình trong sáng, gột bỏ tâm dơ là khuyên tu ý hạnh, tu thân là tác thiện, các thứ kia là chỉ thiện, lời nói việc làm trung tín, trong ngoài thích ứng là khuyên tu khẩu hạnh. Lời nói việc làm trung tín là làm thiện, trong ngoài thích ứng là chỉ thiện. Ngôn là ngoài, tâm là trong. Lời nói không trái tâm, nên gọi là tương ưng. Trong khuyên lợi tha, người có khả năng tự độ là nhắc lại tự đức ở trước, cùng cứu giúp nhau là chính khuyên lợi tha. Cùng cứu giúp nhau là dạy người lìa lỗi, tinh sáng cầu nguyện, chứa nhiều gốc lành, hoá độ người thành tốt lành. Tinh sáng cầu nguyện là dạy người khởi nguyện, chứa nhiều gốc lành là dạy khởi hạnh - Trên là khuyên tu, dưới là nói lợi ích khiến người tu học. Tuy một đời siêng năng khổ nhọc như trong khoảng phút chốc, nhưng khi tu thì gấp rút. Đời sau… là được lợi ích lâu dài. Trong đó trước nói được lợi ích lâu dài vô vi tự nhiên, kế ở sau Nê-hoàn được lợi ích tốt đẹp. Trong phần được lợi ích lâu dài thì câu riêng có bốn: Một là, Nói đời sau ở cõi nước Phật Vô Lượng Thọ vui sướng không cùng, hưởng vui lâu dài; hai là, dài lâu hợp sáng với đạo đức thì thành đức dài lâu. Thân và phước đầy đủ gọi là đạo đức hợp, Tâm và trí đầy đủ gọi là hợp sáng; ba là, cứu giúp mãi mãi là lìa lỗi dài lâu. Trong đó, cứu giúp mãi mãi cội gốc sinh tử, xa lìa dài lâu nghiệp nhân, không còn tham… là xa lìa hẳn phiền não, không còn bị nạn khổ não, xa lìa hẳn khổ báo; bốn là, muốn sống lâu… là tuổi thọ dài lâu. Đây là xong đoạn ba.

Các ông phải nên siêng năng, cầu chổ nguyện của tâm, không được nghi hoặc, hối hận nửa chừng, tự làm tội khổ mà sinh vào điện bảy báu ở biên địa suốt năm trăm năm, phải chịu các hiểm nạn.

Thứ bốn là, khuyên bỏ nghi ngờ. Các ông phải nên siêng năng…

là khuyên chuyên tu, không được nghi ngờ… là khuyên bỏ nghi ngờ. Sinh vào cung điện… là nêu lỗi khuyên bỏ - Như trên là phần thứ ba, lại khuyên tu bỏ.

Di-lặc bạch rằng: con xin vâng lời Phật dạy, chuyên siêng năng học, y theo lời dạy vâng làm, không dám nghi ngờ.

Thứ bốn là, Di-lặc hiểu ý vâng làm. Trong đó trước nói theo lời Phật dạy răn siêng năng tu học, đúng lời dạy vâng làm. Hiểu lời Phật khuyên tu, nói rõ mình vâng làm không dám nghi ngờ nghĩa là hiểu lời Phật dạy khuyên bỏ nghi ngờ, bày rõ mình không nghi ngờ.

Từ đây thứ ba, nêu rộng năm điều ác, năm thứ Thống, năm thứ Thiêu là lỗi của khổ nghiệp, khiến người chán bỏ. Trong đó, trước là chung, những gì… là sau riêng. Phật bảo Di-lặc: ta bảo các ông… là lại luận chung.

Phật bảo Di-lặc rằng: các ông nên ở đời này mà giữ tâm ý cho ngay thẳng, không làm các điều ác, đức rất là lớn, thế giới mười phương không ai sánh bằng. Vì sao? Vì các loài trời, người trong các cõi nước các Đức Phật tự nhiên làm lành không làm các điều ác, dễ được khai hóa. Nay ta ở thế gian đó thành Phật, ở trong năm điều ác, năm thứ Thống, năm thứ thiêu làm các việc rất khổ, giáo hóa chúng sinh khiến bỏ năm điều ác, khiến bỏ năm thứ Thống, khiến bỏ năm thứ Thiêu, hàng phục ý họ khiến giữ năm điều lành, được các phước đức, độ đời sống lâu, được đạo Nê-hoàn.

Y cứ vào phần chung ở đầu, văn riêng có bốn: Một là, khen trước khởi sau, khen Di-lặc hiểu làm trước; hai là, nay ta… là nói ý hóa độ của mình vì hóa độ chúng sinh khiến họ lìa bỏ năm điều ác, năm thứ Thống, năm thứ Thiêu, khiến giữ năm điều lành được năm phước đức. Trong phần đầu nói ở trong đời ác này mà ngay thẳng tâm ý không làm các điều ác, đức rất là lớn. Đó là chánh khen. Thế giới mười phương không ai sánh bằng là mượn đối phương để nói sự vượt hơn. Sở dĩ… là giải thích, trước nêu chứng cứ, sau giải thích. Ở cõi nước các Đức Phật tự nhiên làm điều lành, không làm các điều ác, dễ được khai hóa là nêu ý chỉ hiển bày khó khăn, thành ở đây là hơn. Ở đoạn sau, nay ta ở thế gian này thành Phật là nói mình thành Phật. Ở trong đời ác là nói chỗ hóa độ của mình. Khiến bỏ năm… là nói ý hóa của mình. Vì hóa độ chúng sinh khiến được thoát ra, khiến có chỗ đạt được. Khiến được thoát ra là ra khỏi năm điều ác, năm thứ Thống, năm thứ Thiêu. Năm giới ngăn ngừa là giết, trộm, tà dâm, nói dối, uống rượu là năm điều ác. Gây ra năm điều ác này thì hiện đời bị nhà nước trị tội, thân gặp nguy hiểm. Nói

năm thứ thống là do năm điều ác này mà ở đời vị lai phải chịu quả báo trong ba đường. Nói năm thứ Thiêu là do đây mà có, làm cho phải chịu. Hàng phục hóa độ ý họ là hàng phục khiến họ phải theo phép, khiến giữ năm điều lành chính là năm giới, trái lại là năm điều ác - Được phước là do giữ năm giới này mà ở đời hiện tại thân an không khổ, trái lại là năm thứ Thống. Độ đời sống lâu, vào đạo Nê-hoàn là sau sinh về cõi Phật Di-đà, cuối cùng được Niết-bàn, trái lại là năm thứ Thiêu.

Phật nói: những gì là năm điều ác, năm thứ Thống, năm thứ Thiêu? Làm sao để tiêu trừ năm điều ác, khiến giữ năm điều lành phước đức. Độ đời sống lâu, vào Đạo Nê-hoàn.

Thứ ba là, ở trong riêng, những gì là năm điều ác, năm thứ Thống… là hỏi trước khởi sau, dưới là đối riêng mà luận, trong mỗi môn thì đều trước nói điều ác sau nói điều lành.

Điều ác thứ nhất là các loài trời, người máy cựa muốn làm các điều ác đều như thế, kẻ mạnh hiếp yếu, cướp bóc lẫn nhau, giết chóc tàn hại nhau, tha hồ ăn nuốt lẫn nhau, không biết tu điều lành, ác nghịch không có đạo đức, sau phải chịu hình phạt, tự nhiên hướng tới, thần minh nhớ biết. Không tha kẻ phạm tội, nên có kẻ nghèo cùng hèn hạ cô độc ăn xin, điếc mù câm ngọng, ngu si xấu ác, cuồng điên què quặt. Lại có kẻ giàu sang cao quý, tài cao sáng suốt… đều do đời trước từ hiếu hết mực tu lành chứa đức. Đời có đạo thường (luật pháp) không sợ phép vua luật nước tù đày, làm ác bị tội phải chịu hình phạt, mong cầu giải thoát khó được thoát ra. Thế gian có việc ấy, sự việc hiện tại, chết rồi sinh sang đời sau lại càng khốn khổ, vào chốn tối tăm, chuyển đời thọ thân khác. Vì như phép vua cực hình khốn khổ nên tự nhiên có nhiều đường vô lượng khổ não, chuyển đổi thân ấy, thay hình đổi dạng khác thường, tuổi thọ dài ngắn khác nhau, thần hồn rõ biết tự nhiên đi đến, chỉ có một mình. Cùng sinh lẫn nhau để trả báo cho nhau, không hề ngưng nghỉ. Tội Ác chưa hết thì không được lìa nhau, cùng thay đổi nhau, ở đấy không ngày thoát ra, khó được giải thoát, đau đớn không kể xiết. Trong đất trời tự nhiên có việc như thế, tuy không tức thời bạo ác đến ngay nhưng nẻo thiện ác đều theo về. Đó là Vương-xá Đại Ác, một Thống, một Thiêu, đau khổ như thế. Ví như lửa lớn đốt thân người. Người nào có khả năng ở trong đó mà nhất tâm chế phục ý mình, dứt thân chánh hạnh, làm các điều lành, không làm các điều ác thì thân được độ thoát, được các phước đức, vượt đời lên trời, vào đạo Nê-hoàn. Đó là điều lành lớn thứ nhất.

Trong môn đầu, trước nói điều ác, sau trở lại nói điều lành. Trong

các điều ác đầu tiên là nói Vương-xá điều ác, là nêu chung, kế luận, sau kết, dưới dụ để nói lỗi. Trong luận thì trước nói ác giết hại. Đời có thường đạo (luật pháp) phép vua… là y cứ vào giết hại mà nói khổ. Chết rồi… là đối với giết mà nói Thiêu. Trong điều ác trước nói trời, người, các loài… là nói người gây ra Ác. Muốn làm điều ác… là nói. Không biết tu… là nói lỗi gây ra ác. Trong phần đầu chính là nói lỗi. Lại kẻ giàu sang… là nêu lên được mất. Thống và Thiêu có thể biết, đó là chung sau. Ví như… là dụ nói tướng của Thiêu. Trong phần nói về điều lành thì trước luận, sau kết. Trong luận, trước nói người hay ở trong đó… chính là nói làm lành, ngược lại đối với điều ác ở trước thân riêng độ thoát, được phước đức là trái đối với thống, trái đối với thiêu. Đó là kết sau.