Đại Tập 115 · Bộ Kinh Sớ I · Số 1693–1704

Số 1704 - Lược Sớ Kinh Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật Đa - Quyển Hạ

LƯỢC SỚ KINH

KIM CANG BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA

QUYỂN HẠ

Ở đoạn lớn thứ hai, theo Hạnh tướng kia để hiển bày ba loại Bát- nhã.

Hỏi: phần sau đây nói về Hạnh giáo, có gì khác với Hạnh giáo trước?

Đáp: văn trước theo kiến văn đã qua mà thuyết, còn dưới đây là dựa theo thành quán đã qua mà thuyết.

Trong văn dưới đây gồm ba phần:

1. Trình bày bốn mối nghi, hỏi về thể tướng ba loại Bát-nhã.

2. Từ câu: “Phật bảo Tu Bồ-đề: Bồ-tát phát tâm…” là rộng đáp để hiển bày tướng.

3. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Phát A Nậu…” là kết thành nghĩa trước.

“Bấy giờ, Tu Bồ-đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bồ-tát làm thế nào để phát tâm vô thượng Chánh đẳng Chánh giác? Nên trụ như thế nào? Làm sao tu hành? Làm sao hàng phục tâm đó?”

Hỏi: vì sao lại dựa theo hạnh mà thuyết?

Đáp: người học đối với văn và tư, tuy đã hiểu rõ ràng nhưng đối với Tu thì không tiến, không phát, còn có mê; cho nên cần phải nói lại vậy.

Ở đoạn thứ hai, trong phần văn rộng đáp để hiển tướng; gồm hai phần: 1. Dựa theo Hạnh để giải thích Thể tướng của ba loại Bát-nhã. 2. Từ câu: “Phật bảo Tu Bồ-đề: Như Lai đắc A Nậu Bồ-đề…” là dựa theo Hạnh để giải thích các mối nghi còn lại. Ở trong phần một gồm năm phần: 1. Lấy chúng sanh giới để giải thích ba loại Bát-nhã. 2. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng …” là dẫn những chuyện thực hành xưa kia để chứng thành. 3. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Nếu có người nói…” là xét Hạnh chân hay ngụy. 4. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Thí như có người…” là hiển bày phân lượng hạnh. 5. Từ câu: “Tu Bồ-đề!

Nếu Bồ-tát nói lời này; Ta trang nghiêm Tịnh Độ…” là Hội tướng nhập thật.

Nguyên do ở đây đối trước Hạnh mà nói về ba loại tu hành, vì trước đã khởi giải: “Ta có thể tu ba Hạnh như vậy”, khó tránh được huyên tập phân biệt. Để trừ Hoặc đó, nên cần phải dựa theo Hạnh để xét ba loại đó.

“Phật bảo Tu Bồ-đề! Bồ-tát phát tâm vô thượng Chánh đẳng Chánh giác; nên sinh Tâm như vầy: Ta phải diệt độ tất cả chúng sanh, khiến cho họ nhập Vô dư Niết-bàn giới. Diệt độ tất cả chúng sanh như vậy rồi, nhưng không một chúng sanh nào thật sự được diệt độ! Vì sao? Này Tu Bồ-đề! Nếu Bồ-tát có chúng sanh tướng, Nhân tướng, Thọ giả tướng, tức chẳng phải Bồ-tát. Vì sao? Này Tu Bồ-đề! Vì thật ra không có pháp nào gọi là Bồ-tát phát tâm vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.”

- Ở phần thứ nhất, trong Hạnh Thể tướng môn, có năm phần: 1. Xét chung về sinh khởi Bồ-đề Tâm; 2. Từ câu: “Ta phải diệt độ…” nói rõ về Tâm Sở thú; 3. Từ câu: “Như vậy diệt độ …” là hiển bày thật tướng của nó; 4. Từ câu: “vì sao?”…; hỏi đáp tỏ rõ lỗi; 5. Từ câu: “vì sao?…” là nêu thật để kết thành.

Hỏi: Trong đoạn văn này, xét ba loại tu hành và phát tâm, tại sao cùng giải thích mà không nói riêng?

Đáp: trước là giải về pháp, cần phải chia riêng để luận; còn ở đây là Hạnh Môn, không thể chia riêng. Do chúng sanh tức vô; với Phật không khác; hiểu được pháp này; tức gọi là Bồ-đề Tâm. Do biết chúng sanh tức vô, bởi Ngã không, tức gọi là “Như thị trụ’ (Như vậy trụ). Thành chứng trí vô phân biệt, tức gọi là “Như thật tu hành”. Xưa nay vốn không có phiền não, tức gọi là “Hàng phục tâm đó”.

“Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng đã có pháp đắc vô thượng Chánh đẳng Chánh giác không?

Tu Bồ-đề trả lời: Bạch Thế Tôn! Không ạ! Như con hiểu nghĩa Phật nói; Phật ở chỗ Phật Nhiên Đăng không có pháp đắc vô thượng Chánh đẳng Chánh giác”

Phật nói: Đúng vậy! Đúng vậy! Này Tu Bồ-đề! Thật không có pháp Như Lai ở chỗ Phật Nhiên Đăng đắc vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Này Tu Bồ-đề! Nếu có pháp Như Lai đắc vô thượng Chánh đẳng Chánh giác; thì Phật Nhiên Đăng đã không thọ ký cho Ta: Ở đời vị lai ông được làm Phật, hiệu là Thích ca Mâu Ni! Vì thật ra không có pháp đắc vô thượng Chánh đẳng Chánh giác; do đó Phật Nhiên Đăng mới

thọ ký cho Ta và nói lời như vầy: Này Ma Na Bà! Ông ở đời sau sẽ làm Phật, hiệu là Thích ca Mâu Ni. Vì sao? Này Tu Bồ-đề! Cái gọi là Như Lai, tức Thật chơn Như.”

Ở phần thứ hai nầy, dẫn chuyện xưa làm chứng, trong đó sáu phần: 1. Thẩm định được hay không; 2. Từ câu: “Tu Bồ-đề bạch Phật…” có hai cú, đáp để hiển bày Thật tướng; 3. Từ câu: “Phật nói: Đúng vậy!…” lời thuật thành chánh nghĩa; 4. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Nếu có pháp…” là nói ngược lại để chứng minh cái sai; 5. Từ câu: “vì thật không có pháp…” là lấy lý để thành sự, có hai cú; 6. Từ câu: “vì sao?…” là hỏi, đáp, lấy Phật để hiển thành Hạnh tướng, tức cũng ngầm giải thích. Nghi rằng: Nếu không có Bồ-đề tức không có chứ Phật Như Lai? Để giải quyết mối nghi này, cho nên bảo “Tức Thật Chơn Như”.

“Tu Bồ-đề! Nếu có người nói: Như Lai đắc vô Thượng Chánh đẳng Chánh giác thì người ấy không thật ngữ. Này Tu Bồ-đề! Thệt không có pháp Phật đắc vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Này Tu Bồ-đề! Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác mà Như Lai đắc; trong đó không thật, không vọng ngữ; vì vậy mà Như Lai thuyết tất cả pháp đều là Phật pháp. Tu Bồ-đề! Cái gọi là tất cả pháp, thì tất cả pháp ấy tức chẳng phải tất cả pháp, cho nên gọi là tất cả pháp”

Trong thứ ba, xét Hạnh chơn, giả, có năm cú: 1. Lời nói không xứng với sự thật; 2. Nêu nghĩa để chứng lời. 3. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Pháp Như Lai đắc …”, là nói về sự giống nhau và khác nhau của pháp. Khác nhau vì là tướng năm ấm Hữu vi. Văn nói: “không thật” là bởi các tướng vô sắc tức tướng của Bồ-đề; văn nói là không vọng ngữ; 4. “vì vậy mà Như Lai thuyết tất cả pháp”, loại thành chánh nghĩa; 5. “Tu Bồ-đề! Cái gọi là tất cả pháp”: là kết thành chính nghĩa. Văn nói: “Tất cả pháp”; tức Thể của chơn như. Vả lại, “Tất cả pháp tức Như Lai chứng; tức phi tất cả pháp”, bởi tướng của sắc. Là không trụ. “Cho nên gọi là tất cả pháp; tức các pháp phi pháp, là pháp của các pháp.

Ở trong phần thứ tư; Hiển Hạnh phân lượng, trong đó chia làm hai phần: 1. Nêu sự để hiển thành phân lượng; 2. Từ câu: “Phật bảo Tu Bồ- đề: Bồ-tát cũng như vậy…” là kết thành phân lượng rộng lớn.

“Tu Bồ-đề! Ví như có Người, Thân họ lớn đẹp. Tu Bồ-đề nói: Bạch Thế Tôn! Như Lai thuyết Thân người Diệu Đại, tức chẳng phải Đại Thân; vì vậy mà Như Lai thuyết danh là Đại Thân.

Phật bảo Tu Bồ-đề: Bồ-tát cũng như vậy. Nếu nói lời này: Ta sẽ diệt độ vô lượng chúng sanh, tức phi Bồ-tát!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Thật có pháp gọi là Bồ-

tát không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Thật không có pháp gọi là Bồ- tát; vì vậy mà Phật thuyết tất cả pháp vô chúng sanh, vô nhân, vô thọ giả.”

Đoạn văn trước có ba cú đã biết. Nguyên do để thành pháp phân lượng là bởi Hạnh Thể của nó ly phiền não chướng và trí chướng; rốt ráo cụ túc pháp thân. Trong chữ “Diệu Đại” đó, có hai loại: 1. là khắp tất cả xứ. 2. là công đức to lớn; do đó gọi là Đại Thân. “Đại biến khắp tất cả” là bởi chơn như tất cả pháp không sai biệt.

Văn nói “Tức phi Đại Thân”: là Ly các tướng của Thân, gọi là Đại Thân. Đó là Thể của chơn như.

Trong phần hai kết thành Đại Thân, có bốn phần: 1. Kết thành nghĩa của Đại; 2. Từ câu: “Phật nói…” là thẩm định được hay không; 3. Từ câu: “Thế Tôn!…” là hiển thành nghĩa chính. 4. Từ câu: “vì vậy Phật thuyết…” là nêu Thánh giáo để kết thành chính nghĩa.

Trong phần thứ năm Hội tướng nhập Thật, gồm có bốn phần: 1. phần chính nói về Hội y chánh Nhị tướng; 2. Từ câu “Phật nói: Tu Bồ- đề! Ý ông thế nào? Như trong Hằng Hà …” là nói rõ về Hạnh Đức phân lượng; 3. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Phật có thể lấy cụ Túc tướng…” là xét hạnh Ly tướng. 4. Từ câu: “Bấy giờ, Huệ Mệnh Tu Bồ- đề bạch Phật…” là Hiển Hạnh thù thắng. Ở phần 1. có hai phần: 1. Hội y báo tướng để theo Thật Hạnh; 2. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai có Nhục Nhãn…” là Hội chánh báo của nó để theo Hạnh Thật.

“Tu Bồ-đề! Nếu Bồ-tát nói lời này: Ta trang nghiêm cõi Phật Quốc, thì không gọi đó là Bồ-tát! Vì sao? Như Lai thuyết trang nghiêm cõi Phật, thì trang nghiêm cõi Phật ấy, tức chẳng phải trang nghiêm; đó mới gọi là trang nghiêm cõi Phật Quốc. Này Tu Bồ-đề! Nếu Bồ-tát thông đạt vô ngã, vô ngã pháp; Như Lai thuyết danh Bồ-tát, đó là Bồ-tát chơn thật.”

Ở đoạn văn thứ nhất, gồm có bốn phần: 1. Hiển bày chung về lỗi lầm; 2. tránh hỏi về nguyên do; 3. Đáp để hiển bày lẽ phải; 4. Nêu quán thông đạt để kết thành Hạnh tướng.

Văn nói: “Trang nghiêm cõi Phật ấy, thì không gọi là Bồ-tát”, kệ ở Luận có nói: Không đạt chơn pháp giới, khởi ý độ chúng sanh, và thanh tịnh quốc độ, sinh tâm tức là Đảo! Cho nên không gọi là Bồ-tát.

Văn lại nói: “Trang nghiêm cõi nước Phật tức chẳng phải trang nghiêm”: Nếu Bồ-tát thông đạt pháp vô ngã, khởi tự trí tín tâm, thì Tín và Trí đó, thông nhiếp cả Thế Đế Bồ-tát khởi và xuất Thế Bồ-tát khởi.

Vì vậy mà văn kinh mới lặp lại: “Bồ-tát! Bồ-tát!”

“Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai có Nhục Nhãn không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Đúng vậy! Như Lai có Nhục Nhãn!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai có Thiên Nhãn không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Đúng vậy! Như Lai có Thiên Nhãn!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai có Huệ Nhãn không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Đúng vậy! Như Lai có Huệ Nhãn!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai có pháp Nhãn không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Đúng vậy! Như Lai có pháp Nhãn!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai có Phật Nhãn không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Đúng vậy! Như Lai có Phật Nhãn!

- Trong văn Hội chánh báo; năm nhãn chia thành năm đoạn, trong mỗi một đoạn đều có hai cú có thể tự biết. Nguyên do có hưng giáo này, cho nên văn bảo: Như Lai có năm nhãn, có thể hiểu rõ các pháp; thấy được những tướng điên đảo kia, rốt ráo vô vi, cho nên gọi là Ngũ Nhãn.

“Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Toàn bộ cát của sông Hằng, Phật có thuyết là cát không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Đúng vậy! Như Lai thuyết là cát.

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Toàn bộ cát một sông Hằng, có số sông Hằng bằng số cát như vậy. Toàn bộ số cát của những sông Hằng đó, là số thế giới của chư Phật, thì số thế giới như vậy có nhiều hay không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Những thế giới kia rất nhiều!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Toàn bộ những loại tâm trụ của chúng sanh trong những thế giới đó, Như Lai đều biết hết. Vì sao? Vì Như Lai thuyết các tâm trụ đều là phi tâm trụ, ấy mới gọi là tâm trụ. Vì sao? Này Tu Bồ-đề! Tâm quá khứ không thể nắm bắt, tâm hiện tại không thể nắm bắt; tâmvị lai không thể nắm bắt!

Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Nếu có người lấy bảy báu đầy cả Tam thiên đại thiên thế giới để Bố thí; thì thiện nam tử, thiện nữ nhân đó, nhờ nhân duyên ấy, đắc phước nhiều không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Người đó nhờ nhân duyên ấy, đắc được rất nhiều!

Phật nói: Đúng vậy! Đúng vậy! Tu Bồ-đề! Thiện nam tử, thiện nữ nhân kia, nhờ nhân duyên ấy, được nhiều phước đức tụ. Này Tu Bồ- đề! Nếu phước đức tụ có thật; thì Như Lai tất nhiên không nói phước đức tụ! Phước đức tụ!”

Trong văn phần hai: Hạnh Đức phân lượng có năm phần: 1. Hỏi đáp để định pháp số; 2. Từ câu: “Phật nói: Tu Bồ-đề!…” Hỏi đáp đời này nhiều ít; 3. Từ câu: “Phật bảo Tu Bồ-đề…” là loại thành tâm số phân đều; có ba cú đã biết; 4. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào?…” là đối cảnh thành Hạnh; có bốn cú có thể tự biết; 5. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Nếu phước tụ có thật…” là thành Hạnh phân lượng.

Văn nói: “Như Lai thuyết các tâm trụ đều là phi tâm trụ.” Câu này thị hiện việc viễn ly Tứ Niệm xứ. Bởi tâm trụ là trụ ở những niệm xứ kia.

Văn nói: “Nếu phước đức tụ có thật; thì Như Lai không nói”. Phước đức tụ có thật, thì đó là Hữu Lậu, đó là điên đảo; cho nên không nói. “phước đức tụ! Phước đức tụ!”: thì đó là phước đức tụ thuộc vô lậu; làm gốc rễ cho trí tuệ mới là phước đức tụ vậy.

“Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Phật có thể thấy được bằng sắc thân cụ túc không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Không ạ! Như Lai không hề dùng sắc thân để thấy. Vì sao? Vì như Lai thuyết cụ túc sắc thân tức chẳng phải là cụ túc sắc thân; do đó Như Lai mới thuyết là cụ túc sắc thân!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai có thể dùng cụ túc các tướng để thấy không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Không ạ! Như Lai không hề dùng cụ túc các tướng để thấy. Vì sao? Vì Như Lai thuyết các tướng cụ túc tức chẳng phải cụ túc, vì vậy mà Như Lai mới thuyết là các tướng tụ túc!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Ông cho rằng, Như Lai tác niệm là Ta đang có pháp để thuyết sao? Này Tu Bồ-đề! Đừng tai niệm ấy. Vì sao? Nếu có người nói Như Lai có pháp để thuyết thành ra là chê bai Phật; bởi không thể hiểu được những điều Phật đã thuyết. Vì sao? Này Tu Bồ-đề! Như Lai thuyết pháp, thì thuyết pháp ấy là không có pháp để thuyết, đó mới gọi là thuyết pháp!

Trong phần ba về Hạnh Đức ly tướng, gồm có ba phần: 1. Có bốn cú, lấy sắc thân để xét ly tướng. Có sáu cú đã biết; 2. Từ câu: “Phật bảo Tu Bồ-đề…” có bốn cú; lấy công đức của ý nghiệp để xét ly tướng. 3. Từ câu: “Phật bảo Tu Bồ-đề: Ý ông thế nào?…” là lấy sự thuyết pháp của khẩu nghiệp để xét ly tướng; trong đó có bảy cú.

Văn nói: “Thuyết các tướng cụ túc tức phi cụ túc”: là sắc thân cụ túc thì chẳng phải pháp thân cụ túc. Sắc thân và tướng thân không lìa ở pháp thân; cho nên văn mới nói: “Thuyết danh chư tướng cụ túc.”

Lại nữa, văn nói: “Thuyết pháp thuyết pháp”: là có hai loại: 1 pháp được thuyết; 2. Toàn bộ nghĩa của nó; cho nên bảo là “thuyết pháp thuyết pháp”.

Văn lại nói: “vô pháp khả thuyết, ấy danh thuyết pháp”; nghĩa là thuyết pháp không lìa ở pháp giới; thuyết pháp là vô tự tướng; cho nên bảo: “vô thuyết thành ra là thuyết pháp.”

“Bấy giờ, Huệ Mệnh Tu Bồ-đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Có chúng sanh ở đời vị lai nghe thuyết pháp này, sinh tín tâm không?

Phật bảo: Này Tu Bồ-đề! Chẳng phải chúng sanh kia, là chúng sanh. Vì sao? Này Tu Bồ-đề! Chúng sanh! Chúng sanh mà Như Lai thuyết chẳng phải chúng sanh; ấy gọi là chúng sanh.”

Trong văn phần thứ tư, hiển pháp thù thắng, gồm bốn phần có thể tự biết.

Văn nói: “phi chúng sanh, phi bất chúng sanh”, nghĩa là: Nếu có người tin kinh này; người kia tức phi chúng sanh, bởi phi bất Thánh Thể. “phi bất chúng sanh”; bởi nhờ có Thánh Thể; người kia phi phàm phu chúng sanh. Phi không phải là chúng sanh Thánh Thể.

Văn Nói: “Chúng sanh chúng sanh”; là bởi Như Lai thuyết phi chúng sanh, ấy danh chúng sanh.

Trong đoạn lớn thứ hai, giải thích mối nghi về các hạnh khác; gồm có hai phần: 1. giải thích các mối nghi khác; 2. Từ câu: “Tu Bồ- đề! Ý ông thế nào? Ông cho rằng Như Lai…”, là Hội tướng nhập thật. Ở trong văn thứ nhất, có hai phần: 1. Giải thích đúng các nghi khác. 2. Từ câu: “Tam thiên đại thiên thế giới…” là so sánh để hiển bày cái hơn hết.

“Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai đắc vô thượng Chánh đẳng Chánh giác sao?

Tu Bồ-đề đáp: Thế Tôn! Không ạ! Không có một tí pháp nào để Như Lai đắc vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Phật nói: Đúng vậy! Đúng vậy! Tu Bồ-đề! Ta đối với vô thượng

Chánh đẳng Chánh giác không hề có một tí pháp nào để đắc; ấy mới gọi là vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Lại nữa, này Tu Bồ-đề! Pháp ấy bình đẳng, không cao thấp, ấy gọi là vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Nhờ vô chúng sanh, vô nhân, vô thọ giả mà đắc bình đẳng vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Nhờ tất cả các thiện pháp mà đắc vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Tu Bồ-đề! Cái gọi là thiện pháp thì thiện pháp ấy Như Lai thuyết chẳng phải thiện pháp, đó mới gọi là thiện pháp.”

- Đoạn văn thứ nhất có năm phần: 1. Thẩm định được hay không. 2. Từ câu: “Tu Bồ-đề!…”, là đáp hiển thành chính nghĩa. Gồm hai cú. 3. Từ câu: “Phật nói…”, là Như Lai thuật thành nghĩa chính; 4. Từ câu: “Lại nữa, Tu Bồ-đề!…”, là hiển bày tướng của chính nghĩa, có ba đoạn văn, thành ba nghĩa; 5. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Cái gọi là thiện pháp…”; là chọn lọc sự sai trái để hiển bày lẽ phải. Nghĩa đó là gì? Vì pháp giới không tăng giảm; pháp ấy bình đẳng, cho nên không chứng đắc Bồ-đề.

Văn nói: “Thiện pháp Thiện pháp”; nghĩa là: Thiện pháp trước là Thiện pháp thuộc Hữu lậu, chẳng phải là Thiện pháp tịnh thuộc vô lậu. Thiện pháp sau là thiện pháp thuộc vô lậu, chẳng phải là Thiện pháp Hữu lậu; cho nên gọi là Thiện pháp.

“Tu Bồ-đề! Toàn bộ Tu Di Sơn Vương trong Tam thiên đại thiên thế giới, có bảy báu tụ ngang bằng như vậy; có người dùng nó để Bố thí. Nếu lại có người lấy kinh Bát-nhã Ba-la-mật này, thậm chí chỉ những bài kệ bốn câu, mà thọ trì, đọc tụng, vì người khác giảng thuyết, thì phước đức Bố thí bảy báu ở trước không bằng một phần trăm, không bằng một phần ngàn, không bằng một phần trăm ngàn vạn, không bằng một phần Ưu Ba Ni Sa Đà, cho đến toán số thí dụ cũng không bằng được!”

Trong văn phần thứ hai là so sánh, gồm có ba phần. Nguyên do hưng giáo là có người nghi rằng: Nếu tất cả thiện pháp đắc Bồ-đề, thì pháp được thuyết không thể thành Phật; vì là pháp vô ký. Để đoạn dứt mối nghi đó, cho nên nay hưng giáo. Tuy pháp được thuyết là vô ký, nhưng có thể thành Phật; bởi xa rời pháp đã được thuyết thì không thể đắc Phật. Hơn nữa, lời nói vô ký đó, giống với cách nói của Tiểu thừa. Ở đây là Đại thừa, thì thiện ấy chẳng phải là vô ký!

Nói rộng ra so sánh về thù thắng, có bốn cách: 1. Số Thắng; 2. Lực Thắng; 3. Không tương tựa Thắng. 4. Nguyên nhân Thắng. Số Thắng như văn nói: “Không bằng một phần trăm ngàn…”. Lực Thắng: là như kinh: “Không bằng một phần Ca La” không tương tựa Thắng: là

số không giống trong phước đức này. Nhân thắng; là nhân quả không giống nhau, như kinh: “cho đến không bằng một phần Ưu Ba Ni Sa Đà”.

- Trong đoạn lớn thứ hai là Hội tướng nhập Thật Môn; gồm bốn phần: 1. Hội ba tướng để theo Thật; 2. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân…”, so sánh đức của nó; 3. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Nếu có người…” là hiển bày sự thâm sâu Thể của Hạnh; 4. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Nếu thiên nam tử, thiện nữ nhân, …”, là hiển bày Hạnh đức phân lượng.

Nguyên do có giáo này hưng khởi; vì có người nghi rằng: Ngoài Quán Hạnh, giải tướng không nhập vào Lý của Hạnh.

Trong phần thứ nhất; Hội ba tướng; gồm ba phần: 1. Lấy tướng độ chúng sanh hội theo với Lý của Hạnh; 2. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Có thể lấy tướng thành tựu…”, là lấy tướng của Thân đó hội theo với Thể của Hạnh; 3. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào?…”, là lấy tướng thành quả do Nhân hội theo với Lý của Hạnh.

“Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Ông có cho rằng Như Lai tác niệm thế này: Ta độ chúng sanh? Này Tu Bồ-đề! Đừng tác niệm ấy! Vì sao? Thật không có chúng sanh nào để Như Lai độ!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Nếu có thật chúng sanh để Như Lai độ, thì Như Lai có tướng của Ngã, nhân, chúng sanh, thọ giả. Này Tu Bồ- đề! Như Lai thuyết có Ngã tức phi có Ngã; nhưng Mao Đạo phàm phu sinh cho là có Ngã. Tu Bồ-đề! Mao Đạo phàm phu sinh, Như Lai thuyết là là phi sinh; vì vậy mà bảo là Mao Đạo phàm phu sinh.”

- Trong văn thứ nhất, chia làm năm phần: 1. Có bốn cú hiển thành Thật nghĩa; 2. Từ câu: “Phật nói: Tu Bồ-đề!…” nói ngược để tỏ rõ lỗi; 3. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Như Lai thuyết…” là Hội Thánh ý đó; 4. Từ câu: “Nhưng Mao đạo…” là minh vọng bất thức chơn; 5. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Mao Đạo…” là hội những điều đã nói theo với chánh. Vì vậy, kệ của Luận nói: Chơn pháp giới bình đẳng; Phật không độ chúng sanh; vì danh chung ấm kia; không lìa ở pháp giới. Bởi giả danh với pháp giới, không sai biệt không riêng khác. Như Lai không độ một chúng sanh nào, bởi nếu độ chúng sanh, tức là ôm giữ tướng năm ấm.

Văn nói: “thuyết phi sinh”: nghĩa là không sinh Thánh pháp, cho nên bảo là “phi sinh”.

Trong đoạn văn lớn thứ hai là Hội tướng của Thân; gồm hai phần: 1. Hiển bày chung về Hạnh lớn mạnh. 2. Từ câu: “Bấy giờ, Thế Tôn…” thuyết kệ tỏ riêng.

“Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Có thể lấy tướng thành tựu để thấy được Như Lai không?

Tu Bồ-đề đáp: Như con hiểu nghĩa Như Lai đã thuyết; thì không thể lấy tướng thành tựu để thấy được Như Lai.

Phật nói: Đúng vậy! Đúng vậy! Không lấy tướng thành tựu thấy được Như Lai!

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Nếu lấy tướng thành tựu mà Quán Như Lai, thì chuyển Luân Thánh Vương lẽ ra cũng là Như Lai. Vì vậy, không thể lấy tướng thành tựu thấy được Như Lai.”

- Đoạn văn thứ nhất có năm phần: 1. Thẩm định được hay không; 2. Từ câu: “Tu Bồ-đề…” đáp để hiển bày thật nghĩa; 3. Từ câu: “Phật nói: Đúng vậy!…”; thuật thành nghĩa chính; 4. Từ câu: “Phật nói: Tu Bồ-đề!…”, phản thành để hiển bày lỗi; 5. Từ câu: “vì vậy, không thể lấy tướng…” là thuận kết.

Bấy giờ, Thế Tôn thuyết kệ:

Nếu lấy sắc thấy Ta

Lấy âm thanh cầu Ta

Người ấy hành tà Đạo

Không thể thấy Như Lai!

Diệu Thể Như Lai kia

Tức pháp thân chư Phật

Pháp thể không thể thấy.

Thức kia không thể biết!

- Văn kệ có bốn phần; nữa bài kệ thứ nhất: Nêu lỗi Thể. Nữa bài còn lại: Hiển bày lỗi nghĩa. Nữa bài thứ hai: Nêu pháp thể; nữa bài còn lại là hiển pháp Đức nghĩa.

Nói: “Thức kia không thể biết.”; là Thức của phàm phu kia.

“Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Như Lai có thể lấy tướng thành tựu để đắc vô thượng chánh đẳng chánh giác sao? Này Tu Bồ-đề! Đừng tác niệm rằng: Như Lai nhờ tướng thành tựu mà đắc vô thượng chánh đẳng chánh giác! Tu Bồ-đề! Đừng tác niệm; như vậy. Vì sao? Vì các đại Bồ-tát phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh gác đối với pháp không thuyết đoạn diệt tướng.”

Trong đoạn văn thứ ba. Hội nhân thành tướng quả, gồm năm phần: 1. Thẩm định được hay không; 2. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Đường tác niệm này…”, ức kiến tướng Bồ-đề thành thục; 3.Từ câu: “Tu Bồ-đề! Nếu ông tác niệm này…”, thành năng cảm đó, phát tâm mắc lỗi ở tướng; 4. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Đường tác niệm ấy…”, trách cái tính đó; 5. Từ câu: “vì

sao?…”; hỏi đáp hiển đức.

Có ngoại đạo nghi rằng: Nếu Bồ-đề tâm không cảm với quả, là không nương vào phước đức đắc chơn Bồ-đề. Để trừ mối nghi đó, cho nên kinh nói: Bồ-tát phát tâm Bồ-đề, đối với pháp không thuyết đoạn diệt tướng. Vì để thành tựu trí tuệ trang nghiêm. Công đức trang ng- hiêm.

“Tu Bồ-đề! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân lấy bảy báu đầy Hằng hà sa thế giới để Bố thí. Nếu có Bồ-tát biết tất cả pháp vô ngã, đắc vô sinh pháp nhẫn; thì công đức nầy hơn phước đức Bố thí ở trước. Tu Bồ-đề! Bởi các Bồ-tát không thủ phước đức.

Tu Bồ-đề bạch Phật: Bạch Thế Tôn! Bồ-tát không thủ phước đức.

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Bồ-tát thọ nhận phước đức, không thủ phước đức, vì vậy mà Bồ-tát thủ phước đức!”

Trong phần thứ hai nầy là so sánh đức của chúng, gồm năm phần: 1. Nêu cái có thể so sánh với pháp; 2. Từ câu: “Nếu có Bồ-tát…” đối tượng so sánh, hiển bày thắng; 3. Từ câu: “Tu Bồ-đề…” Hiển Ly, thủ đức; 4. Từ câu: “Tu Bồ-đề bạch Phật…” thuật thành nghĩa trước; 5. Từ câu: “Phật nói; Tu Bồ-đề!…” hiển bày pháp đồng và dị; kết thành nghĩa chính.

Văn nói: “Đắc vô sinh pháp nhẫn” nghĩa là có hai loại vô ngã; không sinh hai loại tướng của vô ngã; vì vậy mà văn nói: Thọ nhưng không thủ! Bởi phước đức kia đắc là quả báo thuộc Hữu Lậu; phước đức kia có thể trách mắng. Còn phước đức này không có quả báo Hữu Lậu. Do đó phước đức này thọ nhưng không thủ.

“Tu Bồ-đề! Nếu có người nói:Như Lai hoặc đến, hoặc đi, hoặc đứng, hoặc ngồi, hoặc nằm; tức người ấy không hiểu nghĩa Ta đã thuyết. Vì sao? Vì Như Lai là không đi về đâu, không từ đâu đến; nên mới gọi là Như Lai.”

Văn ở phần thứ ba; hiển bày Hạnh thể thâm sâu, gồm ba phần đã biết: 1. Ứng - Báo - Hóa Thân thì có dụng. Pháp thân kia của chư Phật thì không đến, không đi; cho nên phàm phu không hiểu; 2. “vì sao?” là vặn hỏi; 3. Hiển bày tướng của pháp thân thường trụ như vậy; không đổi không khác; cho nên là thâm sâu. Vì vậy mà kệ của luận có nói: Hóa Thân Phật đến đi, Như Lai thường bất động, ở xứ pháp giới ấy. Chẳng một cũng không khác.

“Tu Bồ-đề! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân lấy vi trần của Tam thiên đại thiên thế giới, lại lấy số thế giới bằng số vi trần ấy đập

nát thành vi trần A Tăng Kỳ. Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Những vi trần ấy có nhiều hay không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Những vi trần kia rất nhiều! Vì sao? Nếu những vi trần ấy thật có, thì Phật không nói là những vi trần. Vì sao? Phật nói những vi trần tức chẳng phải những vi trần, do đó mà Phật nói là những vi trần. Bạch Thế Tôn! Tam thiên đại thiên thế giới mà Như Lai nói, tức chẳng phải thế giới, vì vậy mà Phật thuyết là Tam thiên đại thiên thế giới. Vì sao? Nếu thế giới là thật có tức là một hợp tướng; Như Lai thuyết một hợp tướng tức chẳng phải một hợp tướng; vì vậy mà Phật thuyết là một hợp tướng.

Phật nói: Này Tu Bồ-đề! Cái tướng thành một, tức bất khả thuyết, chỉ có những người phàm phu tham lam dính mắc chuyện đó! Vì sao? Này Tu Bồ-đề! Nếu có người nói như vầy: Phật thuyết Ngã kiến, Nhân kiến, chúng sanh kiến, Thọ giả kiến. Tu Bồ-đề! Ý ông thế nào? Lời Người đã nói đó là chánh ngữ không?

Tu Bồ-đề đáp: Bạch Thế Tôn! Không ạ! Vì sao? Bạch Thế Tôn! Như Lai thuyết Ngã kiến, Nhân kiến, chúng sanh kiến, Thọ giả kiến, tức chẳng phải Ngã kiến, Nhân kiến, chúng sanh kiến, Thọ giả kiến; ấy mới gọi là Ngã kiến, Nhân kiến, chúng sanh kiến, Thọ giả kiến.”

Văn phần thứ tư nầy là hiển hạnh đức phàm lượng, gồm năm phần:

1. Có bốn cú, nếu số vi trần đập vụn; hiển nhiễm tận tịnh, bởi ở trong pháp giới, không có một trụ tướng nào! “Những vi trần”, là thị hiện dụ cho chẳng một.

2. “Vì sao?” hỏi đáp để giải thích ý của giáo hưng.

3. Từ câu: Lại vì sao; nói về thú hướng của thánh giáo. Trong đó lần lượt, có năm cú đã biết.

4. Từ câu: “Phật nói: Tu Bồ-đề!…”, hiển nghĩa chính của chúng.

5. Từ câu: “chỉ có những người phàm phu…” Hội với thánh ý, trong đó có tám cú tương sinh, có thể tự biết.

Văn nói: “Nếu thế giới và một hợp tướng là thật có”; thì Như Lai tức không thuyết. Vì sao? Bởi phàm phu lại đúng, mà thánh nhân lại sai. Ngoài ra các điều khác xét theo đó thì biết.

Văn nói: “ Nhất hợp tướng”, như là phân biệt thấy một thật tướng.

Nếu muốn biết ý nghĩa của những câu văn đó, trước tiên phải dựa theo lời văn, dựa theo hai ngôi vị phàm và thánh để khai mở hai tướng: 1. Dựa theo chúng sanh: Thấy tướng hợp một, tức tướng hợp một, tức

chẳng phải tướng hợp một; 2. Dựa theo bậc thánh: thuyết tướng hợp một, tức chẳng phải tướng hợp một, ấy gọi là tướng hợp một. Nương vào hai môn này, thủ giải tức dễ, mà nghĩa của nó là gì? Chúng sinh thấy tướng hợp một; là do nương theo sự tương tợ mà tác giải thật trần; tức không thấy sự tương tợ trần là nhờ ở chúng duyên. Bởi khi tác mà không trụ, không thành tướng hợp, bởi mê thấy thật trần. Chỉ thấy một hữu; ấy là tướng một hợp. Vì thấy thật trần mang tính chất có là chắc chắn cố định, cho nên ấy là hợp. “Tức phi tướng hợp một” nghĩa là do thấy trần thật, tức không có thật lý; bởi không khác với vô, tức là phi hợp. “Phật thuyết nhất hợp tướng” tức là Phật biết tợ trần giả hợp mà thành, chẳng có mà tợ như có, cho nên thuyết là tướng hợp. Câu “tức phi tướng hợp một” này có hai nghĩa phi tướng hợp một: (1) – Chẳng phải là tướng hợp một mà những phàm phu kia đã cho đó là thật trần. (2) – Do các duyên kia khi tác, không trụ, không tác cho nên chẳng phải là tợ như hợp. Thị danh nhất hợp tướng nghĩa là do các duyên kia tợ như hợp mà thành trần. Cho nên ấy chẳng phải là vô; mà danh là nhất hợp tướng. Nay ý của thánh nói tướng hợp một, có ý nói: Hễ phân biệt là mất sáng suố. Cái tướng hợp một mà thánh nhân thấy, là lìa phân biệt, thuận với chánh lý của nó. Cho nên có hai cách nói này làm phương tiện thú nhập. Nghĩa đó là gì? Là có hai loại phương tiện: (1) – Do tợ như tác, lìa phân biệt vô, vì thấy tợ như hữu, nên không thể cho là vô. Nếu thấy là vô, tức là phân biệt. Do tợ như không tác, lìa phân biệt hữu; vì thấy tợ như vô, nên không thể cho là hữu. Nếu thấy là hữu tức là phân biệt. (2) – Do tợ như tác, lìa phân biệt vô, nhờ thấy tợ như hữu, không thể cho là vô. Nếu thấy là vô, tức là phân biệt. Do tợ như tác, lìa phân biệt hữu, nay thấy tợ như hữu, mà chẳng phải là thật hữu. Nếu thấy thật hữu, tức là phân biệt. Do tợ như không tác, lìa phân biệt hữu, nhờ thấy tợ như vô, nên không là thật hữu. Nếu thấy thật hữu, tức là phân biệt. Do tợ như không tác, lìa phân biệt vô, nhờ thấy tợ như vô, không thể là thật vô. Nếu thấy thật vô, tức là phân biệt. Từ những điều đó, có thể suy ra. Vì sao vậy? Bởi nghĩa trong đó có khác với tám dụ sau.

Đoạn lớn thứ ba là kết văn, gồm năm phần: 1. chính kết phần trước; 2. “vì sao?” là vặn hỏi; 3. Đáp là hiển bày chánh nghĩa; 4. Từ câu: “Tu Bồ-đề! Nếu có Bồ-tát…”, so sánh công đức đó; 5. Từ câu: “làm thế nào vì người diễn thuyết…”; phước đức lợi tha, nói về thắng dụng của hạnh.

“Tu Bồ-đề! Bồ-tát phát tâm vô thượng chánh đẳng chánh giác, nghĩa là, đối với tất cả pháp; nên như vậy mà biết; nên như vậy mà

kiến; nên như vậy mà tín; nên như vậy không trụ tướng. Vì sao? Này Tu Bồ-đề! Cái gọi là pháp tướng; thì pháp tướng mà Như Lai thuyết tức chẳng phải pháp tướng, ấy gọi là pháp tướng. Tu Bồ-đề! Nếu có Bồ-tát Ma Ha Tát lấy bảy báu đầy cả vô lượng A Tăng Kỳ thế giới để Bố thí. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhânphát tâm Bồ-tát; đối với kinh Bát- nhã Ba-la-mật này, cho đến chỉ những bài kệ bốn câu, mà thọ trì, đọc tụng, vì người khác diễn thuyết, thì phước đức nầy hơn phước đức trước vô lượng A Tăng kỳ!”

- Đoạn văn trước nói: “Nên như vậy mà biết”; nghĩa là cứ như vậy mà biết pháp không sinh; tức là kết sự phát tâm của hạnh trước. “Nên như vậy mà thấy”; tức thấy thật tướng, tức kết “như vậy mà trụ” trong hạnh trước. “Nên như vậy mà tín”; là tin hạnh có thể thành; tức kết “như vậy mà tu hành” trong hạnh trước. “Nên như vậy bất trụ pháp tướng”; tức là ly phân biệt; tức kết sự “hàng phục tâm đó” trong hạnh trước.

“Làm thế nào vì người diễn thuyết mà không gọi thuyết đó mới là thuyết”. Bấy giờ, Thế Tôn thuyết kệ:

Tất cả pháp hữu vi.

Như sao, nhòa, đèn, ảo

Sương, bọt, mộng, chớp, mây.

Nên tác như đã quán.

Ở trong phần thứ năm nầy là thắng dụng thuyết pháp lợi người. Gồm hai phần: 1. Nói chung về sinh khởi. 2. Kệ tụng thích thành. Trong văn kệ có ba đoạn kinh: 1. Một câu nêu pháp đó; 2. hai câu tiếp có chín nghĩa, hiển bày tướng của Quán đó; 3. có một câu, kết để thành Quán.

Nói chín nghĩa:

1. Ánh sao không thấy, dụ cho tâm pháp năng kiến có mà không thấy.

2. Nhòa là màng mắt, chỉ thấy sắc lông nhòa chuyển động, pháp hữu vi cũng vậy, bởi điên đảo kiến.

3. Đèn: dụ thức cũng như vậy, bởi y chỉ dính mắc ở các pháp tham, ái.

4. Ảo: dụ sở y trụ xứ cũng như vậy, bởi những đồ vật thế gian nhiều loại sai biệt, không có một cái nào là thật thể.

5. Sương dụ thân cũng như vậy, bởi chỉ trụ trong một thời gian ngắn ngủi!

6. Bọt dụ những những sự việc mà mình yêu thích cũng như vậy, bởi ba pháp: Thọ, tưởng, hành là bất định.

7. Mộng dụ pháp quá khứ cũng như vậy, bởi duy chỉ có niệm.

8. Điện chớp dụ pháp hiện tại cũng như vậy, bởi khi còn chủng tử A Lại Da Thức, thì tất cả pháp làm căn bản chủng tử, không có tướng nhân trước, cho nên như vậy. Các văn khác thì đã biết.

Những cái khác hiện như sao; không thật như nhòa, sát na chóng diệt như đèn; duyên thành như ảo; vô thường dụ sương thể không như bọt; thấy thật như mộng; có dụng như chớp; không gốc như mây. Trong hai pháp đều có chín nghĩa, bất thành thật là vậy!

“Phật thuyết kinh này xong, trưởng lão Tu Bồ-đề và các Tỳ khưu Tỳ khưu ni, Ưu Bà Tắc , Ưu bà di, Bồ-tát Ma Ha Tát, tất cả thế gian trời, người, A tu la, Càn Thát Bà, đã nghe Phật thuyết đều vô cùng hoan hỷ, tín thọ phụng hành

Ở phần thứ ba, là phần lưu thông, văn gồm hai phần: 1. Nêu mười chúng; đó là người thọ nhận sự ích lợi; 2. Từ câu: “đã nghe Phật thuyết…” nói về tướng của sự ích lợi đó.

Mục Lục

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 115

BỘ KINH SỚ

I

SỐ 1693 → 1704

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

Lời Giơi Thiệu

Ngày nay, có thể nói, đại đa số Tăng Ni và Phật tử Việt Nam đều nhận thấy, một bộ Đại Tạng Kinh bằng chữ Việt là nhu cầu hết sức bức thiết, vì hai lý do:

Thứ nhất, hầu hêt các nước Phật giáo châu Á, kể cả Lào và Campuchia, đều đã có Đại Tạng Kinh riêng của họ, lẽ ra Phật giáo Việt Nam cũng đã phải có từ lâu rồi, nhưng cho đến nay vẫn chưa: điều này chứng tỏ Phật giáo Việt Nam đã thua kém Phật giáo các nước bạn rất xa. Đó là điều mà giới Phật giáo Việt Nam, đặc biệt giới xuất gia, cần quan tâm suy nghĩ.

Thứ hai, khả năng học tập, nghiên cứu Phật giáo trực tiếp qua Đại Tạng Kinh chữ Hán, có thể sẽ mỗi ngày một sút giảm dần; như vậy, nếu không có được bộ Đại Tạng Kinh chữ Việt hoàn chỉnh và gấp rút, thì e các thế hệ học Phật tương lai sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc nghiên cứu, học hỏi; và về lầu về dài, sự phát huy tinh thần Phật pháp ở Việt Nam cũng sẽ bị ảnh hưởng, nếu không nói bị hạn chế.

Chúng tôi nhấn mạnh, “Đại Tạng Kinh chữ Việt hoàn chỉnh”, có nghĩa là trước nay ở Việt Nam tuy cũng đã có một số lớn kinh điển Hán văn được dịch sang chữ Việt rồi, nhưng số đó còn rời rạc, lẻ tẻ, chứ chưa được tổ chức thành hệ thống hẳn hoi cho đúng với danh nghĩa Đại Tạng Kinh như tạng chữ Hán, để truyền trì cho đời sau, Hơn nữa, “hoàn chỉnh” còn có nghĩa là Đại Tạng Kinh chữ Việt phải gồm đủ Kinh, Luật, Luận và những tác phẩm chú thích, sớ giải v.v… của các bậc Tổ sư tiền bối cũng như của các học giả cận đại.

Nay, chúng tôi được biết, Hòa thượng Thích Tịnh Hạnh – Tiến sĩ Triết học – hiện đang ở bên Đài Loan, phát nguyện đứng ra tổ chức phiên dịch và ấn hành Đại Tạng Kinh chữ Việt. Hòa thượng đã hoạch định một chương trình phiên dịch và ấn loát quy mô, công việc đang được tiến hành một cách thuận lợi và đều đặn. Chúng tôi vô cùng hân hoan và xin nhất tâm tùy hỷ.

Nhưng đây là sự nghiệp lớn lao, công đức cũng vô lượng, không phải sức của một người có thể chu toàn được, mà phải cần sự hỗ trợ của nhiều người. Cái khó trước kia là ở chỗ đã chưa có ai đề xướng và đứng ra gánh vác trách nhiệm, cho nên dù có người muốn hỗ trợ cũng không biết hướng về đâu. Thì nay đã có Hòa thượng Tịnh Hạnh, tương

Đối đủ năng lực và điều kiện, đứng ra cán đáng công việc to lớn này, nên chúng tôi chí thành tha thiết thỉnh cầu chư tôn Hòa thượng, chư Đại đức Tăng Ni, Phật tử Việt Nam trong và ngoài nước, hãy phát đại tâm hộ trì Phật pháp, giúp đỡ Hòa thượng Tịnh Hạnh bằng hai cách:

• Tích cực tham gia công trình phiên dịch, hiệu đính, chứng nghĩa góp ý v.v…

• Hỗ trợ tài chính, tùy theo khả năng, cho công trình án loát, xuất bản v.v…

Đây là việc chung, có ảnh hưởng rất lớn đối với tiền đồ Phật giáo Việt Nam, chúng tôi ước mong quí vị sốt sắng tham gia, để phúc quả to tát này mau được viên mãn.

Sự nghiệp phiên dịch và xuất bản Đại Tạng Kinh chữ Việt, khi được hoàn thành, sẽ góp phần quan trọng trong việc phát triển nền văn học Phật giáo Việt Nam, đồng thời, giúp nâng cao địa vị của Phật giáo Việt Nam lên ngang tầm địa vị của các nước Phật giáo trên thế giới.

Nguyện cầu chư Phật, Bồ-tát, Thánh tăng, Hộ pháp, Hộ pháp thiện thần gia vị cho Hòa thượng Tịnh Hạnh và toàn thể quí vị Mạnh thường quân hộ trì Chánh pháp mau thành tựu đại nguyện.

Nam mô Hộ Pháp Chư Thiên Bồ-tát đại chứng minh.

Sài Gòn ngày 16 – 12 – 1998

Hội đồng Chứng minh

Lời Nói Đầu

Ba tạng giáo điển là kho tàng của trí tuệ Bát-nhã, là chìa khóa của sự thành tựu đạo nghiệp. Hơn mười ba thế kỷ trước, thấu triệt lẽ này, Đại sư Huyền Tráng đã phát đại hùng tâm phiên dịch kiện toàn ba tạng giáo điển, giúp Trung Quốc hồng phước sở hữu Trung văn Đại Tạng kinh.

Trải năm mươi năm ấp ủ một hoài bão tương tự, mãi đến ngày nay, chúng tôi, mới tạm hội đủ nhân duyên để thực hiện bộ Việt tạng; thành tựu ấy chẳng thể, chẳng phải do một cá nhân: nó là thành quả của một công đức cộng đồn, do nhiều trái tim, bộ óc hợp lại.

Xưa kia, sự hiện diện của Hán tạng đã góp phần to lớn vào sự nghiệp nâng cao đời sống văn hóa, tâm linh của Trung Hoa, giúp nước này đủ sức mạnh gốc rễ để đứng vững trước bao phong ba, thử thách. Nhận định về điều này, ông Phùng Hữu Lan, giáo sư Viện đại học Bắc Kinh đã viết:

“Vào thời đại Nam Bắc triều, giới tư tưởng Trung Quốc lại có sự chuyển mình lớn lao. Bởi vì lúc đó tư tưởng Phật giáo truyền vào Trung Quốc có hệ thống, người Trung Quốc đối với Phật giáo truyền vào Trung Quốc có hệ thống, người Trung Quốc đối với Phật giáo cũng thâm nhập hiểu được những huyền diệu sâu xa. Từ đó cho đến thời sơ diệp nhà Tống, những người có tư tưởng lỗi lạc nhất của Trung Quốc đều là những người nghiên cứu tư tưởng đạo Phật (khoảng năm sáu trăm năm). Tư tưởng Phật giáo vốn là sản vật của Ấn Độ nhưng được người Trung Quốc giảng giải, phần nhiều đem tư tưởng đó thâm nhập vào khuynh hướng tư tưởng người Trung Quốc, biến thành tư tưởng Phật giáo của Trung Quốc.” *

Sự hiện diện của Việt tạng đối với dân tộc ta đương nhiên cũng là như thế.

Về mặt nội dung, Việt tạng tiếp nạp cả Đại tạng Bắc truyền và Đại tạng Nam truyền. Về phần Đại tạng Bắc truyền, quan trọng nhất được chọn từ Đại Chánh Tan Tu Đại Tạng Kinh, Tục Tạng Kinh…; thêm vào những sắc thái đặc biệt của Đại tạng Tây Tạng, Nhật Bổn; những văn bản tư tưởng Phật giáo của các vị Cao tăng học giả Đông, Tây cận đại; tất cả vào khoảng một ngàn tập, mỗi tập dày một ngàn trang khổ 17x24 cm, như

———

* Trung Quốc Triết Học Sử, trang 661, xb. 1970 tại Đài Loan:

“Nam Bắc triều thời, Trung Quốc tư tưởng giới hựu hữu đại biến động. Cái ư thị thời Phật giáo tư tưởng hữu hệ thống đích du nhập, nhi Trung Quốc nhơn đối chi diệc năng hữu thậm thâm liễu giải. Tự thử dĩ hậu, dĩ chí Tống sơ Trung Quốc chi đệ nhất lưu tư tưởng gia, giai vi Phật học gia. Phật học bổn vì Ấn Độ chi sản vật, đản Trung Quốc nhơn giảng chi, đa tương kỳ gia nhập Trung Quốc tư tưởng chi khuynh hướng, dĩ sử thành vi Trung Quốc chi Phật học. “

quý vị đang có trước mắt.

Chỉ nói sơ qua, đã mường tượng được công việc thực hiện Việt tạng là khó khăn như thế nào. Thử liếc nhìn qua nước Nhật Bổn chẳng hạn: chỉ mỗi phần việc biên tập tu đính dành cho bộ Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh (vì toàn bộ Đại Tạng Trung văn và Đại Tạng Nhật Bổn đã hoàn thành từ lâu), do hai học giả Phật giáo lỗi lạc vả Nhật Bản là Cao Nam Thuận Thứ Lang (Junjiro Takakusu) và Độ Biên Hải Húc (Watanabe) chủ trì, cùng với sự cộng tác của nhiều học giả Phật giáo và Đông phương học mà phải cống hiến ròng rã mười ba năm trí tuệ tâm huyết, mới tạm gọi là hoàn chỉnh.

Việc đã đành là khó, ngàn khó vạn khó, nhưng lẽ nào thấy khó mà không làm. Tự lượng sức mình có hạn, nhưng vì mỗi phút lòng thao thức cho sinh mệnh, tiền đồ của Phật giáo và dân tộc Việt Nam, chúng tôi đã mạo muội đứng lên khởi xướng, những mong một gọi nghìn thưa: mỗi Phật tử người Việt, xin ý thức trách nhiệm của mình, tự nguyện góp phần công đức vào sự nghiệp thực hiện bộ Việt tạng này, chẳng những là một phương tiện thù thắng để hoằng dương Chánh pháp, mà còn là đối với nền văn hóa dân tộc được cống hiến vô cùng sâu rọng, cũng xứng đáng là một tôn giáo đã có mặt trên đất nước Việt Nam ngót hai ngàn năm lịch sử.

Hôm nay Việt tạng bắt đầu xuất bản, vì là lần đầu, mặc dầu chúng tôi cố gắng đến mức tối đa, nhưng chắc cũng khó tránh khỏi những khuyết điểm về hình thức lẫn nội dung; hy vọng những vị cao kiến chỉ dạy để kịp thời sửa lại trong những tập sau cũng lần tái bản. Ở đây chúng tôi xin ghi ơn những vị tiền bối đã âm thầm góp sức, cũng như nhiều vị phụng hiến trí tuệ và mồ hôi qua sáu năm và những ngày sắp tới vào công việc gian lao này. Sau hết, không quên cảm ơn Chính phủ Việt Nam trong thời gian qua, đã dành cho chúng tôi nhiều sự dễ dàng trong khi thực hiện Đại Tạng Kinh chữ Việt.

Kính chúc Quý vị vô lượng cát tường.

Viết tại chùa Pháp-bảo TP. Hồ Chí Minh

Ngày 06 tháng giêng năm Canh thìn

P.L: 2544 – (2000)

Sa môn THÍCH TỊNH HẠNH

NHỮNG QUY ƯỚC THỐNG NHẤT

TRONG PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

I- Viết hoa toàn bộ:

1. Tên người: (Phật) Vô Lượng, (vua) Tự Đức, (Thiền sư) Vạn Hạnh, (Bồ-tát) Quán Thế Âm...

2. Tên nước: Việt Nam, Trung Hoa, Thái Lan, Đài Loan...

3. Tôn Xưng danh hiệu Phật: Đức Như Lai, Bậc Chúng Hựu, Đấng Tối Chánh Giác...

4. Tác phẩm, kinh sách: luận Trung Quán, kinh Diệu Pháp Liên Hoa, kinh Trường A-Hàm...

II- Viết hoa chữ đầu:

1. Địa danh: thành Vương xá, chùa Ấn quang, rừng Thi lợi...

2. Thuật ngữ phật học được nhấn mạnh: Bát chánh đạo, Tứ thánh đế, Khổ xuất yếu thánh đế...

3. Phẩm bậc, quả vị tôn kính: Hòa thượng, Thanh văn, Duyên giác, Thái tử (nói về Phật, Bồ-tát thị hiện độ sanh; ví dụ: Thái tử Tỳ-bà-thi), Tôn giả...

4. Chủng loại: chư Thiên

5. Phương hướng: phương Đông nam, hướng Tây bắc, phía Đông thành Vương xá...

III- Viết hoa chữ đầu + gạch nối: (những từ được phiên âm từ Pàli)

1. Nhân danh: Mãn-độ-ma, Xà-ni-sa, Xá-lợi-phất...

2. Địa danh: nước Bạt-kỳ, thành Xá-vệ, cõi Diêm-phù-đề...

3. Thuật ngữ phật học được nhấn mạnh: A-lại-da, Tam-phật-đà, Ba-la-đề-mục-xoa...

4. Phẩm bậc, quả vị: Tỳ-kheo, Ưu-bà-di, A-la-hán...

5. Chủng loại: A-tu-la, La-sát, Càn-thát-bà....

IV- Gạch nối (danh từ chung được phiên âm từ Pàli)

ví dụ: đàn-việt, na-do-tha, do-tuần...

V-Số:

1. Viết thành chữ: (những số quá lớn nên chú thích thêm số)

ví dụ: hai trăm năm mươi (giới), ba mươi hai (tướng tốt), mười lăm ức bảy ngàn sáu mươi vạn (1.570.600.000)...

2. Viết thành số: số hiệu kinh, số trang dẫn

ví dụ: Đại I, trang 15, cht. 52...

VI- Đặc biệt:

- Âm "y" và "i": dù đứng một mình, đứng đầu từ hoặc ở giữa từ, hoặc sau các phụ âm: K, L,M,T,Q vẫn viết theo thói quen cũ.

ví dụ: kỹ cương, lý luận, hoàn mỹ, quy định, li ti, hoan hỷ ...

- viết là " Phạm" không viết là " Phạn" (phát âm theo chữ Brahma).

- viết là "Tuệ" không viết là "Huệ"

TP. Hồ Chí Minh, ngày 8 tháng 9 năm 2000

Sa môn Thích Tịnh Hạnh

VÀI NÉT VỀ BỘ KINH SỚ

Bộ kinh sớ được sắp xếp trong Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh từ Quyển 33 đến quyển 39, nay trước hết xin giới thiệu sơ lược về tập 33.

Như chính tên gọi đã nói lên, đây chính là phần sớ giải, luận giải về Kinh tạng mà hầu hết là của các vị Ngài sư Trung Hoa trước thuật. Riêng quyển 33 chúng tôi biên dịch ra Việt văn thành 4 tập từ tập 115 đến 118 của Linh Sơn Pháp Bảo Đại Tạng Kinh. Theo Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh, Quyển 33 được thu lục gồm 25 trước tác bắt đầu từ No 1693 đến No 1717 như sau:

No 1693 – Nhân Bổn Dục Sinh Kinh chú (1 quyển) do Ngài Đạo An soạn vào đời Đông Tấn.

No 1694 – ấm Trì Nhập Kinh chú (2 quyển), do Ngài Trần Tuệ soạn đời Ngô.

No 1695 – Đại Bát Nhã Ba La Mật Đa Kinh Bát Nhã Lý Thú Phần Thuật Tán (3 quyển), do Ngài Khuy Cơ soạn vào đời Đường.

No 1696 – Đại Phẩm Du Ý (1 quyển), do Ngài Cát Tạng soạn vào đời Tùy.

No 1697 – Đại Tuệ Độ Kinh Tông Yếu (1 quyển), do Ngài Nguyên Hiểu soạn vào đời Tân La.

No 1698 – Kim Cương Bát Nhã Kinh Sớ (1 quyển), do Ngài Trí Khải thuyết giảng vào đời Tùy.

No 1699 – Kim Cương Bát Nhã Sớ (4 quyển), do Ngài Cát Tạng soạn vào đời Tùy.

No 1700 – Kim Cương Bát Nhã Kinh Tán thuật (2 quyển), do Ngài Khuy Cơ soạn vào đời Đường.

No 1701 – Kim Cương Bát Nhã Kinh Sớ Luận Toán Yếu (2 quyển), do Ngài Tông Mật soạn thuật vào đời Đường, Ngài Tử Tuyền chỉnh biên lại vào đời Tống.

No 1702 – Kim Cương Kinh Toán Yếu San Định Ký (7 quyển), do Ngài Tử Tuyền soạn vào đời Tống.

No 1703 – Kim Cương Bát Nhã Ba La Mật Đa Kinh Chú giải (1 quyển), do Ngài Tông Phòng và Như Khởi đồng chú giải vào đời Minh.

No 1704 – Phật Thuyết Kim Cương Bát Nhã Ba La Mật Kinh Lược Sớ (2 quyển), do Ngài Trí Nghiễm soạn thuật vào đời Đường.

No 1705 – Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã Kinh Sớ (5 quyển), do Ngài Trí Khải thuyết, Ngài Quán Đỉnh ghi vào đời Tùy.

No 1706 – Phật Thuyết Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã Ba La Mật Kinh Sớ Thần Bảo Ký (4 quyển), do Ngài Thiện Nguyệt soạn thuật vào đời Tống.

No 1707 – Nhân Vương Bát Nhã Kinh Sớ (6 quyển), do Ngài Cát Tạng soạn thuật vào đời Tùy.

No 1708 – Nhân Vương Kinh Sớ (6 quyển), do Ngài Viêm Trắc soạn thuật vào đời Đường.

No 1709 – Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã Ba La Mật Đa Kinh Sớ (7 quyển), do Ngài Lương Bí soạn thuật vào đời Đường.

No 1710 – Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh U Tán (2 quyển), do Ngài Khuy Cơ soạn thuật vào đời Đường.

No 1711 – Phật Thuyết Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh Tán (1 quyển), do Ngài Viên Trắc soạn thuật vào đời Đường.

No 1712 – Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh Sơ Lược Sớ (1 quyển), do Ngài Pháp Tạng soạn thuật vào đời Đường.

No 1713 – Bát Nhã Tâm Kinh Lược Sớ Liên Châu Ký (2 quyển), do Ngài Sư Hội soạn thuật vào đời Tống.

No 1714 – Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh Chú Giải (1 quyển), do Ngài Tông Phòng và Như Khởi đồng chú giải vào đời Minh.

No 1715 – Pháp Hoa Kinh Nghĩa Ký (8 quyển), do Ngài Pháp Vân soạn thuật vào đời Lương.

No 1716 – Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Huyền Nghĩa (20 quyển), do Ngài Trí Khải thuyết vào đời Tùy.

No 1717 – Pháp Hoa Huyền Nghĩa Thích Tiêm (20 quyển), do Ngài Trạm Nhiên soạn thuật vào đời Đường.

Trong quyển 33 này, chúng ta thấy đa phần là chú thích sớ giải các kinh như: Kim Cương Bát Nhã Ba La Mật Đa, Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã Ba La Mật Đa, Bát Nhã Tâm Kinh và cuối cùng là bộ kinh giá trị: Diệu Pháp Liên Hoa. Những bộ kinh nêu trên đều có các trước tác của Ngài Trí Khải, đời Tùy (hoặc do ngài thuyết giải, soạn thuật, hoặc do đệ tử của ngài ghi lại) Như No 1698 – Kim Cương Bát Nhã Kinh Sớ (1 quyển). Đây là bộ sách chú thích kinh Kim Cương Bát Nhã xưa nhất hiện còn. No 1705 – Nhân Vương Hộ Quốc Bát Nhã Kinh Sớ 5 quyển, ngài Trí Khải giảng, đệ tử Quán Đỉnh ghi. No – 1716 Diệu Pháp Liên Hoa Kinh Huyền Nghĩa (20 quyển) cũng ngài Trí Khải giảng, đệ tử Quán Đỉnh ghi. Đây là bộ luận giải có giá trị học thuật dành cho những học giả nghiên cứu Phật học. Sách này giả thích đề kinh “Diệu Pháp Liên Hoa” và nói rõ nghĩa lý sâu xa mầu nhiệm của Kinh. Nội dung chia làm 2 phần: Thất phiên cộng giải và Ngũ trùng huyền nghĩa (Thích danh, Biện thể, Minh tông, Luận dụng, Phân giáo) được chia làm 2 môn Thông và Biệt để giải thích. Ngoài ra, bộ luận Kim Cương Bát Nhã Kinh Sớ (2 quyển) của ngài Trí Nghiễm soạn vào đời Đường cũng rất thịnh hành lúc đương thời. Ngài Trí Nghiễm là Tổ thứ hai của Tông Hoa Nghiêm, cho nên Ngài đã đứng trên lập trường “Đồng giáo nhất thừa” của Hoa Nghiêm mà giải thích kinh Bát Nhã. Đây cũng là kiến giải độc đáo của Ngài. Ngoài ra, các bộ: No 1699 Kim Cương Bát Nhã Sớ (4 quyển) do ngài Cát Tạng soạn vào đời Tùy, No 1700 Kim Cương Bát Nhã Kinh Tán Thuật (2 quyển), do Ngài Khuy Cơ soạn vào đời Đường đều là những luận giải có giá trị.

Tóm lại, bắt đầu từ quyển 33 cho đến quyển 39 đều là chú giải các kinh điển Đại thừa của các Tổ sư, Thiền sư Trung Hoa đứng trên lập trường luận thuyết tông phái riêng biệt của mình. Do đó chúng ta có thể học hỏi và mở rộng kiến giải về kinh điển Đại thừa rất nhiều.

Ban Biên Tập

MỤC LỤC

(BỘ KINH SỚ 1 – TẬP 115)

SỐ 1693 – CHÚ KINH NHÂN BẢN DỤC SANH ........................................................ 3

SỐ 1694 – CHÚ KINH ẤM TRÌ NHẬP ....................................................................... 33

QUYỂN THƯỢNG ......................................................................................................... 35

QUYỂN HẠ ..................................................................................................................... 65

SỐ 1695 – THUẬT TÁN VỀ PHẦN LÝ THÚ BÁT NHÃ CỦA KINH ĐẠI BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA 87

QUYỂN 1: ........................................................................................................................ 89

QUYỂN 2: ...................................................................................................................... 131

QUYỂN 3: ...................................................................................................................... 168

SỐ 1696 – ĐẠI PHẨM DU Ý ...................................................................................... 213

SỐ 1697 – ĐẠI TUỆ ĐỘ KINH TÔNG YẾU ........................................................... 231

SỐ 1698 – KIM CANG BÁT NHÃ KINH SỚ ........................................................... 251

SỐ 1699 – KIM CANG BÁT NHÃ SỚ ...................................................................... 279

QUYỂN 1: ...................................................................................................................... 281

QUYỂN 2: ...................................................................................................................... 320

QUYỂN 3: ...................................................................................................................... 348

QUYỂN 4: ...................................................................................................................... 377

SỐ 1700 – KIM CANG BÁT NHÃ KINH TÁN THUẬT ........................................ 411

QUYỂN THƯỢNG: ...................................................................................................... 413

QUYỂN HẠ: .................................................................................................................. 462

SỐ 1701 – KIM CANG BÁT NHÃ KINH SỚ LUẬN TOẢN YẾU ....................... 509

QUYỂN THƯỢNG: ...................................................................................................... 511

QUYỂN HẠ: .................................................................................................................. 541

SỐ 1702 – KIM CANG KINH TOẢN YẾU SAN ĐỊNH KÝ .................................. 411

TỊNH TỰ: ....................................................................................................................... 569

QUYỂN 1: ...................................................................................................................... 570

QUYỂN 2: ...................................................................................................................... 601

QUYỂN 3: ...................................................................................................................... 635

QUYỂN 4: ...................................................................................................................... 664

QUYỂN 5: ...................................................................................................................... 699

QUYỂN 6:....................................................................................................................... 734

QUYỂN 7: ...................................................................................................................... 751

SỐ 1703 – KIM CANG BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA KINH CHÚ GIẢI .............. 771

SỐ 1704 – LƯỢC SỚ KINH KIM CANG BÁT NHÃ BA LA MẬT ĐA ............... 807

QUYỂN THƯỢNG: ...................................................................................................... 809

QUYỂN HẠ: .................................................................................................................. 835