Đại Tập 146 · Bộ Luận Sớ I · Số 1816–1820 (Quyển Thượng–Trung–Hạ)

Ngài Thiên Thân giải thích không thể suy nghĩ bàn luận vì thị hiện khó suy nghĩ bàn luận, còn không thể xứng lượng, vì chỉ có bậc Đại nhân chẳng cùng người Hai Thừa , chỉ có Phật mới biết được, vì là trụ đệ nhất đại thừa về chúng sinh mà nói, chẳng vì người Hai Thừa , người Hai Thừa không thể nói cho người khác nghe và tu hành, trong phần nói lại về không thể xứng lượng thì.Trong Ba thừa cao quý gọi là Tối thượng thừa, Chân đế gọi là Vô thượng thừa. ở đây cùng kinh năng đoạn đồng gọi là Tối thượng, Lưu-chi La-thập đều gọi là Đại thừa, chướng thanh tịnh nên gọi Tối thắng là thừa, Lưu-chi La-thập gọi là Tối thượng thừa. Đây và Năng Đoạn gọi là Tối thắng thừa, còn chân đế gọi là Vô đẳng thừa. Nói về thể của thừa y Luận sẽ biết, vì hai nói kia như thế nào có thể rõ. Ý trong dứt này là Phật nói Đại thừa trong ba thừa gọi là Tối Thượng thừa vì hai hạng còn lại chẳng bì kịp. Tức là pháp đốn ngộ Đại thừa căn tánh đã nói gọi là Tối thượng thừa, vì so sánh với hai bậc dưới gọi là Thượng. Chúng sinh trông mong tìm cầu pháp này nên

nói nhân phát tâm Tối thượng thừa, vì trong tánh bất định đã nói pháp căn tánh Đại thừa gọi là Tối Thắng thừa, vì lìa được hai chướng. Nếu lìa hoặc chướng chưa hề theo trí chướng gọi là thừa kém cỏi.

Nay học Nhất thừa mới lìa được hai chướng, gọi là Tối Thắng thừa. Nhân mong cầu pháp này là người theo gọi phát Tối Thắng thừa, vì thế các luận chép kinh Bát-nhã chỉ vì nhân cầu Đại thừa mà nói. Đại thừa và nhất thừa tuy tánh không khác vì y theo căn tánh đó thẳng đến gần hai thứ khác nhau sở cầu sở học đặt riêng hai tên, điều này thật ra chẳng khác nhau. Cho nên, kinh Thắng-nan chép: Nhất thừa là Đại thừa, Đại thừa là Phật thừa.

Theo ngài Thiên Thân nói Đại thừa còn gọi là Tối diệu, vì Đại thừa tu hành cao quý, ý nói Đại thừa là hơn, vì tu hành vượt hơn Tin Tiểu thừa thì chẳng được nghe điều này , bày theo tỏ hy theo vọng nghe mà tin pháp, trong kinh khen tu hành, dưới đây là ba giải thích riêng,gồm vô lượng Văn kinh tuy có khác nhau chút đỉnh nhưng đồng với Năng Đoạn của Chân Đế. Lưu-chi, La-thập tuy có chia thành ba nên xem xét lại số thứ tự trong kinh Hoa Nghiêm.

Theo Thiên Thân thì hiển bày tánh đầy theo đủ Phước đức , theo dưới đây có bốn:

1. Phước đức đầy theo đủ. Chính là văn này.

2. Thọ trì pháp chân thật, nhiệm mầu.

3. Hàng Tiểu phẩm không có khả năng nghe pháp.

4.Có ngã nhưng chẳng thể nghe do thọ trì pháp chân thật,mầu nhiệm,ẩn chứa trong tâm. Tức là hai vai gánh vác Bồ-đề, nhưng tính ưa pháp Tiểu thừa, tin hiểu người không mà chẳng ngộ Pháp không. Người Hai Thừa có pháp chấp nên không thể nghe, ngoại đạo phàm phu chấp có ngã tự cho là Bồ-đề. Người pháp ràng buộc, chấp đắm, chẳng cầu hai không cũng không thể nghe.

Thứ tư: trong phần Trời v.v.... cúng dường đầu tiên phối hợp thuộc về kinh, sau là giải thích . Nghi thức cúng dường tháp là xỏ hoa thành xâu đeo trên cổ, nay bỏ vào tháp đồ hương, ma tử bạch đàn trầm hương hòa với nước trộn lại để trét lên tháp. Mạt hương: Cây theo chiên đàn và trầm nghiền nát để rải trong tháp, ngoài ra có thể biết, ngoại tài trong kính lược bỏ chẳng khen ngợi.

Địa thứ năm là trong: diệt tội có hai: đầu tiên nêu ra để phối hợp với kinh, sau theo sự gạn hỏi để giải thích . Văn kinh chia làm hai phần là:

Nêu khinh rẻ, và giải thích lý do. Nhưng diệt tội là chuyển nặng

thành nhẹ, bị nhân quở trách mắng chưởi, tức là đương lai không trở lại địa ngục chịu khổ cũng được Bồ-đề. Đối với pháp luận mà chép nghiệp có năm thứ:

1. Nhân giáo sắc.

2. Đất khuyến thỉnh.

3. Chẳng biết điều gì.

Ba thứ trước tuy tạo tác nhưng không lớn thêm, chẳng chịu quả dị thục. Nếu có ba nghiệp này thì, lúc thọ trì kinh tất cả đều diệt, vì nghiệp chẳng thọ báo nhất định.

4.Chấp đắm căn bản.

5.Điên đảo phân biệt.

Hai nghiệp này năng tạo tác sẽ thêm lớn, vì chắc chắn chịu quả dị thục. Là Nghiệp đời trước, sau đây là hai định thọ dị thục, khi dị thục quyết định hay thuộc hề bất định. Vì sao? Vì quả báo quyết định, chuyển nặng thành nhẹ do thời không nhất định đọa vào đường ác giúp cho nhân thọ. Trong bốn nghiệp bất định thứ tư có ba, là câu thứ hai và hai câu còn lại tất cả đều diệt. Ba định nghiệp nầy giải thích thế nào? Kinh Niết-chép Chưa nhập vào ngã pháp gọi là nghiệp quyết định,

đã nhập vào ngã pháp gọi là nghiệp bất định. Do đây mà vua A-Xà-thế sinh quả báo năm tội nghịch, thời báo đều nhất định, gặp Phật sám hối đọa, nghe kinh tiểu thừa. Vì đầu tiên sám hối vào địa ngục Phách Cúc, chuyển nặng thành nhẹ, sau đó nghe kinh Đại Thừa chí thành sửa đồi thì năm tội nghịch tiêu diệt. Cho nên nhập vào pháp Phật gọi là nghiệp bất định.

Nếu y theo theo nghĩa này trong đây lại nói thọ trì vừa chừng, nếu tâm chí thành tha thiết thì tất cả đều diệt. Nhưng kinh Du-già chép thì chưa được giải thích thoát gọi là nghiệp quyết định, đã được giải thích thoát gọi là nghiệp bất định nghĩa là chứng quả A-la-hán gọi là được giải thích thoát. Tất cả không thọ,nhưng nói A-la-hán, Ca-Lưu- Đà-di và Chỉ Mạn.v.v..., hoặc hai quả định trước được Vô học, đặt tên theo sự chứng đắc quả cao quý gọi là A-la-hán. Hoặc thật sự vô học thị hiện chịu quả khổ dị thục của nghiệp ác. Không như thế thì bất thiện lìa dục đã không, làm sao Vô học mà được quả kia? Kia có chịu khổ nhưng chẳng phải quả bất thiện, văn kinh luận khác nhau nhưng y theo hai chỗ đều hiểu như nhau. Do luận y theo kinh, luận y theo tất cả nghiệp sám hối hay không sám hối hoặc định nghiệp hay bất định nghiệp, chẳng phải do tâm cao quý nghe pháp Đại thừa chí thành tha thiết, như khi chưa sinh tâm oán thù... Cho nên kinh Du-già chép: Trong nghiệp bất

định sám hối, sẽ làm tổn giảm chuyển nghiệp, nên trước khi chưa sám hối gọi là Định nghiệp. Nếu sám hối rồi thì gọi nghiệp bất định, lấy kinh làm chánh, theo kinh y theo. Luận chép có bốn nghiệp, quả báo định, bất định pháp môn là nhất định, đã nói sám hối tổn giảm gọi là bất định. Vì trong nghiệp bất định có pháp sám hối này . Vì vậy theo các chỗ đều nói gây ra nghiệp chịu quả báo là quyết định, thần lực của Chư Phật cũng không thể chuyển đổi được, cả ba đều có chung một nghĩa.

Kinh dạy: Diệt chung chỉ dùng Đại thừa, về lý cũng chẳng trái nhưng y theo thuyết trước thì chỉ nói gây ra nghiệp, chắc chắn phải chịu quả báo. Tự mình chẳng ăn năn thì thần lực cũng chẳng giúp ích gì được, không nói tự sám hối mà nhất định chịu báo, nhậm vận hiểu thủ chứng. Nhân trí nghiệp nặng gọi bất định, nếu nhập thánh rồi và nghe chánh pháp, tâm tự sám hối, mà nghiệp báo không chuyển thì tất cả chúng sinh chẳng chứng Thánh.

Sau này Tổ sư dạy theo tất cả chúng sinh thường là nghiệp bất định còn định nghiệp rất ít, cho nên được nhập Thánh. Chẳng phải bày theo ra định nghiệp giúp cho bất định mới được nhập Thánh. Nếu định nghiệp thành nghiệp bất định, đầu tiên định vô tánh, sau thành bất định mà cũng có tánh lại thành lỗi lớn.

Có nhân văn hỏi: Những nhân có trì kinh, đọc tụng, tu hành lẽ ra la người, được cung kính cúng dường, được quả đại trí, lại bị khinh khi tổn thất, báo tốt đẹp gì mà lại vời lấy ác báo?

Theo đây giải thích: Khi tu hạnh tốt bị khinh thường, do nghiệp ác đời trước này có kết quả phải đọa đường ác, nhờ hạnh trì kinh mà chuyển nặng thành nhẹ, chẳng phải do trì kinh lại chiêu cảm vời ác báo. Có chỗ giải thích rằng: Đây là Đảnh vị, trước gây ra nghiệp ác chưa tránh khỏi đường ác, đời nay thọ trì giảng nói kinh mới không chịu quả báo, theo lý là không đúng. Theo kinh Hoa Nghiêm quyển mười bảy theo nói mới phát tâm trụ vô thượng chủng tánh Phật Pháp Vương gia ba đời, tất cả Đức Như-lai và các Bồ-tát nhờ đây sinh pháp thân mầu thanh tịnh, ứng hiện nhiều thân như nhà ảo nói. Chỗ nào chúng sinh ưa thích đều hiện thân, hoặc làm chúng sinh mà rốt ráo Bồ-tát. Hoặc lại hiện sơ sinh, xuất gia, tu hành, học đạo, hoặc ở dưới cây theo thọ vương tự nhiên thành Chánh Giác, hoặc vì chúng sinh thị hiện nhập Niết-bàn. Cảnh giới sâu xa mầu nhiệm chân thật của Phật như thế, nếu chúng sinh suy theo nghĩ mê loạn tâm phát cuồng. Năng lực tự tại tam-muội của các Bồ-tát rất sâu xa vô lượng na-do-tha, trong một niệm đều có klhả năng vào nhập. Quán sát mười phương các thế giới như thế trang

nghiêm thanh tịnh tất cả cõi nước mà tâm chẳng mê đắm, tám tướng sơ tâm Bồ-tát hiện hóa trang nghiêm tịnh độ. Nếu có nhân phát tâm thì không còn lui sụt, càng chẳng tạo ra năm nghiệp Vô gián, không đọa địa ngục. Trụ trong pháp thứ tư, thứ tư là sinh quý chân Phật tử, theo chánh pháp của các hiền thánh mà được sinh khởi, chẳng chấp đắm các pháp có không, lìa bỏ sinh tử, ra khỏi ba cõi, lại không lui sụt ngôi vị làm người. Sau càng chẳng gây tạo và chẳng cùng vô minh đọa vào ba đường ác,.v.v...., trong hạnh thứ tám được mười món Vô tận tạng. Giới thứ hai vô tận tạng, không thọ giới ngoại đạo, chẳng gây ra năm nghiệp Vô gián, giới đều đầy theo đủ chẳng hủy theo phạm một giới nào. Dứt này nói mới phát tâm sẽ có lui sụt. Trụ thứ sáu trở xuống sẽ dứt gốc lành gây ra nghiệp Vô gián. Ngài Xá-lợi-phất.v.v... thuở xưa phát tâm Đại thừa trải qua sáu mươi kiếp, lui sụt tâm Đại thừa về sau trôi lăn trong năm đường. Vì thế kinh Pháp Hoa chép: Bỏ cha trốn đi hơn năm mươi năm kinh Chánh Pháp Hoa nói năm đường sinh tử. Kinh Anh Lạc: nói như pháp hội đầu tiên của ta có tám muôn nhân thối tâm như Thiên Tử Tịnh Mục, Vương Tử Pháp Tài, Xá-lợi-phất., v.v... muốn nhập vào Trụ thứ sáu nhưng vì gieo trồng nhân duyên ác nên lui sụt xuống đường phàm phu tội ác bất thiện, vào ngoại đạo, gây ra năm tội nghịch sinh đại tà kiến, không có tâm ác thì chẳng tạo. Sau Địa thứ bảy trụ mới là giai vị Không lui sụt , không làm Hai Thừa , chẳng gây năm tội nghịch, không đoạ địa ngục phải vào các đường còn lại.

Trong vị Hồi hướng Địa thứ bảy theo của kinh Hoa Nghiêm, ba phẩm gốc lành tu tập rốt ráo chứa nhóm nuôi lớn mở, rộng hạnh vị, hay trụ nhẫn lực đóng cửa đường ác, từ đó về sau không đọa trong ba đường ác. Vì sao đến Đảnh vị còn đọa đường ác? Nay tu vô tướng mới không vào đường ác, chưa dứt phân biệt, người Hai Thừa ở vị Noãn không dứt gốc lành, Đảnh vị không đọa đường ác. Chỉ tu một, hai, ba đời còn có thể như vậy theo huống chi Bồ-tát lại ở Đảnh vị, đủ một đại kiếp lại đọa đường ác. Chắc chắn không có việc ấy, ở đây vì các Bồ-tát nhập Đảnh vị, giúp họ tu tập khen ngợi pháp cao quý, làm cho các Bồ-tát trụ thứ sáu thối tâm trước nhập đệ Thật Trụ thành vị không lui sụt . Lục Hồi hướngtrở xuống vào ba đường ác, nghe pháp tinh tấn tu hành nhập vào Địa thứ bảy Hồi hướng chẳng đọa đường ác. Pháp đã như vậy, cho nên bấy giờ nên tinh tấn tu thành tựu thắng trí. Nhiếp Đại Thừa chép: nhờ năng lực huân tập tánh nghe sinh tịnh tâm xuất thế, lúc chưa sinh tâm đã có khả năng đối lại với pháp phiền não kiết sử. Cái thứ ba trong bốn cái (kiết sử) đã gây ra tất cả nghiệp ác chiết hoại đối trị. Loại kinh

Bát nghiệp chép:Ba thời căn bản gia hạnh hậu khởi điều có điều không phiền não điều là một câu. Hai hữu một vô có ba trường hợp.

1. Một định báo.

2. Một tác nghiệp.

3. Sáu bất định.

Trong Kinh Niết-bàn phẩm ba mươi mốt chép: Tất cả tác nghiệp có nhẹ có nặng. Hai loại này mỗi thứ có hai nghĩa là định, và bất định, cho đến hoặc có nghiệp nặng có thể chịu báo nhẹ nghĩa là nhân trí đã gây ra nghiệp. Đây là trí tạo nghiệp. Tạo nặng chịu nhẹ bài tùng thứ mười trong Nhiếp Luận: Cõi hữu tình bao trùm khắp nơi, có đủ chướng mà thiếu nhân , hai thứ quyết định chuyển, Chư Phật không tự tại.v.v... đều nên xét lại văn. Do văn này dựa vào đoạn trước như mới phát tâm không lui sụt, sau có khả năng từ tám tướng chuyển hóa đến Thập Tín. Vì Tín bất thối thứ sáu không dứt mốt gốc lành, đến Trụ thứ tư không khởi phân biệt, chẳng cùng vô minh ngã kiến tướng.v.v... càng không gây ra nghiệp đường ác để đọa vào đường ác. Nếu trước thối tánh đến Địa thứ bảy Trụ mới trụ không lui sụt , không vào địa ngục, từ đó về sau chẳng ngại vào các đường ác. Kinh Hoa Nghiêm không nói Thập Tín cho nên giải thích như thế. Đến địa vị Hồi hướng Địa thứ bảy theo mới vào ba đường ác, tất cả chỗ không đọa. Sau khi nhập Sơ địa, Noãn sinh, Thấp sinh thường không thọ thân trong ba đường ác, được làm thân người.

Giải thích thích theo câu hỏi: Lại nói bị người khinh rẻ, ở đây giải thích Khinh rẻ trong kinh này rằng theo Lưu-chi La-thập chỉ có một kh- inh rẻ, ở đây và kinh Năng Đoạn đều có hai. Chân đế vốn nói bị khinh rẻ.v.v... đều khinh rẻ, giết, đánh, trộm cắp dâm dục việc đó chẳng phải một, nên quán lý này để hiểu câu hỏi về nhân quả.

Theo ngài Thiên Thân vì thị hiện xa lìa tất cả chướng, vì sao bị người khinh rẻ mà lại xa lìa các chướng. Vì có công đức lớn, chẳng những tội diệt mà cũng được Bồ-đề, khởi lên sự hiểu biết sâu xa như vậy theo vì tín tâm cao siêu.

Theo bản của Chân Đế: Nghiệp tội và quả báo khổ đời trước bị tiêu diệt, ngoài ra bản chỉ nói tiêu diệt nghiệp tội, chẳng nói qua diệt, do nghiệp đã tiêu, quả báo tự nhiên không phải chịu, cho nên không nói. Đoạn trước đã nói do nhân duyên này sinh ra vô lượng A-tăng-kỳ, v.v...trở xuống là giải thích lại phần thứ hai ở trước thuộc phần Phước đức , văn chia làm hai: Thứ nhất là trình bày theo nguyên do vì sao có kinh nầy, thứ hai oai lực dưới đây giải thích phối hợp với oai lực. Là

giải thích lại Phước nhiều, giúp sinh tâm vui vẻ ưa thích, giải thích phối hợp oai lực có hai: Một là nêu lên, hai là phối hợp, trong phối hợp có ba: Một là năng oai lực; hai là phối lặp với nhiều oai lực; ba là/ Nói người nào là năng nói . Trong oai lực, đầu tiên là văn phối hợp, thứ hai là văn giải thích , thứ ba là giải thích nghĩa vặn hỏi. Gặp Phật Nhiên Đăng thì, Phật Thích-ca trụ địa, thứ tám cho nên nói A-tăng-kỳ kiếp. Quá A-tăng-kỳ vì lại hơn trước, nghĩa là nói từ Địa thứ bảy đến Sơ địa, đầu tiên gặp Phật Bảo kế đến nay thành Phật đã hai đại kiếp. Đây là đối với bậc Thánh so sánh sự cúng dường, hoặc lại hơn trước cho đến kiếp sơ, đầu tiên gặp Phật Thích-ca đến nay trải qua ba đại kiếp. Cho nên trong luận Câu Xá có bài tụng:

“Qua ba vô số kiếp,

Trái ngược gặp Thắng Quán

Phật Nhiên Đăng, Bảo Kế

Thích-ca Mâu-ni”.

Theo Tông nói kia, kiếp sơ gặp Phật Thích-ca Mâu-ni, từ đó về sau cúng dường năm muôn bảy theo ngàn Đức Phật. Đến kiếp thứ hai gặp Phật Bảo Kế. Từ đó về sau cúng dường sáu muôn bảy theo ngàn Đức Phật. Đến kiếp thứ ba đầu tiên gặp Phật Nhiên Đăng và cúng dường từ đó về sau là bảy theo muôn bảy theo ngàn vị Phật. Đủ ba đại kiếp, trăm kiếp tu nghiệp tướng tốt, đầu tiên gặp Phật Tỳ-bà-thi, ở đây nói Phật Thắng Quán chỉ do đứng nhón một chân mà vượt qua chín kiếp. Cho nên kinh chép: chín mươi mốt kiếp Phật Tỳ-bà-thi, từ đó về sau ba mươi kiếp gặp Phật Thi-khí, Phật Bệ-thấp-bà, đến khi đủ kiếp thứ chín mươi mốt sẽ gặp ba vị Phật ở kiếp Hiền trong quá khứ. Đây là nói trong kiếp Trụ, năm kiếp đầu không có Phật ra đời, kiếp thứ sáu có Phật Câu- Lưu-tôn, kiếp Địa thứ bảy theo có Phật Câu-Na-Hàm-Mâu-Ni, kiếp thứ tám có Phật Ca-diếp, kiếp thứ chín hiện nay có Phật Thích-ca ra đời.

Theo Đại Thừa, sự Chân Đế giải thích: Trong đại kiếp đầu tiên cúng dường năm Hằng hà sa Đức Phật, kiếp thứ hai cúng dường sáu Hằng sa Đức Phật, kiếp thứ ba cúng dường bảy theo hằng hà sa Đức Phật. Theo kinh Niết-bàn, Tứ Bồ-tát trước sau tính chung cúng dường hai mươi sáu hằng sa Đức Phật mới chứng Bồ-đề. Nay bản Lưu-chi thì: Ở trước Phật Nhiên Đăng thì gặp tám mươi tư ức-na-do-tha trăm ngàn Chư Phật. Theo bản ngài La-thập thì gặp tám trăm bốn ngàn muôn ức Na-do-tha Chư Phật. Theo kinh Năng Đoạn gặp tám mươi tư câu-chi-na- do-đa trăm ngàn Chư Phật, tính ra tên tuy có hơn mà số có lớn nhỏ đều chẳng trái nhau. Chỉ y theo một vị đã gặp mà nói, đều y theo nói chung,

lý giáo khó biết. đầu tiên Bồ-tát khác y theo theo giới hạn được thấy một trăm Đức Phật. Trăm Đức Phật tức trăm trăm ức, như thế từ giai vị ấy trở lên gặp Phật rất nhiều, vì sao trong đây chỉ nói từng ấy? Cho nên biết y theo theo một vị đã gặp, thì bản La-thập chỉ có một A-tăng-kỳ, không nói quá A-tăng-kỳ, các bản khác đều có. Gần gũi là cúng dường, như đoạn trước đã nói gần gũi bạn lành không luống uổng: Vì không lìa sự cúng dường, hành pháp cúng dường thực vì thường chẳng lìa bỏ, kia thực hành hạnh Phước vì nhân trí này chẳng thể sánh lường.

Ngài Thiên Thân giải thích: Dưới đây là thứ tứ chỉ bày theo sự mau chứng Bồ-đề, vì có nhiều Phước đức trang nghiêm mau chóng đầy theo đủ, xem văn kinh này và so sánh với kinh Pháp Hoa thấy giống nhau, vì thật tướng quán chiếu thì đồng với nhất thừa, chính là Trung đạo. Trong phần Đa Lực: một Vì nhân cuồng loạn nên sinh ra bịnh điên cuồng, hai là lại chẳng phải quả cuồng cũng sinh tâm loạn, vì thế không nói đầy theo đủ. Do văn kinh có cuồng loạn nói hai cho nên không giải thích riêng. Trong ai là người năng nói Phước thể và quả cả hai đã khó So sánh chỉ có Phật mới biết được, do ngoài chẳng lường được. Luận của Thiên Thân điều này là thành thế lực lớn Địa thứ năm, được quả báo nhiệm mầu rộng lớn. Cái gọi là nhiếp thọ quả bốn vị vua trời, Phạm Vương, Đế-thích... vì thành tựu thế lực. Tức là nói về được Địa tiền, sinh lên tầng trời bốn vua trời kia, ngay theo bằng với Mười địa đắc quả Thập vương. Nếu nhân nghe điều này mà tâm mê loại do quả báo đó không thể suy nghĩ bàn luận vì đều là thắng diệu, thị hiện chẳng phải cảnh giới tư lương, trên đây đều nói về sự tu hành thành tựu được nghiệp công đức này .

Thứ mười một là xa lìa tự chấp chứng nhập vào vị gia-hạnh. Hai vị Noãn, Đảnh khởi đầu quán xét sở thủ vô tác, lúc quán bốn tầm tư hơi lâu, văn trước là nhập Noãn Vị nhân chấp, vị đó nhờ tu chứng rồi, nên riêng tu quán an lặp hữu tình và làm lợi ích. Mặc dù chiết phục cả hai chấp phân biệt nhưng vẫn có khởi đôi chút về hai chấp Câu Sinh, ngã năng trụ tâm, tu hành điều phục chướng, độ chúng sinh bình đẳng. Sở trụ. Sở hành, sở phục chướng là sở thủ, tâm là năng thủ, sở thủ chưa dứt thì hoàn toàn chưa điều phục được năng thủ. Ta có khả năng trụ như thế mà tu hành v.v..., hai thủ đều có, ta có năng thủ, nên gọi là Tự thủ.

Quyển trước gọi là lúc chứng đạo xa lìa sự hỷ động, do được tu tuệ, hạ phẩm bốn quán tầm tư không có sở thủ, bèn sinh tâm kiêu mạn ta chứng đắc, hỷ động v.v….. sinh khởi, chấp có tự ta có khả năng thực hành hạnh này , nên gọi là Tự thủ. Tâm sinh vui mừng, trạo cử, cống

cao gọi là hỷ động, lúc hỷ động khởi đang ở Noãn vị, dứt được hỷ động này liền nhập Đảnh vị. Quyển này đầu tiên là nêu tên, lìa không tự nhiếp, ấy buông lung liền sinh phiền não, gọi là không tự nhiếp. Nhiếp cẩn nhiếp, nghĩa là tự nhiếp giữ, không tự nhiếp giữ gọi là không tự nhiếp.

Nay ở Đảnh vị, quán lại sở thủ vô tác, trên đây tầm tư quán gọi là Tự nhiếp.

Văn luận chia thành hai. Một là: nêu phối hợp; hai là: giải thích kinh, trong giải thích chia làm ba.

1. Ý là văn hỏi tức giải thích kinh, đầu tiên văn nêu ra để trả lời.

2. Giải thích tức chẳng phải Bồ-tát.

3. Giải thích không có chút pháp gọi là Phát Thú.

Trong ý hỏi đáp chia làm ba: Một là hỏi, hai là đáp, ba là dẫn kinh để chứng minh thành tựu. Sơ địa gọi là chứng đạo, trong chứng đạo chứng không có hai thủ, kia tướng sáng hiện trước Noãn vị, đầu tiên đắc vô sở thủ, tương sáng mới hiện khởi liền sinh hỷ động ta có khả năng trụ, trong luận chép bốn ngã năng trụ là đầu tiên ba hạnh tự lợi, sau là một hạnh lợi tha, không mê đắm do ba hạnh là tự lợi, sau mới là lợi tha. Tự lợi đã thành tựu, lợi tha cũng tròn đầy , hoặc bất luận tự lợi, lợi tha đều có ba hạnh, vì thế văn đều đáp đầy theo đủ cả ba hạnh.

Theo ngài Thiên Thân do tâm Bồ-đề có ba. đầu một hạnh lợi tha, sau hai hạnh tự lợi, cho nên văn trước sau trả lời riêng. Ba lần gạn hỏi đều dẫn giáo pháp để thành tựu, sở trụ sở hành, sở hàng phục sở thủ. Và tâm là ba tâm kia tức năng thủ. Noãn vị còn có hai thủ, cho nên muốn dứt bỏ phải dứt bỏ sở thủ. Ngài Tu Bồ-đề hỏi Phật: Dẫn Mười địa thắng hạnh nói phá trừ chấp kia giúp cho tiến nhập Đảnh. Luận do Thiên Thân soạn vì sao đoạn trước nói ba thứ tu hành, nay sẽ nói lại, bài kệ ghi:

“Đối nội tâm tu hành

Còn ta là Bồ-tát ”.

Đó là làm chướng tâm, trái với đạo bất trụ, cũng giống với luận nầy. Đáp ba câu hỏi đầu, dường như đồng với văn này , “sở” hoàn toàn khác. Nếu Bồ-tát đối với tự thân ba thứ tu hành, sinh tâm như thế này ta trụ nơi tu hành có khả năng hàng phục tâm sinh ra phân biệt này thì làm chướng ngại tâm hạnh Bồ-đề và tâm phá hoại, không trụ nơi đạo vì như trí biết, đó là hạnh Bồ-đề. Còn chướng tâm vì khởi tâm kiêu mạn sau khi dứt chướng hậu Đảnh tâm, tâm này bất sinh. Sơ địa không trụ đạo

cũng không khởi đắc chứng, vì cả hai trái nghịch gần tâm và xa đạo, tức do Noãn vị còn tồn tại ngã. Sinh tâm kiêu mạn như thế không thể nhập Thánh. Lặp lại câu hỏi này , hỏi giống lần đầu nên đáp cũng vậy, sở là căn biệt vả lại như ba câu hỏi dựa vào luận không mê đắm, có ở cả vị phàm thánh, trả lời cũng thế, cho nên vị này cố định chẳng phải trùng lặp. Văn kinh giải thích “vô trước” vì văn đều có ba câu trả lời này . Còn Thập hạnh, đa hạnh, thắng hạnh thì có mạn động sinh, vì ta có thể như vậy, sắp nhập vị Thập Hồi hướng, đầu tiêu dứt tâm kiêu mạn vì nói thắng đạo giúp cho tiến vào, nay được Noãn vị cũng sinh tâm ngã mạn, trước giúp dứt mạn để tiến nhập vào Đảnh vị, cũng như vậy. Kinh trước là hỏi chưa nhập vào Phật pháp, trước có ngã mạn hay không? Vì ngã có khả năng như vậy theo trụ trong tạo nghiệp, đầu tiên đặt câu hỏi khuyên phát tâm tốt đẹp, trước dạy theo vô tướng, cho nên thành ba câu hỏi giúp họ tinh tấn tu hành. Nay sắp nhập vào dòng Thánh kia được thắng đạo, ngã mạn này lại sinh vì thế thành ba câu hỏi, giúp dứt tấn tập vừa quán thế văn, muốn dùng hai vòng căn cứ xem xét tìm căn, sở là hoàn toàn khác nhau. Cho nên đồng với không mê đắm. Chỉ có một vòng. Lại nói hai vòng chu như đoạn trước lẽ ra đầy theo đủ, một vòng là thắng, chẳng phải không mê đắm dám trái với Di-lặc, cũng chẳng phải ngài Thiên Thân có điều trái với Vô Trước.

Giải thích thích tức chẳng phải Bồ-tát; nếu khởi pháp chấp liền có ngã chấp lấy, ngã chấp hiện hành vì y theo kia khởi. Hoặc khi pháp chấp lại không hiện hành ngã chấp lấy do có phiền não gọi là có ngã chấp như đoạn trước đã giải thích . Đoạn văn này nói có học hồi tâm và di sinh,.v..v… đến giai vị này còn có ngã chấp. Hai Thừa vô học có pháp chấp không có ngã chấp sau giải thích không thiếu tên pháp, nhân phát hạnh Đại thừa chân lý vô ngã, cho nên không thiếu pháp phát hạnh thừa kia. Đoạn trước nói năng thủ ngã tưởng đã không, nay nói lên sở thủ vô ngã, cũng chẳng có chánh vị sở quán.

Thứ mười hai là lìa không có nhân giáo thọ, đã trụ Đảnh vị, ưa quán sở thủ, sẽ khởi Nhẫn và pháp Thế đệ nhất, ấn vô sở thủ, quán năng thủ không nhập chân Thánh chứng đạo vị. Đã không có giáo thọ không thể tiến đến thành tựu, do đó dẫn Phật Nhiên Đăng để nói về giáo thọ, ta trụ Địa thứ tám còn đến Phật Nhiên Đăng, để cầu Giáo thọ, tiến nhập Thượng vị. Huống chi còn trụ Đảnh vị mà chẳng cầu giáo thọ làm phép tắc để tiến lên thượng vị ư! Tức là vị này nói không cầu giáo thọ, là sở tri chướng lìa loại chướng này , văn kinh dứt dưới chỉ nói quyển trước vì cầu Giáo thọ, khuyên cầu Giáo thọ là hạnh vị này . Theo ngài Thiên

Thân thì ở đây có nghi ngờ. Nếu không có Bồ-tát vì sao Đức Thích-ca ở trước Phật Nhiên Đăng tu hành Bồ-tát, ý này chỉ nói sắp nhập Nhẫn vị quán không có năng thủ. Đảnh vị nghi ngờ rằng: Đã nói không có năng thủ, Bồ-tát cũng không, thì ai ở trước Phật Nhiên Đăng tu hành hạnh Bồ-tát? mặc dù hạ Nhẫn vị cũng ấn sở thủ không, còn trung và thượng Nhẫn vị chính quán không có năng thủ qua, bèn ẩn hạ Nhẫn và đệ nhất pháp, ấn không có hai thủ lược qua không nói.

Đầy đủ Văn kinh chia làm ba: Một là hỏi; hai là đáp, ba là thành. Trong thành có ba, đầu tiên nói ba phẩm hạnh của Nhẫn vị, này Tu Bồ-đề! nếu có nhân nói Đức Như-lai sau khi được đệ nhất pháp vị ở dưới nói, sau đó này Tu Bồ-đề, Đức Như-lai đã đắc A-Nậu-Đa-La Tam- miệu Tam-Bồ-đề bất thật bất vọng ngữ.v.v... giải thích các trở ngại. đầu tiên chỉ hỏi sở thủ có không, kế là trả lời sở thủ không có. Quán thành Nhẫn có ba:

1. Hạ nhẫn vị ấn sở thủ là vô.

2. Tu Bồ-đề nếu có pháp Đức Như lai đắc v.v...trở xuống là nói trong nhẫn vị quán không có năng thủ.

3. Sau vì sao Tu-Bồ-đề nói đức Như-lai tức thật chân như v.v. nói thượng nhẫn vị ấn không có năng thủ. Văn luân chia hai: đầu tiên nêu ra thuộc kinh, sau giải thích phật bảo rằng,phật bảo rằng, cũng có ba: Thứ nhất giải thích Nhẫn vị; thứ hai là nói ở chỗ Đức Như lai Nhiên Đăng, pháp không chứng đắc, v.v… ở dưới giải thích pháp Thế đệ nhất; Thứ ba có kinh chép ngài Tu Bồ-đề, Đức Như lai Chánh giác v.v... xuống là giải thích sự chướng ngại. Văn giải thích Nhẫn có hai: Một là giải thích trung nhẫn quán không có năng thủ; hai là vì sao sau pháp bất khả nói kia giải thích hạ nhẫn vị ấn không có năng thủ, lược qua không giải thích hạ nhẫn, đầu tiên ấn vô sở thủ, lời văn dễ hiểu, luận của Thiên Thân cũng vậy, giải thích trung nhẫn có hai.

Một: là giải thích trong kinh, như có pháp chứng đắc.

Hai: giải thích trong kinh, do thật không có pháp chứng đắc.

Văn lặp lại câu hỏi, sau chính là giải thích ý. Theo giải thích ý thì như Chánh giác có thể được nói như kia Phật nói ta đã có thắng hạnh, lúc ta ở đó liền được Chánh giác, bấy giờ ta đã được Chánh giác. Lẽ ra Phật Nhiên Đăng không nên thọ ký cho ta rằng: Đương lai sẽ chứng đắc, chỉ cho Chánh giác chẳng thiếu thật có, không như điều đã nói, ta không có hạnh tốt năng đắc, lúc ấy không được chứng đại Bồ-đề cho nên thọ ký cho ta đời đương lai mới chứng đắc. Cho nên ngài Thiên Thân nói: Do thọ ký thời gian sau nên hạnh của Phật Nhiên Đăng chẳng

phải thượng, đối với thời Phật Nhiên Đăng chẳng phải hạnh Bồ-tát bậc nhất. Vì sao? Vì bấy giờ ta đã tu các hạnh, không có một pháp nào chẳng được đại Bồ-đề. Nếu ta ở chỗ Đức Phật đó đã chứng Bồ-đề thì về sau Chư Phật đều không thọ ký cho ta, cho nên lúc đó ta tu thực hành chưa thành Phật, ý này nói chung, vì lúc ấy ta hành chẳng thành tựu bậc nhất thượng thắng. Nói không có một pháp nào để được Bồ-đề. Cho nên thọ ký cho ta về sau sẽ thành. Nếu lúc ấy ta có thực hành hạnh tốt đẹp thì ngay theo tức khắc chứng được, vì sao thọ ký cho ta về sau mới thành Phật? Cho nên biệt không có thật hạnh năng chứng, từ đó về sau Chư Phật đều thọ ký sẽ thành, vì thế mà biết lúc trước không có pháp nào để chứng đắc.

Giải thích thích thật không có pháp chứng đắc, vì pháp không thể nói nhờ ta lúc đó biết được hạnh năng thủ không có thật thể, vì chỉ có chân như không thể nói và thuận với lý hạnh, lúc ấy ta chưa đắc Chánh giác, thọ ký đương lai chưa được chứng. Nếu lúc đó ta chấp hạnh năng thủ thật có tự tánh cho là hạnh có thể nói vì hạnh trái lý, thì chẳng thể ngay theo lúc ấy không đắc Chánh giác, cũng không thể thọ ký đương lai ta mới chứng đắc. Ý này rất sâu xa nên tìm tòi nghiên cứu kỹ.

Thích giải thích ấn vô năng thủ: ý muốn hỏi vì sao hạnh kia không thể nói? Vì pháp thân Như lai tức chân như, như thể thanh tịnh không có cấu nhiễm như (vàng ròng). Do đây các giáo lý phần nhiều chân như dụ như vàng ròng, vì tánh trong sạch. Theo ngài Thiên Thân, nếu không có Bồ-đề thì không có Chư Phật, Như lai. Có sự chê bai như thế nghĩa là hoàn toàn không có Chư Phật, cho nên nói chân như, ý đó nói rằng đã không có hạnh năng chứng thì Bồ-đề sở chứng cũng không. Nếu không có tự thể năng chứng Bồ-đề, tức là không có Chư Phật, nay nói Chư Phật dùng chân như làm tánh, chân như đã không có tánh năng thủ, cho nên hạnh năng chứng cũng không có tự tánh, Bồ-đề cũng như vậy, chẳng phải không có Bồ-đề. Lại Bồ-đề có nghĩa sở chứng giác, nghĩa giác đã dạy theo bảo người vì sở thủ không, năng thủ cũng chẳng có. Bồ-đề năng thủ đã không thì lẽ ra chẳng có Chư Phật, của Chư Phật chân như làm tánh, chân như đã không có năng thủ nói Chư Phật, năng thủ đều không có thật thể, chẳng phải không có Bồ-đề sở chứng giác tánh.

Ngài Thiên Thân giải thích thật nghĩa chân như: Thật chẳng phải nghĩa điên đảo, ở đây phân biệt sở chấp ngã nhân pháp ngã điên đảo kia. Chân như: Không khác nhau cũng chẳng biến đổi, không khác vô lậu hữu vi vì kia sinh diệt, ở đây giải thích nghĩa như, không thay đổi

phân biệt hữu lậu hữu vi đối trị đắc đạo vì có sinh tử biến dịch, đây là giải thích nghĩa chân. Nhưng nói chân như Luận đã nói.

Giải thích thích thế đệ nhất pháp, theo ngài Thiên Thân nói ha- nh Bồ-đề, kia có nghĩa thế nào? nếu nói Hạnh Bồ-đề ấy thật có thì lời này luống dối, theo kinh giải thích : Nếu có nhân hỏi Như lai đắc A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam Bồ-đề thì nhân này nói không thật, ở đây nói không có năng thủ, như vậy theo Như lai đắc A-nậu Bồ-đề. Nếu nhân nói đắc cũng luống dối, nói sở thủ Bồ-đề cũng không, hạnh năng thủ, sở thủ Bồ-đề đó cũng chẳng thật có, tên gọi tương tự, nói hai thủ đều không giúp cho kia cả hai đều ấn chứng, sau một niệm liền nhập vào thấy đạo. Theo văn này, nếu nói Như lai Nhiên Đăng đối với pháp không Chánh giác, ý này nạn rằng lúc Phật Nhiên Đăng vì hạnh chẳng phải thượng, có thể nói không có năng thủ, Đức Phật đời nay tự được Chánh giác, chẳng lẽ không có hạnh năng thủ chứng hay sao? Nay Đức Phật dạy: Chẳng những đời nay chỉ không có chứng hạnh Bồ Tát năng thủ, mà cũng chẳng có Bồ-đề chân thật sở thủ, do đó nói rõ hai thủ theo đều chẳng thật có.

Trước kia tu trí đầu tiên ở Noãn vị, quán không có sở thủ do đây luận chép : danh sự dung nhiếp nhau, tánh kia lẽ ra tầm tư, trước xa lìa tự thủ, kế là Noãn vị, Đảnh vị quán lạc sở thủ chẳng thật có. Cho nên luận chép: đối với hai cũng phải suy theo tìm Duy lượng và Duy giả, hai đang ở vị bốn tầm tư. Ở đây nói giáo thọ tại pháp Nhẫn thế đệ nhất thượng phẫn khởi, vị ấn sở thủ không, trung nhẫn khởi vị quán không năng thủ Thượng nhẫn khởi rồi ấn vô năng thủ, pháp thế đệ nhất hai không ấn cả hai. Cho nên Nhiếp Luận lại chép: Thật trí quán không có nghĩa chỉ có phân biệt, ba thứ kia không cho nên ở đây không, cho nên nhập ba tánh hai cầu đầu hạ Nhẫn vị, hai câu sau ở trong, thượng nhẫn vị pháp thế đệ nhất. Thời gian chỉ rút ngắn một sát-na không nói kinh này , lại nối tiếp luận của ngài Thiên Thân, văn sau mới giải thích .

Giải thích thích chướng nạn có ba: Một là nói chân như không luống dối để giải thích nghi; hai là nói nhiếp tất cả pháp tánh tức chân như để giải thích nghi; ba là an lặp nghĩa đệ nhất. Theo ngài Thiên Thân thì có nhân chê bai Đức Như lai chẳng đắc A-nậu Bồ-đề, vì dứt nghi này nên theo phát khởi văn kinh sau, ý này cho rằng đã không có hai thủ thì năng thủ không, vì không có năng chứng thì sở thủ không, chẳng có sở chứng giác. Nay nêu ý kinh chẳng phải thật có, cho nên không có hai thủ, chẳng có vọng vì thế có giác chứng. Ý luận nói vì trong chân như không thật không vọng, cho là không hai, sao không

thật nói về lại lời nói trước, cho nên như lời nói. Do đắc không thật ở trong chánh giác mượn lời nói thế gian để nói lên đắc chứng. Đắc chứng không luống dối. Theo Thiên Thân thì tướng hữu vi không thật có cho nên không thật, trong lý chân như vô đắc vô chứng, trong tướng hữu vi mới có đắc có chứng. Vì chân như kia là không, nói không thật chẳng phải tướng hữu vi tức là tướng Bồ-đề, vì vậy theo nói không luống dối, văn tuy có chút khác nhau nhưng ý nghĩa phần nhiêu đồng nhau.

Nhiếp tất cả pháp tức chân như, ý nói chân như là tự tánh tịnh thể của tất cả pháp, chỉ có cả các pháp nhiếp tướng về tánh, do đó tất cả pháp đều là Phật pháp. Theo kinh Vô Cấu Xưng: thì tất cả đều như thế, vì tất cả đều là pháp chân như của Phật, tức không phải tướng năm uẩn, cho nên là tướng Bồ-đề, là môn Dị Tánh, đây tức Phật pháp là môn Nhất tánh.

An lặp đệ nhất nghĩa, nói tất cả pháp nghĩa là năm uẩn, thể nó đều chẳng phải pháp, không phải như danh nói đều chẳng phải năm uẩn tức là năm uẩn. Gọi là an lặp đệ nhất nghĩa như Tiểu thừa nói có thể tất cả pháp tức tất cả pháp. Nay nói tất cả pháp chỉ được gọi là giả danh, chẳng phải như (tên) gọi kia thật có tự tánh. Pháp tức chẳng phải pháp, ngài Thiên Thân giải thích giống như, nhưng không phải là hư danh đã nói. Thể cũng chẳng phải thể, pháp ba đời không có tự tánh nên thế gọi là chẳng phải pháp. Câu hỏi này cầu Giáo thọ, nói đối với Phật Nhiên Đăng, có pháp chứng đắc hay chăng? Đoạn trước lìa vắng lặng vị, lại nói đối với Phật Nhiên Đăng, trước kia không lìa khi Phật ra đời, sau lại nói ở chỗ Phật Nhiên Đăng có đắc Bồ-đề hay chăng? Ba điều đó khác nhau chỗ nào? Chư Phật rất nhiều vì sao chỉ nói một Đức Phật Nhiên Đăng.

Trả lời đầu tiên nói Phật Nhiên Đăng vì lìa ít học tu chứng, không lìa Phật ra đời, hành nói ta từng là Bồ-tát Địa thứ tám, nhậm vận song tu chân tục vô sinh, đã đối với tất cả pháp có khả năng chịu đựng, hay suy có khả năng theo nghĩ, có khả năng theo thọ trì. Phải là học rộng không lìa Phật Nhiên Đăng, do tu hạnh đó. Nay ông sơ phần còn trụ Thập Hồi hướng, vì sao không tu hạnh không lìa Phật để cầu học rộng làm Vô sinh!

Kế là nói Phật Nhiên Đăng nêu thí dụ so sánh, ta là Bồ-tát Địa thứ tám theo Đức Phật Như lai kia cúng dường một kiếp được công đức còn không bằng công đức đọc tụng tu hành kinh này huống chi nay ông mới trụ trung phần của Thập Hồi hướng không gần gũi học tập tu hành kinh này . Nay nói Đức Phật Nhiên Đăng để nói lên địa thứ tám còn cầu

giáo thọ tu tập tiến lên vị Vô sinh, nhậm vận để tu pháp Vô sinh nhẫn, huống chi nay mới trụ Gia hạnh, đảnh vị, mà không cầu giáo thọ để tiến lên Vô sinh nhập vào Nhẫn vị, vì Vô sinh nhẫn, nhân có năm thời:

1. Tư lương vị: Y theo nhân duyên Duy Thức tu chung Vô Sinh.

2. Gia hạnh vị: Vị này mới nương tu tuệ đặc biệt tu Vô Sinh.

3. Thấy đạo vị: Khai sáng chứng vô lậu, vô tánh, vô sinh.

4. Địa thứ tám vị: Khai mở nhậm vận tiến vào Vô sinh.

5. Phật vị tự tại. Nhân vị có bốn, quả vị có một, đây cũng được gọi là như thật quán trí. Như thật quán trí thể có cả vô lậu, do đây ba kinh trước nói Phật Nhiên Đăng cũng không lặp lại. Kinh này phần nhiều nói tánh của thắng nghĩa vô sinh, Đức Phật Thích-ca đối với Phật Nhiên Đăng nhậm vận nối nhau để đắc đạo này . Trải tóc rải hoa để vượt tám kiếp, dấu vết tóc phủ trên bùn hiện nay vẫn còn, nhân sinh lòng tin đã nhiều cho nên chỉ nói mà thôi. Trên đây đã nói trong tín hạnh địa hợp lại thành mười sáu trụ xứ, y theo bát trụ xứ nhiếp thành bốn.

1. Phát tâm gọi là nhiếp trụ xứ.

2. Ba-la-mật tịnh trụ xứ.

3. Dục trụ xứ.

4. Lìa chướng ngại mười hai trụ xứ hợp lại thành cái thứ tư. Nay hợp chung thành ba: Một là Nhiếp trụ xứ là Thập trụ vị. Hai là Ba-la- mật tịnh trụ xứ và dục trụ xứ là Thập Hạnh vị. Ba-la-mật là lìa chướng ngại trụ xứ là Thập Hồi hướng. Vì sao?

Theo kinh Hoa Nghiêm: Đức Phật ở tại đạo tràng Tịch Diệt nước Ma-kiệt-Đề, mới thành Chánh giác. Trong thứ nhất xứ các vị Bồ-tát thỉnh Ngài nói về Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Tạng, Thập Hồi hướng, Mười địa, Thập Nguyện, Thập Định tự tại, Thập Đảnh.

Sau đến xứ thứ hai, lúc bấy giờ Đức Phật đang trên điện Diệu Thắng tại cung trời Đao-lợi của trời Đế-thích, thêm Bồ-tát Pháp tuệ mới nói Thập Trụ.

Đến xứ thứ ba, Đức Phật ngự trên điện Trang Nghiêm cung trời Dạ-ma, thêm Bồ-tát Công Đức Hoa mới nói Thập Hạnh.

Đến xứ thứ tư, Đức Phật ngự trên điện Nhất thiết Bảo Trang Ng- hiêm ở cung trời Đâu-suất, thêm Bồ-tát Kim Cương Tràng mới nói về Thập Hồi hướng.

Đến xứ Địa thứ năm, Đức Phật ngự ngự trên điện Ma Ni Bảo Tạng ở tầng trời Tha Hóa Tự Tại, thêm Bồ-tát Kim Cương Tạng mới nói Mười địa. Bốn lớp trên đây là riêng mỗi giai vị thứ bậc ngoài ra năm mươi loại là trong vị kia tu pháp riêng. Thập Tạng là trong Thập

Hạnh tu pháp riêng. Vị thứ tám trong Thập hạnh gọi là Tôn nặng hạnh, vị này thành tựu các vị tôn nặng, cho đến nói rộng, tôn nặng Phật pháp, làm việc lợi ích chúng sinh thực hành công đức vô tận, nhập vào pháp giới thanh tịnh. Thí như hỏa châu xuất hỏa không thể cùng tận, các kho công đức không thể cùng tận của Bồ-tát như thế, giáo hóa chúng sinh, cũng không thể cùng tận. Từ đó về sau mười thứ công đức vô tận mới bắt đầu thành tựu tròn đầy đủ.

Nói theo Mười địa thì mười nguyện, Thập định, Thập tự tại, Thập đảnh đều là Mười địa, chỗ tu pháp riêng cho nên nói trong nhân chỉ có bốn mươi hai giai vị. Theo kinh Anh Lạc quyển thượng thì bốn mươi hai vị Hiền thánh, phàm phu Địa tiền có ba mươi giai vị. Thập trụ gọi là Đồng Bảo Anh Lạc, Thập Hạnh gọi là Ngân Bảo, Thập Hồi hướng gọi là Kim Bảo, bậc Thánh Mười địa gọi là Lưu Ly theo Bảo, trước bốn mươi gọi là Học hạnh. Vào dòng nước pháp do tự,quán chú Bồ-tát Đẳng Giác gọi Ma-ni Bảo, kia gọi là Kim cương tuệ, Bồ-tát trụ đảnh tịch định, dùng năng lực nguyện lớn tuổi thọ một trăm kiếp tu ngàn Tam-muội rồi, nhập định Kim cương. Lại trụ ngàn kiếp, học oai nghi voi đầu đàn của Chư Phật, nhìn xem bước đi thần thông giáo hóa của bậc Sư tử, cho nên Phật pháp đều hiện ra trước mắt. Nhập Phật hành xứ, ngồi đạo tràng của Phật vượt qua ba thứ ma. Lại trụ muôn kiếp hóa hiện thành Phật, nhập vào vắng lặng hoàn toàn, hai để các pháp như của Đẳng Giác Chư Phật, hai tập không còn, cho đến hiện đồng Cổ Phật, thường hành Trung đạo Đại thừa vô vi mà sinh diệt là khác, thật ra chẳng phải Phật, hiện thần thông Phật thường trụ cảnh giới của mình. Quán sát ý đoạn văn này Tam-muội Kim cương mới trải qua nhiều kiếp, trụ trong Phật, vị gọi là Bảo Anh lạc thủy theo tinh, trong ngoài sáng rỡ, thường trụ Diệu giác thường trụ tánh vắng lặng trong sạch, gọi là nhất thiết trí địa, vượt qua bốn ma, giai vị đó đều dùng công đức anh lạc để trang nghiêm giữ gìn thân mình, vì vậy theo dùng để đặt tên. Các vị trở về trước gọi là sáu chủng tánh, là: Tập tánh đạo, Đẳng Giác, Diệu Giác cũng gọi là sáu Hiền. Pháp tu trí tín tu đức Đảnh nguyện cũng gọi là sáu nhẫn, là tu tín pháp chánh vô cấu nhất thiết trí, cũng gọi là sáu tuệ, đó là văn tư tu vô tướng chiếu tịch tịch chiếu, cũng gọi là sáu quán, nghĩa là trụ

hạnh – hướng – địa vô tướng Nhất thiết chủng trí. Trong Thập trụ, đầu tiên phát tâm trụ chưa lên Thập trụ, có mười tâm danh tự Bồ-tát, thường hành mười tâm, đó là Tín tâm, niệm tâm, tinh tấn tâm, tuệ tâm, nguyện tâm. Tu hành tâm nầy nếu trải qua một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, cho đến nhập địa vị ở Sơ trụ. Trụ là trong trụ tu tăng thêm trăm Pháp

Minh Môn. Gọi là Mười tín tâm, vì tín tâm có mười, tu hành trăm Pháp Minh môn, thường phát nguyện lớn vô lượng hữu hạnh vô hạnh, được nhập Thập chủng tánh.

Kinh ấy đã gọi Mười Trụ vị là Tập chủng tánh, tu tín niệm, v.v.... trải qua ba đại kiếp mới vào Thập trụ, tu hành trăm Pháp liền hiển bày Thập tín là thuộc về Sơ trụ, chưa bước vào tăng-kỳ. Giai vị này thuộc ngoại phàm, phát cầu đại tâm, Hai Thừa đồng phát tâm hướng Đại. Kinh Niết-bàn nói tám muôn kiếp đồng nên nói tướng kia. Kinh ấy lại chép, sơ phát tâm trụ đối với Tứ Đế như thứ lớp phát bốn thệ nguyện rộng lớn. Tru thứ hai tác quán bốn niệm trụ, Tru thứ ba tác quán Mười Nhất thiết xứ, thứ tứ trụ tác quán tám thắng xứ, Trụ Địa thứ năm thực hành tám điều giác ngộ của bậc Đại nhân , trụ thứ sáu tác quán tám giải thích thoát, trụ Địa thứ bảy tác quán sáu pháp hòa kính, trụ thứ tám tác quán ba không (không, vô tác, vô tướng), trụ thứ chín tác quán Bốn đẳng, trụ thứ mười tác quán sáu niệm. Trong Mười hạnh: sơ hạnh tác quán bốn chánh cần, hạnh thứ hai quán bốn thần túc, hạnh thứ ba quán năm căn, hạnh thứ tư quán năm phần pháp thân, hạnh Địa thứ năm quán tám chánh đạo, Hạnh thứ sáu quán bảy theo giác chi, hạnh Địa thứ bảy quán năm gốc lành chính là quán Noãn, quán Đảnh, quán Nhẫn, quán ba cõi là không quán, pháp thế đệ nhất, Hạnh thứ tám quán bốn đế, Hạnh thứ chín quán mười hai nhân duyên, Thập Hạnh quán Tam bảo.

Trong mười Hồi hướng: sơ Hồi hướng quán hai đế, Nhị Hồi hướng quán năm thần thông, Tam Hướng quán bất hoại tín tâm, Tứ hướng quán ba là tướng hữu không, Ngũ hướng quán năm ấm, chẳng khác không, Lục Hướng quán mười hai nhập, ngã ở trong chẳng, chẳng ở ngoài, ở trung gian, Thất Hướng quán mười tám giới, Bát Hướng quán nhân quả là giả, Cửu Hướng quán hai đế chẳng phải có chẳng phải không, Thập Hướng quán trung đạo đệ nhất nghĩa đế Bát-nhã mà chẳng phải chân thật Trung đạo. Sơ địa trở lên có ba tâm quán, vào tất cả địa quán bốn giả danh, nhập vào không danh quán hai đế, quán từ không danh nhập giả danh bình đẳng. Hai pháp quán này phương tiện đồng nhau, nhân là quán hai không, được nhập vào Trung đạo Đệ nhất nghĩa đế chiếu cả hai đế, tâm tâm vắng lặng, tiến vào Sơ địa. Ba mươi tâm trước vào địa vị Nhất thừa, vì kinh Pháp Hoa đồng với Địa tiền pháp tu chẳng gọi là Nhất thừa. Trụ thứ sáu trở xuống còn lui sụt, gây ra năm tội ác nghịch. v.v... không có việc ác nào chẳng tạo, đến Địa thứ bảy trụ thường trụ không lui sụt , nói nhiều về tướng trạng. Quán văn kinh kia phần nhiều

trái với các thánh giáo, về lý không hòa hợp, vả lại do Nhân vương sơ thành trái, cho nên chỉ là các giai vị tùy thêm vào để nói , không như thế thì đạo lý rất sai lầm.

Theo quyển thượng kinh Nhân Vương thì lại khác với các giáo, kinh ấy chép: Đại Vương! Năm nhẫn là Pháp phục nhẫn thượng, trung, hạ của Bồ-tát, tín nhẫn thượng trung hạ, thuận nhẫn thượng trung hạ, vô sinh nhẫn thượng trung hạ, Tịch diệt nhẫn thượng trung hạ, vì Chư Phật Bồ-tát tu Bát-nhã Ba-la-mật ý nói Địa tiền, Thập trụ, Thập hạnh, Thập Hồi hướng gọi là Phục nhẫn, do có lậu trí, vì hàng phục phiền não. Sơ, nhị, Địa thứ ba gọi là Tín nhẫn, đồng với thế gian, tu ba Phước nghiệp, chứng Tịnh. Tín tứ – Ngũ – Lục địa gọi là Thuận nhẫn, thuần đồng với Hai Thừa , tác quán Bồ-đề phần đạo xuất thế như. Thất, Bát, Cửu địa gọi là Vô sinh nhẫn vì tác pháp quán trí kia trong thời gian dài nối nhau. Mười địa, Phật địa gọi là Tịch diệt nhẫn, vì nhân quả đã tròn đầy . Sơ phát tướng tâm sinh tập chủng tánh, có mười tâm: 1. tín; 2. tinh tấn; 3. niệm; 4. tuệ; 5. định; 6. thí; 7. giới; 8. hộ; 9. nguyện; 10. Hồi hướng. là Bồ-tát phần ít của, giáo hóa chúng sinh rồi, vượt qua Hai Thừa , tất cả thiện địa nuôi lớn mười tâm là mầm thánh.

Kinh Anh Lạc chép, niệm sau nói cần kia đã trái quấy, thứ sáu gọi là, văn ấy Từ đây theo thứ lớp sinh khởi chủng tánh tuệ tánh, có mười tâm bốn ý trên, bốn là bốn niệm trụ quán thân thọ.v.v... Còn ba ý trên tức ba gốc lành: từ, thí, tuệ, ba ý là quán ba đời, nhân nhẫn đời quá khứ, nhân quả nhẫn đời hiện tại và quả nhẫn đời vị lai, có thể quán vượt qua các tướng ngã, nhân , chúng sinh tưởng ngoại đạo. Lại có mười đạo chủng tánh đó là quán sắc, thức, tưởng, thọ, hành đắc giới nhẫn, tri kiến nhẫn, định nhẫn, tuệ nhẫn, giải thích thoát nhẫn, quán nhân quả trong ba cõi chẳng có nhẫn, vô nguyện nhẫn, vô tướng nhẫn, quán hai đế hư thật, tất cả pháp vô thường gọi là vô thưởng nhẫn, tất cả pháp không, được Vô sinh nhẫn. Thực hành quán vua chuyển luân cai trị bốn thiên hạ, phát sinh gốc lành cho tất cả chúng sinh. Sơ, nhị, Địa thứ ba gọi là Tín nhẫn, gọi là khéo xa lìa, là nói dứt được sắc phiền não ràng buộc của trong ba cõi thường dùng mười lăm tâm làm đầu. Bốn nhiếp pháp, bốn tâm vô lượng, bốn thệ nguyện rộng lớn, môn giải thích thoát lấy đây làm gốc, cho đến Phật địa. Tứ, Ngũ, Lục địa gọi là Thuận nhẫn, thấy pháp thắng hiện, dứt được tâm phiền não sự ràng buộc của trong ba cõi. Thất, Bát, Cửu, Địa gọi là Vô sinh nhẫn, được quán tuệ bất động cũng dứt tâm sắc tập phiền não trong ba cõi, hiện không thể nói, không thể nói công đức thần thông. Mười địa, Phật địa đồng với tịch diệt nhẫn

nhập, vào định Kim cương. Hạ nhẫn hạnh gọi Bồ-tát, thượng nhẫn gọi là Tát-Bà-Nhã cùng quán đệ nhất nghĩa đế. Dứt tâm tập vô minh trong ba cõi, tận tướng là Kim cương, vô tướng là Tát-Bà-Nhã. Vượt qua Hai đế là địa thứ mười một, ngoài ba cõi không có chúng sinh, ba thân Phật cũng không nhân ba cõi, ngoài ba cõi không phân biệt chúng sinh riêng. Phật có giáo hóa gì? thế nên ta nói ngoài ba cõi có một chúng sinh giới tạng riêng. Trong kinh ngoại đạo Đại Hữu có nói, chẳng phải bảy theo Phật quá khứ đã nói hay sao?

Theo kinh này, đề mục v.v...trở xuống chú giải thích rằng:điều mà ngài Cưu Ma-la-thập gom góp lời Phật không thể hòa hợp, luận đồng với các kinh luận khác. Kinh đây Nhân Vương tức nói Thập tín cho là Thập trụ, Thập hạnh, Thập Hồi hướng, vẫn gọi là bất đồng đều thành ra trái nhau. Nay kinh Hoa Nghiêm thì chẳng nói Thập tín, giả lặp lại chấp nhận có, trong Sơ trụ ra khỏi Thập tín, vẫn nói ba kiếp thực hành Thập tín, mới được vào Sơ trụ. Luận Đại Trang Nghiêm và đối pháp nói: Bốn gốc lành ở địa vị Hồi hướng thứ mười, kia nói rằng: tu tập một đại a-tăng-kỳ kiếp đã tròn đầy rồi mới nhậm vận làm gương sáng, nương Noãn – Đảnh – Nhẫn – pháp thế đệ nhất mà quán, lại chẳng có giai vị riêng. Cho nên kinh Hoa Nghiêm chỉ nói địa tiền có ba mươi tâm, chẳng nói bốn mươi và bốn gốc lành, nhưng trong các luận vì quán hạnh khác nhau mặc dù trong kinh chép riêng, vì không có vị thứ khác nhau hợp thành một xứ, luận thì cũng chẳng trái nhau. Theo kinh Hoa Nghiêm chỉ nói địa tiền có ba mươi tâm, đây thuộc về trụ xứ tức là Thập trụ, phẩm Thập trụ trong kinh Hoa Nghiêm nói tên Thập trụ, một phát tâm trụ khai sáng phát tâm chung, hai là trị địa trụ, tịnh hạnh tự nghiệp địa, ba là tu hành trụ, tu lý quán nhiều hơn khởi hạnh thượng diệu, bốn là Sinh quý trụ, sinh ra từ chánh giác của các thánh pháp, năm phương tiện cụ túc trụ, thực hành gốc lành vì cứu giúp chúng sinh, sáu là chánh tâm trụ đã nghe khen ngợi hủy theo tâm định bất động, bảy theo là không lui sụt trụ, tâm nghe mười pháp do kiên cố bất động chuyển; tám là đồng chân trụ tâm được an lặp thành hạnh đồng chân, chín là Pháp Vương tử trụ học mười pháp của Pháp Vương sẽ thành Pháp Vương, mười là quán đảnh vị như Thái tử con vua có khả năng nhận lãnh giai vị vua vì hạnh dần dần cao quý. Sơ phát tâm trụ do thấy tướng tốt Phật tôn nặng khó vượt qua, hoặc thấy thần thông, biến hóa, nói pháp dạy theo bảo khuyên răn, thấy chúng sinh chịu khổ, v.v....

Phát tâm Bồ-đề như tướng ở trước đã nói được mười lực phần, học mười pháp: Một là cung kính cúng dường Chư Phật, hai là khen

ngợi Bồ-tát, ba là che chở chúng sinh, bốn là gần giũ bạn hiền, năm là khen ngợi pháp không lui sụt, sáu là tu công đức Phật, bảy là theo muốn sinh về trước Phật, tám là tu định vắng lặng, chín là muốn xa lìa sinh tử, mười là vì khổ nên sinh tâm nương nhờ, giữ gìn. Trong Trị địa trụ, ở chỗ chúng sinh phát mười thứ tâm: Đại từ, bi, lợi lạc, an trụ, hoan hỷ, độ thoát, niệm chúng sinh, không có ngã sở, thâm tâm, Như lai tâm. Học mười pháp: chuyên cầu học rộng, tu định lìa dục, gần gũi thiện tri thức, không trái lời dạy theo bảo, biết được lúc nói pháp, học hạnh vô sở úy, hiểu rõ nghĩa sâu xa, rõ biết chánh pháp, biết pháp hạnh bền chắc, lìa bỏ sân si, an trụ bất động. Trong tu hành trụ dùng mười hạnh quán tất cả pháp: vô thường, khổ, không, vô ngã, không tự tại,chẳng đáng ưa thích, không tu tập phân tán, không có nơi chốn, lìa phân biệt, không bền chắc chân thật, hòa hợp vững chắc học mười pháp. Trong sinh quý trụ tu mười pháp, học mười pháp, cho đến Quán đảnh trụ thành mười trí. Học mười trí đầu tiên phát tâm cao quý cầu đại Bồ-đề, đã ở Sơ trụ khởi tâm đại từ bi, độ thoát chúng sinh, đã ở tru thứ hai trụ thứ hai, nhị trụ trên đây liền phát tâm rộng lớn là Đệ nhất tâm, đầu tiên nguyện muốn biết không, vô ngã.v..v... ở trụ thứ ba đã nghe khen ngợi che bai, tâm định bất động, ở tru thứ sáu hợp với hai trụ kia đều là thường tâm, vì không thấy ngoài thân có chúng sinh, phân biệt Tam-muội. Từ Tam trụ trở lên và Lục trụ trở xuống chia thành thường tâm, biết tất cả vô tánh, vô tướng. Ở Địa thứ bảy trụ không có tâm điên đảo, tức là nhiếp phục tán thời. Thất trụ trở lên, đều là tâm không điên đảo, cho nên biết phát tâm thuộc về Thập trụ. Do trong Thập trụ giải thích hạnh còn thiếu, sở tri còn kém cỏi cho nên nói sơ lược. Nhiếp đa trụ hạnh, Thập hạnh trở lên giải thích hạnh sở tri vì đều dần dần cao quý là do nói rộng. Kế là Nhị trụ xứ nghĩa là Ba-la-mật tịnh trụ xứ là Thập hạnh vị. Theo phẩm Minh Pháp trong kinh Hoa Nghiêm: Bồ-tát Tinh Tấn Tuệ rằng hỏi Bồ- tát Pháp tuệ, Bồ-tát phát tâm làm thế nào để công đức càng cao quý, Chư Phật vui mừng?. Pháp tuệ đáp: Bồ-tát phát tâm nên dứt bỏ buông lung, có mười pháp được sự không buông lung. Mười pháp giàu? Một là giữ giới thanh tịnh, hai là xa lìa ngu si tịnh tâm Bồ-đề, ba là bỏ tâm dua nịnh có lòng từ thương xót chúng sinh, bốn là khuyên tu không lui sụt, năm là thường an vui vắng lặng, xa lìa phàm phu, sáu là chẳng thích cái vui thế gian, bảy theo là tinh tấn làm các việc lành, tám lìa bỏ Hai Thừa

, chín là tu công đức tâm không đắm nhiễm, mười là khó phân biệt thân mình và người.

Kế là tu mười pháp nhẫn thanh tịnh cho đến tròn đầy hạnh nguyện

được mười pháp tạng vô tận, Bồ-tát phát tâm công đức càng vượt trội, Chư Phật vuui mừng.

Sau mới nói Mười hạnh, Ba-la-mật tịnh trụ xứ, là sáu hạnh, nhưng chia làm hai: Thứ nhất là năm hạnh không trụ thí, không trụ tướng tưởng là hạnh thứ sáu, kia muốn trụ xứ là bốn hạnh sau chẳng trụ trong bố thí độ. đầu tiên , Đàn Ba-la-mật là hạnh hoan hỷ đầu, trong hạnh hoan hỷ là đại thí chủ, đều xả bỏ sở hữu.v.v... dùng tuệ thí ba thời không hối hận, chẳng mong quả báo, chẳng cầu danh tiếng, chẳng cầu sinh về cõi tốt đẹp, chẳng cầu lợi ích. Khi thực hành bố thí, có mười hành vi:

1. Chỉ muốn cứu giúp chúng sinh.

2. Nhiếp thọ chúng sinh.

3. Lợi ích chúng sinh.

4. Học bản hạnh của Phật.

5. Nhớ tưởng bản hạnh của Phật.

6. Thanh tịnh bản hạnh của Phật.

7. Giữ gìn bản hạnh của Phật.

8. Nói về bản hạnh của Phật.

9. Nói bản hạnh của Phật.

10. Khiến cho tất cả chúng sinh lìa khổ được vui.

Cho đến nói rộng về chỗ sinh, vì thường thực hành hạnh bố thí, làm cho tất cả chúng sinh vui mừng kính mến, gọi là hạnh Hoan Hỷ, bố thí Ba-la-mật tức là Sơ hạnh. Thứ hai: là hạnh nhiêu ích thường giữ giới thanh tịnh, không nhiễm năm dục, nói pháp vô nhiễm, không cầu sinh ở chỗ tôn quý tốt đẹp cõi trời, cõi người, không thích lợi dưỡng, ngôi đế vương đoan chánh, chỉ giữ giới thanh tịnh. Ác ma dùng năm dục mê, loạn tâm Bồ-tát, cuối cùng Bồ-tát không khởi một niệm tâm ái dục, thà bỏ ngàn thân mạng chứ không gây thêm pháp ác. Đối với tất cả chúng sinh thường nghĩ chúng sinh đêm dài đắm chìm trong nước ái dục, nay ta phải học giúp cho ma vương đồng với tất cả chúng sinh lặp giới vô thượng cho đến thành Chánh giác nhập Niết-bàn vô dư, thường giữ gìn tịnh giới, lợi ích tự tha, gọi là hạnh nhiêu ích. Cho nên giới Ba-la-mật đa là hạnh thứ hai.

Thứ ba là Vô nhuế hạnh: thường tu nhẫn nhục, nhún mình cung kính hòa thuận ái ngữ, không hại mình và người, không tự tha chấp, không tự tha đều cho là đúng, không khen ngợi mình, niệm thường nói pháp, lìa tất cả ác, an lặp đại nhẫn. Lại bị vô lường sự mắng chửi ác độc, hủy theo nhục, dao gậy, đánh đập suy theo nghĩ chịu đựng các thứ quán hạnh. Suy theo nghĩ ta hiểu không, vô thường vì nhân nói tuy bị

oán hại, xót thương nghĩ nên nhẫn giúp cho thành Bồ-đề. Gặp tất cả khổ chẳng tức chẳng giận gọi là vô nhuế hạnh, nhận ba la mật là hạnh thứ ba.

Thứ tư là hạnh vô tận thường thực hành tinh tấn, không bị tất cả phiền não khấy rối, cho đến nói rộng tinh tấn nên làm. Nghĩ rằng: Dù cho nhiều kiếp chịu khổ, sau thành Bồ-đề, cũng tu hành tinh tấn, nói nhiều thí dụ vô lượng thế giới nghiền nát thành bụi ,niệm niệm thường không quên tâm đại Bồ-đề như thế. Như nghe nói lời phải không hối hận vui mừng, nhờ ta tinh tấn giúp cho vô lượng chúng sinh lìa hẳn các khổ, thường thay thế chịu khổ, khắp giúp tất cả chúng sinh lìa khổ, được vui niết-bàn, nhưng sau ta mới thành Vô thượng Chánh giác, và thường có tâm tu hành tinh tấn vô tận, gọi là hạnh vô tận. Vì thế tinh tấn Ba la mật là hạnh thứ tư.

Địa thứ năm là lìa si hạnh; thường trụ chánh niệm, không hề tán loạn vững chắc không hư hoại, cho đến chết đây sinh kia, ở trong thai hoặc ra thai chẳng có si loạn, nói rộng tướng ấy, thường trụ chánh niệm lìa ngu si tán loạn nên gọi là hạnh ly theo si. Phước định trí tuệ hai hạnh Ba-la-mật, đó là hạnh Địa thứ năm, vì chưa thể tu riêng định tuệ cao siêu, do đó giúp tu bốn hạnh dễ , cho nên vắng lặng riêng tạo tác.

Thứ sáu là hạnh Thiện, hiện thành tựu vắng lặng, ba nghiệp tất cả thị hiện ba nghiệp không ràng buộc, không giải thích thoát, cho đến hiểu tất cả thế gian đều vắng lặng, không phân biệt pháp thế gian, xuất thế gian. Cho đến chẳng bỏ tâm giáo hóa chúng sinh, nếu ta không giáo hóa chúng sinh thì ai sẽ giáo hóa, ta không làm cho chúng sinh vui mừng thì ai sẽ làm cho họ vui mừng. Chúng sinh chịu khổ sinh ra các phiền não, xả chấp Chánh giác là điều không nên, do đó ta tu hành chưa thành thì giúp cho thành, chưa điều phục làm cho điều phục thì, chưa độ giúp được độ thì, hiểu pháp vắng lặng và lợi ích chúng sinh các căn hiển bày theo gọi là thiện hạnh cho nên không trụ tướng tưởng là hạnh thứ sáu, hợp sáu hạnh trước là Ba-la-mật tịnh trụ xứ.

Dục trụ xứ có hai là:Muốn được sắc thân và.muốn được pháp thân.

Muốn được sắc thân là hạnh Địa thứ bảy, hạnh này không mê đắm do không có tâm mê đắm, thường nghĩ đến cõi Phật thấy cõi trang nghiêm thanh tịnh, tâm không đắm nhiễm, thường đến cúng dường, cho đến thấy Bồ-tát đại chúng, tâm không đắm nhiễm. Thấy cõi bất tịnh tâm không chán ghét vì quán chiếu bình đẳng, nghĩ các chúng sinh không hiểu chân đế, chẳng cầu quả Điều Ngự Sư, rơi vào lưới ma-la,

phải chịu các khổ, liền khởi tâm đại bi, quán các gốc lành, tâm quán pháp không mê đắm cho đến nói rộng, nguyện lợi ích chúng sinh, đối với tất cả hạnh, tâm không đắm nhiễm gọi là hạnh vô trước. Cho nên không dùng tướng thấy Như lai là hạnh không nhiễm đắm.

Muốn được pháp thân có ba: Một là muốn được nói năng, hai là muốn được trí tướng, ba là muốn được Phước tướng. Muốn được nói năng là hạnh tôn nặng thứ tám; thành tựu gốc lành tôn nặng ưa thích Phật pháp, chuyên cầu Bồ-đề, phân biệt pháp sâu xa, trụ vô sở úy, cho đến nói rộng hạnh lợi ích chúng sinh, nhập vào pháp giới thanh tịnh. Thí như hỏa châu phát ra lửa, không thể cùng tận, các công đức không thể cùng tận của các Bồ-tát như thế, giáo hóa chúng sinh cũng không thể cùng tận. Tôn nặng Bồ-đề, tôn nặng Phật pháp làm việc lợi ích chúng sinh gọi là hạnh tôn nặng. Cho nên đối với kinh này muốn được nói năng, sinh ra thật tướng, vì hạnh này do là hàng trăm, ngàn, muôn Chư Phật đã gieo trồng gốc lành tu pháp cúng dường, mới sinh một niệm thanh tịnh. Huống chi sinh ra thật tướng. Muốn được trí tướng pháp thân là hạnh thứ chín, hạnh pháp lành thứ chín vì các chúng sinh làm ao pháp trong mát, giữ gìn che chở Phật pháp, vì thế hạt giống Phật không dứt được Đà-la-ni, do đó được bốn món biện tài, trùm khắp cõi Tam thiên, thân biến hóa như Chư Phật, âm mầu đầy theo đủ. Đối với pháp không bị chướng ngại làm các Phật sự, được từ ngữ vô ngại, thuận theo tất cả câu hỏi có thể trả lời riêng, tâm không sợ sệt, được mười thứ thân. Làm ao pháp trong mát, được thông suốt Phật pháp, gọi là thiện hạnh pháp, cho nên muốn được trí tướng nói pháp bất định khả đắc, khả nói , y theo kia tu sẽ được thân Phước tướng, là hạnh thứ mười. Trong hạnh Chân thật thành tựu lời nói thành thật chắc chắn, đúng như lời nói thực hành, như hạnh hay học lời nói chân thật của Chư Phật ba đời, thành nhân mười trí. Bồ-tát nghĩ rằng: ta thấy chúng sinh chịu vô lượng khổ nếu chưa độ chúng sinh này thành Chánh giác trước thì không nên như vậy. Ta phải đầy theo đủ nguyện lớn rồi mới thành Phật, giúp cho các chúng sinh đều cầu Bồ-đề rốt ráo Niết-bàn vô dư. Chẳng đợi chúng sinh thỉnh ta mới phát tâm nguyện thực hành hạnh Bồ-tát, mà ta tự phát nguyện độ khắp chúng sinh, vì muốn cho tất cả chúng sinh rốt ráo chứng đắc Nhất thiết chủng trí, ta đối với tất cả vì các hạnh tương ưng cao quý, tâm sắc điều thuận, gọi là hạnh chân thật. Vì thế được tướng Phước , có khả năng đối với kinh này thọ trì giảng nói bốn câu được trí tuệ cao siêu vô biên ba thân Bồ-đề, vì xuất xứ từ kinh này giúp cho tu hạnh chân thật. Thứ tư là lìa chướng trụ xứ, có mười hai thứ lìa chướng hợp thành

mười Hồi hướng, đối với thứ trung ở trước có chín loại lìa chướng. Chín hạnh Hồi hướng và hạnh Hồi hướng thứ mười, cuối cùng đầy theo đủ v.v... trở xuống, thuộc về từ Sơ phát tâm cho đến Mười Hồi hướng, cuối cùng tròn đầy vị, vì hợp thành đạo tư lương thuận giải thích thoát thuộc phần gốc lành. Ba pháp lìa chướng sau là Hồi hướng thứ mười sắp tròn đầy vị, hợp thành gia hạnh đạo thuận quyết trạch, thuộc phần gốc lành vị. Chín hạnh lìa chướng trước có ít phần hoàn toàn là hạnh Hồi hướng thứ mười.

Mười giai vị Hồi hướng theo kinh Hoa Nghiêm là:

1/ Cứu hộ tất cả chúng sinh lìa tướng chúng sinh Hồi hướng, tu sáu pháp Ba-la-mật, bốn tâm vô lượng các gốc lành. Nghĩ pháp tu tập cho chúng sinh dứt bỏ phiền não rốt ráo thanh tịnh, dùng gốc lành Hồi hướng này làm nhà cho chúng sinh để họ tránh được các việc khổ, vì chúng sinh khởi tâm hộ niệm và giải thích thoát phiền não, nên làm Chủ Bảo thần, vì giúp được tịnh trí thân thanh, vô ngại xem kẻ oán kẻ thân như nhau không hai, thường ưa xem xét có nhân oán thù đến thì kết làm bạn lành và nói pháp sâu mầu cho họ nghe. Thí như biển cả các thứ độc hai không thể làm hoại được, như mặt trời không vì nhân mu mà bị che khuất, cũng thế không vì tâm oán hận của vô lượng chúng sinh mà Bồ-tát hiềm hận lui sụt tâm Hồi hướng, không vì chúng sinh khó điều phục mà lai sụt gốc lành, đã tu gốc lành đều vì cứu độ Hồi hướng cho chúng sinh. Vì độ chúng sinh mà không thấy tướng chúng sinh, gọi là cứu chúng sinh lìa tướng chúng sinh Hồi hướng. Trong mười hạnh trước các vị Bồ-tát do tu hành mười hạnh mà được mười công đức vô tận: tín, tàm, quý, giới, văn, thí, tuệ niệm, trì, biện. Tâm sinh kiêu mạn ta có khả năng tu hành hạnh này , nhờ hạnh này mà chứng được công đức đó, ta có khả năng nói pháp này , pháp này lợi ích cho chúng sinh đó, do tâm kiêu mạn như thế không thể tiến nhập vào Sơ Hồi hướng. Nay Phật giảng nói cho họ nghe bậcTiểu thánh Dự lưu.v.v.... còn không nói ta được nói pháp, huống chi Bồ-tát giúp cho lìa kiêu mạn, tu hạnh không kiêu mạn đắc nhập Sơ Hồi hướng. Cho nên đầu tiên lìa kiêu mạn là sơ Hồi hướng.

2.Bất hoại Hồi hướng: Đối với Chư Phật ba đời, Chư Bồ-tát, giáo pháp của Phật không hoại được lòng tin, dùng mắt từ bi quán sát chúng sinh, do gốc lành Hồi hướng này mà được lòng tin không hư hoại như thế. Nhờ năng lực Tam bảo mà không hoại lòng tin Hồi hướng, nhiếp lấy tất cả gốc lành chẳng bị tổn hoại, gọi là Bất hoại Hồi hướng, cho nên thứ hai lìa chướng ít học, giúp kia không lìa hạnh lúc Phật ra đời, là

Hồi hướng thứ hai, vì thường được thấy Phật nghe pháp sâu xa.

3.Đẳng Chư Phật Hồi hướng, học cách Hồi hướng của Chư Phật ba đời thấy sắc đẹp xấu, tâm vẫn thanh tịnh không thương ghét mà Hồi hướng. Khởi niệm Chư Phật diệu lạc Hồi hướng, Bồ-tát đầy theo đủ các nguyện, chứng Tát-bà-nhã Hồi hướng. Chúng sinh thấy Phật nghe pháp, tâm ta càng tinh tấn thêm niềm tin, cho đến có vợ con đâu chẳng lìa tâm Bồ-đề, tùy thọ dụng vật gì trong bốn món cúng dường kia nhưng không lìa tâm Bồ-đề, thảy theo đều Hồi hướng Vô thượng Bồ-đề, chẳng mê đắm tất cả pháp. Như năm uẩn v.v... Như Phật đã biết Bồ- tát Hồi hướng, ta cũng như thế, thứ ba Hồi hướng gọi là đồng Chư Phật Hồi hướng. Do đó thứ ba là lìa một chút phan duyên, khởi niệm tu đạo chướng, giúp tu hạnh vô tướng, đó là Hồi hướng thứ ba.

Hồi hướng đến tất cả chỗ, lúc tu gốc lành, gốc lành này Hồi hướng như thế, giúp cho năng lực công đức của gốc lành đến tất cả mọi nơi. Thí như mé thật không chỗ nào chẳng đến, nghĩa là gốc lành đến khắp chỗ Phật, cúng dường Chư Phật, trang nghiêm ba đời, cho đến trong khoảng một niệm đầy theo khắp tất cả các thế giới ở mười phương. Lại nghĩ cúng dường tất cả Chư Phật, Bồ-tát mười phương đều do gốc lành vì tâm không tán loạn, cho đến không có tâm dối trả làm hại, đều vì Hồi hướng, Hồi hướng tứơng tốt, cho đến Hồi hướng thế giới Phật thanh tịnh, Bồ-tát ở mười phương đến đây được nhất thiết xứ thần túc. Thuận theo các Đà-la-ni biện tài, vì làm cho tất cả chúng sinh đều vui mừng. Do gốc lành này , không có nơi nào có chúng sinh mà Phật không đến, gọi là Chí nhất thiết xứ Hồi hướng. Cho nên thứ tư là lìa bỏ chướng chúng sinh, tu hạnh thành tựu chúng sinh, đây là hạnh Hồi hướng thứ tư.

Vô tận công đức tạng Hồi hướng, tu pháp sám hối gốc lành, lìa bỏ tất cả nghiệp chướng, đối với Chư Phật ba đời. Từ mới phát tâm cho đến thành Phật thị hiện nhập Niết-bàn, tất cả gốc lành thảy theo đều tùy hỷ, cho đến tất cả gốc lành của chúng sinh trong ba đời cũng đều tùy hỷ nhờ tùy hỷ gốc lành nên tất cả công đức vô tận. Sau được mười thứ vô tận Công đức tạng Hồi hướng. Cho nên Địa thứ năm là thuận theo ngoại luận tán loạn chứng tu hạnh xa lìa. Đây là hạnh Hồi hướng Địa thứ năm và các lỗi đều sám hối, nghiệp chướng đều xa lìa.

Thuận theo tất cả gốc lành vững chắc Hồi hướng. Nếu lúc làm vua, được đất nước tốt đẹp an ổn giàu có yên vui, cho đến được bảy theo báu, thành tựu được thân Na-la-diên bền chắc, xa lìa nghiệp chướng, được nghiệp thanh tịnh, xả bỏ trong ngoài để cứu hộ nhân tù tội trong ngục, dùng bản thân mình thay thế cái khổ chết, cho đến nhiếp lấy tất

cả ân tuệ xả thí, thuận theo tất cả gốc lành bền chắc, thời đều thuận theo tất cả Chư Phật, cho đến thuận theo hạnh thanh tịnh. Hồi hướng như thế rồi, làm cho tất cả chúng sinh được pháp Như lai, Chư Phật vui mừng. Đối với mỗi hạnh đều không trái nghịch, gốc lành vững chắc, Hồi hướng đến bờ giác ngộ, gọi là thuận theo tất cả gốc lành vững chắc Hồi hướng.

Tâm thuận theo tất cả gốc lành vững chắc Hồi hướng, thêm lớn ba phẩm, cho đến bao gốm tất cả cảnh giới gốc lành của chúng sinh. Thực hành gốc lành này tu tập rốt ráo, trụ trong nhẫn, đóng cửa đường ác, khéo điều phục các căn, oai nghi đầy theo đủ. Cho đến đến các gốc lành tưởng như có quả, tận đời vị lai tà mạng thực hành hạnh Bồ-tát, chẳng lìa bỏ chúng sinh, tu chân thật đại xả, Hồi hướng cho tất cả chúng sinh đều không bỏ sót. Cho đến Bồ-tát này đươc đạo vô sinh đến chỗ không hai, với tất cả thân được tự tại, với các hạnh nguyện được tròn đầy , trí có thể đến khắp tất cả cõi Phật, được nhĩ căn vô ngại, nghe tất cả tiếng trong cõi nước, được mắt trí tuệ sáng suốt thấy được Chư Phật. Do tâm bình đẳng thuận theo tất cả chúng sinh Hồi hướng các gốc lành, gọi là bình đẳng tâm thuận theo tất cả chúng sinh Hồi hướng. Vì thế thứ sáu là lìa tướng ảnh tượng tự tại, không chứng được phương tiện khéo léo, thuận theo sắc và thân chúng sinh. Nắm lấy Trung quán, phá ha- nh tương ưng, hai vị Hồi hướng thứ sáu và Địa thứ bảy, vì giúp họ có phương tiện khéo léo chứng được thần thông.v.v... vì phần nhiều ở Hồi hướng Địa thứ bảy.

Thứ Tám là Như tướng Hồi hướng, thành tựu niệm trí, an trụ bất động, đối với cảnh nhất thiết trí, được không lui sụt, cho đến tu tập các thứ gốc lành, một niệm quán cảnh giới không hai nhất thiết trí. Trong một niệm có khả năng trang nghiêm thanh tịnh tất cả cõi Phật, với các thần thông trí tuệ được tự tại, nhập pháp thật tướng, cho đến không mê đắm thế giới, không mê đắm chúng sinh, tâm không chỗ nương, vắng lặng không tán loại, chánh niệm đối với các pháp, đầy theo đủ trí Chư Phật không phân biệt, chẳng trái nghịch tất cả bình đẳng chánh pháp, không hoại tướng Phật, bình đẳng quán ba đời, rõ chúng sinh không chẳng trụ ở sở y, thuận theo như thật thông suốt, hiểu nghĩa chân thật. Vì đến địa vị Phật, nói về chỗ tu hành gốc lành thuận theo như tướng Hồi hướng, gọi là như thật Hồi hướng. Địa thứ bảy theo là xa lìa chướng không đầy theo đủ Phước tư lương, tu hạnh cúng dường làm thị giả Như lai, là Đệ Bát Hồi hướng. Tuy quán pháp thân nhập pháp thật tướng, chẳng hoại ba mươi hai tướng của Phật, nhưng không cho là chân thành

Phật.

Thứ chín không ràng buộc không đắm nhiễm Hồi hướng, đối với các gốc lành, chẳng sinh tâm chê bai không có tâm khinh thường, ra khỏi sinh tử.v.v... tất cả các gốc lành, thường ưa nhiếp thọ, vững chắc không hư hoại, do tâm không ràng buộc không mê đắm gốc lành, Hồi hướng đầy theo đủ. Cho đến trụ nơi vị Hồi hướng này các núi kim cương không thể phá hoại, tất cả các ma không thể phá hoại, đều có thể bẻ dẹp tiêu diệt các ma tà kiến. Đều được nghe và giữ gìn Phật pháp trong ba đời, thường không đắm nhiễm, được hạnh Phổ Hiền, các nguyện đầy theo đủ, tu hành tất cả công đức chẳng vì bản thân mà vì người khác, do tâm giải thích thoát không ràng buộc mê đắm hồi hương, lợi ích tất cả chúng sinh. Gọi là Hồi hướng vô trước tâm, do đó thứ tám là lìa chướng biếng nhác, lợi lạc đồng vị an vui. Tu hạnh lìa lợi dưỡng thiếu thốn nóng bức, đối với hạnh tinh tấn hoặc lui sụt hoặc không phát tâm, đây là hạnh Hồi hướng thứ chín.

Thứ mười là Hồi hướng vô lượng pháp giới, lìa cấu hệ đảnh, nhận lời Đại Pháp sư, có thể nói rộng về bố thí, thành đại từ bi, an lặp chúng sinh trong tâm Bồ-đề, cho đến thực hành pháp thí bình đẳng tất cả pháp hành, nhiếp lấy tâm Tát-Bà-nhã, rốt ráo chánh lực đến bờ bên kia. Dù cho một câu pháp vị, Đức Phật pháp hoặc nghe hoặc thọ trì, hoặc giảng nói, do hạnh Hồi hướng này nhất tâm bình đẳng chánh niệm vô lượng vô biên hư, không đồng với thế giới Chư Phật ba đời thực, hành hạnh Bồ-tát, giúp cho Chư Phật thường giữ gìn đối với tất cả thế giới, tận kiếp vị lai, vì một chúng sinh, tu hạnh Bồ-tát, vì tất cả chúng sinh cũng như thế. Cho đến điều phục pháp giới đồng vô lượng chúng sinh, trang nghiêm thanh tịnh pháp giới đông với vô lượng cõi Phật. Như vô lượng pháp giới sinh ra trí tuệ cũng giống như vậy, tất cả gốc lành Hồi hướng đều bình đẳng như pháp giới, gọi là pháp giới vô lượng Hồi hướng cho nên thứ chín lìa chướng bất năng nhẫn khổ Tu hạnh nhẫn khổ là hạnh Hồi hướng thứ mười. Luận Thành Duy Thức v.v... chép rằng: Từ khi phát tâm đại Bồ-đề vững chắc, cho đến chưa khởi thuận quyết trạch thức, cầu trụ tánh Duy thức chân thắng nghĩa, bằng địa vị này đều thuộc vị tư lương, vì đến Vô thượng chánh đẳng Bồ-đề, vì tu tập nhiều thứ tư lương cao quý, vì hữu tình cho nên siêng năng cầu giải thích thoát,đây cũng gọi là thuận giải thích thoát phần.

Vì vậy theo trong kinh này từ lúc mới phát tâm cho đến lìa chướng bất nâng nhẫn khổ tu hạnh nhẫn khổ v.v...trở xuống, hợp lại thuộc giai vị này , Bồ-tát trong vô lượng kiếp khéo tu Phước đức trí tuệ tư lương,

thuận theo giải thích thoát phần đã đầy đủ rồi, thì nhập thấy đạo Trụ Duy thức tánh. Lại tu gia hạnh điều phục dứt trừ hai chấp, nghĩa là Noãn

Đãnh – Nhẫn – Thế đệ nhất pháp, bốn giai vị này gọi chung là Thuận quyết trạch phần. Vì gần thấy đạo mà đặt tên Gia hạnh, nghĩa là chẳng phải tư lương ở trước không có gia hạnh. Bốn pháp,như Noãn.v.v..., bốn tầm tư, bốn trí như thật trước sau lặp vị, y theo minh mà đắc định. Phát ra tầm tư nương theo quán không có chỗ chấp, lặp thành Noãn vị, nghĩa là trong giai vị này , khai phát quán sở thủ tên đồng với bốn pháp, đều tự tâm biến hiện. Giả lặp có, thật không thể được và mới được mặt trời trí tuệ hành tướng trước, lặp minh được tên, tức là vị này được tướng đạo hỏa tiền, vì vậy theo cũng gọi là Noãn. Thứ mười là lìa thiếu sót, đều là Tư lương, tu hạnh lìa vắng lặng, lặp vị Noãn phục trừ sở thủ, vì cầu trí hạnh.

Luận ấy lại chép: Nhờ sáng tăng thêm định, phát thượng tầm tư, quán vô sở thủ lập thành Đảnh vị. Nghĩa là trong vị này quán lại sở thủ, bốn pháp như danh v.v... đều do tự tâm biến hiện,giả lập bày mà có, thật không thể được,tướng sáng càng rực rở nên gọi là ánh sáng tăng vị tầm tư cùng tột nên, còn gọi là Đảnh.

Mười một lìa chướng tự thủ, lúc tu chứng đạo, lìa hạnh hỷ động là Đảnh vị nầy. Do Noãn vị quán sở thủ không khai mở được ánh sáng được định, phát ra trí tầm tư cõi dưới, tâm sinh hỷ khả năng v.v.... Nói ta có thể đồng, chẳng thể tiến tu, chứng đương thánh vị chỗ có chứng đạo, cho nên nói lìa hạnh, giúp lặp Đảnh vị. Luận thì nương ấn thuận định, phát hạn trí như thật ở vô sở thủ quyết định ấn trì, không có trong năng thủ cũng thuận theo lạc nhẫn. Đã không có cảnh thật lìa năng thủ thức thì đâu có thật thức lìa cảnh sở thủ, vì sở thủ năng thủ đối đãi nhau mà lặp.

Lúc ấn thuận nhẫn, đặt chung là nhẫn ấn trước thuận sau, gọi là ấn thuận, nhẫn cảnh thức không, nên theo cũng gọi là Nhẫn.

Trong đây nói Nhẫn có ba phẩm: Hạ nhẫn ấn vô sở thủ; Trung nhẫn thuận quán năng thủ không; thượng nhẫn ấn trì năng thủ phi hữu. đầu tiên khởi quán tầm tư vô sở thủ, quán vẫn chưa cao siêu, chia thành Noãn, Đảnh thời gian hơi lâu, đối với ba thời nhẫn: đầu tiên ấn sở thủ không, kế là quán năng thủ không, sau là ấn quán cả hai đều không. Vì năng thủ dễ nên hợp lại đặt tên, không chia nhiều vị, do hạ phẩm nhẫn ấn sở thủ không, thượng phẩm quán vị ấn năng thủ không, trung nhẫn tuy chẳng phải ấn, vì cái đầu và sau ấn, gọi chung là ấn. Đối với không hai thủ đã có thể phân biệt quán, đã có thể phân biệt ấn.

Nhưng vì chưa song ấn, vì chưa chứng chân sau đây một niệm song ấn gọi là thế đệ nhất pháp, vì ngay lúc nhập liền chứng.

Duy Thức chép: Nương định không xen hở, phát như trí thật ở trên, ấn hai chấp không, lặp pháp thế đệ nhất. Nghĩa là trước thượng nhẫn chỉ ấn năng thủ không, nay đệ nhất pháp hai không đều ấn. Từ đây không còn đứt quãng, chắc chắn nhập thấy đạo, nên đặt tên là Vô Gián, trong pháp di sinh vì đây tối thắng gọi là pháp Thế đệ nhất.

Đây là thứ Mười hai lìa chướng không giáo thọ, tu hạnh cầu giáo thọ là Nhân , phát và thế đệ nhất. Pháp thế đệ nhất chỉ một sát-na, song ấn tiền không, không có hạnh rộng khác nên theo gộp chung. Mà nói Do Đảnh vị này cho đến cùng tột tầm tư thuận với sở quán, trụ trong Nhẫn vị, hành tướng càng cao quý không cầu Giáo thọ, chẳng do tiến tu, muốn làm cho tiến tu thì phải cầu giáo thọ, giáo thọ được rồi, y theo lời dạy theo mà tu hành, liền được nhập vào dòng thánh. Chẳng trãi qua bốn vị rồi bắt đầu cầu Giáo thọ mới chứng đạo. Một niệm không đứt quãng không còn cách vượt, liền nhập vào chân.Duy Thức lại chép: Noãn, Đảnh như vậy y theo năng chấp thức, quán sở chấp không, khi hạ nhẫn khởi thì cảnh ấn tướng không, trung nhẫn chuyển vị ở thức năng thủ như cảnh không nầy thuận lạc nhẫn khả, thượng nhẫn khởi vị ấn năng thủ không. Pháp thế đệ nhất song ấn tướng không, vì đều gồm tướng chưa thể chứng thật. Do đó nói Bồ-tát trong bốn vị này còn ở chơn thật an trụ lý Duy thức, tướng kia diệt rồi mới thật sự an trụ. Theo nghĩa như vậy nên theo có bài tụng rằng:

“Bồ-tát ở định vị

Quán ảnh chỉ là tâm

Tưởng nghĩa (noãn vị) đã dứt trừ

Quán kỹ chỉ tư tưởng (đảnh vị)

Trụ trong tâm như thế

Biết sở thủ chẳng có (hạ nhẫn)

Kế năng thủ cũng không (trung thượng nhẫn)

Sau xúc vô sở đắc”.

(Chánh nhập Thánh vị do lúc thiếu pháp Thế đệ nhất, vì vậy theo không nói). Vị gia hạnh này chưa dứt tướng ràng buộc, đối với thô nặng ràng buộc cũng chưa thể dứt. Nay nói giáo vô tướng trừ tướng ràng buộc kia, do mười hạnh Hồi hướng trước y theo nhân duyên quán, khởi quán Duy thức hoàn toàn không thể dứt trừ tướng thô trong ràng buộc, dùng đó làm nhân để bước lên Thập Hồi hướng. Bốn gốc lành trước y theo Duy thức quán, tác các quán như vô tướng.v.v... mặc dù phân biệt

ràng buộc thiếu chiết phục, quán vẫn còn tướng chung, chưa thể phân biệt khởi quán, cũng chưa dứt trừ ràng buộc. Bốn gốc lành vị y theo vô tướng quán, tác quán chân như, vì còn mang tướng vẫn chưa chứng chân phân biệt hai thứ ràng buộc đều chiết phục hết, câu sinh hai sự trói buộc tuy chiết phục được một ít, cũng chưa dứt trừ. Nhập vị thấy đạo khởi quán chân như, đối với mỗi pháp thật chứng chân như, thông đạt lý vô tướng, mới dứt hai món ràng buộc. Do đó, luận Phật Địa v.v... nói về quán tướng riêng, dứt được phiền não. Các luận có nói y theo tướng chung quán dứt phiền não, theo gia hạnh thì có ba sư theo khác nhau: đầu tiên vừa quán nhân duyên vừa quán Duy thức. Chỉ quán tướng chung, nhân duyên Duy thức.v.v... chưa thể thực hành riêng. đầu tiên quán nhân duyên cho đến quán Duy Thức, địa vị còn tướng chung. Quán Duy thức v.v... mới quán riêng được, nhân duyên các pháp thắng giải thích kém. Đến vị quán vô tướng cũng chỉ tướng chung, thực hành quán vô tướng v.v... đối với pháp Duy thức mới quán riêng được. Vì vậy theo các luận chép ở Tư lương vị với lý Duy thức chỉ thuận theo nghe, sinh ra thắng giải. Đến vị gia hạnh có thể dần dần hàng phục dứt trừ năng thủ sở thủ, dẫn phát cái thấy chân thật.

Y THEO vô tướng này khởi quán Duy thức riêng, cho đến chân như quán đã chứng chân riêng cũng có thể biết pháp vô tướng riêng. v.v... vì quán hạnh cùng tột, vì quán căn bản, trí vô phân biệt chứng được lý riêng, trong trí hậu đắc năng thủ sự riêng. Chân như chỉ là tự tướng các pháp, vì vậy theo được tự tướng, đây gọi là biết theo riêng lý của các pháp. Thể của các pháp đó cũng phân biệt biết, cho nên Thánh hai trí của bậc có thể chứng hai tánh Viên thành thật và y theo tha, gọi là đắc thật pháp. Nếu quán chung về chân tùy theo thô tế, tức hai pháp quán biến kế và sở chấp nhân pháp hai ngã ở trước, đã không thể quán riêng trí vô phân biệt. Lúc quán không, sở không lý, sở kiến sự tức hai tánh, Luận Phật Địa thì Biến kế sở chấp không quán tâm sở biến, chẳng thuộc y theo tha khởi, lý chân như không thuộc Viên thành thật, cho nên chứng pháp chỉ nói riêng hai trí. Do hai pháp quán trước ở trước thấy đạo, chỉ có trí gia hạnh nhập Thánh rồi sau mới có cả trí hậu đắc. Nhưng nhập Thánh rồi tùy sở ứng kia nói mười chấp như, mười lớp chứng trước lìa chướng và đạo năng chứng gọi là có phần bằng trí chân đế lý. Nói có mười lớp chẳng phải thể chân như có mười thứ khác nhau, chẳng phải như cảnh tướng của ba pháp quán trước đều khác nhau. Do trước đã nói năng quán quán hạnh có trước sau, sở quán chân đế cũng có bốn thứ thể lý. Chân đế đã có bốn lớp thì hình tục đế cũng nói có

bốn, trung trí sở tri gọi là thế đế, vì thượng trí sở tri gọi là chân đế lẽ ra quán sát phải đặc biệt đầy theo đủ. Sở quán các pháp cạn sâu đã khác nhau, nói đế bốn lớp, năng quán quán tâm y theo cảnh khác nhau cũng nên nói khác nhau, ba pháp quán tâm trước có ở quán chân đế, vì ba pháp trước là chân đế tức ba pháp sau là tục đế. Chân như đồng quán chỉ có chân chẳng phải tục vì chỉ quán chân, song không có quán phân biệt. Chỉ đầu tiên là tục chẳng có tự thể ri6eng để quán, vì quyết hiệp chân quán, trên chân pháp không có sơ tục nầy, chỗ chấp này thật ra chẳng phải hai đế, y theo tâm tục đế cho nên nói là tục, quán hạnh này chỉ nói bốn lớp, chẳng thể nói không chỉ có chân như quán. Vì nói quyết hiệp lý tục, phải bỏ thuyên để chứng chân, quán hạnh chứng chân khác với ba pháp đối đãi nhau mà nói xét kỹ mới biết. Như lời nói trình bày theo riêng, mặc dù trước thấy đạo quán chẳng an lặp cho là vô tướng còn đối tướng chưa thể dứt trừ, cho đến nói rộng Vị Bồ-tát này đối với an lặp đế chẳng phải an lặp đế, đều học quán sát vì dẫn hai pháp quán ở đời vị lai, chính là điều phục phân biệt hai chướng, chẳng phải an lặp đế là chánh sở quán không phải như Hai Thừa chỉ quán an lặp. Vì vậy theo ở các vị đều dùng Duy thức vô tướng làm đầu mà tu các hạnh, các vị trước đây đã tu các hạnh nguyện, cảnh lý sở quán làm lợi ích chúng sinh, đều như các kinh và luận khác có nói rộng.