Đại Tập 173 · Bộ Chư Tông XIII · Số 1986–1996

Minh Giác Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 3

MINH GIÁC THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 3

Sư nêu, Đức Sơn dạy chúng rằng: Đêm nay không lời đáp, người hỏi cho ba mươi gậy. Bấy giờ có Tăng ra lễ bái. Sơn bèn đánh. Tăng nói: Con chưa hỏi.

Đức Sơn nói: Ông là người ở đâu?

Tăng thưa: Người Tân La.

- Chưa giẫm đạp lên mạn thuyền đáng cho ba mươi gậy.

Pháp Nhãn nói lên: Đại Tiểu Đức Sơn lời nói chặt làm hai mảnh đạo viên minh. Đại Tiểu Đức Sơn “đầu rồng đuôi rắn”.

Đức Sơn nói: Hai lão túc tuy khéo cắt dài phụ ngắn, bỏ nặng theo nhẹ, muốn thấy Đức Sơn cũng chưa có thể. Vì sao Đức Sơn cũng như nằm uy quyền bên ngoài, có kiếm đáng chém không chém, không vời lấy loạn ấy. Mọi người có biết tăng Tân La không? Chỉ là gã mù đánh cột trụ.

Nêu Tuyết Phong ngày nọ phổ thỉnh, tự gánh một bó mây, giữa đường gặp một vị Tăng, Phong bèn ném bó mây xuống. Tăng định nhặt lấy, Phong liền đạp té nhào. Trở về nói lại cho Trường Sinh nghe: Ta ngày nay đạp một vị Tăng thật là vui.

Trường Sinh nói: Hòa thượng thay thế vị Tăng này vào Niết-bàn đường mới được Phong bèn thôi đi.

Đức Sơn nói: Trường Sinh giống như người nhà phía đông chết thương dùm nhà phía tây, cũng đáng cho một đạp.

Bách Trượng tái tham vấn. Đến phiên Sư đứng hầu bên Mã Tổ.

Tổ đưa mắt nhìn cây phất trần dưới góc giường Thiền.

Bách Trượng hỏi: Ngay đây dùng hay lìa đây dùng?

Tổ hỏi: Về sau ông mở miệng, sẽ lấy cái gì cho người?

Bách Trượng lấy cây phất trần dựng đứng lên.

Tổ bảo: Ngay đây dùng hay lìa đây dùng?

Bách Trượng đem phất trần để lại chỗ cũ.

Tổ bèn hét, Bách Trượng điếc tai ba ngày.

Sơn nói: Chư Thiền Đức kì quái. Như người nay bày ra phái rất nhiều; người nghiên cứu nguồn gốc thì rất ít. Tóm lại nói Bách Trượng nhờ hét mà đại ngộ. Còn đầu mối cũng không nhưng giống như dao nhọn, Ngư Lỗ sai lầm nếu là gã mắt sáng dối ông ta một chút cũng không được. Chỉ như Mã Tổ nói: Về sau này ông mở miệng lấy gì cho người.

Bách Trượng dựng đứng phất trần như sâu bọ chống cự lại cây gõ hay là thốt trác cùng thời. Mọi người muốn biết điếc tai ba ngày không? Giống như đốt vàng rồng đáng không đổi sắc.

Nêu Sùng Thọ chỉ cái ghế nói: Biết được khắp vòng cái ghế có dư.

Vân Môn nói: Biết được cái ghế, trời đất sai khác.

Đức Sơn nói: Đầm rộng núi sâu đáng ra có thể phục được báo.

Nêu Vĩnh Gia đại sư đến Lục Tổ nhiều quanh thiềng sàn ba vòng, dọng tích trượng một cái rồi đứng im.

Tổ nói: Phàm là Sa-môn có đủ ba ngàn cai nghi, tám vạn tế hạnh. Đại Đức từ phương nào đến, mà đại ngã mạn vậy?

Sư bèn hét, rồi nói: Nếu lúc ấy hét được một tiếng khỏi thấy đầu rồng đuôi rắn. Lại nêu tiếp. Nhiễu quanh thiền sàng ba vòng dọng tích trượng một cái rồi đứng im, Thay Tổ Sư nói: “Chưa đến Tào Khê, cho ông ba mươi gậy”.

Nêu Ngưỡng Sơn chỉ Tuyết Sư Tử nói: Có người nào qua được sắc này không?

Vân Môn nói: Lúc ấy bèn xô ngã.

Ngưỡng Sơn nói: Chỉ hiểu xô ngã mà không thể đỡ dậy.

Nêu Hương Nghiêm nói: Như người trên cây miệng cắn cành tay chân lơ lững. Dưới cây có người hỏi Tây lai ý, không đáp thì (phụ câu hỏi). Còn đáp lại thì mất mạng. Vậy thì phải đối đãi làm sao?

Thượng tòa Hổ Đầu nói: Lên cây thì không hỏi. Dưới cây xin Hòa thượng nói cho.

Hương Nghiêm cười khà khà.

Đức Sơn nói: Trên cây nói thì dễ, dưới cây nói thì khó. Lão Tăng lên cây hãy hỏi đi.

Nêu Tăng hỏi Lỗ Tổ: Thế nào là không nói lời?

- Miệng ông ở đâu?

- Con không có miệng.

- Lấy gì để ăn cơm?

Tăng không nói được.

Sư nói như đánh vào xương sống, gã chèo thuyền mở miệng rồi ngậm không được, ngậm rồi mở không được.

Nêu Tăng hỏi tuyết Phong: Khe suối khi lạnh thì thế nào?

- Trừng mắt không thấy.

Tăng hỏi: Uống thì thế nào?

- Không từ miệng vào?

Tăng đến Triệu Châu thưa hỏi.

Triệu Châu nói: Không thể từ trong lỗ mũi vào.

Tăng hỏi Triệu Châu: Khe suối khi lạnh thời thế nào?

- Khổ?

- Uống thì thế nào?

- Chết.

Tuyết Phong nghe vậy nói: “Triệu Châu Cổ Phật.”

Từ đây không trả lời.

Đức Sơn nói: Trong chúng đều nói, Tuyết Phong không ra thì Tăng vẫn đầu, cho nên Triệu Châu không chịu, Như lãnh hội lời nói này thì rất phục cổ nhân. Tuyết Phong thì không vậy. Chặt đinh cắt sắt bổn phận Tông sư, thì thấp bằng cao khó làm tác giả.

Nêu Tăng hỏi Hòa thượng Tây Đường: Có hỏi có đáp, khách chủ xưa nay rõ ràng. Không hỏi không đáp thì thế nào?

Tây Đường đáp: Sợ sáng lại đi đâu?

Tăng hỏi Trường Khánh: Có hỏi có đáp khách chủ xưa nay như vậy, không hỏi không đáp là thế nào?

“Tương phùng tận đạo hưu quan khứ

Lâm hạ hà tằng kiến nhất nhân.”

(Gặp nhau lại nói thôi quan đi.

Dưới rừng đâu từng thấy một người.)

Sơn nói: Sao không cùng bổn phận cỏ rác.

Nêu Lâm Tế dạy chúng: Ta ở với Tiên sư ba lần ăn sáu mươi gậy như cành cây chổi cứ quét, như nay suy nghĩ liền ăn gậy, ai là người hạ thủ.

Tăng ra giữa chúng nói: Con hạ thủ.

Lâm Tế đưa gậy cho Tăng, Tăng định lấy Sư bèn đánh.

Sư nói: Chỗ buông của Lâm Tế thật nguy, thu lại rất nhanh.

Nêu ngày nọ Khâm Sơn thượng đường đưa nắm tay lên rồi mở ra nói: Mở tức là bàn tay, năm ngón so le.

Sư nắm tay lại nói: Như nay là bàn tay ắt không cao thấp, có thương lượng không?

Có ông Tăng ra giữa chúng dơ nắm tay lên.

Sơn nói: Ông chỉ là gã khai hợp.

Sơn nói: Tuyết Phong không như vậy bèn dơ bàn tay lên nói: Nắm lại thì bàn tay có cao có thấp.

Lại mở ra nói: Mở ra thì không bè đảng không thiên lệch. Hãy nói buông ra là người tốt, nắm lại là người tốt, mở ra cũng làm xe, nắm lại cũng với vết bánh xe. Nếu cho rằng đóng cửa làm xe, ra cửa hợp vết bánh xe. Ta cũng biết ông đến trong hang quỷ làm kế sống.

Nêu Tăng hỏi Mục Châu: Lễ bái Thích Ca, không lễ bái Di Lặc là thế nào?

-Hôm qua có người hỏi. Đã đuổi ra rồi.

Tăng nói: Hòa thượng sợ con không thật.

Mục Châu nói: Gậy không còn, cán chổi tạm cho ba mươi gậy.

Sơn nói: Mục Châu chỉ có nhận vách tâm, không có ý hại thành.

Nêu Táo Thọ hỏi Tăng: Từ đâu đến?

- Nước Hán.

- Thiên Tử có trọng Phật pháp không?

- Khổ thay! May là hỏi tôi chứ hỏi người khác thì sinh họa.

- Là cái gì?

Tăng nói: Người còn không thấy có, Phật pháp làm sao trọng được?

Xà-lê thọ giới lúc nào?

Tăng thưa: Hai mươi hạ.

Tốt lắm, không thấy có người liền đánh.

Sơn nói: Vị tăng này ăn gậy rồi đi không trở lại nữa.

Lệnh của Táo Thọ tuy làm ngặt vì có gió mà nổi sóng.

Nêu Triệu Châu hỏi Bà già: Đi đâu?

Tôi đi trộm măng của Triệu Châu.

Thình lình gặp Lão tăng thì bà làm sao?

Bà già liền cho Sư một tát, Triệu Châu liền thôi.

Sư nói: Tay giỏi lại thả hai tay xuống, cũng không có chỗ khám. Nêu ngày Bảo Thọ khai đường, Tam Thánh cử ra một Tăng. Thọ liền đánh. Thánh nói: Người mù lại đến ở một thành Trấn Châu, bèn trở về phương trượng.

Sơn nói: Bảo Thọ Tam Thánh tuy phát minh chánh pháp nhãn tạng của Lâm Tế. Quả thật chỉ hiểu Phật không ở địa vị xứng tôn.

Lúc ấy vị Tăng này nếu là gã đó, mới được đẩy ra bèn lật đổ giường thiền. Dù cho toàn cơ Bảo Thọ cũng chỉ hơn ba ngàn dặm.

Nêu Vô Nghiệp Mã Tổ. Tăng hỏi: Thế nào là Phật?

- Chớ vọng tưởng.

Sư nói: Bít lỗ mũi đi.

Lại hỏi: Thế nào là Phật?

- Tức tâm là Phật.

Sư nói: Treo lưỡi đi.

Nêu Tăng hỏi Đức Sơn: Chư Thánh từ xưa đi chỗ nào?

- Làm cái gì?

Tăng nói: Sắc điểm phi long mã. Ba miết xuất đầu lai. (Ra lệnh rồng ngựa bay, Rùa què lại xuất đầu) Sơn bèn thôi.

Hôm sau Sơn tắm ra, vị Tăng này đưa trà cho Đức Sơn. Sơn vỗ lưng vị Tăng ấy một cái.

Tăng nói: Lão già này mới biết nhìn.

Sơn nói: Nhưng vàng tinh trảm luyện cần phải bổn phận kiềm chùy Đức Sơn đã lấy mình dẫn dắt người, vị Tăng này lại cùng chịu khuất. Lấy gậy vạch một đường nói: Vừa đến công án lại đưa đến.

Chư Thánh từ trước đi chỗ nào? Đại chúng suy nghĩ bàn luận.

Sư tạm thời đánh đuổi.

Nêu Bảo Phước đang đi xẻ dưa. Thượng tòa Thái Nguyên Phu đến.

Bảo Phước nói: Nói được thì cho ông ăn dưa.

Phu nói: Đem đến đây.

Bảo Phước đi lấy một miếng dưa cho Phu. Phu lấy rồi bỏ đi.

Sơn nói: Tuy là rắn chết, biết làm cũng sống lại. Ai là người giỏi xin thử biện xem.

Nêu Tam Tuyền dạy chúng: Đạo chẳng phải ngoài vật, ngoài vật chẳng phải đạo.

Triệu Châu ra hỏi: Thế nào là đạo ngoài vật?

NamTuyền liền đánh.

Triệu Châu nói: Hòa thượng chớ đánh con đánh nhầm người phía sau.

Nam Tuyền nói: Rồng rắn dễ biện, nạp tử khó lường.

Sư nói: Triệu Châu như rồng không sừng, như rắn có chân. Lúc ấy mặc dù hết cách không đâu, đáng ăn gậy rồi đuổi ra.

Nêu Động Sơn đến Vân Môn. Môn hỏi: Từ đâu đến?

Động Sơn thưa: Tra Độ.

Vân Môn hỏi: Mùa Hạ ở chỗ nào?

Động Sơn thưa: Báo Từ ở Hồ Nam.

Vân Môn hỏi: Rời chỗ đó lúc nào?

Động Sơn thưa: Ngày hai mươi lăm tháng tám.

Vân Môn bảo: Tha ông ba gậy.

Hôm sau Sơn lên hỏi: Hôm qua được Hòa thượng tha cho ba gậy, nhưng không biết lỗi chỗ nào?

Vân Môn nói: Túi cơm Giang Tây Hồ Nam tham thiền đi Động Sơn nhân đó mà đại ngộ.

Động Sơn nói: Vân Môn phong thái như vua đè ép thì ngói vỡ băng tan.

Lúc ấy nếu theo lệnh mà làm, con cháu chưa đến đoạn tuyệt.

Nêu một Tăng tham Mã Tổ Đại Sư.

Sư vẽ một vòng tròn nói: Vào cũng đánh, không vào cũng đánh.

Tăng vào, Sư liền đánh.

Tăng thưa: Hòa thượng đánh con không được.

Đại sư tựa vào trụ cột nghỉ đi.

Sơn nói: Cả hai đều không tỏ Hòa thượng đánh con không được, tựa vào trụ cột, suy nghĩ không đến bèn đánh vào xương sống.

Nêu Hưng Hóa hỏi Duy Na Khắc Tân: Không lâu làm bài xướng đạo.

Tân nói: Không vào giờ Xã.

Hòa nói: Biết đến không vào, không biết không vào.

Tân nói: Không giao thiệp.

Hòa liền đánh nói: Pháp chiến của Khắc Tân Duy Na không thắng phạt năm quan tiền, bày tỏ cơm ngon. Ngày tới giờ thọ trai.

Hưng Hóa tự đánh chuỳ nói: Pháp chiến của Khắc Tân Duy Na không thắng, không được ăn cơm, liền đuổi ra ngoài.

Sơn nói: Khắc Tân Duy Na nối thừa Hưng Hóa. Phạt tiền ra viện lại như thế, phải chọn lấy một gậy mới được.

Hãy hỏi mọi người: Gậy đã ăn rồi làm sao tìm?

Tuyết Phong cần đoạn sự việc bất bình, đêm náy Phong khuất phục Khắc Tân Duy Na. Nói xong lấy gậy đánh giải tán.

Nêu Tăng hỏi Trường Khánh: Nhiều tay đãi vàng, ai là người được?

- Người có ngón được.

Tăng thưa: Học nhân có được không?

- Còn xa.

Sư thay vị Tăng này lúc ấy liền hét.

Lại nói người có ngón được một tay phân phó. Học nhân còn được

không? Trời xanh, trời xanh.

Nêu: Đại Từ dạy chúng: Sơn Tăng không hiểu lời đáp, chỉ là biết bệnh. Lúc ấy có Tăng bước ra. Đại Từ bèn về phương trượng.

Động Sơn nói: Đại khái đở dựng Tông Thừa phải phân biệt cái được mất. Lại Đại Từ biết bệnh không lời đáp. Lúc ấy có Tăng ra bèn về lại phương trượng. Tuyết Đậu biết bệnh không lời đáp, hoặc có Tăng ra bèn đánh vào xương sống. Mọi người biết bệnh không lời đáp có Tăng ra ắt như vậy. Chẳng có ưa điểm dám có một cái lay động.

Đại đường Thiên tử chỉ ba người.

Nêu Triệu Châu đến Hoàng Bá, Hoàng Bá thấy đến bèn mở cửa thất.

Triệu Châu nói: Cứu lửa cứu lửa.

Hoàng Bá lại ra bắt lại nói: Nói nói.

Triệu Châu: Giặc qua rồi sao mới giương cung.

Sơn nói: Thật đáng cười phải là ba mươi năm.

Bổng có nạp Tăng hỏi: Tuyết Đậu cười cái gì?

Cười giặc qua rồi sau đó mới giương cung.

Nêu Tăng hỏi Kính Thanh: Học nhân chưa thông đạt cội nguồn. Xin thầy phương tiện.

- Là cội nguồn gì?

- Cội nguồn con.

- Nếu là cội nguồn của ông đâu nhận phương tiện.

Sơn nói: Ngâm mình đến chết nước lại đâu có chỗ nào dùng?

Thị giả hỏi: Vừa đến thành cầu y.

Kính Thanh nói: Không.

Thị giả nói: Tôn ý của Hòa thượng thế nào?

Kính Thanh nói: Một giọt nước đem hai chỗ thành rồng.

Sơn nói: Còn hơn một tí. Tuyết Đậu không phải giảm oai quang của Kính Thanh, phải gặp mặt với vị Tăng này là nguồn cội gì? Nguồn cội ấy ba mươi năm sau cho ông ba mươi gậy.

Nêu Tăng hỏi Hương Lâm: Thế nào là việc của nạp y.

- Tháng chạp lửa đốt thiêu núi rừng.

Sơn nói: Tháng chạp thiêu đốt núi rừng vạn lại ngàn thứ, tùng xanh hạc lạnh, nhân đạp tuyết lạnh. Đạt Ma không lãnh hội. Rất khó, rất khó.

Nêu Hòa thượng Bổn Nhân dạy chúng. Bình thường không đến trước tiếng sau câu. Khua Trống đùa nam nữ nhà người.

Vì sao thanh không phải là thanh, sắc không phải là sắc. Lúc ấy

có Tăng hỏi: Thế nào là thanh không phải là thanh?

Bổn Nhân gọi là sắc được không?

- Thế nào là sắc không phải là sắc?

- Gọi là thanh được không?

- Tăng lễ bái.

- Thử nghĩ ông nói là lời ông đáp. Nếu người biện được, thì có chỗ vào.

Sơn nói: Bổn Nhân cũng thật kỳ quái, nhưng lại tham xem trên trời cũng chẳng phải trước thanh sau cú, lại làm sao vào.

Nêu Vân Môn dạy chúng: Đức Phật sinh ra một tay chỉ trời, một tay chỉ đất, bước đi bảy bước, mắt nhìn bốn phương nói: Trên trời dưới đất chỉ có ta là quý nhất. Lúc ấy nếu thấy thì đánh một gậy chết rồi cho chó ăn, quý sự tính toán thái bình dưới trời.

Sơn nói: Liền lật đổ giường thiền.

Nêu Quốc Sư ba lần gọi thị giả, điểm tức bất đáo(vắng mặt)thị giả ba lần dạ, đáo tức bất điểm (có mặt) sẽ nói ta cô phụ ông, ai biết ông cô phụ ta. Dối Tuyết Đậu không được.

Vân Môn nói: Thế nào là ý chỉ của Quốc sư cô phụ thị giả, hội được là vô lý.

Sư nói: Té ra không hiêủ thế nào là thị giả cô phụ quốc sư, tan thân nát xương không bao đáp được.

Sư nói: Vô lý, vô lý.

Lại nêu: Tăng hỏi Đầu Tử: Quốc sư ba lần hỏi thị giả ý chỉ thế nào?

- Cưỡng bức người như thế.

Sư nói: Gã khờ khạo.

Tăng hỏi Hưng Hóa.

Hưng Hóa nói: Một người mù dắt nhiều người mù.

Sư nói: Đầu mối mù loà.

Tăng hỏi Huyền Sa.

Sa nói: Thị giả lại hiểu.

Sư nói: Trí nhiều thôi tù.

Tăng hỏi Triệu châu:

Châu nói: Như người viết chữ trong tối, chữ tuy không thành mà văn chương bóng bẩy.

Sư bèn hét.

Tăng nói Tuyết Đậu.

Tuyết Đậu liền đánh.

Cũng cần chư vị kiểm điểm thành tụng rằng:

(Sư vốn gặp hội ý chẳng khinh.

Không sự tướng thì đi trong cỏ.

Phụ ông phụ ta người chẳng hỏi.

Mặc tình thiên hạ cạnh tranh nhau).

Nêu Tăng hỏi Hòa thượng Trí Môn: Thế nào là Phật?

- Nhọc công đi hành cước.

Tăng nói: Thế nào là việc Phật hướng thượng?

- Gánh mặt trời mặt trăng trên đầu gậy.

Sư nói: Ngàn binh dễ được, một tướng khó tìm.

Nêu: Sư Tổ hỏi Nam Tuyền: Ma-ni châu người không biết, trong Tạng Như Lai đích thân thu được, thế nào là Như Lai Tạng?

-Vương Lão Sư cũng ông qua lại đó là Tạng.

Sư nói: Gã trong cỏ.

Tổ nói: Không đến không đi, cũng gọi là Tạng.

Sư nói: Trên tuyết thêm sương.

Tổ nói: Thế nào là Ngọc?

Sư nói: Hiểm, đầu sào trăm thước làm kỹ lưỡng, không phải trong đây được con mắt chủ khách trao đổi nhau, bèn có thể đi sâu vào hang cọp. Hoặc không tập dù Tổ Sư có ngộ đi nếu thì cũng là đầu rồng đuôi rắn.

Nêu Tăng lễ bái Tuyết Phong, Phong đánh năm gậy.

Tăng nói: Con có lỗi gì.

Tuyết Phong lại đánh năm gậy.

Sư nói: Tuyết Phong không biết cát đằng với người, năm gậy trước là mặt trời chiếu ngày đến, năm gậy sau mây dăng dẫn đến mưa. Ông nếu biện được cũng đáng cho năm gậy.

Nêu Mã Đại Sư sai Trì Tạng đưa thư lên Kính Sơn.

Sơn nhận thư mở ra thấy một vòng tròn, trong đó có một chấm.

Quốc Sư nghe nêu rằng: Khâm sư còn bị Mã Tổ mê hoặc.

Sư nói: Kính Sơn bị mê hoặc nếu đem trình lên Quốc Sư.

Chớ làm cái ngọn gì, khỏi bị mê hoặc đi. Có lão túc nói: Lúc ấy ngồi lại nghĩ cũng có nói, chỉ với hoạch phá. Nếu thế chỉ là không biết, dám gọi là Lão sư thiên hạ. Mỗi người đủ mắt kim cương làm thần thông biến hóa còn tránh được không?

Tuyết Đậu thấy chỗ muốn mọi người cùng biết, chỉ Mã sư. Lúc ấy vẽ ra là tự mê hoặc rồi.

Nêu Kính Thanh hỏi Tăng: Triệu Châu uống trà ông hiểu thế

nào?

Tăng bèn đi ra.

Kính Thanh nói: Hàm Đan học bộ.

Sơn nói: Vị Tăng này không phải là người Hàm Đan. Vì sao không bộ học bước nhà Đường. Nếu biện được ra uống trà cùng ông.

Nêu Tăng hỏi Vân Môn: Thế nào là việc pháp thân hướng thượng?

- Hướng thượng nói cho ông thì không khó, làm sao hiểu được pháp thân.

Tăng thưa: Xin Hòa thượng soi xét.

- Soi xét tức là đưa đến làm sao hội pháp thân?

- Làm sao làm sao.

Nói gã này học được nằm mãi trên giường, ta hãy hỏi ông.

Pháp thân có uống trà không?

- Tăng không nói.

Sơn nói: Sẽ thành núi chín tấc, không lên đất một sọt, lỗi chỗ nào?

Nêu Triệu Châu đến Thù Du chống gậy vào pháp đường.

Thù Du nói: Xem mũi tên.

Triệu Châu cũng nói: Xem mũi tên.

Thù Du nói: Trật rồi.

Triệu Châu nói: Trúng.

Sư nói: Cả hai đều tác gia, vì Thù Du và Triệu Châu cả hai không phải tác gia mũi nhọn không chống đỡ nhau. Dù mỗi phát mỗi trúng cũng chỉ là gã bắn ụ đất.

Nêu Lâm Tế và Phổ Hóa đến thọ trai nhà thí chủ.

Lâm Tế hỏi sợi lông nuốt được biển lớn, hạt cát chứa được núi Tu- di, hay là thần thông diệu dụng, hay là pháp ông như vậy?

Phổ Hóa đá nhào bàn ăn.

Lâm Tế nói: Thật là thô.

Phổ Hóa nói: Đây là chỗ nói thô, nói tế.

Lâm Tế ben thôi.

Ngày kế lại cùng đến nhà thí chủ thọ trai.

Lâm Tế lại hỏi: Ngày nay cúng dường đâu giống hôm qua.

Phổ Hóa lại đá té nhào bàn ăn. Nói: Gã mù Phật pháp nói gì thô, tế.

Lâm Tế thè lưỡi ra.

Sư nói: Hai lão giặc ăn uống cũng không xong, đáng cho hai mươi

gậy, gậy tuy làm, lại cái gì đúng là giặc.

Nêu Tam Giác dạy chúng: Nếu bàn luận việc này, chê bai trên lông mi chính là lỗi sai.

Ma Cốc ra nói: Lỗi thì không hỏi. Thế nào là việc này?

Giác nói: Lỗi sai. Cốc bèn lật đổ giường thiền Tam Giác liền đánh.

Sư nói: Hai gã có đầu không đuôi. Lông mi chưa từng chê trên, nói gì việc này lỗi lầm.

Có Tăng hỏi: Lông my vì sao không chê ở trên.

Sư bèn đánh.

Nêu Mục Châu gọi Tăng: Đại Đức. Tăng quay đầu. Mục Châu nói: Gã cố chấp.

Sư nói: Mục Châu chỉ có một mắt vì sao? Vị Tăng này đã quay đầu vì đó thành cố chấp.

Nêu Nham Đầu tham Đức Sơn nhảy qua cửa bèn hỏi: Là phàm hay là Thánh: Đức Sơn liền hét, Nham Đầu bèn lễ bái.

Đỗng Sơn nghe nêu rằng: Nếu không phải là Tuế Công rất khó gánh vác.

Nham Đầu nói: Lão già không biết xấu tốt. Ta lúc ấy một tay khiên một tay cầm.

Sư nói: Thế thì môn hạ Đức Sơn. Gió lướt cỏ rạp, nhưng lại không thể lắp được miệng người. Lúc ấy mới lễ bái, bèn đánh vào xương sống, chẳng phải chặt tuyệt Động Sơn, cũng bèn lấy định tuế lão có hiểu không? Lý tướng quân có tiếng hay không được phong hầu cũng là nhàn.

Nêu Ba Lăng dạy chúng: Tổ Sư nói: Không phải gió động, không phải phướn động, đã không phải phướn, gió thì là dối chỗ nào?

Có người cùng Ba Lăng làm chủ, cũng ra cùng Tuyết Đậu gặp nhau.

Nêu Tắc Xuyên với Bàng cư sĩ hái trà.

Bàng cư sĩ nói: Pháp giới không dung thân, sư có thấy tôi không?

Tắc Xuyên nói: Nếu không phải là Lão sư, kịp cùng Bàng công đáp lời.

Bàng cư sĩ nói: Có hỏi có đáp bởi là tầm thường.

Tắc Xuyên bất luận.

Bàng cư sĩ nói: Mới đến chớ kì quái hỏi nhau không?

Tắc Xuyên cũng mặc kệ.

Bàng cư sĩ hét nói: Gã này không lễ nghi, đợi ta mỗi mỗi nêu lên

giống như người mắt sáng.

Tắc Xuyên dơ giỏ trà bèn trở về.

Sư nói: Tắc Xuyên chỉ hiểu được định biên cương, không thể cùng sinh cùng tử. Lúc đó đáng cho lấy đầu cờ xuống, ai dám gọi là Bàng cư sĩ.

Nêu Tăng hỏi Vân Môn: Một lời nói hết là thế nào?

- Xé rách nát.

Sĩ khãy móng tay ba cái.

Nêu Tăng hỏi Mục Châu: Một lời nói tận hết là thế nào?

- Lão Tăng ở trong túi bát của ông. Sư cười ha hả.

Nêu Hòa thượng Bổn Sinh đưa gậy lên dạy chúng: Ta nếu đưa lên ông liền hướng đến chưa dơ lên thì là đạo lý. Ta nếu không dơ lên ông bèn hướng đến dơ lên thời làm chủ tể. Thử nghĩ: Lão Tăng vì người chỗ nào?

Lúc ấy có Tăng ra thưa: Không dám vọng sinh tiết mục.

Bổn Sinh nói: Cũng biết Xà-lê không phân ngoài.

Tăng nói: Chỗ thấp thấp thường có dư, chỗ cao cao xem không đủ.

Bổn Sinh nói: Trên tiết mục lại sinh tiết mục.

Tăng không nói được.

Bổn Sinh nói: Bịt mũi trộm mùi rỗng vời tội phạm.

Sư nói: Vị Tăng này cũng khéo có thể mài dũa thiết tha! Đâu có thể cung gãy tên hết. Tuy như vậy, còn Bổn Sinh và tác gia Tông Sư, dơ lên cũng trời nghiêng đất ngã, cần phải vòng tay quy hàng. Buông xuống cũng cỏ rạp gió lướt nhất định hợp toàn thân hại xa. Còn thấy bổn thân là người ở không?

Sư lại đưa gậy nói: Thái bình vốn là tướng quân đem đến, không cho tướng quân thấy thái bình.

Nêu Tăng hỏi Tuyết Phong: Thanh văn kiến tình, như ban đêm thấy trăng. Bồ-tát kiến tánh như ban ngày thấy mặt trời.

Chưa rõ Hòa thượng kiến tánh như thế nào?

Tuyết Phong đánh ba cái.

Tăng lại đến hỏi Nham Đầu.

Nham Đầu đánh ba tát tai.

Sư nói: Tùy bệnh cho thuốc, lại cho ba cái nếu theo lệnh mà làm phải đánh bao nhiêu?

Nêu Thượng Tòa Thái Nguyên Phù tham Tuyết Phong, đến pháp

đường quay nhìn. Tuyết Phong bèn xuống xem. Sư biết việc lại nói: Một ngàn năm Tác gia, Tông sư bị lão Phù vừa nhìn lại dựng cờ hàng.

Ngày kế Phù vào trượng nói: Hôm qua ngang ngược với Hòa thượng.

Tuyết Phong nói: Biết là việc bình thường Phù liền thôi.

Sư nói: Quả thật như vậy.

Tăng hỏi Vân Môn: Thế nào là chỗ ngang ngược?

Vân Môn liền đánh.

Sư nói: Đánh được trăm ngàn vạn cái. Có chỗ nào dùng, tất cả người trên quả đất này phải ăn gậy mới có thể đỡ đứng Tuyết Phong.

Thử nói: Thái Nguyên Phu có con mắt nào?

Nêu An Quốc hỏi Tăng: Được nó ở tâm y lan làm cây chiên đàn, mất nó ở tông chỉ. Cam lồ thành vườn cỏ tật lê. Ta cần lời này có hai ý được mất. Tăng đưa tay lên nói: Không thể gọi là đầu nắm tay.

Quốc nói: Chỉ vì gọi là nắm tay.

Sư nói: Gã không dây tự buộc, nắm tay cũng không biết.

Nêu Tăng hỏi Vân Môn: Đại sư Huyền Sa ba loại lời bệnh nhân.

Vân Môn nói: Ông lễ bái đi.

Tăng lễ bái xong đứng dậy.

Vân Môn lấy gậy chận lại.

Tăng thối lui.

Vân Môn nói: Ông không phải bệnh mù. Lại bảo: Đến gần đây.

Tăng đến gần.

Vân Môn: Ông không phải lệnh điếc

Vân Môn hỏi: Hiểu chưa?

Tăng thưa: Không hiểu.

Vân Môn nói: Ông không phải bệnh câm.

Khi ấy Tăng có tỉnh.

Sư liền hét nói: Gã mù điếc câm ngọng này. Nếu không phải là Vân Môn thì năm lừa. Như nay có người dơ chuỳ dựng phất trần mặc kệ dạy đến gần lại không đến. Lãnh hội không?

Các phường được không? Tuyết Đậu nếu không làm sao được. Ông gã một bầy lừa có kham làm cái gì, rồi lấy gậy một lúc đánh đuổi đi.

Nêu Tăng hỏi Hương Nghiêm: Thế nào là Vương Tác Tiên Đà Bà?

- Hãy qua bên này.

Sư nói:Hay chọc quê người.

Tăng hỏi Triệu Châu: Vua đòi Tiên-đà-bà là thế nào?

Triệu Châu khom mình vòng tay.

Sư nói: Đòi muối ngựa dâng.

Nêu Cỗ Sơn dạy chúng: Nếu bàn việc nay như một thanh kiếm.

Lúc ấy có Tăng hỏi: Theo lời Hòa thượng, nếu luận việc này như một thanh kiếm. Hòa thượng là tử thi, học nhân là tử thi. Thế nào là kiếm?

Cổ Sơn nói: Kéo tử thi ra.

Tăng đáp: “Dạ”

Trở về đập vỡ y bát rồi đi. Cổ Sơn đến tối hỏi Thủ tòa.

- Tăng còn đó không?

Thử tòa đáp: Đã đi ngau lúc đó.

Cổ Sơn nói: Đáng cho hai mươi gậy.

Sư nói: Chư vị lão túc đều nói Cổ Sơn mất đi một con mắt, đâu không biết, trọng thưởng ắt có người dũng mạnh.

Tuy như vậy nếu kiểm điểm cẩn thận chưa khỏi tạm thời mai một. Nêu Mục Châu hỏi trưởng lão Vũ Lăng hiểu tức là đầu lông nuốt biển lớn, mới biết đại địa một hạt bụi là thế nào?

- Hòa thượng hỏi ai?

- Hỏi Trưởng lão.

- Sao không lãnh hội?

- Ta không lãnh hội, ông không lãnh hội.

Sư nói: Đoạ vậy, đoạ vậy.

Lại nói: Lão già cát đằng này đáng cho chặt đứt.

Dơ gậy nói: Đi cỗ nào?

Nêu Ngưỡng Sơn đang ngồi, Đại Thiền Phật đến dơ một chân nói: Hai mươi tám vị Tổ Tây Thiên cũng như thế, sáu vị Tổ Sư Trung Quốc cũng như thế, Hòa thượng cũng thế, con cũng thế. Sơn xuống thiền sàng đánh bốn sợi dây.

Sư nói: Dây chưa đến đánh vỡ nhân vì sao chỉ cho dưới bốn phải là gã chém đinh chặt sắt mới được.

Sau đó, Đại Thiền đến Hoắc Sơn tự nói: Nhóm lấy bốn sợi dây dưới Vân Phong. Đại Thiền Phật thiên hạ tham. Hoắc Sơn nói: Đánh chuông.

Thiền liền đi.

Sư nói: Gã này tuy thấy cơ mà biến đổi, khổ nổi có đầu không đuôi.

Nêu Huyền Sa và Thiên Long vào núi gặp hổ.

Thiên Long nói: Trước mặt là Hổ.

Huyền Sa nói: Là ông phải làm thầy cho người, trước mắt chính là Hổ.

Nêu dưới núi Nam Tuyền có một am chủ, hành Tăng đi qua gọi am chủ rằng: Gần đây Hòa thượng Nam Tuyền ra đời sao không đi lễ bái?

Am chủ nói: Chẳng những Nam Tuyền mà ngàn Phật ra đời cũng không thể đi.

Nam Tuyền nghe vậy sai Triệu Châu đến xem.

Triệu Châu thấy liền lễ bái. Am chủ mặc tình.

Triệu Châu từ Tây qua Đông, Am chủ cũng mặc kệ.

Triệu Châu lại từ Đông qua Tây, Am chủ cũng mặc cho.

Triệu Châu nói: Giặc cỏ đại bại, cuốn rèm rồi đi trở về thưa với Nam Tuyền.

Nam Tuyền nói: Xưa nay ta nghi gã này.

Sư nói: Đại Tiểu Nam Tuyền Triệu, Châu bị gã cố chấp này khám phá rồi.

Nêu Tăng hỏi Phong Huyệt: Nói nín hiệp với ly vi tế thế nào là thông không phạm?

- Thường nhớ tháng ba Giang Nam, nơi chim chá cô hót, trăm hoa tươi. Từng có Tăng hỏi Tuyết Đậu: Đối với ông ta nói mổ bụng khoét tim, là thế nào?

Lại nói: Nhân gió thổi lửa khác là một nhà: Thương ba ba tha con rùa ắt cần có chủ.

Nêu Nham Đầu, Tuyết Phong, Khâm Sơn đến Đức Sơn, Khâm Sơn hỏi: Thiên Hoàng cũng nói thế, Long Đàm cũng nói thế, chưa rõ Đức Sơn nói thế nào?

Khâm Sơn nói: Ông thử nêu Thiên Hoàng, Long Đàm xem.

Khâm Sơn suy nghĩ. Đức Sơn bèn đánh.

Khâm Sơn bị đánh, trở về Diên Thọ Đường nói: Đúng là đúng đánh ta quá mức.

Nham Đầu nói: Ông sao? Sao ông ta không được nói thấy Đức Sơn.

Sư nói: Chư Thiền đức! Khâm Sơn đến hỏi đầu mối thật là kỳ đặc, đành chịu đầu rồng đuôi rắn. Ông thử nêu Thiên Hoàng Long Đàm xem, Cụ Tọa bèn đánh. Kẻ trượng phu lấy râu hổ làm bổn phận, ông ta đã không thể. Đức Sơn sai đi, một nửa sai như làm hết. Tuyết Phong, Nham Đầu đều là gã trong Niết-bàn đường.

Nêu Tăng hỏi Trí Môn Hòa thượng: Thế nào là Thể bát nhã?

Trai ngậm trăng sáng.

Thế nào là Dụng bát nhã?

Thỏ mang thai.

Sư nói: Chẳng phải chi lấy định thế giới. Cũng an ổn nước nhà.

Nếu giỏi có thể tham rõ ràng thỉnh Đan Hà Hoắc Sơn độc bộ.

Nêu Ô Cữu có hai vị thượng tòa Huyền Sa và Thiệu Long đến.

Ô Cửu nói: Hai Thiền bá từ đâu đến?

- Giang Tây.

Ô Cữu bèn đánh.

Tăng nói: Đã lâu nghe Hòa thượng có cơ yếu này.

Ô Cữu nói: Ông không hiểu, người thứ hai đến gần đây.

Tăng suy nghĩ.

Ô Cữu cũng đánh nói:Hãy tham thiền đi!

Sư nói: Mắt Tông Sư phải đến thế. Như nay bay thẳng ra biển ăn rồng có gã mắt chưa phân biệt đông tây, chống gậy không biết điên đảo, dù nói chiếu dụng đồng thời, nhân cảnh câu đoạt.

Nêu Tăng từ biệt Đại Tùy.

Đại Tùy hỏi: Đi đâu?

- Đến Nga My lễ bái Phổ Hiền.

Đại Tùy dựng phất trần nói: Văn Thù, Phổ Hiền đều ở trong đây. Tăng vẽ một vòng tròn ném sau lưng.

Đại Tùy nói Thị Giả bưng trà cho vị Tăng này.

Vân Môn nói khác: Tây Thiên chém đầu chặt tay. Trong đây tự lãnh hội lấy.

Sư nói: Dao giết người, kiếm làm sống người, biện lấy đủ mắt.

Nêu Tuyết Phong hỏi Tăng: Nghe nói Đại Đức từng vì trời sai xuống phải không?

Không dám.

Đâu biết đến thế.

Tăng nói: Ngưỡng mộ đạo đức đâu sợ núi mở.

Tuyết Phong nói: Ông còn sai ra đi.

Tăng bèn ra.

Tuyết Phong gọi Đại Đức, Tăng quay đầu.

Tuyết Phong nói: Là cái gì? Tăng cũng nói là cái gì?

Tuyết Phong nói: Đồ thùng sơn.

Tăng không nói.

Tuyết Phong quay lại bảo Kính Thanh: Đúng Sư Tăng này đến

trong thùng sơn.

Kính Thanh nói: Hòa thượng há không phải là theo khoản kết án.

Tuyết Phong nói: Cũng là ta thường dùng. Bổng như gọi quay lại là cái gì. Bị ông ta nói thùng sơn là thế nào.

Kính Thanh nói: Đâu thành đạo lý.

Tuyết Phong nói: Tu thế thì bằng y.

Ông lại nói theo khoản kết án, ông thế thì bằng ta. Lại nói đâu thành đạo lý. Giống là thời tiết nào. Lúc ấy có được không được.

Kính Thanh nói: Không thấy đạo.

Vị đề hồ được đời quý trọng.

Người gặp đây lại thành độc dược.

Sư nói: Xem cha con ông ta đẩy nhau.

Ngôn khí không hợp, người biết gọi là xương tan thịt nát ân này khó báo. Người không biết gọi là nâng cao đè thấp. Lâm huy sợ người. Độc dược đề hồ ngàn năm gương rùa có hiểu không?

Đồ thùng sơn.

Nêu Tăng hỏi Đại Ma: Thế nào là ý nghĩa của Tổ Sư Tây lại?

Tây lai không có ý chỉ gì cả!

Tăng kể cho Diêm Quan nghe chuyện đó bảo.

Hai thầy cùng liệm bằng quan tài.

Huyền Sa nghe câu này khen: Diêm Quan đúng là thiền sư kiệt xuất.

Sư nói: Ba cái cũng được.

Nêu Vân Môn hỏi Tăng Tân La: Ông người nào?

Người Tân La.

Lấy gì qua biển.

Giặc cỏ đại bại.

Vân Môn nói: Vì sao ở trong tay ta.

Vừa vặn.

Mặc cho trốn chạy.

Sư nói: Lão Vân Môn đầu rồng đuôi rắn.

Gã Tăng cố chấp này vì sao ở trong tay ta, đúng là đánh vào xương sống.

Nêu: Bắc Thiền hỏi Tăng:Từ đâu đến?

Quảng Châu.

Hạ ở đâu?

Ở Tư Phước.

Phước lấy gì tư?

Hai lớp công án.

Hiềm nổi trong tay ta.

Ở trong tay tức tóm thu lấy.

Bắc Thiền bèn đánh ông Tăng này không cam theo sau đuổi ra.

Sư nói: Kỳ quái làm cán vượt qua sư. Có biết ông Tăng này không?

Chỉ biết phía trước không thể nhìn phía sau. Nếu ở trong tay Tuyết Đậu gậy gãy ra cũng chưa buông.

Nêu Mục Châu dạy chúng: Ta thấy Bách Trượng không biết xấu tốt. Đại chúng mới vân tập,Sư lấy gậy đuổi xuống.

Lại vời, đại chúng quay đầu.

Bách Trượng nói: Là cái gì? Có gì cùng chỗ nói. Hòa thượng Hoàng Bá đại chúng mới Vân Tập, lấy gậy đuổi xuống, lại kêu lại. Đại chúng quay đầu. Hoàng Bá nói trăng như vành cong, mưa ít gió nhiều. Còn hơn một chút.

Sư nói: Nói cái gì còn hơn, chính là chưa ở. Nếu theo Tuyết Đậu chúng Vân Tập, đồng thời đuổi xuống liền thôi, hoặc có chuỳ sắt không lỗ, vì chúng kiệt sức mà gánh vác, cái lồng xưa nay càn khôn lấy sạch.

Sư hâm mộ dơ gậy nói: Cởi mở một phen.

Nêu Huyền Sa thấy Cổ Sơn đến làm một vòng tròn.

Cổ Sơn nói: Người người ra không được.

Huyền Sa nói: Tình biết ông ở trong thai lừa làm kế sống bụng ngựa.

Cổ Sơn nói: Hòa thượng lại thế nào?

Huyền Sa nói: Người người ra không được.

Hòa thượng nói được thế. Vì sao con không được.

Ta được ông không được.

Sư nói: Chỉ biết tham nhìn sóng trắng, không biết mất chân, gãy tay.

Nêu Nam Tuyền dạy chúng: Vương Lão Sư bán thân đi.

Còn có người nào mua không?

Một ông Tăng ra chúng thưa: Con mua.

Nam Tuyền nói: Không sang không hèn làm sao mua?

Tăng không nói được. Ngoạ Long thay nói: Hòa thượng thuộc chuyên giáp.

Hương Sơn nói: Là đạo lý gì?

Triệu Châu nói: Sang năm cùng Hòa thượng làm lảnh bố sam.

Sư nói: Tuy nhiên tác gia tranh nhau mua, nhưng không hiểu then

chốt. Thử nói Nam Tuyền có chịu không.

Tuyết Đậu tính giá trị khiến Nam Tuyền tiến lại không cửa thối cũng không đất. Không sang không hèn làm sao mua. Chỗ khác dung Hòa thượng không được.

Nêu Thù Du lấy cành trúc thượng đường nói: còn có đinh được đóng trong hư không chăng? Lúc ấy có Thượng Tòa Linh Hư ra nói: Hư không là cột trụ. Thù Du lại đánh.

Linh Hư nói: Chớ đánh lầm con. Thù Du bèn thôi.

Sư nói: Nếu muốn lời nói việc làm lớn này phải đánh rồi đuổi ra.

Nêu Giáp Sơn và Định Sơn cùng đi vừa nói chuyện.

Định Sơn nói: Trong sinh tử không có Phật thì không mê sinh tử.

Giáp Sơn nói: Trong sinh tử có Phật thì không mê sinh tử. Cả hai bất đồng ý kiến, nên cùng đưa nhau lên Đại Mai, kể lại đầy đủ việc như trước.

Giáp Sơn hỏi: Chưa rõ cái nào thân cái nào sơ.

Đại Mai nói: Một thân một sơ.

Giáp Sơn lại hỏi: Cái nào thân.

Hãy đi ngày mai trở lại.

Ngày mai Giáp Sơn đến hỏi: Chưa rõ cái nào thân.

Thân không hỏi, hỏi không thân.

Giáp Sơn ở thời gian, sau đó nói: Ta lúc ấy ở Đại Mai mất đi một con mắt.

Sư nói: Giáp Sơn đều không biết đổi được một con mắt. Lão Đại Mai lúc ấy nghe: Nếu lấy gậy một lúc đánh ra há chỉ cắt đứt hai người cát đằng cũng chính là bậc thầy thiên hạ.

Nêu Tăng hỏi Bảo Phước: Tuyết Phong bình sinh có nói câu nào?

Được lấy Linh Dương treo sừng.

Bảo Phước nói: Ta không thể làm đại tử Tuyết Phong thì không được.

Sư nói: Một trăm năm mươi cái bố nạp, Bảo Phước khá một tý.

Nêu Tăng hỏi Trường Khánh: Linh Dương chưa treo sừng thì thế nào?

Gã ở trong đám cỏ.

Sau khi treo sừng thì thế nào?

Loạn kêu gọi.

Cuối cùng thế nào?

Việc lừa chưa xong việc ngựa lại đến.

Sư nói: Đâu có thể tan thân như vi trần. Cuối cùng không dối mắt

chúng sinh. Trường Khánh khá một tý.

Lại nói: Kẻ thường giả sử Linh Dương chưa treo sừng cũng giống vạn dặm trong quê hương.

Nêu Tăng hỏi Ba Lăng ý Tổ và ý Giáo giống nhau hay khác?

- Gà lạnh lên cây, vịt lạnh xuống nước.

Tăng hỏi Mục Châu ý Tổ và ý Giáo đồng hay khác?

Núi xanh tự núi xanh, mây trắng tự mây trắng.

Sư nói: Hỏi đã giống đáp cũng tương tự.

Trong đó có lợi tha tự lợi, dối người dối mình. Nếu kiểm điểm rõ ràng dù lấy giải không đệ nhất.

Nêu Triệu Châu dạy chúng: Đêm nay đáp lời đi. Có người nào hỏi thì ra.

Lúc ấy có Tăng ra Triệu Châu nói: ném gạch dẫn ngọc, dẫn được tấm ngói Pháp Nhãn Hòa thượng bèn nêu hỏi Giác Thiết Chuỷ: Ý tiên sư thế nào?

Giác nói: Như Quốc gia Lễ bái tưởng. Bèn hỏi người nào đi được?

Có Tăng ra thưa: Con đi được.

- Ông đi không được.

Pháp Nhãn nói: Ta lãnh hội vậy.

Sư nói: Gã lanh lợi nghe nêu bèn biết ra sao. Tuy như thế Giác Thiết Chuỷ, Phàm Tông Sư nói không hư vọng đi ra ắt là tác gia sao lại bỏ ngói dẫn gạch Chư Thiền Đức.

Còn biết Triệu Châu không? Xưa nay đổ mồ hôi không người biết thấy chỉ cần luận bàn lại che thay công.

Nêu Đam Nguyên từ giả Quốc Sư về tỉnh thăm Mã Tổ, vẽ một vòng tròn trên đất trãi tọa cụ lễ bái.

Tổ nói: Ông muốn làm Phật đi.

Mỗ giáp không biết nắm mắt.

Ta không như ông.

Sư nói: Tuy mãnh hổ không ăn thịt con nó, làm sao có thể đến nói không tốt đẹp. Mọi người có biết Đam Nguyên không? Chỉ là gã tàng thân lộ bóng.

Nêu: Quy Sơn hỏi Ngưỡng Sơn từ đâu đến?

Trong ruộng đến.

Trong ruộng bao nhiêu người?

Sơn cắm cái xẻng xuống, khoanh tay đứng.

Quy Sơn nói: Nam Sơn phần lớn có người cắt cỏ.

Sơn dơ xẻng lên rồi đi.

Huyền Sa nói: Ta lúc ấy nếu thấy sẽ đạp cho té nhào cái xẻng.

Kính Thanh nói: Không làm gì được thuyền, phải đánh phá cái gáo.

Tăng hỏi Minh Chiêu: Ý người xưa ở chỗ cắm xẻng, chỗ vòng tay, chỗ Minh Chiêu gọi con.

Tăng đáp: Dạ.

Minh Chiêu nói: Còn từng mộng thấy Ngưỡng Sơn không?

Sư nói: Chư vị Lão túc đều cho rằng lời cắm xẻng thật kỳ đặc. Cũng giống như theo tà theo ác. Nếu y cứ theo chỗ Tuyết Đậu thấy Ngưỡng Sơn bị Quy Sơn vừa hỏi chính là lấy dây cỏ tự buộc mình, chết mười phần.

Nêu Huyền Sa hỏi Tăng: Từ chỗ nào đến?

Thuỵ Nham.

Thuỵ Nham có nói câu gì không?

Thường gọi: Ông chủ.

Tự nói: Dạ tỉnh tỉnh.

Sau ông ta bị người ta lừa.

Huyền Sa nói: Như là là đùa giỡn tinh hồn rất kỳ quái.

Lại nói: Sao không ở trong kia.

Tăng nói: Thuỵ Nham tịch rồi.

Huyền Sa nói: Như nay gọi được ứng không?

Tăng không đáp được.

Sư nói: Trời xanh trời xanh.

Nêu Tuyết Phong hỏi Tăng từ chỗ nào đến?

Phú Thuyền.

Biển sinh tử chưa qua, vì sao chê thuyền?

Sư thay nói: Lâu nghe tiếng Tuyết Phong, lão thị giả suy nghĩ, phất tay áo bèn đi. Tăng đó không nói.

Trở về kể lại cho Phú Thuyền. Thuyền nói: Sao không nói ông ta không sinh tử.

Tăng lại đến Tuyết Phong nêu giống lời này. Phong nói: Đây không phải là lời ông.

- Là Phú Thuyền nói thế.

Tuyết Phong nói: Ta có hai mươi gậy gởi cho Phú Thuyền. Hai mươi gậy lão tăng tự ăn, không can đến việc Xà-lê.

Sư nói: Có thể khu biệt, có thể chết, có thể sống. Nếu biện được thiên hạ hoành hành.

Nêu Đức Sơn Viên Minh dạy chúng nói: Chỉ có hỏi đáp chỉ đưa đầu ngón tay, lạnh thì khắp trời khắp đất lạnh.

Sư nói: Chỗ nào thấy lão câu để. Nóng thì khắp trời khắp đất nóng. Sư nói chớ nhận lầm định sao, sum la vạn tượng triệt hạ cô nguy, đại địa sơn hà thông lên điểm dứt. Chỗ nào được một ngón tay thiền.

Nêu: Tăng hỏi Nam Viện: Chư Thánh trước đi chỗ nào?

Không lên thiên đường thì xuống địa ngục.

Hòa thượng thế nào?

Còn biết già báo ứng thế nào không?

Tăng suy nghĩ.

Viện lấy phất trần đánh vào miệng, rồi gọi Tăng đến gần nói: Sai ngậm là ông đi, lại lấy phất trần đánh.

Sư nói: Sai đã tự làm lại phất trần không biết chỗ đến.

Tuyết Phong nói đã mù loà như là trên tuyết thêm sương.

Nêu Bảo Phước hỏi Trường Khánh: Bàn Sơn nói ánh sáng cảnh vật đều quên, lại là vật gì?

Động Sơn nói: Ánh sáng cảnh vật chưa quên lại là vật gì?

Theo hai lão túc này đều được cắt đứt làm sao nói cắt đứt đi Trường Khánh im lặng hồi lâu.

Bảo Phước nói: Tình biết trong hang quỷ làm kế sống.

Trường Khánh nói: Ông thế nào?

Bảo Phước nói: Tay ông đỡ cày nước qua gối.

Sư nói: Đều quên chưa quên là do ta.

Bảo Phước vì sao nói chưa được cắt đứt rõ ràng có thể có cơ mọi người nói gì, Tránh được Trường Khánh ở trong hang quỷ.

Sư nói: Liễu rũ theo gió từ tây sang đông.

Nêu Đại Mai nghe thấy chuột chim bảo chúng rằng: Tức vật này chẳng phải vật khác. Ông khéo hộ trì ta sắp thị tịch.

Sư nói: Gã này lúc sống lỗ mãng. Sau khi chết mập mờ, tức vật này chẳng phải vật khác là vật gì? Còn có chỗ giáo phó không? Có gã thường cắt đứt gót chân Đại Mai dù nói tham lộ hình rất nhanh.

Nêu Tuyết Phong dạy chúng vọng Châu Đình gặp nhau với ông rồi.

Ô Thạch Lãnh gặp với ông rồi, trước Tăng đường gặp nhau với ông rồi.

Bảo Phước hỏi Nga Hồ: Trước Tăng đường lại dẫn đến Vọng Châu Đình, Ô Thạch Lãnh gặp nhau chỗ nào? Nga Hồ bỗng trở về phương trượng, Bảo Phước lại vào Tăng đường.

Sư nói: Hai lão túc chính là vậy. Chỉ biết Tuyết Phong bỏ đi không thấy Tuyết Phong dừng lại. Bổng có nạp Tăng ra hỏi: Chưa rõ Tuyết Phong thế nào? Há không phải là gã có khác đáng biết dừng lỗi? Còn có nạp tăng Vọng Châu Đình, Ô Thạch Lâu gặp nhau không? Sư im lặng hồi lâu nói: Cố chấp thiền như gai, như lúa.

Nêu: Triệu Châu hỏi Đại Từ: Bát Nhã lấy gì làm thể?

- Từ đáp: Bát Nhã lấy gì làm thể?

Triệu Châu cười ha ha, đến hôm sau Triệu Châu đang quét sân Đại Từ lại hỏi: Bát Nhã lấy gì làm thể? Triệu Châu buông chổi cười ha hả.

Sư nói: Trước cũng cười sau cũng cười, trong sự cười có dao, Đại Từ biết không? Dù biết được cũng không khỏi mất mạng.

Nêu Đức Sơn ngày nọ ăn cơm chậm tay cầm bát lên pháp đường, Tuyết Phong thấy nói: Gã này chuông chưa reo, trống chưa đánh cầm bát đi đâu? Đức Sơn trở về. Phong kể lại cho Nham Đầu nghe. Nham Đầu nói: Đại Tiểu Đức Sơn chưa hiểu câu xưa nay. Đức Sơn nghe vậy sai thị giả gọi Nham Đầu đến phương trượng hỏi: Ông không chịu chỗ nào lão tăng? Nham Đầu mật khải ý Đức Sơn.

Hôm sau Đức Sơn thượng đường khác với thường. Nham Đầu đến trước Tăng đường vỗ tay cười nói: Lại thích được lão già hiểu được câu xưa nay. Sau ông ta người trong thiên hạ không thể làm sao được. Tuy như thế, chỉ được ba năm.

Minh Châu Đức Sơn nói: Oi chao! Không có chữ đi, không có chữ đi.

Sư nói: Từng nghe nói chạm mắt rồng vốn chỉ có một mắt, khác nào không biết Đức Sơn là con hổ không răng, nếu không phải là Nham Đầu biết khá đâu được ngày mai và hôm qua không đồng. Mọi người lãnh hội câu xưa nay chưa? Chỉ cho lão hồ biết, không cho lão hồ lãnh hội.

Nêu ngày nọ Tuyết Phong thấy khỉ bèn nói: Lưng mỗi con khỉ một bề kính xưa. Tam Thánh bèn hỏi: Trãi qua vô lượng kiếp không tên, sao lấy bóng làm kính xưa?

Tuyết Phong nói: Ngọc sinh.

Tam Thánh nói: Một trăm năm mươi người thiện tri thức, thoại đầu cũng không biết.

Tuyết Phong nói: Việc lão Tăng trụ trì phiền toái.

Sư nói: Đáng cho hai mươi gậy, gậy phóng qua cũng tốt khỏi thấy lấy sai lầm làm sai lầm.

Nêu Tăng hỏi Quốc Sư: Thế nào là bản thân Lô-xá-na?

Qua lấy tịnh bình cho lão Tăng.

Tăng đem tịnh bình đến.

Để lại chỗ cũ.

Tăng lại hỏi: Thế nào là bản thân Lô-xá-na?

Cổ Phật quá khứ lâu rồi.

Vân Môn đại sư nói: Không xa dấu vết.

Sư nói: Đáng được một tay chỉ trời một tay chỉ đất, đâu được không? Có hiểu chưa? Mây ở đầu núi nhàn không triệt, nước chảy dưới khe thật vội vàng.

Nêu Tăng hỏi Động Sơn: Thời thời siêng lau chùi chớ để cho bụi bặm. Vì sao không được y bát của ông ta?

Sơn nói: Dù nói xưa nay không một vật cũng chưa hợp được y bát của ông ta thữ nghĩ: Người nào hợp được. Tăng hạ chín mươi sáu chuyển ngữ đều không khế hợp. Xưa nay nói, giả sử đem đến ông ta cũng không cần. Đỗng Sơn rất đồng ý.

Sư nói: Ông ta cũng không nhận là mắt tương lai ắt sẽ là mù. Còn thấy y bát Tổ Sư không? Nếu ở đây vào cửu bàn lấy hai tay phân phó. Chẳng những đầu núi gầy một cái dở không lên.

Giả sử người hạp Quốc đến lại khoản khoản đem đi.

Nêu Tăng hỏi Đầu Tử: Vẫn hiếm hơi giống nửa tháng phảng phất như ba tuần, càn khôn thâu không được Sư rõ ở chỗ nào?

Tổ nói: Nói gì?

- Nghỉ Sư chỉ có sóng chìm nước lại không có sóng đầy trời.

Đầu Tử nói: Ngôn ngữ nhàn rỗi.

Sư nói: Đầu Tử Cổ Phật, không thể nói không biết.Nếu điểm điểm lại chính là trời đất cách xa, mới hỏi bèn hòa tiếng đánh.

Nêu Lục Phu Cửu làm thị giả cho Lâm Tế đến Giáp Sơn hỏi: Từ xa theo gió xin Sư tiếp nhận.

Sơn nói: Trước mắt không Xà-lê, ở đây không lão tăng.

Lục liền hét.

Sơn nói: Trụ trụ Xà-lê chẳng phải cỏ cỏ cọng cọng.

Mây trắng thì đồng, khe núi lại khác cắt đứt đầu lưỡi của người trong thiên hạ tức không thể không. Đâu dạy người không lưỡi giải nói.

Lục Phu không đáp.

Sơn bèn đánh.

Sư nói: Gã này đáng buồn, đáng bệnh.

Lại đến Lâm Tế ông ta đã mây trắng thì đồng, ta cũng khe núi đều khác, nói gì người không lưỡi không hiểu lời, mở tọa cụ rồi đánh Giáp Sơn. Nếu là kẻ biết nhất định an bài dưới cửa sáng.

Nêu Tam Thánh hỏi Tuyết Phong: Cá vàng phủng lưới lấy gì làm thức ăn?

- Đợi ông ra khỏi lưới sẽ nói với ông.

Tam Thánh nói: Một ngàn năm trăm thiện tri thức, thoại đầu cũng không biết.

Tuyết Phong nói việc lão Tăng trụ trì phiền toái.

Sư nói: Đáng tiếc phóng qua, đáng cho hai mươi gậy. Gậy này một gậy dù không được chính là ít gặp tác gia.

Nêu Phục Ngưu vì Mã Tổ đem thư đến chỗ Quốc Sư. Quốc Sư hỏi: Mã Tổ có nói câu gì để dạy người không?

Tức tâm tức Phật.

Là lời nói gì? Quốc Sư im lặng hồi lâu lại hỏi: Lại có nói câu gì không?

Không phải là tâm, không phải là vật.

Quốc Sư nói: Còn hơn một chút.

Sư thay lời: Lúc ấy liền hét.

Phục Ngưu lại hỏi: Hòa thượng ở đây thế nào?

Quốc Sư nói: Ba điển như nước chảy. Cong như liềm gặt lúa.

Sư nói: Là nói gì? cũng đáng cho một tát tai.

Thấy không lấy ngàn năm khó quên.

Nêu Huyền Sa hỏi Kính Thanh: Ta không thấy một pháp là quá lo, ông nói không thấy pháp nào?

Kính Thanh chỉ cột trụ nói: Chẳng phải là không thấy pháp này phải không?

Huyền Sa nói: Chiết chung gạo trắng nước trong, theo ông ăn.

Phật pháp thì chưa có.

Sư nói Đại Tiểu Kính Thanh bị Huyền Sa làm nóng mắt.

Ta lúc ấy nếu thấy chỉ hướng đạo. Linh Sơn thọ ký cũng chưa đến như thế.

Nêu Tiên Báo Ân hỏi Tăng: Từ chỗ nào đến?

Ngoạ Phong.

Ở đó bao lâu?

Qua đông qua hạ.

Long môn không khách ngũ vì sao ở đó lâu thế?

Trong hang sư tử không có thú khác.

Đại Từ nói: Ông thử làm sư tử hống xem.

Nếu làm sư tử hống tức không phải là Hòa thượng.

Đại Từ nói: Nghĩ ông mới đến, hãy cho ba mươi gậy.

Sư nói: Chư Thiền đức kỳ quái. Nếu bằng phẳng thì cả hai không tổn thương. Y lệnh thì cả hai đều hiểm. Còn kiểm điểm được không?

Nêu Thuyền Tử nói:

Thiên xích ty luân trực hạ thùy

Nhất ba tài động vạn ba tùy

Dự tĩnh thủy hàn ngư bất thực

Mãn thuyền không tải nguyệt minh quy.

(Ngàn thước tơ lụa mãi rủ xuống, một làn sóng động vạn làn sóng theo, đêm tỉnh lặng nước lạnh cá không ăn, đầy thuyền không chở trăng sáng về.)

Sư nói: Gã này nhọc mà vô công. Bổng như Vân Môn nói: “Một câu hợp ngữ, vạn kiếp buộc cọc lừa, lại làm sao tránh khỏi lỗi này. Sư im lặng hồi lâu nói:

Mạc vị thủy hàn ngừ bất thực

Như Kim điếu đắc mãn thuyền quy.

(Chớ bảo nước lạnh cá không ăn, như nay câu được đầy thuyền về.)

Nêu Đầu Tử hỏi thiền khách Cự Vinh: Lão tăng chưa từng có một lời nửa câu vào tai mắt của quý vị, đâu cần phải gặp sơn tăng.

Tăng nói: Đến đây không thực hành ba lễ, quả thực không đành lòng.

Đầu Tử nói: Người xuất gia được như thế không bia ký.

Tăng nhiễu quanh thiền sàng một vòng rồi ra.

Tử nói: Có mắt không lỗ tai, sáu tháng ngồi bên lửa.

Sư nói: Cũng không được bỏ qua, mới chuyển bèn bắt ở rồi hét, là ai không cam. Nếu nhảy ra được không ngại là một viên nạp Tăng.

Nêu Tổ Sư nói: Sáu trần không xấu lại đồng chánh giác.

Cây gậy là trần, có lỗi gì, lỗi đã không nên hợp biện chủ.

Cho nên nói: Quét trên đống phân hiện thân trượng sáu.

Lại dơ ở một bên, vách đứng ngàn mét trên khối thịt đỏ. Lại phóng qua một cái, dù tám mặt bốn phương chính là đánh cái giá.

Niêm Cỗ nói: Trong mắt dính cát không được, trong tay dính nước không được. Bỗng như có người tin được, lấy được, không bị người lừa. Ngôn ngữ của Tổ Phật là bát nóng sao kêu tiếng, lại xin quảy cao túi bát, bẻ gãy cây gậy, dù chọn lấy một người vô sư nói. Lại nói trong mắt

chứa được núi Tu-di, trong tay đựng được nước biển lớn. Kẻ bình thường được người thương lượng ngôn giáo Tổ Phật, như rồng được nước, như hổ dựa núi. Lại phải gánh túi bát lên, vác ngang cây gậy cũng là một người vô sự nói. Lại nói thế thì cũng không được, không thế cũng không được. Sau này không giao thiệp, trong ba người vô sư nói. Phải chọn một người làm thầy.

❧

Minh Giác Thiền Sư Ngữ Lục - Quyển 4

MINH GIÁC THIỀN SƯ NGỮ LỤC

QUYỂN 4

Sư từ hai chỗ đạo tràng, phần nhiều ứng cơ ngữ cú, môn nhân vân tập, lìa ba hành ở đời. Kỷ cương này, bèn mang tự đáp và nhân duyên xưa nay, sớm chiều đề xướng, từ ý thiếu hiểm, mà người học chưa dạy rõ. Lại đến thưa thỉnh thêm.

Sư bởi dấu không được mình, tùy theo chỗ nghi hỏi, lấy đây lấy kia. Chợt phóng chợt thâu, Hoặc đè xuống hoặc nâng, hoặc thay thế hoặc khác gần một trăm năm mươi tắc, thật tạm thời có khả năng làm việc, huống gì Viên Ứng thêm dự tham thừa, đâu quên nhặt lấy. Tuy nghe nhiều nhưng chưa được phủ lợi, thật là hổ thẹn với Tông sư phải ghi nhớ những lời hay, lượng thứ thực không chê trách đệ tử.

Có thể gọi là Bộc Tuyền Tập, ý lấy sự trôi chảy vô tận làm nghĩa. Người phàm biết ta may mắn cùng nên một mùi vị.

Bấy giờ là ngày mười lăm tháng tám niên hiệu Thiên Thánh thứ tám.

Viên Ứng ghi tựa.

Sư thượng đường nói các ông! đều đã trãi qua trận dịch quen chiến đấu tác gia nhờ Ỷ Thiên Trường kiếm thì không hỏi. Vì sao ông giấu mũi nhọn trong tay áo.

Sư thay nói: Ít không địch được nhiều. Lại nói đây kìa.

Sư thượng đường nói: Ít không thắng nhiều, người nào phân việc trên?

Thay nói: Đều do Hòa thượng. Lại nói: Đây kia. Lại nói: Rồng rắn dễ biện, nạp từ khó lừa, cho ông một tướng chánh nhãn sau đãnh, niêm được không? Thay nói: Thâu.

Có khi nói: Một chữ thâu, uống hơi nuốt tiếng làm sao biện?

Thay nói: Nạp tử khó lừa.

Hoặc nói: Núi sông nghiêng ngữa, là cái dụng tầm thường, không can thiệp gì đến nước, bùn. Nói hãy đem một câu đến.

Thay nói: Ngoài ba ngàn dặm.

Dạy chúng rằng: Ngoài ba ngàn dặm tạm như thế nào?

Thay nói: Qua.

Hoặc có khi Phật chưa ra đời, lỗ mũi của mỗi người xa tới trời.

Sau khi ra đời vì sao ta không tin tức.

Thay nói: Giặc chưa đánh nhà nghèo.

Hỏi Tăng: Giặc không đánh nhà nghèo vì sao lại đánh?

Thay nói: Phải đến như thế.

Hoặc nói: Tổ Sư không đến chỗ, lúc ấy người biết có, lúc người không biết chỗ, lỗi ở Tổ Sư, làm sao biện. Thay nói: Không được gió xuân hoa không nở.

Sư thượng đường nói: Không được gió xuân hoa không nở, mỗi mỗi nói ta lãnh hội. Lãnh hội thì không dẫn đến thế làm sao nêu.

Thay nói: Lúc người gặp Sư.

Lại nói: Kiếp không trước đây chỉ duyên chú.

Sau kiếp không bàn luận lầm. Kiếp không chánh đáng người nào làm chủ.

Thay nói: Vốn là tướng quân đưa đến thái bình.

Có khi nói: Thái bình vốn tướng quân đưa đến, chớ nhận lầm là Định bàn tinh, ta dơ lên rồi có hiểu không? Thay nói: che mặt đi ra.

Hoặc nói: Hai dao nhọn kề nhau, phải định sinh tử, hai bên không tổn thương, công quân không lập, thế nào là chính lệnh của tướng quân.

Thay nói: Đến thì không vắng mặt.

Hoặc nói: Đến thì không vắng mặt có cam không?

Thay nói: Từng mảnh lòng son.

Có khi nói: Lão già Thích Ca thở ra không được, ngoa chỗ nào?

Thay nói: Lắp kín sông ngòi. Lại thay nói: Lui thân ba bước.

Hỏi: Lắp kín sông ngòi phụ ơn nhiều người, thấy già chỗ nào?

Thay nói: Thế giới Hương Tích.

Hoặc nói: Năm ngàn bốn mươi tám quyển chỉ nói là chỉ đề, dừng kêu khóc như nay kêu khóc dừng vậy. Hãy trả lại ta lá vàng.

Thay nói: Việc không có khởi.

Có khi nói: Việc không có khởi ông cũng phân một nửa.

Thay nói: Dạ!

Lại nói: Hợp đến mỗ giáp.

Lại nói: Đơn truyền tâm ấn, lỗi phạm đầy trời, người nào rõ ràng? Thay nói: Phải thấy như thế.

Sư thượng đường phải thấy như thế do đâu đưa đến?

Thay nói: Cũng thẻ.

Hoặc nói khéo đến Văn Thù có biết thua trận không?

Thay nói: Một mũi tên hai tấm bia.

Hoặc nói: Một mũi tên hai tấm bia. Vì sao lại bại trận?

Thay nói: Khéo đến Văn Thù.

Hoặc nói: Càn khôn núi lửa đưa đến, lại thấy mặt trời, nói đem một câu đến.

Thay nói: Hối hận không cẩn thận ban đầu.

Có khi nói: Hối hận không cẩn thận ban đầu rồi xuống tòa, lại hỏi Tăng: Sau ông ta nêu cái gì?

Thay nói: Việc tốt chi bằng không.

Có khi nói: Hùng binh trăm vạn lại định roi vọt biên cương. Kiếm khách ba ngàn nếu là đuổi sứ.

Thay nói: Không cho đi đêm vào sáng phải đến.

Dạy chúng nói: Không cho đi đêm vào sáng phải tới tỏ gì sống.

Thay nói: Dưới cửa mạnh thường.

Hoặc nói: Một câu xổ toẹt không cam ra đây.

Thay nói: chỉ thích hợp cây gậy.

Sư thượng đường nói: Chỉ thích nghi cây gậy, ngay một câu thuộc người nào?

Thay nói: Kẻ bàn quan.

Hoặc nói: Trước Oai Âm Vương không thầy tự ngộ, là câu thứ hai. Còn câu thứ nhất của ta.

Thay nói: Quét đất thì hết.

Hỏi Tăng: Quét đất thì hết ông có biết không?

Thay nói: Nhờ ai mà đến được.

Có khi nói: Ba đời chư Phật nói mộng, sáu đời Tổ Sư nói mộng, Thuý Phong ngày nay nói mộng, còn có mộng thấy không?

Thay nói: Lật đổ giường thiền.

Hoặc nói: Lật đổ giường thiền, bởi là bổn phận, lỗi ở chỗ nào?

Thay nói: Não loạn gió xuân mãi không thôi.

Hoặc nói: Dòng nước chảy xiết cũng là bình thường, thốt trác đồng thời lược xin gặp nhau.

Thay nói: Đi chỗ nào?

Thay nói: Trời trăng đổi dòng.

Lại nói: Dấu thân trong mắt nhọn thì không hỏi. Ông làm sao du hý mười phương.

Thay nói:

- Ngồi trên đầu cọp nắm đuôi cọp.

Ngày nọ nói: Ngồi đầu cọp nắm đuôi cọp, các phương chưa từng thấy.

Thay nói: Cũng đúng.

Hoặc nói: Trên đây là quấy nhiễu, ngồi ngang là mờ mịt. Một câu tiêu dao tự tại là nói gì.

Thay nói: Mùa xuân ba ngày tạnh.

Dạy chúng nói: Mùa Xuân ba ngày không tạnh. Đi đứng vẫn có thể cười. Hãy hỏi chư nạp tăng: Phơi lúc nào xong?

Thay nói: Mỗ giáp thấy hẹp hòi.

Hoặc nói: Chỗ có Phật pháp không được ở. Chỗ không Phật pháp mau đi qua. Triệu Châu vì sao hái hoa dương chi?

Thay nói: Lại nhiều việc.

Hỏi Tăng: Nhiều việc cũng phải thương lượng.

Thay nói: Chớ dạy khuất phục.

Có khi nói: Nạp tăng mắt sáng vào của bèn nói đọa. Sau ba mươi năm ai là tri âm.

Thay nói: Phất tay áo bèn ra.

Có khi nói: Phất tay áo bèn ra, cũng đáng cho ba mươi gậy.

Thay nói: Sau khi giặc qua mới giương cung.

Hoặc nói: Đại triệt ngộ, niêm tức con mắt dịnh càn khôn, vì sao lại có cát?

Thay nói: Hoàng Liên (cỏ thuốc) chưa phải đắng.

Hoặc nói: Hoàng Liên chưa phải đắng. Hoàng Bá rất là thương.

Lại hỏi: Có biện biết được thời tiết này không?

Tăng nói: Không lãnh hội.

Tự thay nói: Dè ép mình mà thôi.

Hoặc nói: Hành cước khắp thiên hạ, khắp nơi há không tôn túc vì nhau. Còn có câu nói hết sức được không?

Thay nói: Miệng chỉ kham ăn cơm.

Sư thượng đường nói: Miệng chỉ kham ăn cơm. Vân Môn đại sư lấy rồi vậy. Ông đến đây nghe tiếng chén gì kêu? Nói xong lấy gậy một lúc đánh xuống.

Thay nói: Tăng lúc ấy chỉ đến gần trước lấy gậy nói hòa thượng hôm nay khó khăn.

Lại nói: Then chốt thì không hỏi. Thượng Tòa vì sao Ngưu Đầu nói ngang nói dọc?

Thay nói: Chấp trước nguyên do.

Ngày nọ nói: Do đâu đến, bèn xuống tòa.

Thay nói: Có thể có mấy cái.

Có khi Sư dơ gậy lên nói: Trời không thể che, đất không thể chở. Lại lấy gậy vẽ một đường Sư nói: Trăm ngàn Chư Phật các đời Tổ sư tất cả đều đến Thúy Phong xin mạng.

Thay nói: Quan không dung tha.

Hoặc nói: Nêu một nói ba vì sao không tiện.

Thay nói: Người làm giặc tâm rỗng rang.

Lại nói: Văn Thù Phật kiến Pháp khởi kiến. Đè xuống hai núi Thiết vi. Nạp tăng khởi Phật kiến Pháp, bày ở dưới ba cái đòn tay. Thúy Phong khởi Phật kiến, pháp kiến, ai dám nhìn.

Thay nói: Cân thước ở tay.

Hoặc nói: Uống sạch nước hồ Động Đình. Ba ba, cá ẩn thân nơi nào?

Thay nói: Ôi chao!

Lại nói: Dưới tiếng quát thừa đương. Nhai Châu vạn dặm, đầu gậy tiến cử được, riêng có điều chương. Thế nào là bổn phận của nạp tăng?

Thay nói: Ác.

Hoặc nói: Hư không là trống, núi Tu-di là chùy. Vương lão sư không đánh. Có chịu được các phương không?

Thay nói: Ngàn năm ruộng tám trăm chủ.

Có khi nói: Đầu lâu thường ngàn thế giới. Lỗ mũi đụng chạm vào gia phong. Hãy đặt một câu hỏi.

Thay nói: Tổ Sư để lại. Lại nói: Các ông nếu như đầu rùa, đầu ba ba đến sau nói đường đích thân thấy Thúy Phong thì tốt.

Thay nói: Đâu cần.

Sư thượng đường nói: Trời không thể che, đất không thể chở, nạp tăng như cát sông hằng. Trong chợ ồn náo hãy chỉ ra một người. Thay nói: Liền tát một bên Tăng.

Hoặc nói: Cửa sống dễ qua, cửa chết khó vào, nghịch thuận không câu nệ, vì sao không rũ tay.

Thay nói: Thâu được thì đặt ở phía Nam lại lo lấp kín phía Bắc.

Hoặc nói: Ruộng hoang không lựa chọn thì cỏ biến thành vàng. Thuận tay lấy thì vàng biến thành cỏ. Cổ Thánh hằng ngày dùng mà không biết tạm gác lại. Ông vì sao cơ đến nói được?

Thay nói: Như sâu mọt chống gỗ. Sư thượng đường nói: Như Lai

chỉ nói một không nói hai, xuyên qua mũi của nạp Tăng, kéo mắt của nạp tăng lại thì được. Nếu dạy ta phá rõ sợ lụy đến cho ông, không phải người tốt.

Thay nói: Muốn thấy thầy đời trước quán xét đệ tử.

Hoặc nói: Chư Phật có nạn trong kho than, chúng sinh có nạn trong ngọn lửa. Nạp Tăng ông không được động. Thay nói: Dây mực của Lỗ Ban.

Hoặc nói: Lửa chờ mặt trời nóng, gió đợi trăng lạnh. Câu Bắc Đẩu Nam Tinh không phải ông nói, để lại người sau chê bai.

Thay nói: Một lời đã phát ra, bốn ngựa khó đuổi theo.

Sư thượng đường nói: Sắc không khác không, không chẳng khác sắc. Viên đầu cần cổ nhân nói xong. Vì sao biết mà cố phạm.

Thay nói: Làm sao có thể chuyển nhiều.

Hỏi Tăng: Ta nói chuyển nhiều, còn ông thế nào?

- Mỗ giáp không lãnh hội.

Sư nói: Não loạn gió xuân mãi chưa thôi.

Hoặc nói: Nói việc bổn phận. Ta biết có người lấy sai làm sai. Người nào thừa đương.

Thay nói: Không tiếc lông mày.

Hoặc nói: Năm nay một lần xuân. Cuối cùng việc thế nào?

Thay nói: Thân ẩn thì bóng hiện.

Hoặc nói: “Đến với đạo không khó chỉ hiềm lựa chọn.” Đức Sơn không phó chúc cho Hoàng Bá.

Thay nói: Rửa chân lên thuyền.

Lại hỏi Tăng: Ta nói thế chính là lúc con ngườicòn ăn lông ở lỗ. Triệu Châu đáng được năm năm phần sớ không xuống. Sao Ông không cứu lấy.

Tăng không nói được.

Sư nói: Tuyết Phong nói.

Sư thượng đường nói: Mở cửa đón tri thức; Tri thức không qua lại, đến nổi ra cửa tiếp ra cửa tiếp. Vì sao lại đất rộng người thưa?

Thay nói: Hòa thượng tuổi già.

Hoặc nói: Ngốc nghếch nói thuốc kỵ thì không can thiệp đến ông. Trong chết được sống, hãy nói một câu.

Thay nói: Lấy mình ngăn ngừa. Lại nói: Hiểu thì việc đồng một nhà hay cho ông qua không hiểu thì Đông Tây Nam Bắc giao phó cho năm lừa.

Thay nói: Một ngày thì đầu bạc.

Hoặc nói: Ngày này như thế, ngày mai cũng như thế. Ngày thứ ba, bốn không hỏi ông. Việc ngày thứ năm thế nào? Nếu nói chỉ thế. Thay nói: Khổ thay Phật-đà-da.

Có khi nói: Trong kiếp nào không có Phật Tổ? Ông không tiện có thể.

Thay nói: Hiểu cười cũng ít.

Hoặc nói: Môn hạ triều Đường khó nêu sai lệch, Vân Môn nói không cần.

Thay nói: Chỉ một tiếng ho.

Ngày khác nói: Tính thần, mãnh tướng dùng không can, đến thì không điểm là người nào?

Thay nói: Lệnh không phạm.

Sư thượng đường nói: Nếu nói được câu cách thân, biết ông là rõ việc người. Bỗng như đều nói không được. Ta cũng biết ông thân. Thay nói: Mãnh hổ không ăn thịt con nó.

Ngày nọ Sư nói: Ngàn binh dễ được một mãnh tướng khó tìm, thượng tướng đến ba quân ở chỗ nào? Thay nói: Thối lui thối lui.

Hoặc nói: Người trong cổng không ra, người ngoài cổng không vào, câu Cả hai cùng đi là nói gì?

Thay nói: Điếu dân phạt tội.

Nhân phổ thỉnh hỏi Tăng: Từ đâu đến?

Hái trà đến.

Vườn trà có Huyền Sa thấy, còn thấy không?

Thay chỉ cột trụ nói: Hòa thượng hỏi, Lại hỏi Tăng: Từ đâu đến?

Hái trà đến.

Sư nói: Người hái trà, trà hái người không hỏi. Giỏ của ông nặng bao nhiêu?

Thay nói: Quen được thì tiện.

Lại hỏi Tăng: Từ đâu đến?

Hái trà đến.

Bột trà bày là lỗ mũi của ông, lá trà làm mắt của ông, làm sao hái? Thay nói: Ngày nay không tiện.

Ngày nọ Sư nói: Phật Pháp không cần học, chạm mắt đều ngưng trệ, trăm thành đã chưa đi dạo, cửa lầu gác đóng hoài, khuyên anh quay đầu xem, xin hạ một chuyển ngữ.

Tự nói: Chớ cô phụ người hiền. Ngày nọ hỏi Tăng: Nam Tuyền chém mèo, ông hiểu thế nào?

Có khó gì?

Sư nói: Là sao?

- Không nói được.

Thay nói: Một dao chặt đứt làm hai.

Ngày nọ Sư dạo vườn hỏi Tăng: Khổ qua đắng đến tận rể, dưa ngọt ngọt cả dây, rõ được việc bên nào?

Tăng không đáp được.

Thay nói: Bình xuất.

Ngày nọ thỉnh xong lui.

Thị giả hỏi: Hòa thượng không dễ thay đổi.

Sư nói: Có gì không thay đổi?

- Không đáp được.

Sư thay nói: Trên pháp đường tấc cỏ không sinh.

Tăng bèn lễ bái.

Sư nói: Nếu không phải là ta.

Sư một hôm hỏi Tăng câu: “Chư vị nói không được, ông nói thế nào?”

Tăng nói: Trời đất bằng phẳng.

- Học thế thì Vương lão sư không bằng ông.

Tăng không đáp được.

Một hôm Sư thấy Tăng đến.

Sư nói: Hãy nói là vật gì như thế?

Tăng nói: Miệng đau đớn chỉ đối Hòa Thượng không được.

Sư nói: Lỗ mũi ông Tăng không nói được.

Sư nói: Hoàng Liên chưa hẳn là đắng.

Sư nói: Chỉ nói được một nửa.

Môt hôm Sư thấy ông Tăng đến, liền đưa gậy lên nói: Cho hai người chia ra lấy.

Tăng nói: Chỉ sợ Hòa thượng bất bình.

Ông Tăng thứ nhất nói: Thượng tòa nào đến trước Tuyết Đậu.

Sư nói: Người có công thì thưởng.

Ngày nọ Sư thấy hai hóa chủ trong thành về hỏi: Ông nhờ cái gì mà vào thành giáo hóa chúng sinh?

Tăng nói: Tuy có lòng tốt, nhưng không có quẻ báo tốt.

Tăng thứ hai nói: Họa không vào nhà người cẩn thận.

Sư nói: Gần lửa thì cháy trước.

Một hôm vãn tham sư hỏi tăng: Là lúc nào?

Tăng đáp: Dạ.

Sư bèn quát.

Tăng nói: Hòa thượng sao không lãnh hội lời nói?

Sư nói: Trời sắp xế chiều.

Một hôm Sư thấy Tăng đến giơ gậy nói: Hai tay ta phân phó, còn ông thế nào?

Tăng thối lui nói: Không dám.

Sư nói: Vì sao trên gậy không thành rồng?

Tăng nói: Sau ba mươi năm sợ cô phụ Hòa thượng.

Sư buông gậy xuống nói: Hư hư.

Ngày nọ Sư hỏi Tăng: Ông thấy “Tuyết Đậu Hậu Lục”chưa?

- Thấy rồi.

Sư nói: Đến chỗ nào thấy ta?

Tăng nói: Cũng biết Hòa thượng là người Xuyên Trung.

Sư lấy gậy đánh một cái nói: Mộng thấy.

Ngày nọ sư thấy Tăng ra về Sư nói: Trong chợ ồn náo có thấy thiên tử không?

Tăng không đáp được.

Sư thay nói: Chẳng những.

Lại nói: Khổ thay Phật-đà.

Một hôm mười mấy Tăng đứng đợi. Sư nói: Phật Pháp không người nói. Tuy tuệ không thể rõ.

Lại hỏi Tăng: Lại có người không thầy tự ngộ chăng?

Chúng không đáp được.

Sư nói: Gánh mạng trên cần câu.

Sư ở trong thôn trang, vài Tăng đang đứng hầu. Sư hỏi: Lão Duy Ma nói: Từng bước là đạo tràng, ở đây đâu giống trong núi. Chúng hạ ngữ.

Sư đều không “Dạ”.

Sư thay nói: Chỉ sợ Hòa thượng không chịu.

Ngày nọ sư hỏi Tăng: Ông đến làm gì?

Hợp Linh bảo đơn đến.

Linh thì không hỏi. Thế nào là bảo?

Không dám chỉ đối Hòa thượng.

Sư không chịu. Tự thay nói: Kịp thời cùng Hòa thượng trả lời.

Ngày nọ sư hỏi Tăng: Ông tắm chưa?

Mỗ giáp đời này chưa tắm.

Ông không tắm tính toán cái gì?

Ngày nay bị Hòa thượng khám phá.

Sư nói: Giặc không đánh con nhà nghèo.

Ngày nọ sư cùng Tăng dạo núi, đến đầu tháp Hòa thượng Khai sơn. Tăng nói: Nghe nói Khai sơn là Hoàng Sào.

Sư nói: Hoàng Sào là Thảo Đầu thiên tử. Vì sao là người ở núi?

Giờ Kỵ cũng đáng cho ông ta bày cháo.

Sư không chịu. Tự thay nói: Thưởng không tránh cừu thù.

Một hôm Sư cùng năm ba ông Tăng xem trông ruộng.

Sư nói: Lúa non không rễ làm sao trồng?

Sang năm lại có thứ mới.

Ông hiểu ta, ta nói cho ông nghe. Tăng bèn hỏi.

Sư nói: Phân phó ruộng nhà.

Ngày nọ sư ra thành thấy hạ viện Sơn chủ sư nói: Đã là Sơn chủ vì sao lại ở trong thành? Sơn Chủ không nói. Sư tự nói treo mang lên cần câu.

Một hôm sư cùng mấy Ông Tăng đang dạo núi thấy con trâu đực ngẫng đầu lên.

Sư hỏi: Trâu đực ngẫng đầu là sao?

Tăng nói: Sợ Hòa thượng dắt đi.

Sư không chịu. Tự nói: Xem vào cỏ.

Ngày nọ sư thiêu vị Tăng mất Sư hỏi Tăng: Còn đem được lửa đến không?

Dạ đến được.

Làm giả giống thật. Lộng giả tượng chân

Một hôm Sư hỏi Tăng: Từ đâu đến?

Tắm đến.

Trong ba thân tắm thân nào?

Hoặc trước tiếng trống hoặc sau tiếng trống.

Sư nói: Tòng lâm no.

Ngày nọ Sư hỏi Tăng: Ông bình thường làm gì không lên đến?

Lên đến chỉ là cửa đóng.

Vì sao không vào?

Đến vậy.

Sư nói: Qua rồi mới giương cung.

Ngày nọ sư vẽ chân dung cho Thủ tọa.

Sư nói: Đã là thủ tọa vì sao lại có hai người?

Đâu không đủ.

Ông hỏi ta, ta nói cho ông nghe.

Thủ tọa định hỏi:

Môn hạ Tuyết Đậu.

Hoàng Đế Tống Thái Tông nhân việc sáu lần hỏi. Lúc ấy không có người tâu đáp. Do đó vào chùa thấy Tăng xem kinh hỏi: Xem kinh gì?

Kinh Nhân Vương.

Đã là kinh ít người vì sao ở trong tay khanh?

Thay nói:

Hoàng Đế không đích thân chỉ đức là phụ.

Nhân vào viện tháp hỏi Tăng: Khanh là người nào?

Tháp chủ.

Đế nói: Đây là tháp ít người, vì sao khanh làm chủ?

Thay nói: Cả nước đều biết.

Nhân Tăng đốt Tạng kinh, sáng thấy nói xin.

Tuyên hỏi: Ngày xưa Ma Đằng không đốt nay sao lại đốt đi?

Thay nói: Bệ hạ không quên phó chúc.

Ban đêm vua mộng, thần nhân báo rằng xin bệ hạ phát tâm Bồ- đề. Hoàng Đế đến sáng hỏi cận thần phát Bồ-đề tâm là thế nào?

Thay nói: Thật xưa nay ít nghe.

Nhân Tăng triều kiến, Hoàng Đế hỏi: Từ đâu đến?

- Ngọa Vân đến.

Hoàng Đế nói: Trẫm nghe Ngọa Vân nơi sâu thẳm không chầu vua. Vì sao lại đến đây?

Thay nói: Khó trốn đến chết.

Nhân Tăng triều kiến. Vua cho ngồi.

Tăng nói: Bệ hạ còn nhớ được không?

Đến gặp nhau chỗ nào?

Linh Sơn khi từ biệt mãi đến nay.

Lấy gì để nghiệm?

Tăng không đáp.

Thay nói: Bần đạo được được mà đến.

Đường Hiến Tông đón xá lợi, xá lợi hiện năm màu. Bá quan đều vui. Chỉ có Hàn Dũ đứng yên. Hoàng Đế hỏi: Trăm quan đều vui khanh sao không mừng?

Hàn Dũ nói: Thần từng xem kinh, ánh sáng của Phật chẳng có các tướng xanh vàng đỏ trắng. Đây là hào quang của Thần long giúp đỡ.

Hoàng Đế nói: Thế nào là hào quang của Phật?

Thay nói: Bệ hạ cao rũ gương trời.

Bùi Tướng Công bưng một tượng Phật đến trước Hoàng Bá quỳ nói: Thỉnh sư an tên.

- Bùi Hưu.

Sư thay tướng công lúc ấy bèn hét.

Quảng Nam Lưu Vương bèn xin Vân Môn vào trong ở điện tọa Hàm Xuân. Hoàng Đế sai Cúc Trường Thị hỏi: Quả Linh Thọ chín chưa?

Môn nói: Trong nhiều năm được sinh tính đạo.

Sư thay lời nói: Còn chua chát.

Lại thay Vân Môn nói: Ý Thánh khó lường.

Lại nói: Dạ dạ.

Lại hỏi: Thế nào là Thiền?

Hoàng Đế có sắc lệnh Thần tăng đối đáp.

Thay lời nói: Lầm.

Long Quang hỏi Tăng: Tên gì?

Tự Quán.

Tự Quán thấy gì?

Thay nói: Có nhầm Long Quang.

Ngộ Không Thiền sư hỏi Tọa chủ: Giảng kinh gì?

Kinh Pháp Hoa.

Có chỗ nói Kinh Pháp Hoa; Ta hiện bảo tháp để chứng minh. Tọa chủ thỉnh mời người nào chứng minh?

Thay lời nói: Tư thông xe ngựa.

Đầu Tử dạy chúng: Các ông đều biết, đầu ta thật, nếu ra cửa ba bước, có người hỏi ông: Thế nào là chỗ đầu thật của Đầu Tử nói sao. Thay nói: Nghi giết người khắp thiên hạ.

Có Lão Túc thấy viên quan cầm cái hốt bèn hỏi: Trong tay quan là cái hốt, trong tay thiên tử là cái khuê. Trong tay lão Tăng là cái gì?

Thay nói: Làm khéo thành vụng.

Tứ Tổ đến am sau của Ngưu Đầu thấy con cọp liền sợ quá.

Ngưu Đầu nói: Hòa thượng còn có ở đây.

Tổ nói: Vừa đến thấy gì?

Thay nói: Cũng làm thế sợ.

Lại thay nói: Kịp phóng qua.

Tăng hỏi Huệ Tế: Cổ nhân nói: Tu hành một cách chân thật hướng sau tự xem. Thế nào là Tu hành một cách chân thật?

- Đời ta suông sẽ. Thay nói: Dạ dạ.

Hỏi Đầu Tử: Định Tuệ học rõ thấy Phật tánh, lý này thế nào?

Đầu Tử đáp: Gánh nước dùng thùng, múc cháo dùng muỗng.

Thay nói: Đâu được không hỏi.

Huyền Sa thấy Thượng Tòa Phu bèn nói: Mới đến nhìn nhau.

Phu nói: Chớ lòa. Chớ nói giặc này loại.

Huyền Sa cùng Địa Tạng nói chuyện trong phương trượng đến nữa đêm.

Sa nói: Thị giả đóng cửa ông làm sao ra được?

Địa Tạng nói: Gọi gì là cửa?

Lại nói: Trân trọng Rồi đi.

Sùng Thọ hỏi Tăng: Mắt tuyền không thông bị cát ngại, mắt đạo không thông bị ngại chỗ nào?

Tăng nói: Mắt ngại lại nói tướng mạnh không bằng binh yếu.

Bảo Phúc đang bệnh hỏi Tăng: Ta và ông quen nhau nhiều năm rồi. Có phương thuốc nào hay cứu dùm.

Tăng nói: Có. Nghe nói Hòa thượng không biết kỵ miệng.

Lại nói: Chỉ sợ khó làm Hòa thượng.

Có Tây Thiên tiếng kêu Tam Tạng đến chỗ Vương Đại Vương. Vương sai Huyền Sa nghiệm qua. Huyền Sa lấy vạc lửa đồng đốt bỏ vào lò sắt. Hỏi Tam Tạng: Là tiếng gì?

Tiếng đồng sắt.

Huyền Sa nói: Đại Vương chớ bị người nước ngoài dối.

Sư lại nói: Đại Vương càng thêm kính tin.

Lại Tam Tạng nói: Chớ dối người nước ngoài.

Quốc sư hỏi Tọa chủ: Giảng kinh gì?

Kinh Kim Cang.

Trước hết là chữ gì?

Như thị.

Vì sao?

Lại nói lấy gậy bèn đánh.

Lục Lang Trung hỏi Ngưỡng Sơn: Thế nào là quét không sạch phiền nào mà vào Niết-bàn?

Ngưỡng Sơn dựng phất trần.

Lang Trung lễ bái.

Lúc khác Ngưỡng Sơn lại hỏi Lang Trung: Từng hỏi quét không sạch phiền nào mà vào Niết-bàn.

Lão Tăng dựng phất trần, Lang Trung làm sao hội?

- Theo chỗ thấy của mỗ giáp vào một chữ cũng không dùng được.

Ngưỡng Sơn nói: Vào một chữ không vì Lang Trung.

Sư nói: Lãnh hội gì?

Lại nói: Lục Lăng nói phất trần đến tay mỗ giáp.

Sau khi Ngưỡng Sơn nói: Ta sẽ gọi ông là kẻ tục.

Lục Đại Phu hỏi Nam Tuyền: Bồ-tát Đại Bi chỗ nào được nhiều tay mắt đến?

- Như quốc gia dùng đại phu làm gì?

Lại nói: Không bằng chỗ hỏi của Đại Phu.

Tăng hỏi Vân Môn: Mười phương chư Phật một cửa Niết-bàn. Thế nào là một cửa Niết-bàn?

Ta nói không được.

Vì sao Hòa thượng nói không được?

Ông nêu lời thì được.

Lại nói: Nước cạn không cá lao nhọc thả câu.

Ngô Thượng Thư hỏi Mục Châu: Đến đầu cửa thì hỏi, ba cửa đều mở. Đệ tử vào cửa nào?

Lại nói: Khách là chủ nhân làm thầy nhau.

Nam Tuyền thị tịch. Lục Hằng Đại Phu đến. Viện chủ nói: Đại Phu sao không khóc?

- Nói được thì khóc.

Trường Khánh thay lời: Hợp cười không hợp khóc.

Lại nói: Trời xanh trời xanh.

Vân Nham thị tịch. Lúc ấy Đạo Ngô hỏi: Rời lậu tử rồi? Sau này gặp nhau chỗ nào?

Nham nói: Gặp nhau chỗ không sinh không diệt.

Lại nói: Gọi thị giả nhớ lấy lời hỏi này cho ta.

Tăng hỏi Pháp Đăng: Trăm hài cốt đều nát tan, vật đè ở trường linh, chưa rõ trăm hài cốt một cách nhau bao xa?

Đăng nói: Trăm hài cốt một vật, một vật trăm hài cốt.

Lại nói: Ta không như vậy.

Tăng hỏi Quy Tông: Thế nào là Phật?

Ta nói cho ông còn tin không?

Hòa thượng nói lại đâu được không tin.

Tông nói: Chỉ ông bèn đúng.

Lại nói: Thị giả uống trà trong liêu.

Ma Cốc cầm tích trượng đến chỗ Quốc Sư, chống tích trượng đứng. Quốc sư nói: Ông đã như thế, cần gì gặp ta.

Cốc lại chấn tích trượng một cái.

Lại nói: Kịp không đến đây.

Diệu Tế viết một chữ trước Tăng hỏi: Là gì?

Tăng nói: Không biết.

Đầy miệng nói.

Lại nói: Lão Tăng tội lỗi.

Tăng hỏi Tào Sơn: Thanh thế cô bần xin sư cứu giúp.

Sơn nói: Xà-lê Thuế.

Dạ.

Sơn nói: Rượu nhà trắng thanh nguyên, ba chén còn nói chưa thấm môi.

Lại nói: Xà-lê Duyệt dạ là tâm hạnh thế nào?

Tăng hỏi Huyền Giác: Chỗ tiên sư nêu không kịp. Thỉnh Hòa thượng nêu.

Huyền Giác nói: Người nghe phải là người lạ.

Lại nói: Đại chúng xem một thiền khách.

Thạch Đầu hỏi Nhượng Đại Sư: Không mộ chư Thánh, không trọng kinh tánh minh thì thế nào?

Nhượng nói: Ông hỏi Thái Cao Sinh, sao không hướng xuống đem câu hỏi đến, Lại nói: Ba mươi gậy dạy ai ăn.

Tăng hỏi Huyền Sa: Hết mười phương thế giới là một viên minh châu, học nhân vì sao không hiểu?

Sư nói: Cần hiểu làm gì?

Lại nói: Chư vị tức được. Ta ở đây không được.

Huyền Sa hỏi Nam Tế: Việc này chỉ ta biết. Trưởng lão làm sao hiểu?

Nam Tế nói: Cần biết có người không cần biết.

Lại nói: Môn hạ Tuyết Phong mấy người như thế.

Pháp Nhãn hỏi Tọa chủ Bách pháp: Bách pháp là thể dụng đều bày. Minh Môn là năng sở đều nêu.

Tọa chủ là năng, Pháp tòa là sở làm sao nói đều nêu đều nêu?

Có Lão túc thay nói: Hòa thượng gọi Pháp tòa là gì?

Lại nói: Hòa thượng phân nửa viện cho mỗ giáp mới được.

Mục Châu hỏi Tòa chủ: Giảng kinh gì?

Kinh Niết-bàn.

Hỏi Đại Đức một đoạn nghĩa được không?

Hỏi nghĩa gì?

Châu nhảy lên thổi một cái nói là nghĩa gì?

Trong kinh không có nghĩa này.

Châu nói: Gã rỗng tuếch, đây là nghĩa năm trăm lực sĩ khiêng đá.

Lão Túc thay nói: Hòa thượng dối mỗ giáp lừa đại chúng.

Lại nói: Hòa thượng quen thì tiện.

Vân Môn dạy chúng: Thế Tôn hạ sinh một tay chỉ trời, một tay chỉ đất, đi bảy bước, mắt nhìn bốn phương nói: Trên trời dưới trời ta là độc tôn. Ta lúc ấy nếu thấy lấy gậy đánh chết cho chó ăn quý được thiên hạ thái bình.

Pháp Nhãn nói: Vân Môn khí thế rất lớn lại không có đạo lý Phật Pháp.

Lão túc thay nói: Sẽ gọi không người chứng minh.

Lại nói: Câu ở đất không nghi.

Ba người: Nham Đầu, Tuyết Phong, Khâm Sơn ngồi.

Động Sơn điểm trà đến. Khâm Sơn nhắm mắt.

Động Sơn hỏi: Từ đâu đến?

Khôn Sơn nói: Vào định đến.

Định vốn không cửa, từ đâu mà vào?

Lão Túc thay lời: Phần lớn có người hiểu như thế.

Lại nói: Lúc ấy chỉ Nham Đầu, Vân Phong nói:

Cho hai người mù lòa này uống trà.

Vân Môn hỏi Tăng: Từ đâu đến?

Tân La.

Sẽ qua biển nào?

Giặc cỏ đại bại.

Ông vì sao ở trong tay ta?

Tăng nói: Là đúng.

Lại nói: Hư hư!

Vân Môn đến Động Nham được mấy ngày lên tham. Vừa thấy Động Nham đi xuống. Nham hỏi: Đi đâu?

Đi Tân La.

Đi loạn làm sao?

Tạm thời không ở.

Nham nói: Đi đến chỗ nào?

Lại nói: Đáng cho ba mươi gậy.

Đông Bình hỏi Quan Nhân: Gió làm màu gì?

- Không đáp được.

Lại hỏi Tăng: Tăng đưa nạp y lên nói: Cái này bày ở dưới phủ.

Bình nói: Dùng bao nhiêu lụa?

Lại nói: Ểnh ương nhảy không ra khỏi đấu.

Vân Môn hỏi Tào Sơn: Mật mật vì sao không biết có Tào Sơn?

- Chỉ vì mật mật cho nên không biết có.

Lại nói: Đạt Ma đến.

Tuyết Phong ở Quốc Thanh dơ bát lên hỏi Tọa Chủ: Nói được cho ông một cái bát.

Chỉ nói: Đây là việc bên ngoài hóa Phật.

Lại nói: Chỉ sợ bày Hòa thượng.

Tuyết Phong lúc ấy nói: Ông làm Tọa chủ nô chưa được.

Chủ nói: Mỗ giáp không hiểu.

Tuyết Phong nói: Ông hỏi ta nói cho ông nghe.

Tọa chủ lễ bái.

Tuyết Phong bèn đạp nhào.

Sau đó Tọa chủ nêu cho Vân Môn nói: Mỗ giáp được bảy năm mới thấy.

Vân Môn nói: Ông được bảy năm mới thấy.

- Đúng vậy.

Lại nói: Giặc cỏ loại.

Đạo Ngô thấy Vân Nham quét sân nói: Cuộc đời rất nhanh.

Vân Nham nói: Phải biết có người không nhanh.

Ngô nói: Thế thì có trăng thứ hai.

Lại nói: Kịp hợp tha cho.

Thanh Phong từ biệt Tuyết Phong hỏi: Đi đâu?

Thanh Phong đáp: Người biết được tức biết chỗ đi.

- Ông là người rõ việc, đi loạn làm sao.

Lại nói: Tây Thiên chém đầu chặt tay.

Thanh Phong lúc ấy nói: Hòa thượng chớ trét bùn cho người.

Tuyết Phong nói: Ta trét bùn cho ông. Ông nói cổ nhân thổi sợi lông vải là thế nào?

Thanh nói: Canh cạn bánh mốc đã có người ăn rồi.

Tuyết: Thôi đi.

Sư ra Tuyết Phong nói: Một khi chết không sống lại.

Thiều Sơn khám tăng nói: Chớ tiện là nhiều miệng.

Bạch Đầu nhân đó nói: Không dám.

Thiều Sơn nói: Bao nhiêu miệng?

Khắp thân đúng.

Hai việc lớn nhỏ ra hướng nào?

Trong miệng Thiều Sơn.

Bảo Phước đến chỗ am chủ đang trà thoại.

Am chủ nói: Có Tăng hỏi mỗ giáp: Thế nào là Tổ Sư Tây lai ý?

Mỗ dựng phất trần lên, không biết được hay không.

Bảo Phước bỏ đi. Mỗ giáp đâu dám nói được hay không được.

- Có người hỏi có người khen việc này như cọp mang sừng.

Có người khinh hủy việc này một chút cũng không thẳng. Việc như thế vì sao khen chê bất đồng?

Am Chủ nói: Vừa ra tình cờ gặp ông.

Có Lão Túc nói: Hủy bỏ rồi đâu được. Lại Lão Túc nói: Tiếc lấy lông mày. Sư đều nói: Như chẳng phải Hòa thượng chứng minh, phất trần một đời vô dụng.

THAM ĐỒNG KHÊ CỦA ĐẠI SƯ THẠCH ĐẦU.

Ta từng xem việc này rất thấy khai sĩ, đều là văn chương vẽ vời cùng cực rất ngay chính, thật thay con đường này, nhân cũng tùy hứng để suy nghĩ, giúp cho xói mòn ở nơi văn. Than ôi! Quy tắc lớn của Bậc Tiên giác có chiếu suốt từ xa xưa. Há lại tình càng vượt qua ở trong đó? Bởi người học luôn luôn ức hỏi khuyên ý không được mà thôi. Hoặc cát vàng lẫn lộn, đào nó, thải nó. Cố nhiên ắt còn tay thợ kia mà nói.

Tâm Phật tại Ấn Độ

Đông Tây thầm trao truyền

Căn tánh có lợi độn

Đạo không phân Nam Bắc

Nguồn linh thật sáng trong

Như sông có nhiều thánh

Chấp sự vốn là mê

Khế lý cũng không ngộ

Mỗi vật bày cảnh giới

Hòa lẫn chẳng hòa lẫn

Hòa nên có quan hệ

Không hòa nên không phải một thể

Sắc giới vốn khác chất tượng

Như âm thanh có vui buồn

Sắc hợp với chí đạo và trung đạo

Rõ ràng như câu thơ trong đục

Tứ đại xoay về tự tánh

Như con tìm được mẹ

Lửa nóng, gió lay động

Nước ươt, đất cứng chắc

Mắt đối sắc, tai đối âm thinh

Mỗi đối mùi, lưỡi đối vị

Mỗi mỗi nương pháp tánh

Như nhánh lá nương cội cây

Gốc ngọn đều về Tông (Bản thể)

Cao thấp thảy dùng lời nói này

Ngay trong “Minh” có “Ám”

Ngay trong “Ám” có “Minh”

Chớ đem tướng “Minh” để tìm tướng “Ám”.

Trúc Thổ đại tiên tâm, đông tây mật tương phó, căn cơ con người có nhanh chận, nói không Tổ nam bắc, nguồn linh sáng tỏ, chi phái tối tăm chảy vào, chấp sự vốn là mê, khế lý cũng chẳng ngộ, môn môn tất cả cảnh, hồi hỗ không hồi hỗ, quay lại thì liên can nhau không phải nhờ vị trụ, sắc vốn khác chất tượng, thanh vốn khác vui buồn, ám hợp lời thượng trung, rõ ràng câu đục trong, bốn đại tánh tự che như con được mình, mặt trời lửa gió lay động, nước thấm đất kiên cố, mắt là sắc, tai âm thanh, mũi là hương, lưỡi vị chua mặn. Nhưng đối vơí mỗi một pháp y theo gốc là phân bố.

Gốc ngọn phải quy tông. Tôn ty dùng lời này ngay trong sáng có tối, đừng để tối gặp nhau, và trong sáng có tối chẳng lấy sáng.

“Minh”, Ám” đều tương đối

Ví như bước trước sau

Vạn vật tự có tác dụng

Nên nói chỗ tác dụng và nơi chốn

Sự tồn tại như hộp với nắp

Lý ứng hợp như tên chỏi nhau

Tiếp thu nên lãnh hội Tông chỉ

Chẳng cần tự lập quy cũ

Như chẳng thể dùng chân bước đi

Bước đi không dính dáng đường xa gần

Kẻ mê với đạo cách xa như sông núi

Kính thưa các bậc tham thiền

Thời gian chẳng để luống qua.

CHÂN TÁN

Thiền Định Đại Sư.

Hư không ngưng động không binh khí, có tượng khác cõi. Sông y lộ trình chảy chính là nguồn của ông, Linh Thứu cao vòi vọi, trăng đen vừa khuất, bày sát mông nặng, nhọc sinh mắt khai, mở ai thấy; Phấn chấn đến người xưa. Hoặc lá hoặc hoa. Tự ba tự năm, Thiên tử khen ngợi chừ sư Thiền định. Từ nay đến sau chừ gió thổi hương.

TẬP HIỀN ĐIỆN HỌC SĨ TĂNG HẦU

Thạch Lân trời đâu nhẹ hiến, gốc trời gốc tháng năm ức vạn. Lúc ấy bày ra được toàn công, không đoạt đầu rồng mấy người oán.

ĐẠI SƯ NHƯỢC BĂNG

Băng có ánh sáng chẳng phải châu lóng trong. Núi có ánh sáng chẳng phải ngọc ngưng tụ. Đại Sư Nhược Băng khác với trong trắng kia, khác hề ắt quần tuyệt chừ đáng thấy. Một chữ căn cực ba ngàn đỉnh trụ, vừa nói nghĩa rồng hoặc xưng luật hổ, tương đối phong quy phân không phân, ruộng vàng riêng bước anh xem lấy.

ĐẠI SƯ THANH CHIẾU

Biển cả thu xanh đỉnh Miết ngày lạnh. Khéo xuất tay thợ mương theo đối xem, giường bảo vừa hoa, khăn chẳng kết, lấy lửa nối lửa nói trăng chỉ trăng, xưa chừ nay chừ xin thử phân biệt.

CUNG THỦ TÒA

Nói lìa vi tế chừ ai thương cho, dáng xưa lặng lẽ chừ bụi xanh bay, núi xanh trời xanh qua mấy xuân, trong đường Nhủ Đậu người thứ nhất.

Thiền đồ tả tôi huyễn chất lại xin làm từ khen rằng. Phật Tổ oán chừ, chẳng phải sư, Tòng lâm hư chừ ai sửa sang, nước kết tuyết tàn là tan tác, nước lạnh mây yên trời điệp điệp; Thánh bào Tăng sai xưa nay biết, trên trời nhân gian đâu dung y.

CHÂU SINH CƯỜNG BI MỘNG THÂN TA CŨNG KHÔNG THỂ PHỤC BÚT

Trên dưới ba ngón, đây kia bảy ngựa, niêm hoa chưa từng vi tiếu là sao, đá bảo ngọc chừ khí ắt phân. Thủy lục hư không chừ trăng chẳng dưới, không biết ai là kẻ bàng quan.

Ôi! Cây khô sinh dây dưa, xưa nay Tam Xuyên khi lưỡng chết chỉ hươu làm ngựa, lấy trời làm trăng. Tội chừ tày trời đâu thể phân nói.

THIỀN SƯ QUẢNG TUỆ

Mênh mông hùng cơ rơi rơi vũ trụ, sách đến không triệu, truyện đến đâu lấy, lấy còn có quy củ, quy củ còn hơn xưa. Sáng vằng vặc khoan hồng ứng vạn mối, trai biển sáng tuyệt, châu trời bóng tàn. Nam đến bắc đến con mắt có thể nhìn.

AN NHAM SƠN CHIẾU THIỀN SƯ VÀ TỰA

Kẻ ngu xưa dạo sông chống cự núi cao, xin hỏi nhà hợp noi theo nhà thiền chảy theo dấu vết voi ngựa, đến với tâm miệng tấm tức, phẩm tháo đương đại thật khó thầy. Nhưng chẳng phải dối lừa mới đến lại chỉ tay kéo sao lấy. Há lão bồi này là thấy dệt chân tướng. Xưa nay than hận uổng, cao sâu nghiên cứu chẳng cùng, sáng tối đều tận bờ mé. Cho nên khi khâm phục vẫn khuyên chọn xứng vịnh. Ngô hầu kẻ ngoài văn nói còn mà đồng quy.

Giác Hùng Tuệ Đăng ghi, uống thời gian, diệt thời gian mãi không thôi. Rồng xương cự tuyệt, khéo nối tiếp là ai, nằm nghe tiếng nước chảy hai sông từ bốn phương, đại danh không đáng nhường cao thái bạch, kín đáo khác vận hư không sáng rộng, về nghỉ an nhàn núi lạnh đầy màu sắc, ta cười bên ngoài chẳng phải hoa, xây dựng công trình uổng phạm nghi, vươn vai gánh tơ đỉnh núi mây, đêm tối trời thu yên lặng. Bên hè nam chừ tương đối, không sinh chưa hiểu chừ nghe lời này, mở mắt ngưng tròng, sấm chớp không kịp che tai.

❧