Đại Tập 13 · Bộ Bản Duyên IV · Số 190–191

Kinh Phật Bản Hạnh Tập, Quyển 51

KINH PHẬT BẢN HẠNH TẬP

QUYỂN 51

Phẩm 53: BỔN SINH CỦA PHẬT THI-KHÍ (Phần 2)

Thấy thợ săn cầm gậy đến, nai chúa dùng kệ bảo nai cái:

Kia là thợ săn, họ sắp đến

Mặc áo da nai, thân đen sạm

Nay đến quyết lột lấy da ta

Chặt nhỏ thân ta, họ mang về.

Khi ấy nai cái ngước nhìn thợ săn đang tiến đến trước mặt mình, nói kệ:

Lành thay bác thợ săn!

Nay nên trải cỏ ra

Trước mổ da thịt ta

Rồi giết nai chúa sau.

Thợ săn hỏi nai cái:

–Nai chúa này cùng với ngươi thân thuộc thế nào?

Nai cái đáp:

–Nai chúa này là chồng của tôi, hết sức yêu kính nhau. Vì vậy nên tôi nghĩ thế này: “Mong rằng chúng tôi chẳng bị cảnh ái biệt mà phân ly.” Vì vậy xin bác giết tôi trước, sau mới giết nai chúa.

Lúc ấy tên thợ săn nghĩ: “Hiền phụ này thật là ít có. Là loài nai mà có lòng chung thủy sâu nặng như vậy!”

Thợ săn đối với nai cái hết sức vui lòng, dùng kệ đáp:

Từ nhỏ đến nay chưa từng nghe

Thấy có loài thú biết tiếng người

Việc này thế gian thật ít có

Ta nào nỡ sinh tâm sát hại.

Ta nay chẳng những không giết ngươi

Chồng ngươi ta cũng đều phóng thích

Vậy mạng hai ngươi đều được sống

Nguyện vợ chồng ngươi thường đoàn tụ.

Thợ săn đến chỗ bẫy, thả nai chúa ra. Nai cái thấy chồng mình được tự do, rất vui mừng hớn hở toàn thân, không thể tự chế, lại dùng kệ thưa thợ săn:

Lành thay thợ săn thật cao cả!

Thân quyến thấy bác đều hoan hỷ

Như ta thấy được chồng giải thoát

Vui mừng hớn hở cũng như nhau.

Đức Phật bảo Ưu-đà-di:

–Thầy phải biết, nai chúa thuở ấy đâu phải người nào khác, là thân Ta ngày nay. Nai cái thuở đó là tiền thân của nàng Da-du-đà-la ngày nay. Da-du-đà-la thuở ấy còn theo Ta chịu đại khổ ách, huống chi là ngày hôm nay tùy thuận Ta thực hành đại khổ hạnh. Đối với việc người đời không thể làm được mà nàng có thể làm được.

Nói về La-hầu-la, do bị nghiệp nhân quá khứ làm khổ sở nên ở trong thai mẹ sáu năm. Còn Da-du-đà-la vì Bồ-tát nên chịu buồn khổ, không trang điểm. Khi Như Lai mãn sáu năm tu khổ hạnh, chứng quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, vua Thâu-đầu-đàn vẫn sai sứ giả theo dõi tin tức. Khi sứ giả thấy Đức Phật Thế Tôn rời chỗ ngồi thì vội vã trở về hoàng cung, tâu vua Thâu-đầu-đàn:

–Bạch Đại vương, ngày nay Thái tử đã thỏa mãn tâm ý, rời khỏi chỗ ngồi, không còn tu khổ hạnh nữa.

Vua Thâu-đầu-đàn nghe tâu như vậy, liền sai sứ giả khác và dặn:

–Các khanh phải đi đến chỗ Thái tử. Đến đó truyền lời của ta như thế này: “ Con không còn tu khổ hạnh, vậy mau trở về thống lãnh quốc gia, làm Chuyển luân thánh vương đầy đủ bảy báu.”

Hai sứ giả vâng lãnh sắc lệnh, như lời vua dạy theo đúng sắc lệnh, đi đến chỗ Thái tử. Đến nơi, họ đầu mặt đảnh lễ sát chân Thái tử, đứng lui về một bên, bạch Thái tử:

–Lành thay! Thưa Thái tử, Đại vương Thâu-đầu-đàn sai hạ thần đến đây truyền lời Đại vương cho Thái tử biết: “Con không còn tu

khổ hạnh, nên mau trở về thống lãnh quốc gia, làm Chuyển luân thánh vương đầy đủ bảy báu.”

Nghe hai sứ giả thưa như vậy, Thế Tôn nói kệ:

Người nào đã điều phục

Người đời không lay chuyển

Cảnh chư Phật vô biên

Đến đi không tung tích.

Nếu người không sa lưới

Ái không do đâu sinh

Cảnh chư Phật vô biên

Đến đi không tung tích.

Khi ấy Da-du-đà-la ở trong cung, nghe tin Thái tử hết tu khổ hạnh, hy vọng chẳng bao lâu chắc chắn sẽ trở về thọ lãnh vương vị, làm Chuyển luân thánh vương cai trị dân chúng. Bà lại nghĩ: “Thái tử làm Chuyển luân thánh vương, ta sẽ làm đệ nhất phi.” Vì vậy bà vui mừng hớn hở tràn ngập toàn thân, không thể tự chế, đem các loại dầu thơm thoa vào thân, mặc y phục quý giá và trang sức bằng chuỗi anh lạc, ăn toàn thức ăn thượng vị, nằm ngủ trên bảo sàng với đồ mềm mại. Làm như vậy là để chờ đón Thái tử.

Khi La-hầu-la ở trong thai mẹ đã sáu năm, nghiệp báo trong quá khứ đã mãn, cũng chính là lúc Da-du-đà-la tự bổ dưỡng cho mình. Do vậy, La-hầu-la mới chào đời. Khi La-hầu-la ra đời, mọi người trong cung vội vã đến tâu lên vua Thâu-đầu-đàn:

–Lạ thay! Tâu Đại vương, Da-du-đà-la đến nay mới sinh con!

Nhà vua nghe tâu như vậy, hết sức phẫn nộ, nói:

–Thái tử con ta xả tục xuất gia đã sáu năm, đến nay Da-du-đà-la mới sinh con, ở đâu có vậy?

Lúc ấy Thích Đề-bà-đạt-đa thưa:

–Đứa bé đó là con tôi.

Đại vương Thâu-đầu-đàn lại càng tức giận, liền cho triệu tập tất cả người trong Hoàng gia, tuyên bố:

–Này các khanh phải biết, Da-du-đà-la không giữ gìn thanh danh Thái tử con ta, cũng không giữ gìn thanh danh ta, cũng không giữ danh dự. Tâm ý nàng buông lung làm ô nhục tôn tộc chúng ta,

ngày nay chúng ta phải làm gì để phạt nó?

Bấy giờ tất cả hoàng tộc đồng thanh nói:

–Da-du-đà-la làm ô nhục gia tộc chúng ta. Chúng ta phải đem khổ nhục pháp của hoàng gia mà trị phạt.

Lúc ấy trong cuộc họp có một đại thần đề nghị:

–Nên cắt tóc nó! Dùng gậy đánh nó, đánh rồi gây thương tích trên người.

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Phải cắt tai, mũi nó quăng đi!

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Nên móc hai con mắt nó!

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Đâm lủng thân nó rồi xỏ cột trên cây!

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Ném nó xuống dưới giếng lạng!

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Ném nó trong đống lửa!

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Bắt nó ôm cột sắt nung cháy!

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Cột tay chân nó rồi cho bầy bò giậm đến chết!

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Bắt nó nằm trên đất cho voi lớn giậm qua.

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Dùng cưa xả ra từ đầu đến chân.

Lại có một đại thần khác đề nghị:

–Chặt thân nó làm tám khúc.

Bấy giờ Đại vương Thâu-đầu-đàn tuyên bố với các đại thần:

–Ngày nay ta ra lệnh cho Da-du-đà-la và con của nó đều phải chết.

Thuở ấy Thái tử đã thành đạo Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, nên nhìn thấy nàng Da-du-đà-la và con nàng bị ách nạn. Do lòng từ bi nên nơi nào khổ nạn Ngài cũng đều thấy. Có trời Tỳ-sa-môn cách Đức Phật chẳng xa, Thiên vương này biết được ý của Như Lai, liền cầm bút mực và lá kè dâng lên Như Lai. Lúc ấy tự tay Thế

Tôn viết thư cho phụ vương: “Thưa Đại vương, đứa bé Da-du-đà-la sinh ra là con của con. Xin phụ vương chớ nghi.”

Lúc ấy Thiên vương Tỳ-sa-môn vội vã đi đến giữa đám quần thần của vua Thâu-đầu-đàn, đưa thư này cho nhà vua. Có bức thư làm chứng rõ ràng, vua Thâu-đầu-đàn xem xét mới thấy rõ ràng những dòng chữ trong bức thư này chính là tay Thái tử Tất-đạt-đa, con mình viết. Vua Thâu-đầu-đàn và các vị đại thần vì bức thư này mới hoan hỷ đối với Da-du-đà-la.

Thuở ấy, Da-du-đà-la nghe người nói lại: “Đại vương ra sắc lệnh sắp giết hai mẹ con mình.” Vì để bảo tồn thân mạng nên nàng vội vã đi đến cung điện của Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di tâu lên:

–Lành thay! Thưa Tôn hậu, việc này con vô tội. Hài nhi này là dòng máu của Thái tử. Nghe rằng một thời gian ngắn nữa, Thái tử sẽ trở về. Khi Thái tử về thì sự vụ này sẽ rõ. Nếu nay tính giết mẹ con con, thật là oan uổng!

Khi Ma-ha Ba-xà-ba-đề nghe Da-du-đà-la tâu lên như vậy, rất hoan hỷ, liền cho tỳ nữ đến thỉnh vua Thâu-đầu-đàn đến vườn cây A-du-ca. Khi nhà vua giá lâm thì Ma-ha Ba-xà-ba-đề tâu lên nhà vua:

–Cúi xin Đại vương xét cho. Nay nàng Da-du-đà-la dòng họ Thích đến đây tâu với thiếp: “Việc này con vô tội. Hài nhi này là dòng máu của Thái tử. Nếu Thái tử về đây thì việc này hư thật tự rõ.” Vì vậy, xin Đại vương đừng ra lệnh giết mẹ con họ. Cần phải đợi Thái tử về liền biết việc này sự thật thế nào.

Khi ấy vua Thâu-đầu-đàn nghe Ma-ha Ba-xà-ba-đề tâu những điều hợp tình hợp lý như vậy, liền bảo Ma-ha Ba-xà-ba-đề:

–Lời này thật có lý, nên y như lời của tôn hậu, chúng ta nên đợi Thái tử về. Nếu không đúng như vậy thì việc này chẳng biết xác định thế nào.

Tuy như vậy, nhưng nhà vua đối với Da-du vẫn chưa hoan hỷ. Do vậy, nên chỉ cấp một ít y phục và chuỗi anh lạc, đồng thời ra lệnh an trí sống một mình.

Sau đó Da-du-đà-la lại đi đến Ma-ha Ba-xà-ba-đề Kiều-đàm-di tâu lên:

–Lành thay! Thưa Tôn hậu, ngày nay con muốn đến trong vườn

để tế lễ đền đáp nguyện nhỏ với chư Thiên, không biết Tôn hậu có cho phép hay không?

Lúc bấy giờ Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng Da-du-đà-la đem theo La-hầu-la, sắm đầy đủ lễ vật đi đến đền thờ Thiên thần. Vị thần này tên là Lô-đề-la-ca nên lâm viên cũng lấy tên Thiên thần là Lô-đề-la-ca. Nơi đây thuở xưa, khi còn tại gia Bồ-tát thường đến vui chơi an nghỉ nơi vườn này. Trong vườn có một tảng đá lớn, là nơi khi xưa Bồ-tát ngồi trên đó. Lúc ấy Da-du-đà-la đặt La-hầu-la nằm nghỉ trên tảng đá này, rồi sau đó xô tảng đá xuống nước, thề nguyện:

–Ta nay phát lời thề chân thật không giả dối. Việc này chỉ với Thái tử, ngoài ra không với một người đàn ông nào khác. Đứa con của tôi thật là dòng máu của Thái tử. Nếu điều này không hư dối thì khiến tảng đá này nổi lên mặt nước, không chìm.

Lúc ấy tảng đá lớn đúng như lời thề, nổi trên mặt nước, giống như tàu lá chuối nổi trên nước, không bị chìm.

Bấy giờ mọi người thấy việc như vậy cho là điều hy hữu, xôn xao, vui mừng hớn hở không thôi, reo hò, ca múa, xướng hát, vung vạt áo, tay áo rồi lại trổi các kỹ nhạc…

Khi vua Thâu-đầu-đàn nghe việc này, hết sức vui mừng tràn ngập toàn thân, không thể tự chế, liền ra lệnh trong hoàng thành Ca-tỳ-la Bà-tô-đô dọn dẹp gai góc, sạn sỏi, đất đá và các vật bất tịnh ô uế… Lại dùng nước thơm rưới mặt đường, quét dọn sửa sang bằng phẳng, tại các nơi, an trí lư hương được đốt bằng các loại hương thơm tuyệt diệu. Xen lẫn giữa các lư hương đặt những bình quý đựng đầy nước hoa với những cành hoa thơm ngát. Lại giữa các hư hương và bình hoa có trồng các cây chuối thành hàng dài, trên đó treo những dải lụa sặc sỡ, với những cờ phướn đầy đủ màu sắc cùng những chuỗi ngọc quý tung bay khắp nơi, cùng với mành lưới gắn linh vàng bủa khắp phía trên. Lại tạo những hình mặt trời, mặt trăng, tinh tú treo trên hư không với những chuỗi hoa bằng ngọc rủ xuống. Lại dùng các đuôi mao ngưu xen lẫn bên trong.

Khi thành Ca-tỳ-la được trang hoàng xong, tráng lệ giống như thành Càn-thát-bà. Sau khi trang hoàng xong, nhà vua liền rước La-hầu-la vào thành. Sau đó vua lại triệu tập thân bằng quyến thuộc hoàng gia họ Thích, tất cả đều tề tựu đông đủ rồi mới trần thiết các

vật cần dùng, tài vật, đồ ăn uống… Lại tổ chức một ngày sinh nhật riêng cho La-hầu-la.

Khi Da-du-đà-la lâm bồn thì thần La-hầu-la A-tu-la vương dùng tay che ánh sáng mặt trăng trong khoảng thời gian ngắn, chốc lát rồi buông ra. Do vậy, các quần thần quyến thuộc họ Thích nhóm họp lại bàn luận: “Khi thần A-tu-la che mặt trăng trong thời gian ngắn thì nhằm lúc sinh đồng tử, vì vậy đặt tên cho đồng tử là La-hầu-la.”

La-hầu-la khôi ngô dễ thương, mọi người trông thấy ai cũng hoan hỷ. Da thịt trắng vàng như màu vàng chân kim, đầu tròn như chiếc lọng, mũi cao thẳng như chim anh vũ, đôi cánh tay dài thon duỗi dài quá gối. Tất cả các bộ phận trên người không có khuyết giảm. Các căn đều hoàn hảo, không một căn nào là không hoàn bị.

Bấy giờ vua Thâu-đầu-đàn vì La-hầu-la chọn bốn di mẫu. Bốn di mẫu làm những gì? Một bà bồng bế, một bà tắm rửa, một bà bú mớm, một bà dẫn dạo chơi. Bốn di mẫu này tùy theo thời tiết nuôi dưỡng nên chẳng bao lâu La-hầu-la đã được khôn lớn.

Thuở đó Đức Thế Tôn chuyển pháp luân tại thành Ba-la-nại, tiếng thuyết pháp được chư Thiên các cõi trời truyền nhau lên đến cõi Phạm đảnh. Khi ấy vua Thâu-đầu-đàn nghe Thái tử thành đạo, sau khi thành đạo quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, Thế Tôn đến thành Ba-la-nại chuyển đại pháp luân, vì chư Thiên và dân chúng mà thuyết giảng diệu pháp.

Bấy giờ vua Thâu-đầu-đàn đối với Thế Tôn nhớ nhung gấp bội, suy nghĩ: “Ta phải dùng phương tiện gì để khiến Thái tử thương xót quyến thuộc, mau trở về thành Ca-tỳ-la?.” Rồi vua lại nghĩ: “Phải sai ai làm sứ giả? Ai là người có trí lược thông thạo trong việïc này?” Vua lại nghĩ thế này: “Ưu-đà-di, con của Quốc sư, kế đến là Xa-nặc. Hai người này từ nhỏ đến lớn đã cùng với Tất-đạt-đa luôn luôn gần gũi thân thiết, giao du với nhau. Hai người này có khả năng đi đến chỗ Tất-đạt-đa. Vậy nay ta có thể sai hai người này làm sứ giả.”

Nhà vua liền đòi Ưu-đà-di con Quốc sư và Xa-nặc đến, bảo:

–Này hai khanh, nay hai khanh phải biết, ngày nay Thái tử đã thành tựu quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Người đã đến thành Ba-la-nại chuyển pháp luân, vì chư Thiên, dân chúng mà diễn nói các pháp. Nay các khanh nên mau đến đó, đọc sắc lệnh của ta,

truyền ý muốn của ta: “Ngày nay Thái tử tu khổ hạnh đã đến chỗ cùng tột, thỏa mãn tâm ý, đã chứng quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, đã chuyển Vô thượng pháp luân, vì chư Thiên, dân chúng diễn thuyết các pháp. Lành thay! Thưa Thái tử, hãy thương xót quyến thuộc mà trở về thành Ca-tỳ-la.”

Bấy giờ Ưu-đà-di, con của Quốc sư cùng với Xa-nặc tâu vua:

–Đại vương phải biết, nếu Thái tử Tất-đạt-đa không về thì chúng tôi không biết phải dùng kế gì?

Đại vương bảo:

–Hai khanh chỉ nghe lời Thái tử dạy bảo. Ưu-đà-di, con Quốc sư và Xa-nặc liền tâu nhà vua:

–Theo như lời Đại vương dạy, kẻ hạ thần này không dám trái lệnh.

Hai người lãnh chiếu chỉ, đảnh lễ dưới chân nhà vua, rồi mỗi người trở về gia đình mình từ giã cha mẹ, quyến thuộc.

Hai người lần lần đi đến vườn Nai, chỗ ở của chư Tiên nhân, thuộc nước Ba-la-nại. Đến nơi, hai người đảnh lễ dưới chân Thế Tôn rồi đứng lui về một bên và bạch:

–Ngày nay chúng tôi phụng lệnh Đại vương Thâu-đầu-đàn mang thánh chỉ đến đây. Thánh chỉ dạy: “Lành thay Thái tử, ngày nay Thái tử tu khổ hạnh đã được siêu việt, đã mãn nguyện chứng quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, chuyển đại pháp luân, lại vì chư Thiên, dân chúng diễn thuyết các pháp. Lành thay Thái tử, nay vì thương xót tất cả thân bằng quyến thuộc có thể trở về thành Ca-tỳ-la Bà-tô-đô.”

Đức Thế Tôn nghe nói như vậy liền nói kệ:

Nếu người đã điều phục

Người đời không lay chuyển

Cảnh chư Phật vô biên

Đến đi không tung tích.

Nếu người không sa lưới

Ái không do đâu sinh

Cảnh chư Phật vô biên

Đến đi không tung tích.

Lúc bấy giờ Ưu-đà-di con Quốc sư và Xa-nặc bạch:

–Thế Tôn muốn chúng tôi nên làm gì?

Đức Phật dạy:

–Các ông có thể học pháp xuất gia như các đệ tử này của Ta được không?

Tuy Thế Tôn hỏi hai người như vậy nhưng trước họ đã đối với Phật có ý ngưỡng mộ xuất gia, nhân đấy họ bạch Phật:

–Hai chúng tôi đều hâm mộ xuất gia.

Khi ấy Đức Thế Tôn liền cho họ xuất gia thọ giới Cụ túc.

Từ khi Đức Thế Tôn xuất gia cho đến khi thành đạo, rời khỏi tòa chưa từng xoay mặt về hướng quê hương thành Ca-tỳ-la, cho đến khi chưa hóa độ năm Tỳ-kheo thiện hữu tri thức và cho đến thân bằng thiện hữu của Da-du-đà, bốn vị trưởng giả ở thành Ba-la-nại: một là Tỳ-ma-la, hai là Tô-bà-hầu, ba là Phú-lâu-na và bốn là Bà-bà-bát-đế.

Bấy giờ Tôn giả Da-du-đà có trên năm mươi bạn thân. Trưởng lão Phú-lâu-na Di-đa-la-ni Tử có đồ chúng là ba mươi mốt người. Trưởng lão Ma-ha Ca-chiên-diên lại có tám vạn bốn ngàn đệ tử. Trưởng lão Bà-tỳ-da cũng có đệ tử lớn, là ba mươi người và số bạn thân đồng hành là sáu mươi người. Tại làng Mê-kỳ-da có Trưởng lão Na-tỳ-ca-tê-na-da-na.

Lại một Bà-la-môn có hai người con gái, một người là Nan-đà, một người là Bà-la. Lại có vợ chồng Bà-la-môn Đề-bà, Trưởng lão Tần-loa Ca-diếp gồm có năm trăm Phạm chí Loa kế. Lại có Trưởng lão Phạm chí Loa kế Na-đề Ca-diếp gồm ba trăm đồ chúng. Lại có Trưởng lão Dà-da Ca-diếp với số đồ chúng là hai trăm người. Lại có Trưởng lão Ưu-ba-tư-na có hai trăm năm mươi người. Lại có năm trăm Tiên nhân tu khổ hạnh trong rừng Thọ lâm. Vì họ mà Đức Phật đã tuôn trận mưa pháp. Lại vua Tần-bà-sa-la và bá quan, dân chúng trong thành Vương xá gồm có chín mươi hai na-do-tha người. Lại có Trưởng lão Ma-ha Ca-diếp, Trưởng lão Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên và năm trăm đệ tử của ngoại đạo San-xà-da Ba-lê-bà-xà-ca.

Khi Đức Thế Tôn giáo hóa những người ấy rồi, sau đó Ngài mới ngồi xoay mặt về hướng quê hương thành Ca-tỳ-la. Bấy giờ Ưu-đà-di thấy Thế Tôn ngồi xoay mặt về quê hương thành Ca-tỳ-la. Lúc ấy

chư Thiên thưa Trưởng lão Ưu-đà-di:

–Lành thay! Thưa Tôn giả, giờ đây ngài có thể thỉnh Thế Tôn về thành Ca-tỳ-la, nơi quê hương, vì thương xót thân bằng quyến thuộc.

Lúc ấy Trưởng lão Ưu-đà-di hiểu được thánh ý là Như Lai sắp về quê, liền rời chỗ ngồi, bày áo vai hữu, sửa sang y phục, chắp tay khom lưng cúi đầu, nói kệ thưa:

Ví như cây cối chẳng phải mùa

Muốn ra hoa, quả đợi thời tiết

Hoa quả trái thời không tươi tốt

Nay Phật có thể vượt sông Hằng.

Chính lúc ngàn cây khoe sắc thắm

Hương hoa tỏa khắp mười phương cõi

Hoa nở rồi lại kết quả ngon

Chính lúc Thế Tôn về đất mẹ.

Lúc này vi diệu thật tuyệt vời

Sông hồ nước biếc, hương thanh khiết

Ngàn nội trăm chim hót ví von

Hân hoan hạnh phúc chính lúc này.

Xưa kia họ Thích phát tâm nguyện

Tất cả đại địa thuộc của ta

Thấy Ngài xuất gia càng buồn khổ

Không vừa ý nguyện càng uất hận.

Quyến thuộc Thế Tôn đang mong đợi

Do Ngài sinh hạ La-hầu-la

Nguyện Ngài về lại giải điều nghi

Mọi người khát ngưỡng trông gặp mặt.

Như Lai nên nghĩ ân di mẫu

Vì bà Ngài khởi lòng thương xót

Nếu thấy Đại thánh đi xa về

Vui mừng hớn hở hết ưu tư.

Đại vương họ Thích Thâu-đầu-đàn

Xưa nay phát nguyện lòng tha thiết

Ước sao gặp lại thân vàng ròng

Con ta trở lại Ca-tỳ-la.

Thời tiết lúc này trời ấm áp

Hợp lúc Thế Tôn đi an lạc

Ngàn vạn thân bằng chờ chiêm ngưỡng

Giống như sao Tất đợi trăng về.

Đức Thế Tôn liền bảo Ưu-đà-di:

–Này Ưu-đà-di, nếu việc ấy thật như vậy thì hai thầy về thành Ca-tỳ-la Bà-tô-đô báo tin trước cho thân bằng quyến thuộc dòng họ Thích của Ta thế này: “Việc tu hành khổ hạnh của Thái tử nay đã xong, vì thương xót quyến thuộc, chẳng bao lâu nữa Thái tử sẽ trở về.”

Ưu-đà-di và Xa-nặc được Phật chỉ dạy, liền bạch Phật:

–Cúi xin Đức Thế Tôn, chúng con xin vâng lời.

Hai người đảnh lễ dưới chân Phật, nhiễu quanh bên phải ba vòng rồi từ tạ ra đi. Lần hồi đã về đến thành Ca-tỳ-la Bà-tô-đô, hai người dừng chân lại trong xóm, nơi khu rừng Ni-câu-đà.

Thuở ấy, nhằm lúc vua Thâu-đầu-đàn trang hoàng bảo xa tứ mã, ra khỏi thành, hướng về khu rừng Ni-câu-đà thưởng ngoạn mảnh đất tươi mát này. Khi ấy nhà vua từ xa trông thấy Trưởng lão Xa-nặc và Trưởng lão Ưu-đà-di cạo bỏ râu tóc, thân đắp ca-sa, tay bưng bình bát. Thấy vậy, nhà vua liền hỏi các đại thần:

–Đó là người gì mà cạo bỏ râu tóc, thân đắp ca-sa, tay bưng bình bát vậy?

Các đại thần liền tâu vua:

–Hai người này là môn đồ của Thái tử Tất-đạt-đa.

Khi ấy trong lòng vua Thâu-đầu-đàn âu sầu áo não chẳng vui, nói:

–Con ta dung nghi đoan chánh dễ thương, giống như tượng vàng, người ta trông thấy không chán mà ngày nay thân hình hai người này như vậy, ta chẳng muốn thấy chút nào! Này các khanh, các khanh phải đuổi hai người này cho khuất mắt.

Nhà vua nói vậy rồi mới tiến vào trong hoa viên. Bấy giờ các đại thần suy nghĩ: “Hai người này, một người là con Quốc sư, người thứ hai là kẻ hầu cận Thái tử Tất-đạt-đa.” Suy nghĩ như vậy nên không đuổi họ đi.

Vua Thâu-đầu-đàn dạo chơi trong vườn, lại muốn trở ra. Bấy

giờ các đại thần sợ vua thấy hai vị Trưởng lão này mà sinh khó chịu, cho nên đưa hai vị này vào căn nhà trống.

Khi ấy Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

–Này các thầy, nay phải nhanh chóng sắm đầy đủ y bát. Ta sắp du hành quan sát xóm làng, thành ấp, các nước. Nhân đó Ta sẽ ghé thăm quê hương là thành Ca-tỳ-la Bà-tô-đô, vì thương xót tất cả quyến thuộc.

Bấy giờ Trưởng lão Xá-lợi-phất rời khỏi tòa, sửa sang y phục, trịch áo vai bên phải, đầu gối phải quỳ sát đất, chắp tay hướng về Đức Phật, bạch:

–Hy hữu thay Thế Tôn! Chưa từng có như vậy! Thưa Thế Tôn, ngày nay chính là lúc Thế Tôn du phương. Thật là vi diệu! Ngày nay Đức Thế Tôn sắp du hành quán sát các nước, thật là đúng lúc!

Đức Phật bảo Xá-lợi-phất:

–Nay thầy muốn nghe việc này chăng? Ta sẽ nói cho thầy biết. Đức Thế Tôn Thi-khí Như Lai Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác khi sắp du hành thăm quê hương sinh ra Ngài, quán sát xóm làng thành ấp mọi nơi, lúc ấy có nhân duyên vi diệu thật là thích thú.

Khi ấy Xá-lợi-phất bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, nay đã đúng lúc, xin Thế Tôn vì các Tỳ-kheo mà nói việc Như Lai Thi-khí thuở xưa, khi sắp về lại quê hương, nơi sinh ra Ngài, quán sát xóm làng, thành ấp, để các Tỳ-kheo nghe việc đó ghi nhận.

Bấy giờ Đức Thế Tôn dùng kệ nói việc Đức Như Lai Thi-khí du hành mọi nơi, quán sát quê hương sinh ra Ngài:

Hay thay tuyệt diệu Xá-lợi-phất!

Thầy nay cần phải nhất tâm nghe

Ngày xưa Như Lai Phật Thi-khí

Đi lại quán sát vùng đất mẹ:

Du hành tất cả thành, thôn ấp

Xưa thấy Như Lai Phật Thi-khí

Nơi nơi đều sinh dòng suối ngọt

Nước đầy mùi vị tám công đức.

Du hành tất cả thành, thôn ấp

Xưa thấy Đại Thánh Phật Thi-khí

Nơi nơi đều có các rừng hoa

Cành lá sum suê rủ sát đất.

Du hành ngang qua dưới rừng cây

Như Lai Thi-khí nghỉ ở đâu

Cây ấy tự nhiên tuôn hoa đẹp

Phủ kín một vùng trên mặt đất.

Tất cả rừng cây Ngài bước đến

Như Lai Thi-khí đứng ở đâu

Quả ngọt cây ấy tự nhiên rụng

Cành lá uốn mình đều sát đất.

Có cây người ta vừa vói tới

Hoa quả chen nhau thật tuyệt vời

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Cây nào người ta vói không tới

Hoa tươi, quả ngọt tự nhiên rơi

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên trên đất hoặc trên không

Cùng lúc rải hoa thật tuyệt vời

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Đều rải hoa thơm đẹp tươi mát

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Mưa hoa tên gọi Mạn-đà la

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Hoa Ba-lê-da được rải xuống

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Mưa hoa tên gọi Tỳ-bà-già

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải xuống loại hoa thơm ngào ngạt

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải xuống các hoa thơm tuyệt đẹp

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải các loài hoa hương tỏa khắp

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải các hoa thơm nhiều loại khác

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải toàn hoa vàng màu tuyệt đẹp

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải hoa bảy báu màu tuyệt đẹp

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải toàn loại hoa cọng vàng ròng

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải toàn loại hoa cộng quý báu

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải toàn hoa cánh Ưu-ba-la

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải toàn bột thơm gỗ chiên-đàn

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải bột hoa thơm xích chiên-đàn

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Rải toàn bột hương gỗ ngưu đầu

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở tại hư không

Tấu lên các thứ âm nhạc trời

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Phi nhân hiện ở tại hư không

Tung vãi các loại y trời đẹp

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Chư Thiên tùy thuận đường Phật đi

Mang các loại hoa mùi thơm diệu

Hoa đó long lanh ánh sáng ngời

Mưa hoa xuống đường ngập đến gối.

Thuở ấy khí hậu trời ấm áp

Cũng không ruồi nhặng, các độc trùng

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Đại địa mọi nơi đều chuyển động

Tất cả đại hải và núi lớn

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Tất cả đại địa đều êm dịu

Sạch sẽ gai góc đều không có

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Bao nhiêu hầm hố đều bằng phẳng

Núi non, gò nổng chẳng gồ ghề

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Vua chúa Sát-lợi đầy oai đức

Số ấy tám vạn lẻ sáu ngàn

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Các hàng Phạm chí tu tịnh hạnh

Số ấy tám vạn lẻ sáu ngàn

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Trưởng giả phú quý đầy oai đức

Số ấy tám vạn lẻ sáu ngàn

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Chư Thiên Địa cư cũng hiện diện

Trang nghiêm thanh tịnh đẹp tuyệt vời

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Lại có chư Thiên cõi hư không

Oai đức trang nghiêm thật thù thắng

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Bốn Đại thiên vương và thiên chúng

Oai đức thù thắng đẹp tuyệt vời

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó, theo hầu hạ.

Các vị Đại vương trời Hộ thế

Lại đầy oai thế đẹp tuyệt vời

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Chúng trời Đao-lợi ba mươi ba

Oai lực vi diệu càng thù thắng

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Vua trời Đế Thích đảnh Tu-di

Cùng các thân hữu hàng quyến thuộc

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Chư Thiên Thiện phần trời Dạ-ma

Oai nghiêm thanh tịnh đẹp tuyệt vời

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Chư Thiên Hỷ lạc trời Đâu-suất

Công đức oai nghiêm thật nhiệm mầu

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Lại có chư Thiên trời Hóa lạc

Công đức tu hành càng vi diệu

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Lại có chư Thiên trời Tha hóa

Oai đức trang nghiêm rất rực rỡ

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Lại có chư Thiên Đại phạm cung

Màu sắc oai lực xoay rực rỡ

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Bao nhiêu chư Thiên trời Sắc giới

Tất cả thần, rồng, chim cánh vàng

Thần Càn-thát-bà, A-tu-la

Dạ-xoa, quỷ thần và La-sát

Ma-hầu-la-già, Khẩn-na-la

Đầy đủ oai đức thật nhiệm mầu

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Tất cả chúng sinh nơi thế gian

Đã kể trên đây và chưa kể

Như Lai Thi-khí Đại Thánh Sư

Đứng ngồi đây đó theo hầu hạ.

Thế Tôn Thi-khí hạnh như vậy

Điều phục vô lượng chúng trời, người

Chánh giác nhập vào Đại Niết-bàn

Dứt hẳn luân hồi không sinh lại.

Đức Phật lại nói với Xá-lợi-phất:

–Đức Thi-khí Như Lai Ứng Cúng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn lần đầu tiên sắp trở về thăm quê hương của Ngài, có vô lượng vô biên những sự việc hy hữu như vậy.

Kinh Phật Bản Hạnh Tập, Quyển 52

KINH PHẬT BẢN HẠNH TẬP

QUYỂN 52

Phẩm 54: NHÂN DUYÊN ƯU-ĐÀ-DI (Phần 1)

Bấy giờ Đức Phật bảo Xá-lợi-phất:

–Này Xá-lợi-phất, Ta sắp du hành các nước, trước tiên sẽ đến mảnh đất tươi đẹp, nơi quê hương của Ta.

Xá-lợi-phất liền rời tòa đứng dậy, sửa y phục, bày vai bên phải, chắp tay bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, khi nào Đức Thế Tôn du hành các nước để quán sát xóm làng?

Đức Phật bảo Xá-lợi-phất:

–Này Xá-lợi-phất, vào tháng này, khi kỳ Bố tát giữa tháng xong, sau đó Ta sẽ du hành các nước.

Sau khi Đức Thế Tôn Bố-tát giữa tháng xong, Ngài cùng các Tỳ-kheo đi bộ trải qua các nước. Khi Đức Thế Tôn đến thành Vương xá, Ngài thọ trai xong, xoay lại đưa chân bước lên cửa ngoài thành. Khi ấy quả đất chấn động sáu cách, động rồi lại động, nổi lên chìm xuống, nổi lên.

Lúc ấy vua Tần-bà-sa-la cùng với dân chúng nước Ma-già-đà liền đi đến chỗ Phật rồi theo Phật du hành các quốc gia để quán sát các xóm làng. Khi ấy trên hư không có vô lượng ngàn ức chư Thiên thấy Đức Phật sắp du hành các nước, họ đều nhóm họp vui mừng hớn hở cả toàn thân không thể tự chế. Miệng họ xướng lên những âm thanh rất hay, ca hát, huýt gió vui nhộn, kêu la rộn rịp, ngồi xoay tròn, múa tay áo, tung rải Thiên y, lại tung rải các loại hoa sen xanh, hoa sen hồng, hoa sen trắng lớn trên mình Đức Phật, lại đem các loại phấn thơm, dầu thơm và các tràng hoa thơm rải đi rải lại trên mình Đức Phật.

Lúc bấy giờ, quốc gia xứ sở nào mà Đức Thế Tôn quang lâm

đến thì tất cả dân chúng ở vùng ấy đều cung kính tôn trọng cúng dường. Như Lai đến chỗ nào đều được các thứ y phục tốt đẹp, đồ ăn uống, thuốc thang, mền mùng, giường nệm… tất cả những vật như vậy không thể kể xiết, lợi dưỡng tuyệt vời không thể thiếu một món gì. Danh tiếng đồn khắp thế gian, nhưng Đức Phật đối với danh dự và lợi dưỡng này không sinh tâm tham đắm, giống như hoa sen mọc nơi bùn lầy.

Bấy giờ vô lượng oai đức của Thế Tôn như vậy, so với tất cả oai đức tối thắng trong thế gian, thì oai đức của Ngài thù thắng đệ nhất.

Bấy giờ Đức Như Lai, Ứng Cúng, Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn, ở thế giới này hay thế giới khác, đối với chư Thiên hay Ma, Phạm thiên, Sa-môn, Bà-la-môn… đối với tất cả cảnh giới thiên nhân, Ngài đều dùng thần thông chứng biết, nên Đức Thế Tôn vì thế gian mà thuyết pháp bằng văn nghĩa hay đúng, trước, giữa và sau đều hoàn hảo, khiến chúng sinh được đầy đủ phạm hạnh thanh tịnh.

Đức Thế Tôn biết chúng sinh nào có khả năng nhận sự giáo hóa thì Ngài liền giáo hóa, nơi nào nên kiến lập Phật pháp thì Ngài dạy bảo kiến lập, tùy họ ở các xứ sở đều được thành tựu. Ai nên thọ Tam quy thì Ngài trao cho pháp Tam quy. Ai nên thọ Ngũ giới thì Ngài trao cho pháp Ngũ giới. Ai nên thọ pháp Bát quan trai thì Ngài trao cho pháp Bát quan trai. Ai nên thọ pháp Thập thiện thì Ngài trao cho pháp Thập thiện. Ai nên xuất gia thì Ngài độ cho xuất gia. Ai nên thọ giới Cụ túc thì Ngài trao cho giới Cụ túc. Cứ như vậy, lần lượt trên hành trình, Ngài đến thành Ca-tỳ-la Bà-tô-đô dừng chân trong hoa lâm viên.

Khi Đức Thế Tôn đã về đến thành Ca-tỳ-la Bà-tô-đô, ngự trong hoa lâm viên Ni-câu-đà. Có kệ trình bày những sự việc hết sức huyền diệu trong khi Ngài du hành qua các nước:

Như Lai họ Thích sư tử chúa

Cù-đàm Bậc Oai Đức Tối Thắng

Thành ấp, xóm làng Ngài đi đến

Đều hiện rất nhiều điều kỳ lạ.

Xóm làng, thành ấp Ngài sắp đến

Vừa thấy Như Lai Đại Thánh Sư

Tất cả dân chúng khắp mọi xứ

Cung kính, tôn trọng đến rước Ngài.

Xóm làng, thành ấp Ngài sắp đến

Vừa thấy Như Lai Đại Thánh Sư

Bao nhiêu cây cỏ, hoa cùng lá

Tất cả nghiêng mình lễ Thế Tôn.

Cho đến ngang qua dưới các cây

Thế Tôn an nghỉ hoặc đứng đi

Cây ấy tự nhiên tuôn hoa xuống

Vùng đất nơi đây rực cả hoa.

Dưới những tàng cây Như Lai đến

Bất cứ nơi nào Phật nghỉ ngơi

Quả ngọt cây này tự nhiên rụng

Cành lá uốn mình rủ sát chân.

Có cây cao độ cỡ tầm tay

Hoa quả xen nhau trông đẹp mắt

Thế Tôn Cù-đàm Đại Thánh Sư

Du hành cảm ứng việc như vậy.

Có cây người ta không vói tới

Hoa thắm quả ngọt tự nhiên rơi

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thánh Sư

Du hành cảm ứng việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Mưa xuống loài hoa Cương-ca-la

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thánh Sư

Du hành cảm ứng việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Mưa xuống loài hoa Mạn-thù-sa

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thánh Sư

Oai đức cảm ứng việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải các loài hoa đẹp tuyệt trần

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thế Tôn

Oai thần cảm ứng việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải các loài hoa Mạn-đà-la

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thánh Sư

Oai đức cảm ứng việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải xuống loài hoa Ba-lợi-da

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thánh Sư

Du hành cảm ứng việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải xuống loài hoa Tỳ-bà-la

Sư tử Cù-đàm Đại Thánh Sư

Du hành cảm ứng việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải xuống loài hoa thơm bậc nhất

Sư tử Cù-đàm trời người trọng

Du hành oai đức việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải xuống loài hoa thơm bát ngát

Đại thánh Cù-đàm mắt trời người

Du hành oai đức việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải xuống hoa thơm tỏa khắp nơi

Cù-đàm dũng mãnh Đại Tôn Thánh

Du hành oai đức việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải xuống hoa vàng màu tuyệt diệu

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thánh Sư

Du hành oai đức việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải xuống hoa báu màu tuyệt diệu

Đại Thánh Cù-đàm Đấng Thập Lực

Du hành oai đức việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải hoa cộng báu màu tuyệt đẹp

Cù-đàm dũng mãnh mắt trời người

Du hành oai đức việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải hoa sen xanh màu tuyệt đẹp

Cù-đàm dũng mãnh Thầy trời người

Du hành oai đức việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải bột trầm thủy thơm bát ngát

Cu-đàm ba cõi trời người trọng

Oai đức cảm ứng việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải xích chiên-đàn hương vi diệu

Sư tử Cù-đàm Đại Thánh Sư

Du hành oai đức việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Rải bột ngưu đầu thơm bát ngát

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thế Tôn

Du hành oai đức việc như vậy.

Chư Thiên hiện ở trên hư không

Trổi lên các bản âm nhạc trời

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thánh Tôn

Du hành oai đức việc như vậy.

Phi nhân hiện ở trên hư không

Tung rải các loại Thiên y đẹp

Sư tử Cù-đàm Đại Thánh Sư

Du hành cảm ứng việc như vậy.

Chư Thiên hộ vệ đi theo Phật

Đều đem theo hoa đầy hương sắc

Vì Bậc Đại Thánh trời trong trời

Đi theo rải hoa ngập đầu gối.

Lúc ấy khí hậu trời ấm áp

Không có muỗi mòng cùng trùng độc

Đại Thánh nhiệm mầu nhất chư Thiên

Cảm ứng phát sinh việc như vậy.

Tất cả cõi đất đều bằng phẳng

Núi non, gò nổng chẳng gồ ghề

Cù-đàm mười lực Đại Thánh Tôn

Du hành cảm ứng việc như vậy.

Khắp cõi đại địa thật trong sạnh

Không có bụi bặm cùng gai độc

Cù-đàm oai đức nhất trời người

Du hành cảm ứng việc như vậy.

Khắp cõi đại địa đều chuyển động

Sông dài biển cả với núi non

Cù-đàm cao tột nhất ba cõi

Du hành cảm ứng việc như vậy.

Tất cả vua chúa, Bà-la-môn

Cùng hàng Tỳ-xá, Thủ-đà-la

Số ấy lớp lớp ngàn vạn chúng

Luôn luôn hầu cận Đức Thế Tôn.

Lại trời Địa cư đẹp hơn hết

Sắc đẹp, sức lực thật oai nghiêm

Cù-đàm dũng mãnh Đại Thế Tôn

Đi đứng, nghỉ ngơi đều hầu Phật.

Lại có bốn vua trời Hộ thế

Đều có oai lực hơn tất cả

Cù-đàm vi diệu Đại Thánh Tôn

Đi đứng, nghỉ ngơi đều hầu Phật.

Vua trời Đế Thích đảnh Tu-di

Cho đến Phạm vương, vua Ta-bà

Cù-đàm đặc biệt thật tối thắng

Chúng ấy luôn luôn hầu bên Phật.

Lại có chư Thiên cảnh giới Dục

Cho đến Tứ thiền, chúng Sắc giới

Cù-đàm oai mãnh Đại Thánh Sư

Chúng ấy luôn luôn hầu bên Phật.

Lại có loài rồng, chim cánh vàng

Thần Càn-thát-bà, A-tu-la

Cho đến Dạ-xoa, chúng La-sát

Cùng nhau theo hầu Đức Như Lai.

Bao nhiêu chúng sinh ở thế gian

Đã kể ở trên hoặc chưa kể

Tất cả theo hầu Đức Thế Tôn

Du hành các nước và thành ấp.

Như vậy, Thế Tôn khi du hành

Giáo hóa vô lượng chúng trời người

Thương mến quê hương cùng thân tộc

Về lại thành xưa Ca-tỳ-la.

Lúc ấy hai vị Trưởng lão Ưu-đà-di và Xa-nặc đồng đi đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân rồi đứng lui về một bên, bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, vua Thâu-đầu-đàn không có tín tâm, không có tịnh tâm, không muốn thấy các vị Tỳ-kheo…

Thế Tôn biết sự việc này nên bảo các Tỳ-kheo:

–Này các Tỳ-kheo, thầy nào có khả năng đến giáo hóa vua Thâu-đầu-đàn, khiến nhà vua sinh tâm thanh tịnh?

Lúc ấy trong chúng có một Tỳ-kheo bạch Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, Trưởng lão Xá-lợi-phất có khả năng đến chỗ vua Thâu-đầu-đàn dùng phương tiện giáo hóa, khiến nhà vua sinh tâm tín kính.

Lại có Tỳ-kheo bạch Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, Trưởng lão Mục-kiền-liên có khả năng đến chỗ vua Thâu-đầu-đàn dùng phương tiện giáo hóa khiến nhà vua sinh tâm tín kính.

Lại có Tỳ-kheo bạch Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, Trưởng lão Ma-ha Ca-diếp có khả năng đến giáo hóa, khiến nhà vua sinh tâm kính tín.

Lại có Tỳ-kheo bạch Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, Trưởng lão Ca-chiên-diên có khả năng đến giáo hóa khiến nhà vua sinh tâm tín kính.

Lại có Tỳ-kheo bạch Phật:

–Trong chúng này có Trưởng lão Ưu-lâu-tần-loa Ca-diếp có khả năng đến giáo hóa khiến nhà vua sinh tâm kính tín.

Lại có Tỳ-kheo bạch Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, trong chúng này có Trưởng lão Na-đề Ca-diếp có khả năng đến giáo hóa khiến nhà vua sinh tâm tín kính.

Lại có Tỳ-kheo bạch Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, Trưởng lão Ưu-ba-tư-na có khả năng đến chỗ vua Thâu-đầu-đàn dùng phương tiện giáo hóa khiến nhà vua sinh tâm kính tín.

Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ưu-đà-di:

–Này Ưu-đà-di, lúc này thầy có thể đến chỗ vua Thâu-đầu-đàn giáo hóa, khiến nhà vua sinh tâm kính tín hay không?

Ưu-đà-di bạch Thế Tôn:

–Thưa Thế Tôn, con có thể làm được việc này.

Đức Phật liền bảo:

–Này Ưu-đà-di, thầy nên đến vua Thâu-đầu-đàn dùng phương tiện giáo hóa khiến nhà vua sinh tâm kính tín.

Khi ấy, Trưởng lão Ưu-đà-di nghe Thế Tôn dạy như vậy liền bạch Phật:

–Dạ vâng. Thưa Thế Tôn, y như lời Ngài dạy, con xin làm theo.

Vào sớm mai, mặt trời vừa ló dạng, Ưu-đà-di đắp y, mang bình bát, đi đến cung điện của vua Thâu-đầu-đàn. Đến nơi, ngài hỏi người lính gác cổng:

–Thưa nhân giả, người có biết hiện giờ Đại vương Thâu-đầu-đàn ngự ở đâu chăng?

Tên lính gác thưa:

–Hiện giờ nhà vua ngự tại cung điện Trị lý vương vụ.

Khi ấy Ưu-đà-di đi đến chỗ vua Thâu-đầu-đàn. Đến nơi, đứng yên tại hiên nhà. Lúc ấy các vị đại thần tả hữu thấy Ưu-đà-di đứng một bên hiên, liền bảo lính gác bốn cửa:

–Mau đến đuổi người xuất gia kia đi ra, không được đứng ở đây. Đừng để nhà vua thấy mà khó chịu.

Lính gác cửa nghe các đại thần nói như vậy, vội đến chỗ người xuất gia. Khi đến nơi mới phát hiện vị này là con của Quốc sư mà thuở thiếu thời là bạn thân tình và luôn luôn giao du vui chơi bên cạnh Thái tử Tất-đạt-đa, nên không nỡ đuổi và đi trở vào.

Khi ấy, các đại thần hỏi người giữ cửa:

–Tại sao các ngươi không đuổi người xuất gia kia ra khỏi chỗ này?

Lính gác cửa đáp:

–Thưa các đại thần, vị ấy là con của Quốc sư. Từ khi sinh ra cho đến ngày nay là bạn tâm giao thường lui tới vui chơi với Thái tử Tất-đạt-đa. Vì vậy chúng tôi không nỡ đuổi đi.

Khi vua Thâu-đầu-đàn ở nơi cung điện bàn việc chánh trị xong rồi, nhà vua đứng dậy, sắp ra khỏi cửa, các đại thần hộ vệ hai bên đưa vào nội cung. Lúc ấy Ưu-đà-di vội đi thẳng đến và nắm lấy tay vua Thâu-đầu-đàn. Nhà vua im lặng không nói, chỉ suy nghĩ: “ Nếu nay ta bảo thì người gác cổng sẽ đuổi người này ra. Người gác cổng lại nghĩ: “Các đại thần tự phải đuổi đi.” Các đại thần lại nghĩ: “Kẻ giữ cửa nội cung phải ngăn chận đuổi ra.” Những kẻ giữ cửa nội cung lại nghĩ: “Người này vốn được Đại vương thương tưởng, nay lại cầm tay nhau mà đi.” Họ đều có ý nghĩ như vậy nên không có người nào chịu đuổi đi cả.

Đại vương Thâu-đầu-đàn tiến lần vào thâm cung rồi lên nội điện ngự trên ngai vàng. Khi ấy Ưu-đà-di thấy nhà vua vào nội cung rồi thẳng lên nội điện thì Trưởng lão cũng đi vào điện này, đứng trước mặt nhà vua chẳng bao xa. Vua Thâu-đầu-đàn thấy Ưu-đà-di đứng cách trước mặt mình chẳng bao xa, thấy vậy tâm sinh bực dọc, thầm than:

–Ôi thôi, đau khổ thay! Con ta hình dung cũng gầy ốm như thế này chăng? Thật đáng nhàm chán! Các người nên mau đuổi kẻ xuất gia này. Kẻ nào đã cho phép nó vào đây?

Lúc ấy các đại thần tâu:

–Tâu Đại vương, theo bọn hạ thần chúng tôi, đối với việc này không nên làm như vậy. Đại vương không nên đuổi người xuất gia này đi. Vì lý do gì? Vì người này là con của Quốc sư, lại là bạn thâm tình, thường giao du với Thái tử từ thuở nhỏ.

Khi ấy Ưu-đà-di dùng lời kệ buồn thương mà không làm phật ý nhà vua nói:

Muốn lúa tốt cần cày, giống tốt

Muốn tìm châu báu phải vào biển

Ý ta đến đây, ở mãi đây

Chỉ mong việc ấy mau thành tựu.

Con đường như vậy thường lợi ích

Hết nỗi buồn lo, hưởng an lạc

Muốn đến tha phương cầu lợi ích

Cần đến Cù-đàm, thành tựu lợi.

Mọi người luôn luôn cày đất ấy

Luôn luôn gieo giống trong ruộng này

Chư Thiên luôn luôn mưa cam lộ

Quốc gia luôn luôn ngũ cốc đầy,

Khất sĩ luôn luôn hành khất thực

Thí chủ luôn luôn hành bố thí

Đời này luôn luôn làm bố thí

Luôn luôn được quả tốt trên trời.

Bò sữa luôn luôn vú căng sữa

Bê con luôn luôn bên mẹ mình

Đàn bà luôn luôn mang thai nghén

Sinh nở luôn luôn bị khổ đau.

Thây ma luôn luôn chôn nghĩa địa

Thân thích buồn tiễn thường khóc vang

Nếu chứng thánh đạo hết luân hồi

Ở trong phiền não chẳng thọ sinh.

Bấy giờ vua Thâu-đầu-đàn nghe Ưu-đà-di đọc những lời kệ buồn thương như vậy, nhưng vẫn còn chút ít nghi ngờ, liền hỏi Ưu-đà-di:

–Tôn giả xuất gia ở nơi vị nào? Đại sư của Tôn giả là ai?

Ưu-đà-di dùng kệ đáp lời vua Thâu-đầu-đàn:

Cha Thầy ta: Vua Thâu-đầu-đàn

Mẹ của Thầy ta tên Ma-da

Mang Thầy trong thai qua mười tháng

Sinh xong mẹ chết, sinh Đao-lợi.

Như vậy, Thầy ta sinh nhà Ngài

Đại Thánh đức lớn trời trong trời

Nhà này bảy đời thường cứu tế

Danh tiếng lưu truyền khắp mười phương

Trong hàng Trượng phu thật ít có

Lại không sinh vào nhà nào khác

Đại Thánh chỉ sinh nhà như vậy.

Nhà này hưởng phước thật an nhàn

Thân tộc họ Thích danh tiếng lớn

Ngài được trăm phước trang nghiêm thân

Thích tử như vậy hơn loài trời

Ta ở bên Ngài xin xuất gia.

Lúc ấy vua Thâu-đầu-đàn lại hỏi Trưởng lão Ưu-đà-di:

–Hay thay! Này Tỳ-kheo, thầy thật sự theo người nào xuất gia, mà vị Thầy ấy có chánh tín, có chánh ý tu phạm hạnh hay không? Thầy của Tôn giả ngồi dưới gốc cây vắng vẻ, tâm có được an lạc hay không?

Trưởng lão Ưu-đà-di lại dùng kệ đáp lời vua Thâu-đầu-đàn:

Vua hỏi theo ai được xuất gia?

Vị này chánh tín tu phạm hạnh

Ở đâu, Ngài cũng chẳng lo sợ

Ngồi dưới gốc cây thường an lạc

Không sợ tiếng khác, như sư tử

Không bị lưới ngăn, như gió mạnh

Chỉ dạy người học, mình không học

Cứu khổ cho người, mình không khổ.

Vua Thâu-đầu-đàn lại hỏi Trưởng lão Ưu-đà-di:

–Vị Tỳ-kheo như vậy nay ở đâu?

Ưu-đà-di đáp:

–Theo lời hỏi của Đại vương thì hiện giờ Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Chánh Giác hiện đang ngự trong vườn Ni-câu-đà, nơi thành Ca-tỳ-la này.

Lúc ấy vua Thâu-đầu-đàn nghĩ: “Ưu-đà-di là đệ tử của con ta. Vì vậy ta phải bảo các đại thần mời Ưu-đà-di ngồi.” Rồi nhà vua bảo:

–Này các khanh, nay các khanh nên mời vị Tỳ-kheo này lên tòa an tọa.

Các đại thần nghe vua dạy như vậy, liền tâu:

–Thưa Đại vương, chúng tôi không dám trái lời.

Các quan liền mời Ưu-đà-di ngồi. Vua Thâu-đầu-đàn lại bảo các quan:

–Này các khanh, nên dọn cơm cho vị Tỳ-kheo này ăn.

Các quan nghe lời vua dạy, liền mang nước sạch cho Ưu-đà-di rửa tay rồi dâng thức ăn cho Ưu-đà-di. Ưu-đà-di nhận thức ăn mà không ăn, ý định đem thức ăn này về cúng cho Thế Tôn.

Vua Thâu-đầu-đàn lại hỏi Trưởng lão Ưu-đà-di:

–Tại sao thầy không ăn cơm?

Ưu-đà-di đáp:

–Thức ăn này tôi để dành dâng cúng Thế Tôn, vì vậy mà không ăn.

Khi ấy vua Thâu-đầu-đàn lại càng áo não, buồn khóc, nước mắt ràng rụa mà than:

–Ôi thôi! Con ta thân thể mềm mại, xưa ở trong cung thường hưởng khoái lạc, thân không bị các khổ. Ngày nay vì cớ gì bị khổ như vậy? Đến nỗi bảo Tỳ-kheo đi khất thực, được đồ ăn về mới có ăn!

Vua Tịnh Phạn cất tiếng than vãn như vậy, buồn khóc nghẹn ngào, lại bảo Ưu-đà-di:

–Thầy cứ dùng phần ăn này. Ta sẽ cho người lấy một phần ăn khác đem cho Thầy của thầy.

Ưu-đà-di lại tâu Đại vương:

–Như thế này, thưa Đại vương, phần ăn này tôi đã có ý định dâng cúng Thế Tôn rồi, thì bất cứ chúng sinh nào ăn phần ăn này đều không tiêu. Tại sao vậy? Vì Đức Thế Tôn giới hạnh hơn mọi người, thiền định hơn mọi người, trí tuệ cũng hơn mọi người.

Khi ấy vua Thâu-đầu-đàn bảo các đại thần:

–Các khanh nên đem phần ăn khác dâng cho Tỳ-kheo này và dặn Tỳ-kheo ăn xong nên mau đem phần ăn này cho Thái tử.

Các đại thần lập tức đem phần ăn khác dâng cho Ưu-đà-di. Khi Ưu-đà-di ăn xong, lại tâu vua:

–Đúng vậy! Thưa Đại vương, Đức Như Lai Thế Tôn, Ứng Cúng Chánh Đẳng Chánh Giác là Bậc được hàng vua chúa cho đến vô lượng vô biên chúng sinh đều cung kính. Như vậy, ngày nay Đại vương cũng nên đến đó.

Ưu-đà-di nói như vậy rồi, liền rời chỗ ngồi, định ra khỏi hoàng cung. Vua Thâu-đầu-đàn lại bạch Trưởng lão Ưu-đà-di:

–Tôn giả về trước báo cho Thái tử Tất-đạt-đa là chẳng bao lâu

ta sẽ đến thăm Thái tử.

Ưu-đà-di cung kính nhận lời vua. Ưu-đà-di mang phần cơm ra khỏi thành, về lại rừng Ni-câu-đà. Đến nơi, ngài bạch Phật:

–Bạch Đức Thế Tôn, con đã giáo hóa vua Thâu-đầu-đàn, khiến nhà vua hoan hỷ nên Đại vương sắp đến thăm Đức Thế Tôn.

Khi Ưu-đà-di vừa rời khỏi hoàng cung, vua Thâu-đầu-đàn lại bảo các đại thần:

–Này các khanh phải biết, ngày nay Thái tử Tất-đạt-đa đã đến thành này rồi. Chúng ta phải làm gì bây giờ?

Các đại thần tâu:

–Lành thay! Tâu Đại vương, nếu có các Sa-môn khác đến thành của Đại vương, chúng ta còn phải cúng dường, cung cấp, huống nữa nay là Thái tử Tất-đạt-đa cùng với bản thân chúng ta không khác, đâu được thản nhiên không sinh tâm cung kính. Chúng ta chỉ theo ý của Đại vương, rồi sau mới đến đó.

Vua Thâu-đầu-đàn liền ra lệnh rung chuông thông báo mọi người trong nội thành đều hay biết. Thông báo rằng: “Ta nay sắp đi đến quán sát chỗ ở của Thái tử Tất-đạt-đa. Mọi người đều phải trang hoàng một cách hoàn bị, rồi đi theo ta.”

(Đây là lời nói của các thầy thuộc bộ Ca-diếp-di. Theo các thầy thuộc bộ Ma-ha Tăng-kỳ lại nói: “Lúc bấy giờ vua Thâu-đầu-đàn bạch Ưu-đà-di:

–Theo ý của Tỳ-kheo thì nên làm những món ăn gì để cúng dường Thái tử?

Ưu-đà-di thưa Đại vương:

–Như thế này, thưa Đại vương, nếu muốn làm thức ăn cho Thế Tôn, thì nên làm món ăn ngon ngọt, trong sạch thanh khiết.

Khi ấy vua Thâu-đầu-đàn ra lệnh các đại thần:

–Các khanh phải biết, vì Thái tử các khanh nên mau mau làm các thức ăn ngon, trong sạch thanh khiết.

Các đại thần nghe vua phán như vậy, lại tâu:

–Y như lời Đại vương dạy, chẳng dám sai trái.

Họ cùng nhau làm các món ăn uống sơn hào hải vị ngon ngọt thơm tho, trong sạch thanh khiết, làm xong giao cho Ưu-đà-di. Khi Ưu-đà-di ăn xong, mang các thức ăn uống sơn hào hải vị ngon ngọt

thơm tho, trong sạch thanh khiết vừa mới làm xong, ra khỏi thành Ca-tỳ-la Bà-tô-đô, trở về rừng Ni-câu-đà. Sau khi đến nơi, Trưởng lão bạch Phật:

–Thưa Thế Tôn, con đã giáo hóa vua Thâu-đầu-đàn, khiến nhà vua sinh tâm hoan hỷ. Ngài sắp đến thăm Phật. Xin Phật nhận lãnh món ăn như pháp này).

Bấy giờ các Tỳ-kheo bạch Phật:

–Hy hữu thay! Bạch Thế Tôn, tại sao Trưởng lão Ưu-đà-di giáo hóa được vua Thâu-đầu-đàn, khiến cho nhà vua được hoan hỷ? Lại có thể khiến nhà vua làm các món ăn uống sơn hào hải vị ngon ngọt thơm tho, trong sạch thanh khiết đem về dâng cho Thế Tôn?

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Này các thầy, Ưu-đà-di chẳng chỉ ngày nay giáo hóa được vua Thâu-đầu-đàn và đem món ăn uống ngon ngọt cho Ta, mà thuở xưa cũng giáo hóa khiến vua Thâu-đầu-đàn sinh tâm hoan hỷ và đem món ăn ngon ngọt dâng cho Ta.

Khi ấy các Tỳ-kheo lại bạch Phật:

–Việc ấy như thế nào, cúi xin Đức Thế Tôn vì chúng con mà kể rõ. Chúng con nay nguyện muốn nghe.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

–Ta nhớ vào đời quá khứ lâu xa, tại nước Ba-la-nại có một con chim chúa tên là Tô-phất-đa-la (nhà Tùy dịch là Thiện tử) cùng bầy chim tám vạn con hòa hợp với chim chúa đồng sống tại nước này. Chim chúa có một chim mái tên là Tô-phất-thất-lợi (nhà Tùy dịch là Thiện nữ). Thuở ấy, chim mái giao hợp với chim chúa đã có mang, chim mái bỗng sinh ý nghĩ: “Ta muốn được thức ăn uống thơm ngon, trong sạch như thức ăn của vua loài người ngày nay vậy.” Nhưng vì sợ mơ ước không toại nguyện nên chim mái lần lần buồn rầu, thân thể tiều tụy ốm o, đứng run rẩy không vững. Chim chúa Thiện Tử thấy vợ mình lăn lộn trên đất, buồn rầu tiều tụy ốm o, đứng run rẩy không vững nên hỏi: “Vì lý do gì nàng lăn lộn trên đất, thân thể tiều tụy ốm o, đứng run rẩy không vững như vậy?”

Chim mái đáp: “Lành thay! Thưa thánh tử, thiếp đang có mang, bỗng nghĩ muốn được thức ăn sơn hào hải vị thơm ngon trong sạch như thức ăn nhà vua vậy.”

Lúc ấy chim chúa than với vợ: “Lạ thay! Này hiền thê, ta làm sao được thức ăn uống thơm ngon như vậy. Cung vua thì kín đáo sâu xa, không thể đến được. Nếu ta có vào đó sẽ sa vào tay họ, nhất định bỏ thây.”

Chim mái lại thưa với chim chúa: “Này thánh tử, nếu ngày nay thiếp không được thức ăn uống như vậy, nhất định sẽ chết và bào thai nhất định sẽ không còn sống.”

Chim chúa lại nói với chim mái: “Lạ thay! Này hiền thê, ngày chết của nàng sắp đến, nên mới nghĩ đến thức ăn khó được như vậy.” Chim chúa nói như vậy rồi, ưu sầu khổ não đứng suy nghĩ: “Theo ý ta nghĩ, thức ăn uống thơm ngon trong sạch như thức ăn của nhà vua, thật là khó được.”

Lúc ấy trong bầy chim của chim chúa có một con thấy sự việc này, bay đến chỗ chim chúa thưa: “Lạ thay! Thưa thánh giả, vì cớ gì ngài đứng suy tư sầu não như vậy?”

Chim chúa Thiện tử nói rõ chi tiết nguyên nhân sự việc vừa qua. Chim kia lại thưa với chim chúa Thiện tử: “Lành thay! Thưa thánh tử, xin chớ ưu sầu. Tôi nay sẽ vì ngài đi tìm thức ăn sơn hào hải vị thơm ngon khó tìm của nhà vua.”

Lúc ấy, chim chúa lại nói: “Lành thay! Này thiện hữu, nếu người có năng lực vì ta làm việc này, ta sẽ đền đáp công đức ấy.”

Lúc bấy giờ chim nọ từ chỗ của chim chúa bay vọt lên hư không, thẳng đến cung vua Phạm Đức, đậu trên đọt cây, cách nhà bếp chẳng bao xa để quán sát thức ăn của vua nơi nhà bếp. Chim thấy thức ăn nhà vua nấu xong, có một phụ nữ chuẩn bị đầy đủ các thứ sơn hào hải vị. Đến giờ ăn, nàng mang sớt vào đồ bằng bạc đầy ắp thức ăn uống, sắp dâng lên nhà vua. Ngay lúc ấy chim nọ từ trên cây cao hạ cánh đậu trên đầu người phụ nữ, dùng mỏ mổ vào mũi cô ta. Nàng này lỗ mũi bị chim mổ đau nhức nên lỡ tay làm đồ ăn rơi xuống đất. Khi ấy chim vội đớp lấy thức ăn bay về cho chim chúa. Chim chúa được thức ăn liền đem cho chim vợ Thiện nữ. Chim vợ được thức ăn liền ăn no nê, thân thể an ổn, sau đó sinh nở.

Chim nọ vào những ngày khác, thường lui tới cung vua đoạt lấy thức ăn dâng cho chim chúa. Khi ấy, vua Phạm Đức thường thấy xảy ra việc này nên mới suy nghĩ: “ Quái lạ thay! Tại sao con chim này

thường đến đây làm ô uế thức ăn của ta? Lại dùng móng mỏ làm phụ nữ ta bị thương!” Nhà vua không chịu nổi việc này, liền kêu thợ bẫy chim đến bảo:

–Các khanh mau mau đi đến đó, bắt sống con chim này cho ta.

Các thợ bẫy chim nghe lời vua phán, liền tâu:

–Y như lời Đại vương dạy, chúng tôi không dám sai trái.

Các thợ bẫy chim đến nơi, bắt sống được con chim này đem giao cho vua Phạm Đức. Vua Phạm Đức hỏi chim:

–Vì cớ gì ngươi thường đến đây làm ô uế thức ăn của ta? Lại dùng mỏ móng làm thương tổn phụ nữ của ta?

Chim đáp:

–Lành thay! Tâu Đại vương, xin nhà vua nghe tôi kể việc ấy, ngài sẽ bằng lòng.

Khi ấy vua Phạm Đức hoan hỷ, vì lại nghĩ thế này: “Việc này thật hy hữu. Tại sao loài chim lại biết nói tiếng người?” Nghĩ như vậy rồi, nhà vua bảo chim:

–Hay thay! Hay Thay, người nên vì ta nói ý nghĩa việc này để ta được hoan hỷ.

Bấy giờ chim dùng kệ đáp lời vua Phạm Đức:

Vua phải biết, thành Ba-la-nại

Có chim chúa thường ngày ở đó

Cùng chim bạn tám vạn bủa vây

Đều tuân thủ lệnh của vua chim.

Vợ chim chúa có điều mơ ước

Hướng đến chồng bày tỏ khúc lòng

Nàng ước ao cao lương mỹ vị

Đúng là thức ăn của Đại vương.

Vì vậy tôi thường bay đến đây

Đoạt thức ăn mỹ vị của ngài

Nay vì phục vụ chúa chim tôi

Đến nỗi bị Đại vương bắt giữ.

Lành thay! Cầu mong đại thánh vương

Mở lòng từ bi thả tôi ra

Bởi vì tôi phụng sự vợ vua chim

Thường cướp lấy thức ăn của ngài.

Nhớ từ nhỏ cho đến bây giờ

Chưa bao giờ làm điều như vậy

Xin được lệnh Đại vương dung thứ

Mãi về sau không dám tái phạm.

Khi vua Phạm Đức nghe chim nói như vậy, trong lòng hoan hỷ nói: “Việc này thật hy hữu! Loài người đối với chủ nhân còn không có tâm ái trọng như loài chim này vậy.”

Nói như vậy rồi, vua Phạm Đức nói kệ:

Nếu có những đại thần như vậy

Biết đáp ân nặng lộc phong hầu

Giống như chim nọ thật dũng kiện

Vì chủ tìm mồi chẳng tiếc thân.

Vua Phạm Đức nói kệ rồi, lại bảo chim:

–Lành thay! Này chú chim, từ nay trở đi ngươi hãy thường tới đây lấy thức ăn mỹ vị. Nếu có người nào ngăn đón không cho, ngươi hãy đến báo ta biết, ta sẽ cho ngươi phần ăn của ta để ngươi đem về.

Đức Phật nói với các Tỳ-kheo:

–Các thầy phải biết, con chim chúa thuở ấy là thân Ta ngày nay. Chim đi ăn cắp thức ăn thuở ấy là Ưu-đà-di ngày nay. Còn vua Phạm Đức thuở ấy tức là vua Thâu-đầu-đàn ngày nay. Thuở ấy, Ưu-đà-di làm cho nhà vua hoan hỷ và cũng vì Ta đi tìm thức ăn. Ngày nay cũng lại như vậy, Ưu-đà-di làm cho vua Thâu-đầu-đàn sinh tâm hoan hỷ và lại vì Ta mang thức về.

Sau đó, vua Thâu-đầu-đàn mới ra lệnh rung chuông, rung linh thông báo tất cả dân chúng trong thành Ca-tỳ-la Bà-tô-đô không được một ai đến thăm Thái tử trước. Ai muốn đi thăm Thái tử sẽ cùng đi theo vua đến đó yết kiến.