Lược Sử Phật Giáo Nam Tông Việt Nam

Lược Sử Phật Giáo Nam Tông Việt Nam

Lược Sử

Phật Giáo Nam Tông

Việt Nam

TK Thiện Minh

Mục Lục

Lời Tựa

Chương 1: Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda

Bài 01: Giới Thiệu Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda

1. Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda là gì?

2. Trường phái Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda ra đời vì lý do gì?

3. Pāḷi là ngôn ngữ chủ đạo trong kinh điển của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda.

4. Học thuyết cốt lõi của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda

Bài 02: Lịch sử sáu kỳ đại hội kết tập Kinh điển

1. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ nhất

2. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ hai

3. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ ba

4. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ tư

5. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ năm

6. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ sáu

Bài 03: Chín Phái Đoàn Truyền Giáo Của Đại Đế Ashoka

Bài 04: Sự truyền thừa và phát triển của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda qua các quốc gia Nam Á và Đông Nam Á

1. Phật giáo Tích Lan (Sri Lanka)

2. Phật giáo Miến Điện (Myanmar)

3. Phật giáo Thái Lan (Thailand)

4. Phật giáo Lào (Laos)

5. Phật giáo Campuchia (Cambodia)

6. Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda Việt Nam (PG Nam Tông Việt Nam)

Chương 2: Phật Giáo Nam Tông Việt Nam

Bài 05: Lịch sử du nhập và các Trung tâm Hoằng pháp sơ khai của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda Việt Nam

1. Lịch sử du nhập

2. Trung tâm Hoằng pháp sơ khai

Bài 06: Thành lập giáo hội

1. Nam tông Khmer

2. Nam Tông Kinh

Bài 07: Cơ cấu tổ chức

1. Tổ chức Nam Tông Khmer

2. Tổ Chức Nam Tông Kinh Hội Phật giáo Nguyên Thủy

Bài 08: Nội dung 6 kỳ kiết tập Kinh Điển

1. Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn (Vinaya Pitaka - Suttavibhanga)

2. Tạng Kinh (Sutanta-Pikata)

3. Tạng Vi Diệu Pháp (Abhidhamma Pitaka)

Bài 09: Chùa chiền & thời khóa tu tập - sinh hoạt - nghi lễ

Bài 10: Đóng góp của Phật giáo Nam Tông qua các giai đoạn

1. Văn hóa

2. Chính trị

3. Xã hội

Chương 3: Tình hình của Phật giáo Nam Tông hiện nay

Bài 11: Khó khăn, tồn đọng và thách thức

1. Vướng mắc hiện tại

2. Mối quan hệ của Phật Giáo Nam Tông trong và ngoài nước

Bài 12: Định hướng phát triển

1. Quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo Nam Tông cho đến nay

2. Định hướng phát triển

Tài Liệu Tham Khảo

Phụ Lục I - Chùa Nam Tông Khmer

Phụ Lục II - Danh Sách Chùa Nam Tông Kinh Mới Nhất

Phụ Lục III - Các Nhiệm Kỳ Chư Tôn Đức Phật Giáo Nam Tông Khơme

Phụ Lục IV - Các Nhiệm Kỳ Chư Tôn Đức Phật Giáo Nam Tông Kinh

Lời Tựa

Giáo sư Rhys Davids đã nói rằng: “Dầu là Phật tử hay không Phật tử, tôi nghiên cứu từng hệ thống tôn giáo lớn trên thế gian, và trong tất cả, tôi không tìm thấy trong tôn giáo nào có cái gì cao đẹp và toàn vẹn hơn Bát Chánh Đạo của Đức Phật. Tôi chỉ còn có một việc làm là thu xếp nếp sống cho phù hợp với con đường ấy”. Trong con đường ấy, KHÔNG có chỗ cho những mê lầm chấp tín, KHÔNG có chỗ cho những lễ bái cầu xin, càng KHÔNG có chỗ cho những niềm tin mù quáng. Con đường mà Đức Phật đã chứng ngộ - “quả thật thâm diệu, khó nhận thức, khó lãnh hội, vắng lặng, cao siêu, không nằm trong phạm vi lý luận, tế nhị, chỉ có bậc trí mới thấu hiểu “Majjima Nikāya”.

Giáo pháp của Đức Phật KHÔNG phải “Đến để mà TIN”, mà phải là “Đến để mà CHỨNG”. Muốn đi theo con đường mà Ngài đã đi, các tín đồ Phật giáo chỉ có một cách thức duy nhất Tự Tu Thân và Tự Giác Ngộ. Con đường ta đi phải là tự chính bản thân ta, không ai có thể giải thoát cho ta cả.

Phật giáo Nam Tông Việt Nam vẫn nỗ lực hướng đến những nguyên lý căn bản nhất từ Tam tạng Kinh điển Pāḷi truyền lại. Không màu mè, không bí hiểm, đơn giản là hãy ngồi xuống (Tọa Thiền), và lắng nghe chính thân tâm.

Giáo trình lược sử Phật giáo Nam Tông Việt Nam tuy chưa phải là bản lược sử hoàn chỉnh nhất nhưng tác giả đã cố gắng chuyển tải các nội dung trọng yếu về quá trình du nhập, phát triển và các định hướng phát triển trong tương lai của Phật giáo Nam Tông Việt Nam. Giáo trình vẫn đang tiếp tục được cập nhật và hoàn thiện bởi tác giả, vì vậy, trân trọng mọi ý kiến đóng góp của quí học giả nhằm nâng cao chất lượng cho giáo trình. Trong tương lai, Tác giả sẽ cố gắng nghiên cứu, sưu tra thêm nhiều tài liệu có giá trị để nâng cấp giáo trình thành cuốn “SỬ HỌC PHẬT GIÁO NAM TÔNG VIỆT NAM”.

G.S, Tiến sĩ Thiện Minh

Chương 1: Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda

Bài 01: Giới Thiệu Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda

1. Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda là gì?

Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda là trường phái Phật giáo tiếp nhận giáo lý kinh điển từ Tipiṭaka (kho tàng Tam tạng Thánh Điển Pāḷi), hay còn được coi là học thuyết của các bậc Trưởng lão.

Tipiṭaka - kho tàng Thánh Điển Pāḷi được các học giả công nhận rằng: đây là phần chứng tích còn lưu lại những ghi chép chân thực nhất về các lời dạy ban đầu của Đức Phật. Trong nhiều thế kỷ, Theravāda đã là trường phái Phật giáo thống trị tại các quốc gia Phương Đông như Thái Lan (Thailand), Miến Điện (Myanmar/Burma), Cambodia, Lào (Laos) và Tích Lan (Sri Lanka). Ngày nay số tín đồ Phật giáo Theravāda lên đến con số trên 150 triệu (số liệu cập nhật tháng 3 năm 2017)¹ trên toàn thế giới. Đặc biệt, trong những thập kỷ qua Theravāda đã bắt đầu bám rễ và phát triển sâu rộng ở Phương Tây.

Thiền viện Dhamma Kaya nằm ở tỉnh Pathum Thani, cách trung tâm thủ đô Bangkok 28 km.

Được thành lập năm 1970, được xem là thiền viện lớn nhất ở Thailand.

Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda được truyền thừa và phát triển ngay từ sau khi Đức Phật tổ Gautama viên tịch. Sự truyền thừa này được các sử gia thừa nhận là không bị gián đoạn. Điểm cốt lõi hay tính ưu việt của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda là việc truyền bá có sự hòa hợp nhưng không hòa tan. Theravāda dẫu có được truyền thừa đến bất kỳ quốc gia nào thì vẫn giữ nguyên đặc tính giáo lý đặc thù, không đồng hóa mà cũng chẳng dị biệt.

Các tín đồ Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda tuân thủ nghiêm ngặt những tôn chỉ - giáo pháp và giới luật được tin rằng do Đức Thế Tôn đề ra. Giáo pháp hay Giới Luật (Dhamma - Vinaya) là các “phương tiện” hỗ trợ nhằm thực hành cũng như giữ gìn Pháp. Các Pháp được vận hành và lưu truyền cho đến ngày nay nhờ vào các tăng đoàn Tỳ khưu, Tỳ khưu ni được thành lập và phát triển từ thời Đức Phật.

Đặc tính chung của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda ở mọi quốc gia là tụng kinh bằng tiếng Pāḷi và tiếng bản ngữ; tu hành y cứ theo thánh điển Pāḷi; tam y và bình bát là tài sản của bậc xuất gia; chỉ ăn ngày một buổi, không ăn phi thời.

2. Trường phái Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda ra đời vì lý do gì?

Khoảng 100 năm sau khi Đức Phật viên tịch, có sự bất đồng ý kiến về giới luật, nên Tăng chúng chia làm hai nhóm họp riêng ở hai thành Vesālī và Vajji. Nhóm họp ở Vesālī, do ngài Yassa triệu tập 700 vị A La Hán, dưới quyền chủ tọa của Trưởng lão Revata và tất cả đồng ý không sửa đổi giới luật của Đức Phật. Trong khi đó, Tăng sĩ của thành Vajji họp dưới quyền chủ Tọa của Đại đức Vajjiputta lại chấp nhận sửa đổi 10 điều luật Đức Phật cấm không được làm.²

Do đó, kết tập Tam tạng lần thứ hai chỉ đặt trọng tâm vào việc giải quyết giới luật mà thôi.

Phái Ngài Yassa triệu tập và giữ đúng giới luật của Đức Phật thì gọi là Trưởng lão; Phật giáo Thượng Tọa Bộ; Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda; Phật giáo Nguyên Thủy; Phật giáo Theravāda; hay còn được gọi là Phật giáo Nam Tông (do được truyền thừa từ phương Nam và thống trị ở các quốc gia Nam Á). Phái do Ngài Vajjiputta sửa đổi 10 điều luật của Đức Phật thì gọi là phái Phật giáo Mahāsaṃghika; Phật giáo Tiến Thủ; Phật giáo Đại Chúng Bộ; hay còn gọi là Phật giáo Bắc Tông (do được truyền thừa từ phương Bắc, từ Ấn Độ vào các quốc gia như Trung Quốc, Tây Tạng, Triều Tiên).

Từ vị trí địa lý của 2 nhóm họp này, Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda lấy Miền Bắc Ấn Độ làm trung tâm để truyền đạo, còn Phật giáo Mahāsaṃghika lấy trung Ấn Độ làm trung tâm truyền đạo. Mãi cho đến thế kỷ thứ 3 trước Công Nguyên - thời kỳ vàng son cực thịnh của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda, Đức vua Dhamma Asoka và Trưởng lão Tissa mới gởi 9 phái đoàn Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda lên đường sang các xứ lân cận để hoằng đạo.

Riêng vị A La Hán Mahinda, 4 vị Trưởng lão và Sumana cùng một cận sự nam A Na Hàm Bhanduka dùng thần thông bay qua hư không đáp xuống ngọn núi khả ái Missaka, trên đỉnh núi Sīka nằm giữa vùng đất xinh đẹp Ambatthala (Sri Lanka hiện nay) và cứ thế Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda phát triển một cách cực kỳ nhanh và mạnh ở Sri Lanka, Châu Á, cùng Đông Nam Châu Á.

3. Pāḷi là ngôn ngữ chủ đạo trong kinh điển của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda.

Ngôn ngữ của các văn bản kinh điển Theravāda là tiếng Pāḷi. Đại đức Ānanda, thị giả của Đức Phật ghi nhớ các bài thuyết pháp (Suttas) của Đức Phật. Không lâu sau khi Đức Phật viên tịch (ca. 480 trước CN), 500 Trưởng lão - trong đó có Ngài Ānanda tiến hành kết tập tất cả các bài pháp mà các ngài đã nghe trong suốt 45 năm hành đạo của Đức Phật. Do đó, hầu hết các bài pháp đều bắt đầu với lời dẫn: Như vầy tôi nghe, (Evam me sutam,).

Sau khi Đức Phật viên tịch, lời dạy của Ngài tiếp tục được truyền miệng trong cộng đồng tăng lữ, giữ theo truyền thống truyền miệng có từ lâu trước thời Đức Phật. Đến khoảng 250 trước CN, tăng chúng đã sắp xếp hệ thống và biên soạn những lời dạy này thành ba phần: Tạng Luật - Vinaya Pitaka (các luật lệ liên quan đến tập tục và giới luật của tăng chúng, gồm có 5 bộ), Tạng Kinh - Sutta Pitaka (các bài thuyết pháp, lời khuyên dạy của Đức Phật cho các Đại đệ tử của ngài, gồm có 5 bộ), và Tạng Luận (Vi Diệu Pháp) - Abhidhamma Pitaka (các học thuyết đặc biệt / một phân tích tâm lý, triết học của Giáo Pháp, gồm có 7 bộ). Cả ba gộp lại được gọi là Tam Tạng Thánh Điển - Tipitaka.

Vào thế kỷ thứ ba trước CN, các nhà sư Ấn Độ và Sri Lanka kế thừa Đức Phật và các bậc thánh bắt đầu thực hiện biên soạn hàng loạt các bản chú giải về Tam Tạng; những bản chú giải này được tập hợp và dịch sang tiếng Pāḷi bắt đầu từ thế kỷ thứ 5 trước CN. Tam Tạng cùng với các phụ chú giải (các bản chú giải, biên niên v.v) tất cả hợp thành toàn bộ kho tàng giáo lý Nguyên Thủy - Theravāda.

Tiếng Pāḷi: theo Mahavaṃsa, tiếng Pali là ngôn ngữ vương quốc Ma Kiệt Đà (Magadha), đây là một trong mười sáu nước cộng hòa thời đức Phật. Vương quốc Ma Kiệt Đà vô cùng rộng lớn và nổi tiếng, địa bàn hoạt động của Phật giáo phần lớn nằm trên vương quốc này. Kỳ kết tập kinh điển lần thứ nhất và lần thứ ba cũng diễn ra trên vương quốc này, nhưng địa danh và tên gọi thì khác nhau. Thời nhà vua Asoka, ông thống nhất toàn cõi Ấn Độ và lấy ngôn ngữ Ma Kiệt Đà làm quốc ngữ trong suốt triều đại của ông. Theo các nhà nghiên cứu, Tiếng Pāḷi khởi nguyên là ngôn ngữ không có hệ thống mẫu tự riêng. Mãi cho đến khoảng năm 100 trước CN, lần đầu tiên, Thánh Điển Tam Tạng mới được cố định bằng chữ viết, do các vị Tăng sĩ đã viết chữ Pāḷi bằng cách dùng các mẫu tự Sinhala của họ. Từ đó, Thánh Điển Tam Tạng đã được chuyển ngữ sang nhiều loại chữ viết (như Devanagari, Thai, Burmese, Roman, Cyrillic. v.v). Mặc dù các bản dịch tiếng Anh tràn ngập, nhiều người nghiên cứu Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda thấy rằng việc học tiếng Pāḷi, cho dù nghiên cứu chưa chuyên sâu, cũng làm cho sự thấu hiểu của họ về giáo lý của Đức Phật được sâu rộng hơn rất nhều.

Không ai có thể minh chứng rằng, Thánh Điển Tam Tạng có chứa bất cứ một từ nào, thật sự được thốt ra từ Đức Phật trong lịch sử. Các phật tử tu học theo giáo lý của Đức Phật không hề cho đây là vấn đề. Không giống như kinh điển của các tôn giáo lớn trên thế giới, Ngôn ngữ Tam Tạng không được coi là thánh kinh, như là sự khẳng định không sai lầm về chân lý thiêng liêng, do một đấng tiên tri khải ngộ, phải được chấp nhận bằng đức tin thuần túy. Giáo lý của Đức Phật nhắm tới sự được thẩm định trước tiên, được thực hành trong cuộc sống của mình cho nên người ta phải tự phát hiện xem các giáo lý ấy, thực ra, có đem lại các kết quả mong đợi không. Chính chân lý mà ngôn ngữ trong Tam Tạng Kinh Điển chỉ dạy mới là tối quan trọng, chứ không phải chính bản thân ngôn ngữ. Dù rằng các học giả sẽ tiếp tục bàn cãi về nguốn gốc của những phần trong Tam Tạng Kinh Điển trong nhiều năm sắp tới (và như vậy hoàn toàn đánh mất cốt lõi của giáo lý), Tam Tạng Kinh Điển sẽ âm thầm tiếp tục phục vụ - như chúng đã từng trong bao thế kỷ - như là sự hướng đạo không thể thiếu được cho hàng triệu tín đồ trong việc mưu cầu Giác ngộ.

4. Học thuyết cốt lõi của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda

Tứ Thánh Đế

Không lâu sau khi Giác ngộ, Đức Phật giảng bài pháp đầu tiên, trong đó Ngài trình bày cơ cấu chủ yếu làm cơ sở cho các giáo lý của Ngài về sau. Cơ cấu đó bao gồm Bốn Chân Lý cao thượng, bốn nguyên tắc nền tảng của bản chất Pháp (Dhamma) phát sinh từ sự đánh giá thấu đạt và chân thật tận cùng cội rễ điều kiện của con người. Ngài dạy các chân lý này không phải với tư cách các lý thuyết siêu hình hoặc như là những bài luận về đức tin, mà là các phạm trù nên chúng ta phải luôn thể nghiệm trực tiếp của chúng ta theo cách hỗ trợ cho sự Giác ngộ:

1. Khổ Thánh Đế: khổ, sự không hài lòng, không thỏa mãn, áp lực căng thẳng (stress); sanh, già, bệnh, chết v...v...

2. Tập Khổ Thánh Đế: nguyên nhân của sự không thoả mãn này là sự ham muốn (tanha) nhục cảm, muốn trở thành, muốn không trở thành;

3. Diệt Khổ Thánh Đế: từ bỏ ham muốn; diệt ái.

4. Đạo diệt khổ thánh đế: Bát Chánh Đạo: chính kiến, chính tư duy, chính ngữ, chính nghiệp, Chính mạng, chính tinh tấn, chính niệm, chính định.

Bởi vì vô minh (avijja) - không biết được Tứ Thánh Đế, bởi vì không hiểu đối với thế giới quan đúng đắn, chúng ta mãi bị buộc ràng vào vòng luân hồi (samsara), với sinh, lão, bệnh, tử, và tái sinh. Tham dục là động cơ thúc đẩy tiến trình này tiến lên, từ sát na này tới sát na khác và qua chu trình của vô vàn sinh mệnh, tuỳ theo nghiệp (kamma), qui luật phổ quát của nhân quả. Theo qui luật bất biến này, mỗi hành động mà người ta làm ở phút giây hiện tại - dù là do thân, khẩu hay ý - cuối cùng sẽ kết quả tuỳ theo sự khôn khéo của nó: bất thiện nghiệp cho quả khổ đau, thiện nghiệp đưa đến quả an vui. Khi nào ta còn không biết đến qui luật này, ta nhất định sống lông bông vô phương hướng: lúc thì hạnh phúc, lúc lại khổ đau; một đời trên thiên đàng, kiếp sau lại rơi vào điạ ngục.

Đức Phật phát hiện ra rằng việc thoát khỏi luân hồi cần được giao cho mỗi Thánh Đế một nhiệm vụ cụ thể: Thánh đế thứ nhất phải được thấu hiểu, thứ hai: xả bỏ, thứ ba: thực hiện, thứ tư: phát triển. Thực hiện viên mãn Thánh Đế thứ ba dọn đường cho sự Giác ngộ: chấm dứt vô minh, tham, khổ, và nghiệp; trực nhập vào tự do tuyệt diệu và hạnh phúc siêu phàm như là đích cuối cùng cho mọi giáo lý của Đức Phật: Tự do, Tự tại, Bất tử, Niết bàn (Nibban).

Bát Chánh Đạo và thực hành Pháp

Bởi vì cội rễ của vô minh xoắn xuýt mật thiết với mạng tâm lý chằn chịt, tâm vô minh có thể tự đánh lừa mình với sự khéo léo đáng kinh ngạc. Do đó mà giải pháp cần hơn là tử tế, quan tâm, yêu thương đơn thuần ở giây phút hiện tại. Hành giả phải tự trang bị cho mình kỹ năng cần thiết để sử dụng đa dạng các công cụ để có thể khôn ngoan hơn, bền bỉ hơn và cuối cùng bứng gốc các xu hướng bất thiện của tâm. Chẳng hạn như: thực hành pháp bố thí (dāna), lần lần gạt bỏ thói quen của tâm hướng về sự tham lam và dạy những bài học vô giá về các động cơ bên trong, và kết quả của hành động thiện; thực hành pháp trì giới (śīla), giữ cho ta khỏi lạc đường và rơi vào đường quấy. Nuôi dưỡng tâm từ (maitrī), thiện ý tâm từ giúp phá tan sự lôi kéo, quyến rũ của sân hận. Mười pháp tùy niệm giúp giảm bớt nghi tình, cam chiụ khổ đau xác thịt, duy trì lòng tự trọng, khắc phục sự lười biếng, tự mãn, giữ mình khỏi tham dục không kềm chế.

Các phẩm hạnh tốt đẹp xuất hiện và chín muồi từ những công phu này không những làm cho con đường đến Niết bàn của hành giả được phẳng phiu; mà qua thời gian chúng còn có ảnh hưởng chuyển hoá hành giả thành một thành viên rộng lượng, giàu lòng yêu thương, hỉ xả, trầm tĩnh, và có đầu óc trong sáng hơn. Sự theo đuổi Giác ngộ là món quà vô giá.

Trí huệ (paññā)

Bát Chánh Đạo tốt nhất được hiểu như là một tập hợp các phẩm chất cá nhân cần tu dưỡng, phát triển, hơn là một chuỗi các bước xếp thứ tự tuyến tính. Sự phát triển chính kiến, và chính tư duy (các yếu tố được xác định đồng nhất với trí huệ và sự chiếu kiến) tạo điều kiện cho sự phát triển của chính ngữ, chính nghiệp, và chính mạng (các yếu tố đạo đức). Khi đức hạnh phát triển thì các yếu tố đồng nhất với định (chính tinh tấn, chính niệm, và chính định). Cũng như thế khi chính định viên mãn, trí huệ tiến hoá vào mức càng sâu hơn. Và như thế tiến trình mở ra: sự phát triển của một yếu tố thúc đẩy sự phát triển của yếu tố tiếp theo, nâng hành giả cao lên trên con đường của sự viên mãn tinh thần và cuối cùng đạt đến đỉnh cao Giác ngộ.

Con đường tỉnh thức dẫn đến Giác ngộ bắt đầu với nỗ lực thứ nhất là hành động trong chính kiến - nhận thức giúp mình định được giá trị của Tứ Thánh Đế và nguyên lý của nghiệp. Con người bắt đầu nhận ra rằng hạnh phúc tương lai của mình không phải do số phận tiền định, mà cũng không phải phó mặc cho đấng thiêng liêng hay may rủi. Trách nhiệm cho hạnh phúc của con người nằm trên chính đôi vai của họ. Biết được điều này, các xu hướng của tâm sẽ nghiêng về các xu hướng giác ngộ.

Vào điểm này, các tín đồ tự tâm phát nguyện nhập tâm giáo lý của Phật, trở thành Phật tử bằng việc qui y Tam Bảo (Triple Gem): PHẬT (Buddha), PHÁP (Dhamma), và TĂNG (Sangha). Với đôi chân trụ vững trên nền chắc chắn, với sự giúp đỡ của các thiện hữu hoặc các bậc thầy đáng kính hướng đạo, hành giả giờ đây đã được trang bị đầy đủ để tinh tấn trên đường Đạo, dõi theo bước chân của chính Đức Phật.

Giới luật (Sīla)

Chính kiến, chính tư duy tiếp tục chín muồi qua sự phát triển các nhân tố của con đường liên quan đến giới luật (śīla), đức hạnh - cụ thể là, chính ngữ, chính nghiệp và chính mạng. Tất cả những điều này súc tích dưới hình thức rất cụ thể, thực tiễn là ngũ giới, qui định nền tảng ứng xử đạo đức mà mỗi Phật tử tu Phật phải tuân giữ: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và không sử dụng chất độc hại (rượu, ma tuý). Ngay cả giới luật phức tạp của Tỳ khưu gồm 227 giới và Tỳ khưu ni 311 giới cũng tựu trung có năm giới cơ bản này làm nòng cốt.

Định (samadhi)

Đã trụ vững trong sự thanh lọc của các hành vi hướng ngoại thông qua việc giữ gìn giới luật, nền móng thiết yếu đã được đặt cho việc tiến sâu vào các khía cạnh vi tế, chuyển hoá của đạo: thiền định và sự phát triển của định. Điều này được chi tiết hoá thành ba yếu tố cuối cùng của đạo: chính tinh tấn, theo đó hành giả học được cách ưu tiên cho các phẩm chất tinh nhuệ hơn là các phẩm chất vụng về; chính niệm, theo đó hành giả học cách giữ cho sự chú ý của mình liên tục bám vào thể nghiệm phút giây hiện tại; và chính định, theo đó hành giả học cách hoà tâm trọn vẹn và không xao động trong mục tiêu thiền định của mình để đi vào các cảnh thiền, một loạt các trạng thái tiến dần sâu hơn của sự tịch tịnh thân tâm.

Chính niệm và chính định được phát triển nối đuôi thông qua niệm xứ - satipatthana (trạng thái của sự minh sát hay là nền tảng của định), một phương pháp có tính hệ thống để thực hành thiền quán xuyên các kỹ năng và kỹ thuật đa dạng. Trong số các luyện tập này, niệm thân - mindfulness of the body (đặc biệt là tức niệm (niệm hơi thở) - mindfulness of breathing đặc biệt có hiệu quả trong việc mang lại sự quân bình của hai phẩm chất song sinh là tịch tịnh (samatha) và quán chiếu (vipassana), hay là minh kiến thông qua việc luyện tập kiên trì, hành giả trở nên thuần thục trong việc kết hợp công lực của samatha - vipassana để thực hiện khám phá bản chất của tâm và thân. Khi hành giả làm chủ được khả năng luôn dẫn sự thể nghiệm tức thì của mình về anicca (vô thường), dukkha (khổ) và anata (vô ngã), ngay cả sự thể hiện vi tế nhất của ba đặc điểm thể nghiệm này cũng mang lại sự tập trung sắc bén vô song. Đồng thời, nguồn gốc của khổ (dukkha) - tham - bị phơi bày không thương tiếc dưới ánh sáng của sự thức tỉnh. Cuối cùng tham không còn nơi ẩn náu, toàn bộ tiến trình nghiệp thêu dệt nên khổ bị tháo tung, Bát Chánh Đạo đạt điểm đỉnh, và hành giả đạt, vĩnh viễn, ánh sáng bất chợt của cái không bị qui định buộc ràng - Niết bàn (Nibbana).

Giác ngộ

Sự thể nghiệm bừng sáng đầu tiên này, được biết đến như là đắc quả vị nhập lưu - stream-entry (sotapatti), là một trong bốn giai đoạn tuần tự của Giác ngộ, mỗi giai đoạn kéo theo sự cởi bỏ hay làm yếu đi các ách phược - fetters (samyojana), sự thể hiện của vô minh ràng buộc con người trong vòng luân hồi sinh tử. Nhập lưu đánh dấu một bước ngoặt bất ngờ và triệt để trong kiếp sống hiện tại của hành giả và trong toàn bộ cuộc hành trình đằng đẵng trong luân hồi của mình. Vì chính vào thời điểm này bất cứ nghi tình còn vương vấn nào về chân lý của giaó lý của Phật đều biến mất; chính vào thời điểm này bất cứ niềm tin nào vào hiệu quả thanh lọc của các nghi thức lễ nghi cũng tan biến; và chính vào lúc này những khái niệm từng được ấp yêu về cái tôi chứa đựng cá thể tiêu tan. Người đắc quả vị nhập - lưu cho là được bảo đảm không còn rơi vào vòng tái sinh tám lần trong tương lai (tất cả chúng tan biến) trước khi Viên Ngộ.

Nhưng Giác ngộ viên mãn vẫn là con đường dài phía trước. Khi hành giả dấn bước với lòng kiên định mới, hành giả vượt qua hai cột mốc có ý nghiã hơn: quả vị Nhất Lai (sakadagati), được kèm theo sự suy yếu các triền phược ham muốn cảm quan và tà ý, và quả vị Bất Lai, không tái sanh (agati), theo đó các triền phược đều bị bứng tận gốc rễ.

Giai đoạn cuối cũng của Giác ngộ, quả vị A-la-hán, xuất hiện khi ngay cả các mức độ tham dục và bản ngã tinh tế nhất bị quét sạch không bao giờ trở lại. Vào lúc này, hành giả, bây giờ đã là một bậc A-la-hán, hay là người-xứng-đáng, đi đến điểm cuối của giáo lý của Đức Phật. Với vô minh, khổ, áp lực căng thẳng, và tái sinh tất cả đều chấm dứt, vị A-la-hán bây giờ có thể phát lên tiếng kêu chiến thắng mà Đức Phật đã công bố khi Giác ngộ: Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, những gì nên làm đã làm, sau đời này sẽ không có đời sống khác nữa.³

Vị A-la-hán sống nốt quảng đời còn lại tự tại hưởng ân sủng của Niết Bàn, bảo đảm vĩnh viễn không còn tái sinh. Khi dòng nghiệp vô tận trong quá khứ của A-la-hán cuối cùng chấm dứt, A-la-hán lâm chung và vào Niết Bàn (patinibbana) - cõi hoàn toàn Không buộc ràng. Dù rằng ngôn ngữ bất lực trong việc diễn tả sự kiện phi thường này, Đức Phật so sánh nó với điều xảy ra khi ngọn lửa cuối cùng đã tiêu thụ hết nhiên liệu của nó.

Thật sự mưu tìm hạnh phúc

Đạo Phật đôi khi bị phê phán một cách thẳng thắn là một tôn giáo và triết học tiêu cực hoặc bi quan. Quả thật cuộc đời không chỉ là khổ đau hay bất mãn: đời mang lại nhiều hạnh phúc và niềm vui cao cả. Thế thì tại sao người Phật tử lại bị ám ảnh bởi với những bất mãn và khổ?

Đức Phật đặt nền tảng giáo lý của ngài trên sự đánh giá thẳng thắn cảnh ngộ của con người chúng ta: có sự bất mãn và khổ trên thế gian. Không ai có thể cãi lại sự thật này. Khổ ẩn náu đằng sau ngay cả những hình thức cao nhất của những hoan lạc trần thế, bởi vì, sớm hay muộn, chắc chắn sau ngày là đêm, hạnh phúc ấy phải chấm dứt.

Nếu như giáo lý của Đức Phật kết thúc ngay tại chỗ ấy, thì chúng ta có thể cho là chúng thật sự là bi quan và cuộc sống vì thế là tuyệt vọng. Nhưng, như một bác sĩ kê đơn phương thuốc điều trị cho một bệnh nhân, Đức Phật đưa ra cả niềm hy vọng (Thánh Đế thứ ba - third Noble Truth) và cách điều trị (Thánh Đế thứ tư - fourth).

Giáo lý của Phật do đó đem lại niềm lạc quan, hoan hỉ vô song. Giáo lý như là phần thưởng hạnh phúc chân thật nhất, cao cả nhất, và đem lại giá trị và ý nghĩa sâu xa cho một sinh linh hữu hạn khổ đau nếu như không có giáo lý. Một bậc thầy hiện đại đã tóm tắt rất hay: “Phật giáo là thật sự mưu tìm hạnh phúc”.

Bài 02: Lịch sử sáu kỳ đại hội kết tập Kinh điển

Tất cả con người và vạn vật trong Tam giới đều phải chịu sự chi phối của định lý vô thường. Đại đức Sarīputta và Moggallana là hai vị đại đệ tử của Đức Phật, vào đúng thời điểm cũng phải xin đức Phật nhập diệt. Rồi lần lượt không bao lâu, khi Đức Phật đúng 80 tuổi đời, 45 tuổi đạo, Ngài cũng giã từ Tứ chúng để an hưởng quả vị Vô Dư Niết bàn. Sự viên tịch của Đức Phật và hai vị đại đệ tử là một mất mát to lớn cho hàng Tứ chúng.

Kể từ khi vắng đức Phật và các đại đệ tử, rất đông các tín đồ Phật giáo - những người chưa có đủ niềm tin tịnh tín vào giáo pháp của Đức Phật - rơi vào tình trạng hoang mang, cảm thấy thiếu một điểm tựa vững chắc để bám víu. Những thành phần này thường phải đối đầu với tâm lý bất ổn với những hiểu biết sai lạc và cả những hiểu biết tiêu cực do những thành phần bất hảo trong Tăng đoàn tiêm nhiễm.

Dẫu vậy, cũng còn có những vị Trưởng lão, các bậc Thánh tăng vẫn từng bước hướng dẫn và dìu dắt các tín đồ non trẻ tiếp tục tu học theo đúng tinh thần của Đức Phật. Các bậc Trưởng lão này không chỉ đặt trách nhiệm của bản thân trong việc hướng dẫn đạo pháp cho những tín đồ cùng thời mà họ còn đặt thêm trọng trách lớn hơn, vĩ đại hơn - lưu giữ lại những tinh hoa, những lời dạy của Đức Thế Tôn cho các đời sau. Đó là lý do cho sự hình thành các kỳ đại hội kết tập Kinh điển.

Cho đến nay, Dương lịch 2017, Phật lịch 2561, Phật giáo đã trải qua 6 kỳ kết tập Tam Tạng Kinh Điền. Cụ thể:

1. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ nhất

a. Nguyên nhân

Ngài Mahakassapa nhận thấy Đức Thế Tôn nhập Niết bàn mới có một tuần lễ mà lại có chuyện không hay xảy ra trong Tăng đoàn. Chuyện là lúc Ngài Mahakassapa và năm trăm Tỳ khưu đang chu du truyền đạo ở Pàvà thì nghe tin loan truyền từ người này sang người nọ, là Đức Thế Tôn viên tịch. Trước tin chẳng lành đó một số Chư thánh tăng điềm nhiên trong oai nghi tế hạnh, còn một số phàm Tăng thì buồn bã tiếc nuối bậc đạo sư rằng: “Sao Thế Tôn vội Niết bàn sớm, ánh sáng chân lý và pháp nhãn biến mất ở đời!” Rồi Chư thánh tăng an ủi và khuyến khích Chư phàm tăng bằng thuyết vô thường.

Tuy nhiên lúc đó có một vị Tỳ khưu lớn tuổi và mới xuất gia tên là Subhada chưa có niềm tịnh tín nơi bậc Đạo sư nên có những thái độ và những lời nói bất kính với Đức Phật như sau: “Này các bạn! Tại sao các vị thương tiếc nhiều đến Đức Phật làm chi, Ngài đã viên tịch rồi thì chúng ta về sau sống thoải mái hơn lúc trước nhiều, không còn nghe những lời khuyên răn trách cứ nữa: ‘Hãy như thế này, hãy như thế kia ...’ Kể từ hôm nay chúng ta muốn làm gì thì làm, không còn bị ràng buộc bởi các giới luật, vì Đức Phật đã viên tịch rồi”.

Câu nói của vị Tỳ khưu già đó tỏ ra xem thường giáo pháp và chưa gì thì muốn tách rời của bậc đạo sư. Ngài Mahakassapa nghe như vậy cảm thấy xót xa và lo ngại cho tiền đồ của Phật giáo, nhưng Ngài làm ngơ để lo chu toàn việc an táng Đức Thế Tôn.

Sau khi an táng Thế Tôn xong, Ngài Mahakassapa đem câu chuyện ấy trình bày đến Tăng đoàn và nói lên sự lo ngại cho nền đạo pháp về sau: Nếu vậy thì từ nay Phi Pháp, Phi Luật sẽ phát huy, Pháp và Luật sẽ suy đồi; chủ trương Phi Pháp, Phi Luật sẽ nhiều, còn những chủ trương Pháp - Luật sẽ bị giảm thiểu.

Cho nên với tư cách là một vị tăng được Đức Thế Tôn ban cho là đệ tử nhất về “Hạnh đầu đà”, Ngài Mahakassapa không muốn đạo pháp mai một về sau, Ngài đứng ra triệu tập 500 vị Thánh tăng để kết tập lại những đạo từ mà Đức Phật đã dạy, những giới luật mà Đức Phật chế định.

Tuy vậy, Ngài Mahakassapa chỉ tuyển chọn được 499 vị, nghĩa là còn thiếu một vị nữa. Ngài thấy không còn vị nào ngoài Đại đức Ānanda là đủ điều kiện cho vị trí cuối cùng này vì Đại đức là một vị làu thông Phật ngôn do Đức Thế Tôn thuyết giảng trong suốt 45 năm. Tuy nhiên, Đại đức Ānanda lại chưa phải là bậc Thánh A La Hán vô lậu nên Ngài Mahakassapa động viên Đại đức Ānanda tích cực tu học để sớm chứng đắc và chờ Đại đức Ānanda khi nào đạo quả viên mãn thì cuộc kết tập mới bắt đầu.

b. Niên đại, địa điểm, vị chủ tọa và người bảo trợ

Niên đại: Thời gian chính xác của kỳ đại hội kết tập Kinh điển lần thứ nhất là ba tháng sau khi Đức Thế Tôn viên tịch.

Địa điểm: Thạch động Sattapanna trên núi Vebhāra ở thành Rājagaha, Ngài Mahakassapa triệu tập đầy đủ 500 vị A La Hán để kết tập Phật ngôn.

Động Sattapanna, Núi Vebhāra, Vương xá Rājagaha

(Nơi kết tập Tam tạng Kinh điển lần thứ 1)

Sau khi tuyển chọn thành phần kết tập và đã có địa điểm sẵn, Ngài Mahakassapa bắt đầu Tụng tuyên ngôn và đề nghị với Chư thánh tăng ba điều:

- Số lượng tham dự kết tập kỳ này chỉ chọn 500 vị mà thôi, trong thời gian kết tập không được thêm hoặc bớt.

- Chọn Thạch động Sattapanna trên núi Vebhāra trong thành Rājagaha là địa điểm kết tập.

- Cấm tuyệt đối những vị Tỳ khưu nào không phải là thành viên kết tập Kinh điển đến an cư kiết hạ mùa mưa tại thành Rājagaha. Lý do như vậy là đề phòng hai điều xảy ra:

a) chư vị kết tập sẽ gặp khó khăn trong vấn đề đi khất thực;

b) phòng ngừa sẽ có những vị ác tâm đến phá cuộc kết tập Kinh điển.

Vương Xá (Rājagaha) thuộc quận Nalanda, tiểu bang Bihar, cách Boddhagaya khoảng 46km và thủ phủ Patna 60km về hướng Đông nam.

Người bảo trợ: Chư Thánh hiền Tăng sau khi đã thỏa thuận xong ba điều trên, cùng nhau đến thành Rājagaha yêu cầu Đức vua A Xà Thế (Ajaratthu) giúp đỡ bằng cách cho nới rộng 18 Tăng đường cho chư vị kết tập có chỗ nghỉ ngơi. Đức vua hoan hỷ nhận lời và đứng ra bảo trợ toàn bộ chi phí cuộc kết tập Kinh điển.

Chủ tọa: Lúc này Đại đức Ānanda cũng vừa đắc quả vị A La Hán nên đại hội bắt đầu khai mạc. Người chủ tọa kết tập Tam tạng lần thứ nhất là Trưởng lão Mahakassapa, đồng thời Ngài cũng là vị Vấn đạo sư về pháp luật. Trưởng lão UPāḷi đã từng được Đức Phật tuyên dương trước đại chúng là đệ nhất về trí luật và đã thông thạo những điều giới luật Đức Phật đã đặt ra, về thời gian, địa điểm và đối tượng phạm giới lúc Ngài còn sinh tiền, cho nên Ngài được chọn là vị đáp những câu hỏi của Ngài Mahakassapa. Còn Trưởng lão Ānanda vốn đệ tử thứ nhất của Đức Phật về hạnh đa văn, am tường những bài thuyết của Đức Thế Tôn trong suốt 45 năm, do đó Chư thánh tăng chọn Đại đức làm vị đáp về Kinh tạng lẫn Vi Diệu tạng.

c. Phương pháp kết tập

Trước ba vị tuyên ngôn xác định vai trò và vị trí của mình trong cuộc kết tập đã được Chư thánh hiền tăng đã chọn lựa, Ngài Mahakassapa lần lượt nêu từng điều luật tỉ mỉ và chi tiết như sau: “Này hiền giả UPāḷi! Nguyên nhân thế nào Thế Tôn cấm chế điều luật này? Ai phạm? Điều phụ chế của điều luật ấy thế nào? Thế nào là sự phạm tội trong những điều luật này?” Ngài UPāḷi căn cứ trên những câu hỏi ấy mà đáp một cách rành mạch, theo thứ lớp. Mỗi câu trả lời của Ngài UPāḷi, Chư thánh tăng cùng tụng lại điều luật ấy. Nếu không thấy sự lầm lẫn gì trong câu đáp, các Ngài nhất trí nhau tuyên bố rằng đây là điều luật Thế Tôn cấm chế và ban hành. Áp dụng cách thức kết tập như vậy cho đến hết phần Luật tạng.

Trong kỳ đại hội kết tập lần thứ nhất, Luật tạng được phân thành năm phần lớn: Ādikamma, Pācittiya, Mahāvagga, Cullavagga, Parivāra.

Khi kết tập phần Kinh tạng, các Ngài nhất trí là bắt đầu bằng bài kinh Phạm Võng (Brahmajālla sutta). Ngài Mahakassapa vấn như sau: “Này hiền giả Ānanda! Nguyên nhân nào mà Thế Tôn thuyết bài kinh này? Địa điểm ở đâu? Đối tượng thuyết giảng là ai? Nội dung của từng bài kinh là gì?” Đại đức Ānanda trả lời xong, Chư tăng bắt đầu cùng nhau tụng lại và xác nhận đây là lời của Thế Tôn. Cách thức như vậy được tiếp diễn cho đến hết phần Kinh tạng.

Trong kỳ kết tập này các Ngài cũng phân Kinh tạng ra năm bộ Nikāya. Cuộc kết tập này kéo dài bảy tháng mới hoàn thành.

Sau cuộc kết tập, Đại đức Ānanda có bạch với Chư thánh tăng rằng lúc Đức Thế Tôn sắp sửa viên tịch, Ngài có dạy: “Khi ta viên tịch các vị có thể bỏ bớt những giới học nào không quan trọng”. Ngài Mahakassapa hỏi Đại đức Ānanda học giới nào là không quan trọng, ngài Ānanda trả lời vì lúc Thế Tôn Niết bàn, Đại đức quá bận rộn nên không hỏi điều đó. Ngài Mahakassapa, với tư cách là chủ tọa liền tụng tuyên ngôn trước Chư thánh tăng như vầy: “Kính bạch Chư Tăng, vấn đề giới luật rất quan trọng, nó liên quan đến đời sống của sa môn, nhưng Thế Tôn trước khi viên tịch không nói rõ điều nào không quan trọng. Vì vậy cho nên kính xin Chư Thánh hiền tăng từ nay về sau Chư vị đừng thêm mà cũng đừng bớt học giới nào mà Thế Tôn đã chế định, cứ vậy mà thực hành”.

2. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ hai

a. Nguyên nhân

Do sự bất đồng 10 điều giới luật giữa nhóm Tỳ khưu Vajjputta và Ngài Yassakākandaputta. Nhóm Tỳ khưu ở Vesāli không hành trì 10 điều học quá lâu nên dân làng xứ Vajji cũng đã quen với nếp sống của chư vị ở đây. Thường xuyên họ đem vàng bạc châu báu cúng dường cho chư vị và họ suy nghĩ đây là sự cúng dường đúng pháp và giới luật.

Không may, một hôm nọ Ngài Yassa, một vị Thánh tăng, từ Kosambī đi đến Vesāli, tình cờ chứng kiến cảnh Chư tỳ khưu nhóm Vajjiputta tự do nhận vàng bạc từ sự cúng dường của chư thiện nam tín nữ. Ngài khiển trách thiện tín và khuyên Chư tăng không nên thọ dụng vàng bạc như vậy, điều đó sẽ không đúng với luật pháp của Đức Phật, nhưng họ không nghe lời dạy của Ngài Yassa. Sau khi thọ dụng vàng bạc xong, họ phân chia với nhau theo hạ lạp, và lẽ cố nhiên họ cũng đem đến cúng dường Ngài Yassa một phần, nhưng Ngài không nhận mà còn khiển trách việc làm của các vị một lần nữa.

Nhóm Tỳ khưu Vajjiputta thấy thái độ của Ngài Yassa làm như vậy quá đáng nên họp Chư tăng lại tuyên ngôn xử phạt Ngài Yassa theo Patisāranīyakamma, nghĩa là bắt Ngài Yassa phải đi xin lỗi việc làm của Ngài xúc phạm đến niềm tin của cư sĩ; và lúc Ngài đi xin lỗi phải có Tỳ khưu đại diện của phái họ đi theo để làm chứng. Trước áp lực đa số hơn thiểu số, nên Ngài đành phải đi xin lỗi từng nhà. Tuy nhiên Ngài vừa xin lỗi vừa giải thích giới luật của Chư tăng cho các cư sĩ hiểu. Ngài xác định với họ rằng việc làm của nhóm Tỳ khưu Vajjiputta là hoàn toàn không đúng với tinh thần giới luật của Đức Phật. Ngài lập lại câu Phật ngôn cho các cư sĩ nghe “Này các quí vị! Mặt trăng, mặt trời không tỏ sáng được là do mây che, mù sương, vi trần và thần Rahu che khuất. Vị Tỳ khưu trong giáo pháp của Đức Phật không sáng chói được là do những nguyên nhân: uống rượu, hành dâm, thọ lãnh và cất giữ vàng bạc, sống tà mạng làm thầy này thầy nọ”.

Nhóm cư sĩ hoan hỷ với lời giảng dạy của Ngài Yassa, họ xin lỗi việc làm của mình, và nhận Ngài Yassa làm thầy để học hỏi và lễ bái cúng dường. Tuy nhiên, vị Tỳ kheo tháp tùng đi theo Ngài Yassa đem chuyện đó nói lại cho nhóm Tỳ khưu Vajjiputta. Các vị nghe thế quyết định lấy số đông tuyên ngôn xử phạt Ngài Yassa một lần nữa theo cách Ukkhepanīyakamma, nghĩa là cô lập mọi sinh hoạt của Ngài. Sau đó, tất cả các vị đó cùng nhau kéo đến nơi cư ngụ của Ngài, nhưng qua thần thông của một vị A La Hán nên Ngài đã đi tự thuở nào rồi.

Trên đường đi Ngài suy tư, nếu như ta làm ngơ chuyện này thì giáo pháp của bậc đạo sư sẽ bị mai một và số vị ác Tỳ khưu sẽ gia tăng. Cho nên, Ngài không màng gian lao đi vào thành Pāthā, Avantī, và Dakkhināpatha để thông báo cho Chư tăng biết những chuyện phi Pháp - Luật của nhóm Tỳ khưu ở thành Vesāli với dụng ý để giải quyết. Sau đó nữa, Ngài vân du lên núi Adhogangā để bạch chuyện đó cho Trưởng lão Sānasambhuta, ngài Trưởng lão này hoàn toàn nhất trí với Ngài Yassa là hành vi của nhóm Tỳ khưu ở Vesāli làm như vậy là sai Pháp - Luật.

Sau đó, 60 vị A La Hán ở thành Pāthā và 80 vị ở thành Avantī và Dakkhināpatha cùng nhau họp ở núi Adhogangā, với Ngài Yassa và Trưởng lão Sānasambhūta. Chư vị đều nhất trí với nhau rằng việc này nên thỉnh Ngài Revata, một bậc thánh tứ quả làu thông Phật ngôn để làm chủ tọa giải quyết chuyện lộn xộn ở thành Vesāli. Ban đầu Ngài Revata không đồng ý, nhưng sau đó Ngài đồng ý. Sở dĩ Ngài đồng ý là vì Trưởng lão Sānasambhūta trình bày cho Ngài biết về 10 điều sai trái của các vị Tỳ khưu ở thành Vesāli, yêu cầu Ngài giải quyết chuyện này, và sau hết là kết tập Phật ngôn như các vị tiền bối đã làm.

b. Niên đại, địa điểm, vị chủ tọa và người bảo trợ

Niên đại: Một trăm năm sau khi Đức Thế Tôn viên tịch, nhóm Tỳ khưu ở thành Vesāli không duy trì 10 điều học do Đức Phật ban hành, các vị Thánh tăng tuyệt đối cấm các vị Tỳ khưu không được hành động như vậy nữa và đem chuyện này xử trước đại chúng tăng.

Địa điểm: Sự việc này xảy ra ở thành Vesāli trong chùa Vālukārāma, do đó, Chư thánh hiền tăng cũng chọn địa điểm này để giải quyết chuyện lộn xộn về giới luật và đồng thời cũng chọn ngôi chùa này để tổ chức kỳ kết tập Tam tạng Kinh điển lần thứ hai.

Thành Vesāli, nơi kết tập Tam tạng Kinh điển lần thứ 2

Chủ tọa: Người chủ trương đầu tiên công việc này là Ngài Yassa, tuy nhiên người chủ tọa để giải quyết nhóm Tỳ khưu Vajjiputta thuộc phái Purāna không hành trì 10 điều học là Ngài Revata, và Ngài cũng là vị chủ tọa cuộc kết tập Tam Tạng lần thứ nhì.

Người bảo trợ: Tỳ khưu Vajjiputta có lần đến yêu cầu Ngài Revata che chở việc làm của mình, nhưng bị Ngài khiển trách. Cho nên các vị theo phe Vajjiputta cùng vào hoàng cung yết kiến Đức vua Kākāsoka và bạch dối với Đức vua rằng khi họ trông coi tịnh xá thì có nhóm Tỳ khưu khách đến có ý định chiếm chùa, Vua không hiểu đầu đuôi câu chuyện nên ra lệnh cấm các vị Thánh tăng không được vào chùa Valukārāma. Đêm đó, Vua nằm mơ thấy quỷ sứ dưới địa ngục bắt Ngài bỏ vào chảo đồng. Lúc Vua tỉnh dậy thì lo âu và sợ hãi, và sáng hôm sau em gái Vua là vị Thánh Ni Nandā vào gặp Vua và giải thích đâu là đúng, đâu là sai cho Vua nghe. Thánh Ni Nandā đề nghị Đức vua nên ủng hộ Chư thánh tăng để chấn hưng Phật giáo, và Vua đồng ý. Vì vậy, người bảo trợ kết tập Kinh điển lần thứ hai tại Vesāli là Đức vua Kākāsoka.

c. Phương pháp kết tập

Trước khi chính thức kết tập Kinh điển, Ngài Revata tuyên ngôn bầu một ban giám luật gồm có:

- Trưởng lão Sabbakāmī, Salha, Khujjasobhita, và Vāsabhagāmī. Bốn vị này đóng vai trò đại diện cho phe bị cáo nhóm Tỳ khưu phạm giới.

- Trưởng lão Sānasambhūta, Sumana, Yassa, và Kākandaputta đóng vai trò tuyên cáo, các vị này đại diện phần chấp pháp để đối chất và giải quyết những người phạm luật.

Điểm chú ý là Ngài Vāsabhagāmī và Sumana là đệ tử của Ngài Anuruddha, còn 6 vị còn lại là đệ tử của Ngài Ānanda, mà các ngài Anuruddha và Ānanda đều là những vị vai trò chủ đạo trong đại hội kết tập Kinh điển lần thứ nhất.

Bốn vị đại diện cho phe bị cáo và bốn vị đại diện cho Chư tăng trong ban giám luật. Thế là Ngài Revata nêu ra từng điều một trong 10 điều chủ trương sai của phái Tỳ khưu Vajji để hỏi Ngài Sabbakāmī:

Điều sai trái thứ nhất: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng vị Tỳ khưu nào giữ muối riêng để dùng thì phạm tội Ưng đối trị.

Điều sai trái thứ hai: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng ăn sái giờ là phạm tội, bất luận lúc đó là mặt trời chênh qua bao nhiêu.

Điều sai trái thứ ba: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng sau bữa ăn chính, vị nào còn dùng thêm một lần nữa thì phạm tội Ưng đối trị.

Điều sai trái thứ tư: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng khu vực Sīma, Chư tăng không được chia ra làm nhiều nhóm để làm lễ phát lồ.

Điều sai trái thứ năm: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng theo Campeyyakhandhaka, các Tăng sự Chư Tỳ khưu phải vào một lượt để cùng hành không được vào xen kẽ.

Điều sai trái thứ sáu: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng không nên căn cứ theo thầy tế độ và giáo thọ sư mà mọi việc nên y cứ theo kinh luật luận làm tiêu chuẩn để tu tập.

Điều sai trái thứ bảy: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng nếu vị nào không có bịnh hoạn mà sau giờ ngọ dùng sữa đặc thì phạm tội Pācittiya (Ưng đối trị).

Điều sai trái thứ tám: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng vị Tỳ khưu tuyệt đối không được dùng rượu, dù rượu ở bất nồng độ nào.

Điều sai trái thứ chín: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng vị Tỳ khưu không được dùng tọa cụ không có biên, vị nào dùng thì phạm tội.

Điều sai trái thứ mười: Ngài Sabbakāmī trả lời rằng vị Tỳ khưu nào cất giữ vàng bạc cho cá nhân thì phạm tội Ưng xả đối trị, nếu phạm thì xả bỏ tất cả rồi sám hối mới hết tội.

Mỗi câu trả lời của Ngài Sabbakāmī, Chư tăng xác nhận là đúng theo quan điểm của Đức Phật đồng thời Chư tăng cũng tuyên bố rằng chủ trương của nhóm Tỳ khưu phá giới hành động theo 10 điều phi pháp đó hoàn toàn sai lầm để cho đại chúng hiểu biết và am tường.

Sau khi Ngài Revata điều chỉnh 10 điều Phi Pháp Luật của nhóm Tỳ khưu Vajjiputta xong, 700 vị Thánh tăng vô lậu bắt tay vào công việc kết tập Phật ngôn. Phương pháp kết tập kỳ này giống như kỳ kết tập Kinh điển lần thứ nhất, tuy nhiên kỳ kết tập kỳ này thời gian kéo dài đến 8 tháng.

3. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ ba

a. Nguyên nhân

Theo nhiều tài liệu, nhất là tài liệu Mahāvaṃsa (Đại Vương Thống Sử), trong triều đại vua Ashoka, Phật giáo được xem là quốc giáo, Chư tăng được nhiều sự ưu ái, các tu sĩ ngoại đạo cũng thừa lúc này xuất gia theo đạo Phật rất nhiều. Hệ quả là, tổ chức tăng đoàn dù lớn nhưng thiếu chặt chẽ, nội bộ Chư tăng không đoàn kết, thường bất hòa, không tin tưởng nhau. Về mặt giới luật có phần lỏng lẻo, có nơi thậm chí trong bảy năm trời Chư tăng chưa hề họp mặt nhau một lần để làm lễ Bố Tát (Uposattha).

Chuyện này thấu đến tai Đức vua, Vua cử một vị đại thần đến nhắc nhở Chư tăng nhưng Chư tăng vẫn không vâng lệnh Vua. Cho nên vị đại thần rất tức giận, ra lệnh sát hại nhiều tăng sĩ. Ngài Moggalliputta-Tissa thấy vậy liền trực tiếp ngăn cản. Vị đại thần không dám giết Ngài và quay về báo cáo Đức vua. Vua nghe tin, rất lo sợ vì cho rằng mình đã tạo một trọng nghiệp, nhúng tay vào vụ thảm sát Chư Tăng.

Đức vua hoang mang về chuyện xảy ra trong hàng ngũ Tăng già, Ngài đem chuyện này hỏi các vị cao tăng, nhưng mỗi người giải thích theo một cách, tất cả những vị này đều không đáp ứng thỏa mãn của Đức vua. Cuối cùng, Đức vua tìm đến Ngài Thánh tăng Moggalliputta-Tissa. Vị này giải thích cho vua hiểu: - “Này đại vương nếu chuyện đó Ngài không cố ý ra lệnh thì Ngài không có quả báo ác, còn như Ngài cố ý ra lệnh thì Ngài sẽ chịu quả báo ác. Vì Đức Phật có dạy: Nghiệp là sự cố ý, chỉ có cố ý mới tạo nghiệp”.

Lời khuyên của Thánh tăng Tissa có phần làm cho Vua Ashoka bớt lo âu về luật nhân quả. Nhân cơ hội này, Ngài giải thích cho vua hiểu thế nào là chánh pháp của Đức Phật, thế nào là phi pháp luật, đồng thời Trưởng lão cũng giải thích những hoài nghi của Đức vua về chánh pháp. Đức vua rất hoan hỷ về lời dạy của Trưởng lão, và Đức vua hứa sẽ hỗ trợ Ngài chỉnh đốn hàng hàng ngũ Tăng già. Công việc này rất nhiêu khê, không thể dùng tăng lệnh mà phải dùng cả vương lệnh nữa.

Ngoại đạo lúc này tu theo Phật giáo rất nhiều, họ có dụng ý thành lập một bộ phái mới chủ trương giới luật và tri kiến hoàn toàn khác biệt với tinh thần của đạo Phật. Chư thánh tăng biết được ý đồ của bọn ngoại đạo trà trộn vào Phật giáo nên chư vị kết hợp với Đức vua Ashoka thanh lọc hàng ngũ Tăng già. Qua sự trắc nghiệm của chư vị Thánh tăng, nếu vị nào không phải là tu sĩ Phật giáo thật sự thì bị trục xuất ra khỏi giáo hội, được cấp phát quần áo để trở lại đời sống thường dân. Theo tài liệu Mahāvaṃsa và Samantapāsādikā, trong cuộc thanh lọc này có khoảng 60.000 tu sĩ giả danh bị trục xuất ra khỏi tăng đoàn.

Sau khi thanh lọc giáo hội xong, Vua hứa với vị Thánh tăng rằng, nếu sau này có nhu cầu liên quan với Phật pháp thì Ngài sẽ ủng hộ hết mình. Nhân lời tác ý của Đức vua, Trưởng lão Moggalliputta-Tissa đề nghị Đức vua yểm trợ Chư tăng để kết tập Phật ngôn. Đức vua hoan hỷ nhận lời.

b. Niên đại, địa điểm, vị chủ tọa và người bảo trợ

Niên đại: Niên đại kết tập nếu tính theo Phật lịch thì có nơi nói là năm 218, có nơi nói là 234. Lại có tài liệu khác nói là vào năm 287. Có lẽ tài liệu này nói đúng vì dựa vào thời gian trị quốc của các vị vua.

Địa điểm: Chư thánh tăng chọn ngôi chùa Asokārāma ở kinh thành Pātaliputta phía nam hoàng cung của Đức vua làm địa điểm kết tập Kinh điển lần thứ ba.

Chủ tọa: Ngài Thánh tăng Moggalliputta-Tissa được Chư tăng thỉnh cử làm vị chủ tọa kết tập Phật ngôn kỳ này. Ngài Moggalliputta-Tissa chọn 1000 vị kết tập Phật ngôn. Thời gian kéo dài 9 tháng.

Người bảo trợ: Các chi phí trong cuộc kết tập được Vua Ashoka hoàn toàn tài trợ cho Chư Tăng.

Di tích nơi kết tập Tam tạng Kinh điển lần thứ 3

c. Phương pháp kết tập

Theo các vị Thánh tăng ghi lại thì Trưởng lão Moggalliputta-Tissa xuất thân là một vị Phạm Thiên do hai vị Thánh tăng Siggava và Candavajji thỉnh cầu xuống cõi nhân loại để chấn hưng Phật giáo. Vì hai vị Thánh tăng này không có mặt không kỳ kết tập Kinh điển lần thứ nhất nên Chư tăng giao nhiệm vụ trên cho nhị vị. Ngài Tissa giáng sinh xuống cõi trần được 7 tuổi thì Trưởng lão Giggava tế độ cho xuất gia sa di và dạy Phật pháp căn bản. Lúc hai mươi tuổi, Ngài Candavajji cho thọ cụ túc giới và dạy Tissa những giáo lý cao siêu. Không bao lâu Ngài am tường Tam tạng và đắc quả A La Hán, với tuệ phân tích. Khi ngoại đạo lộng hành trong Phật giáo, Tăng già bất hòa nhau vì những vị chơn chánh không chịu làm lễ Bố Tát với những tu sĩ ngoại đạo, vua Ashoka phái nhiều phái đoàn thỉnh cầu Ngài ở núi Adhoganga ra chấn hưng Phật giáo và làm chủ tọa kỳ kết tập Kinh điển lần thứ ba.

Cách thức kết tập Kinh điển kỳ này cũng giống như hai kỳ trước nhưng có một vài điểm khác nhau. Ngài chủ tọa cuộc kết tập nêu ra những quan điểm và tri kiến sai lầm của các bộ phái qua ba trăm vấn đề về giáo lý. Ngài dựa vào bộ phái gốc Theravāda để bác bỏ các luận cứ sai lạc đó, và cho kết tập vào bộ Kathāvatthu của tạng Vi Diệu Pháp - Abhidhamma.

Điều chúng ta nên lưu ý ở đây là trong hai kỳ kết tập Tam tạng đầu, chư vị A La Hán chỉ ghi bằng ký ức và truyền miệng thôi, nhưng có giả thuyết cho rằng trong lần kết tập kỳ này, Tam tạng bắt đầu bắt đầu ghi chép bằng văn tự Pāḷi.⁴ Tuy nhiên giả thuyết này chưa được đa số các nhà Phật học chấp nhận.

4. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ tư

a. Nguyên nhân

Phái đoàn truyền giáo của vua Ashoka và Thánh tăng Moggalliputta-Tissa cử Ngài Mahinda đến truyền đạo ở xứ Tích Lan vào khoảng năm 236-287 dưới triều đại vua Devānampiyatissa. Được vua hết lòng ủng hộ, việc truyền bá chánh pháp của Ngài Mahinda ở nơi đây thành công rực rỡ. Chẳng bao lâu, từ hoàng gia cho đến thường dân đều quy y theo Phật giáo. Ban đầu, Đức vua ủng hộ xây dựng đại tự Mahāvihāra cho Chư tăng cư ngụ để hoằng pháp, đồng thời vua khuyến khích mọi người xuất gia theo chánh pháp. Lại nữa, vua cử người sang Ấn Độ yêu cầu Vua Ashoka cử phái đoàn ni chúng sang Tích Lan để cho phụ nữ Tích Lan được tu theo chánh pháp. Vị công chúa con vua Ashoka là Tỳ khưu ni Sanghamittā được đề cử làm trưởng đoàn ni chúng sang Tích Lan để đáp lại lòng mong mỏi của Đức vua Tích Lan. Từ đó nhiều phụ nữ trong hoàng tộc lẫn thường dân xuất gia Tỳ khưu ni dưới sự hướng dẫn của Thánh Ni Sanghamittā. Ngoài ra, Vua Ashoka còn cho chiết nhánh cây Bồ Đề ở Bodhi-gaya, gửi cho Bà Sanghamittā mang tặng Đức vua Tích Lan.

Nhờ đó, Phật giáo lúc bấy giờ rất hùng mạnh, và người xuất gia rất đông đảo, lại thông hiểu giáo pháp. Để củng cố Phật giáo lâu dài tại Tích lan, Ngài Mahinda yêu cầu Đức vua cho tổ chức kết tập Phật ngôn.

b. Niên đại, địa điểm, vị chủ tọa và người bảo trợ

Niên đại: kết tập Kinh điển lần thứ IV, có rất nhiều nguồn tài liệu nói khác nhau, nhưng theo Đại sử và các nhà học giả hiện nay thì đó là vào năm Phật lịch 313 (năm 232 trước CN).

Địa điểm: Ngôi chùa tháp Thūpārama ở thủ đô Anuradhapura được Chư tăng chọn làm điểm kết tập.

Chủ tọa: Chủ tọa kỳ kết tập Kinh điển này chính là Ngài Mahinda. Chư thánh tăng tham dự đại hội gồm có 68.000 vị. Thời gian kéo dài 9 tháng.

Người bảo trợ: Đức vua Devānampiyatissa là người bảo trợ cho cuộc kết tập Kinh điển kỳ này.

c. Phương pháp kết tập

Thánh tăng Mahinda đến Tích Lan năm Ngài được 32 tuổi. Nơi đây, Ngài không những truyền bá Phật giáo mà còn phát triển nền văn hóa Tích Lan nữa, như nghệ thuật kiến trúc chùa tháp v.v. Ngài còn mang đến Tích Lan cả Tam tạng lẫn Chú giải (Athakathā).⁵ Để bảo tồn Tam tạng và các bản Chú giải quí giá này và để cho Chư tăng cũng như quần chúng nước Tích Lan thông hiểu tường tận Giáo pháp, Ngài cho tiến hành kỳ kết tập Kinh điển lần thứ tư. Thêm vào đó, nhằm cũng cố Phật giáo Theravāda tại Tích, sau kỳ kết tập, chư vị Thánh tăng lại trước tác thêm các bản Chú giải Tam tạng bằng chữ Pāḷi Tích Lan.⁶ Được biết về sau, khoảng thế kỷ thứ 5-6 sau Công nguyên, Ngài Buddhaghosa sang Tích Lan dịch Tam tạng chú giải này sang chữ Pāḷi để duy trì ngôn ngữ Pāḷi truyền thống của Đức Phật.

Phương pháp kết tập Kinh điển kỳ này không có gì mới lạ, chỉ y cứ trên số Tam tạng trong cuộc kết tập Kinh điển kỳ thứ ba ở Ấn Độ. Ngài Mahinda và chư vị Thánh tăng căn cứ trên cơ sở đó trùng tuyên lại lời dạy của Đức Thế Tôn.

Tuy nhiên, theo truyền thống của Đại Chúng Bộ, Phật lịch khoảng năm 400, chư Thánh hiền Tăng tổ chức kỳ kết tập Kinh điển lần thứ IV tại Kasmira thuộc nước Gandhāra, miền tây bắc Ấn Độ.⁷ Vị chủ tọa cuộc kết tập là Ngài Vasumitra với sự bảo trợ của Hiếp Tôn giả. Người khởi xướng và bảo trợ cuộc kết tập là Đức vua Vasumitra được biết như là vị hộ pháp tương đương với A Dục Vương. Lý do kết tập là do Chư tăng các bộ phái bất đồng về Kinh điển nên mới mở đại hội. Mục đích của kỳ kết tập này là để soạn ra các bộ luận: Kinh Sở, Luật Sở và Luận Sở, gồm có 30 vạn bài tụng 9.600.000 lời. Đức vua định đưa 500 vị đến thạch động ở Vương Xá Thành, nơi mà Ngài Kassapa kết tập pháp luật đầu tiên nhưng các vị từ chối và tâu rằng: “Đại vương, không nên. Vì ở đó có nhiều ngoại đạo, nhiều luận sư khác phái rất phức tạp ắt sẽ gây nhiều trở ngại cho cuộc kết tập”. Chính vì lý do này nên đại hội mới tổ chức tại Kasmira. Nhưng truyền thống của Theravāda thì không công nhận đại hội này.⁸ Đại hội này ra đời chính là sự khởi điểm của Phật giáo Đại thừa (Mahayana) về sau.

Song song niên đại kỳ kết tập Kinh điển của Đại Chúng Bộ này, tại Tích Lan vua Vattagāmani cũng bảo trợ kỳ kết tập Kinh điển do Ngài Maharakkhita chủ tọa, số Chư tăng tham dự là 500 vị Tỳ kheo. Mục đích của đại hội là đọc lại giáo điểm Tam Tạng của Trưởng lão bộ, hiệu đính chú thích của ba tạng, sắp xếp thứ tự của Kinh điển, viết một bộ Tam tạng trên lá buông bằng tiếng Pāḷi, và chú giải bằng văn Tích Lan.⁹

Tóm lại trong phần này chúng ta cần lưu ý một số vấn đề sau:

Theo Đảo Sử, kỳ kết tập kinh-luật-luận do Ngài Mahinda chủ tọa và Đức vua Devanampiya Tissa bảo trợ thì hình thức kết tập vẫn còn là khẩu truyền tâm thọ. Nhưng kỳ kết tập do Ngài Maharakkhita chủ tọa và Đức vua Vattagāmani bảo trợ thì Kinh điển mới viết trên lá Buông.

Tuy nhiên theo Hòa thượng W.Rahula, trong quyển “History of Buddhism in Ceylon”, và một số nhà học giả thì cho rằng chẳng những kỳ kết tập Tam tạng lần thứ IV do Ngài Mahinda chủ tọa đã được viết thành văn mà còn kỳ kết tập lần thứ III tại Ấn Độ cũng đã viết Tam tạng và chú giải bằng ngôn ngữ Pāḷi rồi. Tài liệu này cũng đáng tin tưởng vì thời kỳ vua A Dục đã có chữ viết, điều đó chúng ta đã thấy trong những sắc lệnh A Dục Vương và những bia của vua. Về sau, năm 1897, bác sĩ A. Fuhrer có đào được nơi đó một trụ đá của Ashoka, nội dung của bia đá: “Đây là nơi đánh dấu Đức Phật ra đời”.

Sau khi đại hội kết tập Kinh điển kỳ IV, cả hai bộ phái lớn của Phật giáo đều có Tam tạng viết trên lá buông. Mặc dù kỳ kết tập của bộ phái Đại chúng không được Trưởng lão bộ công nhận, nhưng cả hai đều bảo vệ quan niệm lập trường và giáo lý của tông phái mình. Ở kỳ đại hội này đánh dấu sự phân chia bộ phái cả ở hình thức lẫn nội dung.

5. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ năm

a. Nguyên nhân

Phật lịch 2404, Đức vua Mindon cho xây một tượng Phật đứng to lớn trên đỉnh núi Mandalay, ngón tay của tượng Phật trỏ xuống thành Mandalay và tượng Đại đức Ānanda quỳ chấp tay. Việc làm của vua như vậy chứng minh huyền thoại của người dân Miến Điện, vì họ tin rằng ngày xưa Đức Phật và Đại đức Ānanda có ngự đến núi này và Đức Phật có một tiên tri rằng ngọn này về sau sẽ trở thành một thành phố hưng thịnh.

Xây dựng xong, Đức vua đặt tên tượng Phật là Javeyattau. Sau đó, vào năm Phật lịch 2407, vua cho tạc thêm một tượng Phật nữa trên núi. Vua và Chư tăng muốn cho Kinh điển của Đức Phật thống nhất và để bảo quản lâu dài. Cho nên kỳ kết tập này ra đời.

b. Niên đại, địa điểm, vị chủ tọa và người bảo trợ

Di tích nơi kết tập Tam tạng Kinh điển lần thứ 5

Niên đại: vào năm 1871

Địa điểm: Chư tăng chọn thủ đô Miến Điện là Mandalay làm địa điểm kết tập. Thời gian kéo dài 5 tháng.

Chủ tọa: kết tập Kinh điển lần thứ 5 này là Trưởng lão Pong Yi Sayadaw và có 2400 Chư tăng tham dự.

Người bảo trợ: Vua Mindon là người bảo trợ cuộc kết tập Kinh điển.

c. Phương pháp kết tập

Cách thức kết tập kinh này cũng tương tự như những kỳ kết tập trước. Các vị Thánh tăng như Ngài Jāgarābhivamsa, Narindābhidhaja, Sumangalasāmi cùng 2400 vị Chư tăng đọc lại Tam tạng Kinh điển. Đặc biệt sau kỳ kết tập này, tất cả Tam tạng được viết trên 729 phiến đá cẩm thạch, mỗi phiến đá cao hơn 1 thước rưỡi và rộng non 1 thước tây, khắc chữ đầy cả hai mặt.

Luật tạng gồm có 101 phiến đá. Kinh tạng khắc trên 520 phiến, và Luận tạng khắc trên 108 phiến đá cẩm thạch. Tổng cộng 3 tạng là 727 phiến. Phần chú giải của Tam tạng thì khắc trên 1774 phiến đá khác. Tất cả được vua và Chư thánh tăng đem tôn thờ tại tháp Mahalokamarakhin và tháp Candamunī. Có thể nói đây là một công trình tiến bộ nhất của Phật giáo Trưởng lão bộ.

6. Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ sáu

a. Nguyên nhân

Đại hội kỳ này cũng được tổ chức tại Miến Điện, thời gian cách đại hội kỳ V khoảng 83 năm. Phật giáo Miến Điện được nhà nước chiếu cố quan tâm giúp đỡ ngay từ buổi đầu khi Phật giáo đặt chân đến xứ sở này. Có lẽ do ảnh hưởng đạo đức của hai vị A La Hán trong phái đoàn thứ 8 của vua Ashoka, sự truyền thừa và tổ chức tăng đoàn có nề nếp theo giới luật của Đức Phật. Được nhà nước Miến Điện hết lòng yểm trợ, kết tập Kinh điển kỳ này nhằm ba mục đích:

- Đoàn kết Phật giáo đồ.

- Chấn hưng Phật giáo Trưởng lão bộ.

- Đề cao địa vị độc lập của Miến Điện.

b.Niên đại, địa điểm, vị chủ tọa và người bảo trợ

Niên đại: Bắt đầu từ ngày 17.5.1954 đến ngày lễ Tam Hợp (Phật đản) năm 1956, Phật Lịch 2500, nghĩa là trong 2 năm mới hoàn tất.

Địa điểm: Nơi tổ chức kỳ kết tập là trong một thạch động vĩ đại tại thủ đô Rangoon (Yangon).

Nơi kết tập Tam tạng Kinh điển lần thứ 6

Chủ tọa: Ngài Nyungan Sayadaw được đại hội suy tôn làm vị chủ tọa.

Người bảo trợ: Thủ tướng U Nu của chính phủ Miến Điện tài trợ chi phí cho cuộc kết tập Kinh điển kỳ này.

c. Phương pháp kết tập

Trong kỳ kết tập này, các Ngài căn cứ theo hình thức kỳ kết tập thứ nhất tại Ấn Độ. Ngài Mahasi Sayadaw được đại hội bầu là vị chất vấn những vấn đề Tam tạng chú giải, còn Ngài Bhadanta Vicittasāra Bhivamsa sẽ đáp những câu hỏi của Ngài Mahasi. Trong lúc hỏi đáp Tam tạng chú giải như vậy thì Ngài chủ tọa và 2500 vị Tỳ kheo lắng nghe, nếu không đồng ý thì lên tiếng. Đặc biệt Ngài chủ tọa là vị làu thông Tam tạng. Ngôn ngữ sử dụng trong đại hội gồm có 3 thứ tiếng: Pāḷi, Miến Điện, và Anh ngữ.

Trong kỳ kết tập Tam tạng lần thứ sáu này, đại hội sử dụng 729 phiến đá khắc Tam tạng và 1774 phiến đá cẩm thạch khắc chú giải của kỳ kết tập thứ 5 làm căn cứ. Đồng thời các bản kinh cổ của Tích Lan, Thái Lan, Cao Miên và Hiệp hội Thánh điển Pāḷi ở Luân Đôn được đem ra nghiên cứu, so sánh và hiệu đính. Sau khi đại hội hoàn mãn, Giáo hội Tăng già Miến Điện cho in ra để phổ biến, tổng cộng là 45 cuốn chánh tạng và 92 cuốn chú giải. Lần kết tập này có mời đại diện tám quốc gia Phật giáo Nam truyền đến tham dự, trong đó có đoán Việt Nam. Phái đoàn Việt Nam do HT. Bửu Chơn tăng Thống Giáo hội Tăng già Nguyên Thủy Việt Nam làm trưởng đoàn.

Bài 03: Chín Phái Đoàn Truyền Giáo Của Đại Đế Ashoka

Sau khi thanh lọc giáo hội Tăng già và đại hội kết tập kinh điển kì III ra đời, vua Ashoka muôn cho tư tưởng Phật giáo truyền bá sâu rộng vào các quốc gia lân cận và để duy trì tinh hoa của Phật pháp về sau nên vua kết hợp với những vị A La Hán bàn kế hoạch hoằng dương chánh pháp. Phương án của vua được chư vị A La Hán hoan hỷ đặc biệt là Trưởng lão Mục Kiền Liên Đế Tu (Moggaliputta Tissa). Chẳng bao lâu thì hoài bão của vua và chư vị A La Hán được thực thi, thế là có chín phái đoàn bắt đầu lên đường truyền bá chánh pháp của Đức Phật Gautama.

Phái đoàn thứ nhất:

Các Ngài như Mahinda, Ittiya uttiya, Sambala, Bhaddasàla và Sa di Sumana nhận trọng trách đi truyền giáo ở Tích Lan (Lankà Lankàdìpa, Lankàtala). Theo truyền thuyết ghi chép trong Bản phụ lục tác phẩm - Mahāvaṃsa và chú giải luật tạng (Samantapàsàdikà), Tích Lan tuy là một nước nhỏ nhưng rất quan trọng trong việc duy trì chánh pháp của Đức Phật Gautama và đồng thời nó còn có sự gắn bó, liên hệ đến ba vị Phật tổ trong quá khứ.¹⁰

Địa danh hòn đảo Tích Lan vào thời ba vị Phật quá khứ có tên gọi là thành phố thủ đô và vị vua trị vì khác nhau. Vào thời Đức Phật Kasusandha hòn đảo được gọi là Ojadìpa, đức vua là Abhaya, thủ đô là Abhayapura và Mahàmeghavana, Mahàtittha. Thời Đức Phật Konàgamana, hòn đảo được gọi là Varadìpa, thủ đô là Vađđhamàna, đức vua tên là Samiddha và công viên tên là Mahànoma. Thời Đức Phật Kassapa, người ta gọi hòn đảo là Maịdadìpa, tên đức vua là Jayanta, thủ đô là Visàlà và có công viên tên là Mahàsàgara.

Ngoài ra Mahàmeghavana cổ có nét nổi bật tự nhiên, nửa của Tích Lan ngày nay là đỉnh núi Sumanakùta, nơi đó Đức Phật Gautama còn để lại dấu chân của Ngài. Lúc còn sinh tiền Đức Phật Gautama 3 lần đến viếng xứ sở này trong khi đó 3 vị Phật tổ quá khứ đến một lần.

Lần thứ nhất vào tháng thứ 9 sau khi Ngài thành đạo, lý do Ngài đến là nhận thấy xứ Tích Lan sau này là một xứ sở mà giáo lý của Ngài thịnh hành và phát triển. Nhưng hiện tại nơi đây Dạ xoa (Yakkha) và A tu la (Asura) quá nhiều cho nên Ngài đến để làm thanh tịnh hóa xứ sở này để sau này đệ tử của Ngài tiện bề truyền đạo.

Lần thứ hai, vào năm thứ năm sau khi Ngài thành Phật. Lý do Ngài đến kỳ này là để giải hòa dòng họ Long Vương và đồng thời Ngài chuyển hóa chúng an trú chánh pháp có niềm tin nơi Tam bảo.

Lần thứ ba, vào năm thứ tám sau khi Ngài thành đạo, lần này Ngài cùng đi với 500 vị Tỳ khưu. Lý do đi lần này là do Long Vương cung thỉnh Ngài và Chư Tăng đến trú xứ của họ để thọ trai, và lần viếng thăm này Ngài có lưu lại dấu chân trên núi mà ngày nay vẫn còn.

Phái đoàn Ngài Mahinda sang Tích Lan truyền bá có tài liệu nói các Ngài đi bằng thuyền theo các nhà thương buôn, nhưng theo Bản phụ lục tác phẩm - Mahāvaṃsa thì các Ngài di chuyển bằng thần thông đến xứ sở này vào thời vua Devanaưpiyatissa cai trị. Vua Ashoka vốn có tình thân nên phái đoàn Ngài Mahinda đến Tích Lan, vua đón rất long trọng vì vua biết Mahinda là hoàng tử của vua Ashoka.

Sở dĩ vua đón long trọng là nhằm để tạo thêm tình thân với vua Ashoka và kính trọng thán phục Ngài Mahinda. Vua nghĩ Mahinda là một vị hoàng tử từng sống trong cung hoàng điện ngọc mà dám bỏ tất cả để xuất gia sống cuộc đời vô gia cư chắc chắn đây cũng là một con người phi phàm hoặc trong giáo pháp của Phật có nhiều điều nhiệm mầu nên mới thu hút hoàng tử như vậy. Chính vì vua nghĩ như thế, nên niềm tin đối với phái đoàn Ngài Mahinda lại càng sâu sắc và vua hi vọng gần gũi Ngài Trưởng lão đây là một đại duyên để vua tìm hiểu đạo Phật.

Sau khi gặp nhau chào hỏi thân thiện, Trưởng lão Mahinda bắt đầu giảng đạo, thuyết pháp cho vua và những vị hoàng thân nghe về đề tài kinh tượng Tích Dụ Tiểu Kinh (Cu la hatthipà dù pamasuttanta). Khi chấm dứt thời pháp vua và nhiều tùy tùng quy y Tam-Bảo. Vua hứa từ nay về sau sẽ ủng hộ hết mình cho công việc phát huy Phật giáo tại Lankà.

Phái đoàn thứ hai:

Ngài Majjhantika nhận trách nhiệm đi truyền giáo ở xứ Gandhàra và Kasmìra. Ngài là một vị A La Hán. Kỳ kết tập kinh điển lần thứ ba Ngài cũng là thành viên ưu tú tham dự. Gandhàra dường như bao gồm cả Kasmìra, hai quốc gia này luôn luôn được nói đến như là Kasmìra- Gandhàra. Nay nước này gọi là Pakistan.

Thời Đức Phật còn sinh tiền, nước này có thủ đô quen thuộc mà chúng ta đọc kinh điển Phật hay gặp đó là thủ đô Takkasilà, nơi đây nổi tiếng là có trung tâm học đường đào tạo nhân tài cho quốc gia. Nhà vua cai trị thời đó là Pukkusàti. Ông ta và vua Binbisàra của nước Magadha ngoại giao nhau rất thân thiện. Nhờ ngoại giao tốt nên khi Phật Pháp Tăng ra đời vua nước Magadha gởi cho bạn mình một bức thư báo tin rằng có Phật Pháp Tăng xuất hiện trên thế gian. Khi hay tin này ông quyết định làm đệ tử của Đức Phật và ông tự bỏ ngai vàng đi đến Sàvatthi để gặp Đức Phật xin Ngài sống đời phạm hạnh.

Lúc Ngài Đại đức Majjhantika đến hoằng pháp ở xứ này thì dân chúng của nước Gandhàra đang bị khủng hoảng về thiên tai như bão lụt, hạn hán, thất mùa. Sở dĩ có sự thiên tai này là do vua Rồng Aravàla gây ra cho dân chúng. Ngài Trưởng lão biết được chuyện này nên dùng thần thông hóa giải mọi phép thuật. Trước khi hóa giải phép thuật, là một cuộc so tài thần thông giữa một vị sa môn và vua Rồng. Cuối cùng vua Rồng biết thần thông của mình không thể nào sánh bằng vị sa môn này cho nên cơn giận dữ và lòng ngã mạn của nó bắt đầu từ từ lắng dịu, hướng tâm về vị sa môn khả kính. Ngài Trưởng lão bắt đầu thuyết pháp cho vua Rồng và tùy tùng của ông ta qua bài kinh Xà Dụ (Asìvisùpamà). Cuối bài pháp vua Rồng cùng với tùy tùng của ông, dạ xoa Pandaka và vợ của dạ xoa là Hàrita qui y Tam-Bảo và họ hứa với Ngài Trưởng lão trọn đời hộ trì Tam-Bảo.

Sau khi tế độ được vua Rồng, nước Gandhàra dân chúng sống an lành. Ngài bắt đầu công việc hoằng pháp độ sanh, chắc chắn Ngài sẽ thành công vì lúc bấy giờ lòng ái mộ và kính trọng của người dân đối với Ngài tuyệt đối, đồng thời với phong cách là một vị A La Hán nên chẳng bao lâu có rất nhiều thanh niên thiếu nữ từ bỏ gia đình xuất gia theo Ngài. Theo Bản phụ lục tác phẩm - Mahāvaṃsa thì có 100.000 người xuất gia, thế là Kasmìra và Gandhàra có một đội ngũ Tăng già đông đảo và mạnh mẽ để xiển dương chánh pháp của Đức Phật.

Phái đoàn thứ ba:

Do Trưởng lão Mahàdeva nhận trách nhiệm đi truyền giáo ở xứ Mahisamaịđala. Trưởng lão cũng là một thành viên xuất sắc trong kỳ kết tập kinh điển lần thứ ba. Địa danh Mahisamaịđala chưa thấy tài liệu nào nói rõ về địa danh này nhưng có thể là vùng hạ lưu sông Godhàvarì mà nay gọi nó là Mysore. Sông Godhàvarì ở Dakkhinàpatha¹¹ mà nó tạo nên biên giới miền Nam.

Vào thời Đức Phật, đức vua Alaka và vua Assaka đã định cư ở bờ sông phía bắc và họ cai trị người dân sống nơi hẻo lánh ở Bàvarì. Theo chú giải Sutta Nipàta có nói rằng gần nơi này thì dòng sông Godhàvarì phân chia làm hai nhánh, nó tạo thành một hòn đảo có chu vi 3 dặm và hòn đảo là một khu rừng dày đặc, người ta gọi nó là Kapiỉỉhavana. Nơi hẻo lánh của người dân xứ Bàvarì chiếm một vùng năm dặm. Trong quá khứ khu vực này đã từng là nơi trú xứ của những nhà hiền triết như Sarabhanga.¹² Theo chú giải tăng Chi Bộ kinh nơi hẻo lánh của Bàvarì là eo dòng sông (Godhàvarivamke). Sông Godhàvarà là một trong những dòng sông linh thiêng nhất ở miền nam Ấn Độ.

Trong cuốn biến niên sử Tích Lan có nói đến việc truyền bá phật lực của Ngài Đại đức Mahàdeva tại xứ Mahisamandala khá thành công. Bài pháp đầu tiên mà Ngài thuyết tại xứ này là bài Thiên Xứ kinh (Devadùtasuttanta), sau bài pháp hơn 40 ngàn người qui y Tam-Bảo và khoảng 40 ngàn người xuất gia sống đời phạm hạnh.

Phái đoàn thứ tư:

Do Ngài Trưởng lão Rakkhita nhận trách nhiệm truyền giáo ở xứ Vanavàsa. Địa danh Vanavàsa là một quận, có lẽ là miền bắc Kanara ở miền nam Ấn Độ.

Theo Bản phụ lục tác phẩm - Mahāvaṃsa (Đại Vương Thống Sử)¹³ thì Ngài Trưởng lão đến xứ này bằng thần thông. Khi đến Ngài đứng giữa không trung thuyết pháp cho người dân xứ này nghe về bài kinh Anamatagga Samyutta; sau bài pháp có 60 ngàn người qui y Tam-Bảo, ba mươi bảy ngàn người xuất gia từ bỏ gia đình và có 500 ngôi chùa được xây dựng cho Tăng chúng cư ngụ. Thế là giáo hội Tăng già được thành lập trên xứ sở này.

Phái đoàn thứ năm:

Do Ngài Trưởng lão Yonaka Dhammarakkhita nhận trách nhiệm truyền bá chánh pháp của Đức Phật tổ Gautama ở xứ Aparantaka. Ngài sinh ra và lớn lên ở Hy Lạp, có duyên lành với chánh pháp và được xuất gia, sau đó tu tập tinh chuyên và cuối cùng đắc chứng A La Hán. Ngài cũng là một thành viên được tham dự đại hội kết tập kinh điển lần thứ ba do vua Asoka bảo trợ, cũng chính đại hội gởi Ngài đi hoằng pháp ở xứ Aparantaka mà nay gọi là thành phố Bombay của Ấn Độ. Địa danh Aparantaka là quốc gia bao gồm cả lãnh thổ miền bắc của nước Gujarāt, Kāthiāwar, Kachch và Sindh, miền tây của nước Ràjaputana, Cutch, Gujarat và một phần nối liền bờ biển trên miền hạ lưu của sông Narmadā. Vào thời kỳ Đức Phật, địa danh này được người ta biết đến là Aparàta.

Người ta nói rằng lúc Mandhātā đem bốn người thiếu nữ đức hạnh và ba châu lục khác nhau đến Jambudìpa và sống ở đây. Khi vua băng hà chính những người này không thể trở về được và xin phép thừa tướng của vua cho phép mình định cư ở Jambudìpa. Thừa tướng đồng ý và việc định cư của những ai đến từ Aparagoyāna, đó là lý do có địa danh Aparānta này.

Thời pháp đầu tiên mà Trưởng lão thuyết ở xứ này là bài kinh Hỏa ẩn dụ kinh (Aggikkhandhopama-Sutta), sau thời pháp có rất nhiều thanh niên thiếu nữ xuất gia tu tập. Theo Bản phụ lục tác phẩm - Mahāvaṃsa có khoảng một ngàn người trong đó có cả con trai, con gái của những gia đình quí tộc.

Phái đoàn thứ sáu:

Do Trưởng lão Mahàrakkhita nhận trách nhiệm đi hoằng dương chánh pháp tại Trung Á, miền bắc Iran và ngôn ngữ Pāḷi gọi xứ này là Yonaka. Địa danh Yonaka thời kỳ vua Milinda thủ đô của nó là Sàgala. Người ta nói rằng buổi lễ xây dựng đại bảo tháp (Mahàthùpa) có ba chục ngàn Tỳ khưu đến tham dự, dưới quyền chủ tọa của Trưởng lão Yonamahàdhammarakkhita, Ngài đến từ Alasandà ở nước Yona.

Hẳn nhiên Alasandàlà trụ sở của Chư Tăng Phật giáo thời đó. Nói chung, Alasandàdo vua Macedonian (Alexander) đồng hóa ở nước Paropanisadae gần Kàbul. Trong kinh Assalàyana, nước Yona và Kamboja được nói đến như là những địa danh mà trong xã hội chỉ có hai tầng lớp, đó là chủ và tớ, và chủ bỗng nhiên biến thành tớ. Theo chú giải Trung bộ kinh tập hai, 784 có giải thích điều này như sau: vì giai cấp Bà la môn đi đến đó và chết cho nên trẻ con của họ kết bạn với giai cấp tôi tớ, do đó chủ biến thành tớ.

Theo Bản phụ lục tác phẩm - Mahāvaṃsa có đề cập đến sự truyền bá thành công của Ngài Trưởng lão tại xứ sở này, thời pháp đầu tiên Ngài thuyết tại đây mang tựa đề là Kàlakàràmasuttanta, sau thời pháp có một trăm bảy chục ngàn người chứng đắc đạo quả và mười ngàn người xin xuất gia sống cuộc đời vô gia đình.

Phái đoàn thứ bảy:

Do Trưởng lão Majjhima, Kassapagotta, Mùlakadeva, Durabhissara và Trưởng lão Deva Sahadeva nhận trách nhiệm truyền bá chánh pháp ở khu vực Himālaya.

Địa danh Himālaya có nhiều tên gọi khác nhau: Himavā, Himācala, Himavanta v.v. nhưng tên gọi phổ thông là Himālaya (tức là nơi có nhiều tuyết). Nó là một trong bảy dãy núi bao quanh Gradhamādana.¹⁴ Diện tích khoảng 300 ngàn dặm, có đến 84 ngàn đỉnh núi, đỉnh cao nhất là 500 do tuần (Yojanas) tương đương với 8.000 km. Ở trong Himavā có bảy cái hồ nước lớn, mỗi cái có chiều dài, ngang, sâu khoảng 50 dặm, tên bảy cái hồ đó là Anotatta, Kaịịamuịđa, Rathakāra, Chaddanta, Kunāla, Mandākinìvā Sìhappapātaka. Những cái hồ này ánh nắng mặt trời không bao giờ đốt nóng. Nước từ Himavā chảy vào 500 dòng sông. Nhưng theo chú giải Suttanipata và Milindapaĩha thì chỉ có 10 dòng sông nhận nước trực tiếp từ Himavā còn những dòng sông khác thì nhận nước gián tiếp. Mười con sông đó là Gaíga, Yamunā, Aciravatì, Sarabhù, Mahì, Sindhu, Sarrassatì, Vettavatì, Vìtaưsā và Candabhāgā.

Trong Túc sanh truyện (Jātaka) Himavā được đề cập đến như là một nơi trú ngụ của các vị đạo sĩ khi bỏ đời sống thế tục. Ở đây có nhiều rừng già rất thích hợp cho ẩn sĩ. Trong chú giải tiểu bộ kinh Sutta Nipata có nói đến là trong Himavà có một đỉnh núi được đặt tên là Mahàpapāta, nơi Đức Phật độc giác viên tịch (Pacceka Buddha). Chú giải Tương ứng bộ kinh, III. 120; cf.s.v.63 nói rằng loài rồng (Nāgas) đi đến núi Himavā để sanh con. Chú giải Trưởng lão Tăng kệ II.138 có nói đến một lần Trưởng lão Sìvalì từ Savatthi đi đến núi này cùng với 500 người bạn đồng tu và cuộc hành trình này làm mất thời gian chư vị khoảng 8 ngày.

Tài liệu Bản phụ lục tác phẩm - Mahāvaṃsa XII.41 ghi nhận rằng xung quanh nước Himavā năm vị Trưởng lão thuộc phái đoàn vua Ashoka đi đến đây hoằng pháp. Thời pháp đầu tiên phái đoàn thuyết ở xứ sở này là bài Kinh chuyển pháp luân (Dhammacakkappavatthanva sutta), sau bài kinh có đa số dân chúng phát khởi lòng tịnh tín, 5 vị Trưởng lão này thuyết giảng 5 vương quốc và mỗi vương quốc, người xuất gia theo đạo Phật khoảng 100 ngàn người.

Phái đoàn thứ tám:

Do hai Trưởng lão Sona và Uttara nhận trách nhiệm đi hoằng pháp ở xứ Suvannahhùmi. Về địa danh Suvannahhùmi hiện nay các học giả đang bàn cãi nhau chưa nhất quán. Sử liệu Thái Lan, Campuchia, Myanmar v.v. cho rằng phái đoàn thứ tám của vua Ashoka có truyền giáo đến đất nước họ. Như vậy Suvannahhùmi có lẽ là một quốc gia rộng lớn.

Khi các vị Trưởng lão đến truyền bá đạo Phật ở đây thì lúc đó trong cung điện vua thường xuyên các hoàng tử sinh ra đều bị nữ Dạ Xoa biển ăn thịt. Cho nên sự hiện diện của nhị vị trùng hợp ngày sinh của hoàng tử. Lúc đầu dân chúng nghĩ rằng những người này là bạn của nữ Dạ Xoa và họ dùng vũ khí định giết các Ngài. Các Trưởng lão nói chúng tôi là những sa môn chân chính tại sao các vị có ý định xấu như vậy. Biết rõ mọi việc nhị vị Trưởng lão liền dùng thần thông cảm hóa Dạ Xoa, sau khi cảm hóa xong vua và dân chúng vô cùng hoan hỷ. Lúc ấy mọi người đang tín thành nhị vị Trưởng lão nên các Ngài bắt đầu thuyết pháp cho vua và dân chúng nghe qua bài kinh Phạm Võng (Brahma Jālasutta) thuộc tạng Pāḷi, Trường bộ kinh.

Sau bài giảng có 60.000 người qui y Tam-Bảo và 3.500 nam nữ con gia đình quý tộc xuất gia làm sa môn. Từ đó về sau nếu có hoàng tử nào sanh ra vua đều đặt tên là Sonuttara.

Phái đoàn thứ chín:

Do Trưởng lão Mahādhammarakkhita lãnh trách nhiệm truyền giáo ở Mahāraỉthi. Về địa danh này các học giả nhận dạng là xứ Marāthì mà có lẽ ngày nay là phía đông bắc của thành phố Bombay - Ấn Độ.

Trưởng lão Mahādhammarakkhita là một vị cao tăng đức hạnh có thần lực phi phàm. Chính vì thế khi Ngài đến xứ sở này dân chúng vô cùng ái mộ và theo Ngài học tập giáo lý của Đức Phật.

Thời pháp đầu tiên Ngài thuyết ở đây là kinh Bổn Sanh (Jātaka). Bổn sanh kinh là những câu chuyện tiền thân của Đức Phật, kể lại tiền kiếp khi Ngài còn là vị Bồ tát đang thực hành kinh pháp độ. Kinh này nằm trong Tiểu bộ kinh (Khuddaka Nikāya), thuộc tập thứ 10 trong 15 tập. Nó có giá trị luân lý, đạo đức và tấm gương giác ngộ rất cao của Bồ Tát tiền thân Đức Phật Gautama. Do đó, sau thời giảng dân chúng hoan hỷ tín thọ lời dạy của Trưởng lão, có 84.000 người chứng đắc đạo quả trong thời giảng đó và có 30.000 người xin xuất gia nhập tăng đoàn.

Để tri ân tâm đức của Đại Đế Ashoka trong việc giữ gìn và phát triển Đạo Phật, chùa Đại Lộc (Ấn Độ), hệ thống Phật giáo Nam Tông Kinh ở Hải ngoại đã cho tôn trí biểu tượng - Tượng đài Đại Đế Ashoka trong khuôn viên chùa năm năm 2016. Chùa Đại Lộc do TT. TS. Tường Quang làm trụ trì và TT. TS. Thiện Minh làm viện chủ.

Lễ khánh thành biểu tượng - Tượng đài Đại đế Ashoka tại chùa Đại Lộc Ấn Độ (Thuộc hệ thống chùa Nam Tông Kinh ở nước ngoài)

Bài 04: Sự truyền thừa và phát triển của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda qua các quốc gia Nam Á và Đông Nam Á

1. Phật giáo Tích Lan (Sri Lanka)

Người truyền đạo đến đảo này lần đầu tiên là Trưởng lão Mahinda (vào thế kỷ thứ 3 trước CN). Đương thời vua nước Tích Lan là Devanampiya - Tissa, rất mộ đạo, thường xuyên xây chùa, gìn giữ Pháp nhằm tôn thờ Xá Lợi và đào tạo Tăng tài. Không bao lâu, Phật giáo được lưu truyền rộng rãi từ thành thị đến nông thôn, từ vua chúa đến thường dân lao động, tất cả đều coi trọng và suy tôn giáo lý Phật giáo.

Tuy Phật giáo Tích Lan cũng có lúc thịnh, lúc suy theo thời gian, theo từng thời đại vua chúa cai trị. Dẫu vậy, điều đáng trân trọng của Phật giáo Tích Lan mà chúng ta khó có thể bỏ qua khi nhắc đến dòng chảy lịch sử ở đây là Hội Phật giáo Thế giới (W.F.B) được thành lập tại Thủ đô Colombo vào tháng 5 năm 1950, gồm đại diện các đại biểu đến từ 29 quốc gia trên thế giới. Hội Quán Thanh niên Phật giáo cũng được thành lập tại Thủ đô Colombo hai ngày sau đó từ ngày 26 đến ngày 30/5/1950, gồm 127 đại biểu các nước. Hội nghị quyết định:

1/ Lấy lá cờ 5 màu sử dụng chung cho các nước Phật giáo trên thế giới, đồng thời bản hiến chương Phật giáo thế giới ra đời.

2/ Từ đây các nước Phật giáo bị gán là Tiểu Thừa đều phải được gọi lại là Phật giáo Nguyên Thủy (Theravāda).

3/ Đại Hội Nghị cứ 2 năm họp 1 lần, lần thứ 2 họp tại Nhật Bản 5 tháng 9/1996.¹⁵ Theo thống kê năm 1996, nước Tích Lan có diện Tích, dân số như sau:

Diện tích: 65,610 km2

Dân số: 20,277,597 (57th) (2012)

Thủ đô: Colombo

Tín đồ theo Phật giáo: 70.2%

Điểm ưu việt của Phật giáo Tích Lan là mặc dù có nhiều sự thịnh suy và bị cai trị nhưng sắc thái của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda vẫn không thay đổi.

2. Phật giáo Miến Điện (Myanmar)

Về niên đại, Phật giáo Miến Điện được du nhập khi nào không rõ. Nhưng theo đạo sử (Dipavamsa) thì truyền vào dưới triều đại vua Ashoka , tức là 1 trong 9 phái đoàn vua Asoka phái đi.

Phật giáo Miến Điện, nếu đem so sánh với Phật giáo Tích Lan thì có nhiều sắc thái hơn:

1/ “Công cuộc” nghiên cứu về Abhidhamma rất thịnh hành và đã kết tập kinh điển lần thứ 6, năm 1956 tại Thủ Đô Yangon, đồng thời cách đó 100 năm ngược dòng thời gian cũng kết tập kinh điển lấn thứ 5 tại Mandaya thủ đô của miền Bắc Ấn Độ.

(Động kết tập Tam Tạng Kinh Điển)

2/ Rất chú trọng về công đức xây chùa tháp nên ngày nay tại Bagan còn lưu lại vô số tháp cổ.

3/ con trai 15, 16 tuổi trong nước, ai ai cũng trải qua một thời gian xuất gia tu học ở chùa, rồi hoàn tục như một nghĩa vụ tinh thần. Nếu ai tình nguyện xuất gia suốt đời thì thọ giới Tỳ khưu giới.

4/ Các Tăng sĩ đóng vai trò chỉ đạo về mặt tinh thần trong xã hội. Mỗi tu viện là một trường học, mỗi vị Tăng là một thầy giáo. Ngoài ra Phật giáo Miến Điện cũng rất chú trọng đến công tác từ thiện xã hội.¹⁶

Diện Tích: 676,578 km2

Dân số: 51,486,253 (25th) (2014)

Thủ đô: Yangon

Tín đồ theo đạo phật: 89%

3. Phật giáo Thái Lan (Thailand)

Có ba nguồn sử liệu nói đến thời kỳ du nhập Phật giáo vào nước Thái Lan:

1/ Vào thế kỷ 3, vua Ashoka gởi phái đoàn truyền đạo đến Thái Lan.

2/ Do kế nghiệp của vương triều Sukhotai là vương triều Ayuthia (1407 - 1767) dân Thái tin theo giáo lý Phật giáo Nguyên Thủy và Phật giáo du nhập từ Miến Điện.¹⁷

3/ Đời Siri Siriyavamsa Rama năm 1361 Tây lịch vua phái sứ thần đến Tích Lan để thỉnh cầu giáo lý chính thống Phật giáo Nguyên Thủy thuộc “Đại Tự Phái” và suy tôn Phật giáo làm quốc gia.

Phật giáo Thái Lan trên phương diện giáp lý giống như Tích Lan, Miến Điện cùng chung giáo lý “Phật giáo Nguyên Thủy” nhưng về hình thức thì phong phú và đa dạng hơn:

1/ Phật giáo là quốc giáo: theo hiến pháp Thái Lan nhân dân tự do tín ngưỡng, nhưng đấng quốc vương phải là tín đồ Phật giáo. Nghi lễ công cộng và riêng tư điều nghi thức Phật giáo. Chùa là các trường quốc dân sự quan hệ giữa quốc gia, quốc dân và Phật giáo không bao giờ xa cách.

2/ Trường học đều dạy tiếng Pāḷi. Nhà vua rất ưa chuộng sự nghiệp xuất bản Đại tạng để truyền bá Phật giáo.

3/ Con trai trong nước ở tuổi thanh niên, ai ai cũng phải vào chùa tu một thời gian.

Diện tích: 513,120 km2

Dân số: 67,959,000 (20th) (2015)

Thủ đô: Bangkok

Tín đồ theo Phật giáo: 93.2%

4. Phật giáo Lào (Laos)

Niên đại 1897, Phật lịch 1353, thời kỳ vua Phà Ngùm, theo lời yêu cầu của Hoàng hậu, Ông đã gửi bức quốc thư, lễ vật, châu báu, cử phái đoàn mang hiến dâng cho bố vợ ở Vương quốc Campuchia. Yêu cầu vua cha thỉnh các bậc cao Tăng Đại đức đem Phật giáo du nhập vào xứ Lào. Vương quốc Campuchia vui mừng hoan hỉ cung thỉnh Maha Basama và 20 vị Trưởng lão cùng 20 vị Tỳ khưu sang Lào để truyền bá chánh pháp.¹⁸

Phật giáo Lào về mặt giáo lý cũng tương tự như Tích Lan, Miến Điện. Nước Lào lấy Phật giáo làm quốc giáo cho đến ngày nay.

Trong hiến pháp:

Điều thứ 7: Phật giáo là quốc giáo, vua phải có trách nhiệm và bảo vệ.

Điều thứ 8: Vua là người tối cao trong nước, thân thể vua là thần thánh, không thể xâm phạm, nhưng vua phải là Phật tử thuần thành.

Diện tích: 237,955 km2

Dân số: 6,803,699 (104th) (2014)

Thủ đô: Vientiane

Tín đồ theo Phật giáo: 67%

5. Phật giáo Campuchia (Cambodia)

Ở thời xa xưa, nước Campuchia gọi là Phù Nam (Phnom bhnam). Do đó, Phật giáo đến đây vào thế kỷ thứ 6, nước Phù Nam đổi thành Chân Lạp. Tới thế kỷ 8 lại chia ra lục Chân Lạp và Thủy Chân Lạp. Đầu thế kỷ 9 thì vua Jayavarman trở thành Hoàng đế của nước Chân Lạp.

Đầu thế kỷ thứ 10 do vua Suryavarman nhị thế khởi sáng, đến thế kỷ 13, ở đời vua Javyavarman mới hoàn thành công trình kiến trúc vĩ đại, đó là Angkor - Thom và Angkor - Wat. Thời điểm này cũng đánh dấu thời vàng son của Phật giáo.

Phật giáo Campuchia hiện nay không phải là Phật giáo ở thế kỷ thứ 13 trở về trước, vì thời đó Phật giáo Campuchia pha trộn giữa Đại chúng bộ, Phật giáo Nguyên Thủy và ít nhiều màu sắc ngoại bộ khác. Phật giáo Nguyên Thủy được truyền thuần túy từ TháiLan khoảng thế kỷ thứ 14 và duy trì đến nay¹⁹ Phật giáo Campuchia cũng lấy Phật giáo làm quốc giáo.

Diện tích: 181,035 km2

Dân số: 15,957,223(65th) (2016)

Thủ Đô: Phnom Penh

Tín đồ Phật giáo: 95%

6. Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda Việt Nam (PG Nam Tông Việt Nam)

Phật giáo Theravāda đã đến Việt Nam từ rất lâu đời. Chúng ta có thể tìm hiểu những giai đoạn sau:

1. Sử liệu các xứ thuộc bán đảo Đông Dương như Miến Điện, Tích Lan, Campuchia và Việt Nam đều đã ghi nhận phái đoàn truyền đạo Uttara và Sona có đến xứ họ. Riêng ở Việt Nam hai phái đoàn này có đến Miền Nam và Miền Bắc Việt Nam. Sử liệu thời nhà Tống ghi nhận có bảo tháp đời vua Ashoka được dựng ở Nêlê (Giao châu Việt Nam); Nhà sử học Lê Mạnh Thát nhận diện là Đồ Sơn hiện nay. Một số thầy ở chùa Dư Hàng Hải Phòng hiện nay (Hòa thượng Thích Thanh Tùng) cũng khẳng định là đã phát hiện trên ngọn đồi ở Đồ Sơn một nền Tháp rất cổ, tin rằng là tháp của phái đoàn Uttora và Sona.

2. Ở Miền Nam Việt Nam, như Tỉnh Kiên Giang, Trà Vinh, Sóc Trăng những ngôi chùa Khmer tu theo Phật giáo Nam Tông (Theravāda) đã có mặt trước khoảng thế kỷ thứ 6, cũng có người Việt Nam tu theo Phật giáo này, lúc Phật giáo Nam Tông người Việt chưa truyền về.

3. Năm 1936, ngài Narada (Người Tích Lan) sang Việt Nam hoằng pháp, lúc đó Phật giáo Nam Tông chưa được người Việt biết đến. Ngài ngụ ở chùa Linh Sơn, cầu muối, Sài Gòn và ngài trồng cây Bồ Đề đầu tiên tại đây lấy giống từ Ấn Độ. Tháng 9 năm 1952, Ngài sang Việt Nam lần thứ 2, lần này Ngài có mang theo Xá Lợi. Trong chuyến này Ngài có cư ngụ tại chùa Kỳ Viên Bàn Cờ và tặng chùa Kỳ Viên một viên Xá Lợi đến nay vẫn còn tôn thờ. Từ đó về sau, Ngài thường xuyên đến Việt Nam, miền Trung, miền Bắc và miền Nam, nơi nào Ngài cũng lưu lại các kỷ niệm như tháp, Bồ Đề. Ngài có nhiều tác phẩm được dịch sang tiếng Việt, nổi tiếng nhất là quyển Đức Phật và phật pháp (The Buddha and His Teachings).

(Hòa thượng Narana 1898 - 1983)

Thấy nhân duyên đã đến, Năm 1939 Hòa thượng Hộ Tông cùng 2 vị Hòa thượng Việt Nam nữa là Thiện Luật và Huệ Nghiêm và một vị Hòa thượng người nước ngoài đem Phật giáo Nam Tông truyền về Việt Nam²⁰ ngôi chùa đầu tiên các vị Hòa thượng đặt chân đến là chùa Bửu Quang (Gò Dưa) nay tọa lạc tại 171/10 Quốc Lộ 1A, P Bình Chiểu, quận Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh. Chùa này do cụ cư sĩ Nguyễn Văn Hiểu và 2 người bạn của cụ là Văn Công Hương, Nguyễn Văn Quyến xây dựng. Thí chủ cúng dường đất ông bà Bùi Ngươn Hứa nơi đây các vị Hòa thượng tu Thiền và truyền bá giáo lý Nguyên Thủy cho người Việt Nam. Chỉ một thời gian ngắn mà nhiều cư sĩ đã phát tâm quy y Tam bảo và trở thành cận sự nam, cận sự nữ hộ pháp vô cùng đắc lực. Và từ đó, các chùa Phật giáo Nam Tông và giáo lý Nguyên Thủy đã có mặt trên 2 miền đất nước.

Chương 2: Phật Giáo Nam Tông Việt Nam

Bài 05: Lịch sử du nhập và các Trung tâm Hoằng pháp sơ khai của Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda Việt Nam

Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda khi truyền bá vào Việt Nam có tên gọi là Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda, hoặc Phật giáo Nam Tông Việt Nam. Phật giáo Nam Tông Việt Nam gồm hai hệ phái chính: Phật giáo Nam tông Khmer và Phật giáo Nam tông Kinh. Hai hệ phái cùng tồn tại và phát triển trong ngôi nhà chung Phật giáo Việt Nam, là hai bộ phận không thể tách rời. Do đó, khi nghiên cứu chuyên đề này, chúng ta đồng thời sẽ nghiên cứu song song quá trình du nhập và phát triển của cả hai hệ phái.

1. Lịch sử du nhập

1.1. Nam tông Khmer

Miền Nam Việt Nam xưa kia là lãnh thổ của vương quốc Phù Nam. Theo sử liệu của Trung Hoa, Vương quốc này thành lập khoảng thế kỷ 12 trước Công Nguyên, nhưng theo những nhà khảo cổ Tây phương dựa vào bia ký khắc trên đá, vách thành đá được tìm thấy dưới lòng đất thì quốc gia này lập quốc thế kỷ thứ 1 sau Công Nguyên.

Vương quốc Phù Nam bị Chân Lạp xâm chiếm và tiêu diệt vào cuối thế kỷ thứ 6. Trên bản đồ, Phù Nam không còn nữa. Trải qua bao năm tháng, Việt Nam, dưới triều Nguyễn, đã bảo hộ giúp Phù Nam chống nội loạn và ngoại chiến nên vua Chân Lạp nhượng một phần đất để đền ơn đáp nghĩa vào năm Đinh sửu (1759).²¹

Từ khi lập quốc đến thế kỷ thứ 6 sau Tây lịch do các vua chúa Phù Nam cai trị. Từ thế kỷ thứ 6 đến năm 1759 là các triều đại của vua chân lạp. Năm Đinh Mẹo (1867) Pháp chiếm Miền Nam làm thuộc địa, để phân định hai quốc gia với lối cai trị khác nhau. Vị toàn quyền Pháp và Quốc vương Campuchia ấn định lằn ranh giữa hai nước đồng ký vào bản nghị định ngày 9/7/1870, do vậy Miền nam có mặt trên bản đồ thế giới dưới tên gọi do thực dân Pháp đặt ra Cochinchinne, gọi là Nam Kỳ.

Năm 1945, chế độ thực Dân Pháp sụp đổ, Việt Nam Cộng Hòa ra đời, danh từ Nam Kỳ đổi thành Miền Nam Việt Nam. Ngày 30/4/1975 chế độ Việt Nam Cộng Hòa không còn nữa, đất nước chúng ta thống nhất từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau. Người Việt gốc Khmer sống trong lãnh thổ Việt Nam cũng được hưởng quyền tự do bình đẳng như người Việt Nam.

Ngày nay, những nhà khảo cổ đã phát hiện những cổ vật, tháp, tượng Phật, thần ở Long An, Kiên Giang, Đồng Tháp Mười v.v. có niên đại 530, 400, 300 năm trước Công Nguyên.²² Điều đó, cho chúng ta thấy rằng những địa điểm trên đã có một nền văn hóa thật sự văn minh và phát triển.

Đồng thời trong Mahāvaṃsa, lịch sử truyền bá của Phật giáo thì cũng nhắc đến phái đoàn truyền giáo sang xứ Suvannabhùmi của vua Ashoka vào thế kỷ thứ III trước Công Nguyên do hai vị A La Hán Sona và Uttara lãnh đạo. Các nhà sử học thật khó khăn để thẩm định ranh giới của địa danh Suvannabhùmi này ở đâu? Nhưng đa số cho rằng cả vùng Đông Nam Á. Cụ thể hơn ông Aymonier cho rằng Phù Nam là Miền Nam Việt Nam hiện nay. Theo ông Abel Résumat, Phù Nam là Miền Bắc Việt Nam²³. Chính vì thế những quốc gia như Thái Lan, Miến Điện, Lào, Camphuchia và Việt Nam, lịch sử Phật giáo những quốc gia này đều có ghi nhận là vào thế kỷ thứ III trước Công Nguyên, phái đoàn vua Ashoka có truyền đạo đến đất nước của mình. Từ đó chúng ta có thể đưa ra những kết quả niên đại Phật giáo du nhập vào Miền Nam Việt Nam.

Tháp cổ 1300 tuổi của Đế Chế Phù Nam

Nếu địa danh Suvannabhùmi là tiền thân của đế quốc Phù Nam thì Phật giáo Nguyên Thủy Nam Tông đã có mặt tại Miền Nam Việt Nam vào thế kỷ thứ III trước Công Nguyên. Chẳng những Miền Nam mà còn cả Miền Bắc, Đồ Sơn - Hải Phòng theo tư liệu lịch sử Phật giáo Việt Nam của Lê Mạnh Thát dựa vào lịch sử Trung Quốc có ghi nhận là ở Mẫu Sơn thuộc Hải Phòng có chùa và tháp của phái đoàn vua Ashoka xây dựng. Bảo tháp đó đã tàn phế. Khoảng giữa thế kỷ thứ XI vua Lý Thánh Tông tiếp tục xây bảo tháp Tường Long trên nền tháp cũ và hiện nay bảo tháp đó cũng tàn phế. Theo Phật giáo Việt Việt Nam của Thích Đức Nghiệp có ghi lại trong Gia phả Họ Hoàng, hiện nay Ông Hoàng Gia Mỹ có giữ bài thơ Tháp Sơn Hoài Cổ. Nội dung bài thơ đề cập xuất xứ hai bảo tháp, một tháp vua Asoka, hai tháp vua Lý Thánh Tông.²⁴

Vương quốc Phù Nam xuất hiện vào thời nhà Châu ở Trung Hoa vào thế kỷ thứ 12 trước Dương lịch, vì có thuyết cho rằng xứ giả Phù Nam có gởi phái đoàn sang Trung Hoa. Nhưng thuyết này không được các sử gia thừa nhận, vì không có bằng chứng cụ thể. Vào thế kỷ thứ 1 sau Công Nguyên, vua Kaundinya cưới công chúa Thủy Tề Soma, có thuyết cho là cưới công chúa Lieou - Ye và lập nên đế quốc Phù Nam. Đời vua này chúng ta không thấy dấu vết Phật giáo. Nhưng đến đời vua Kaundinya Jayavarman, ông (lên ngôi năm nào không rõ nhưng băng hà 514), có gởi thiền sư Nagasena sang Trung Hoa cầu quân tiếp viện để chống lại quân Chiêm Thành (Lâm Ấp), bị vua Tàu từ chối. Theo lá sớ nhà vua trình lên Triều Đình Bắc Kinh thì Phật giáo Nguyên Thủy - Nam Tông rất thịnh hành ở Phù Nam. Đồng thời vua có gởi hai thiền sư tên Mandrasena và Sanghapala đến Trung Hoa dịch kinh Phật bằng Phạn ngữ.²⁵ Căn cứ nguồn sử liệu đó, chúng ta tin chắc rằng Phật giáo Nguyên Thủy đã có mặt ở Miền Nam Việt Nam chúng ta dưới triều vị vua này. Tên ba vị thiền sư trên, chúng ta nhận thấy là tiếng Pāḷi. Truyền thống Phật giáo Nguyên Thủy tên chư Tăng thường sử dụng tiếng Pāḷi. Có thể khẳng định rằng, thời kỳ vương quốc Phù Nam dưới triều vua Kaundinya Jayavarman Phật giáo Nguyên Thủy - Nam Tông rất thịnh hành.

Từ thế kỷ thứ 6 đến năm 1759 vương quốc Phù Nam do vua Chân Lạp cai trị. Theo lịch sử Camphuchia vào thế kỷ thứ 8 phân chia quốc gia thành hai: Thủy Chân Lạp và Lục Chân Lạp, Thủy Chân Lạp thuộc hướng Nam là Miền nam Việt Nam, Lục Chân Lạp hướng Bắc tức Camphuchia. Dân số người Việt gốc Khmer ở đây quá ít, đồng hoang cỏ dại. Theo thống kê của người Pháp, năm 1862 thì tổng số người Việt gốc Khmer 146.718 người, so với người Việt 1.732.316 người.²⁶ Trong 11 thế kỷ chiếm đất Phù Nam, vua Thủy Chân Lạp không có kế họach gì để phát triển vùng đất này, ngoại trừ xây ngôi bảo tháp ở Đồng Tháp Mười. Điều này cho thấy rằng Phật giáo thời đó vẫn có vị trí mạnh mẽ trong xã hội. Đất hoang, người dân ít mà xây dựng bảo tháp tôn giáo là một điều hiếm có. Thực ra Phật giáo Nguyên Thủy thời kỳ Phù Nam và thời kỳ Thủy Chân Lạp không có gì khác biệt, vì Phật giáo Nguyên Thủy chư tăng hành trì giáo pháp thống nhất nhau.

Chùa Samrông Ek ở tỉnh Trà Vinh, xây dựng vào năm 1642 (Phật lịch 1185)

Những ngôi chùa Nam Tông Khmer ở Miền Nam Việt Nam có niên đại nhiều thế kỷ qua và tồn tại đến hôm nay. Cụ thể là, chùa Samrông Ek ở tỉnh Trà Vinh, xây dựng vào năm 1642 (Phật lịch 1185), chùa Sanghamangala xây dựng hơn 600 năm.²⁷

Chùa Sanghamangala (Vũng Liêm, Vĩnh Long) xây dựng hơn 600 năm

1. 2. Lịch sử du nhập Nam Tông Kinh

Theo thời điểm cận đại, Phật giáo Nam Tông du nhập vào Việt Nam vào năm 1939 từ Campuchia, do phái đoàn truyền giáo của Hòa thượng Hộ Tông. Những vị trong phái đoàn: Hòa thượng Thiện Luật, Hòa thượng Huệ Nghiêm, Hòa thượng Hộ Tông.²⁸ Đây là những vị Hòa thượng có mặt đầu tiên tại Việt Nam để hoằng dương chánh pháp. Thời gian này Hòa thượng Bửu Chơn tu thiền ở Nam Vang, nhưng vào mùa an cư kiết hạ, ngài được nhóm Phật tử Nguyễn Văn Hiểu mời về Việt Nam nhập hạ và hoằng pháp.

Về phía cư sĩ, có cụ Nguyễn Văn Hiểu, Văng Công Hương và cụ Quyến là những phật tử có công đầu tiên tìm đất xây chùa để Chư Tăng có nơi hoằng pháp. Địa điểm quý Cụ tìm xây chùa đó là khu rừng nằm trong địa bàn Gò Dưa, Thủ Đức, chu vi khoảng hơn 2 mẫu Tây, thiên nhiên rất đẹp, phong cảnh rất u tịch, thật xứng với những vị chân tu sống đời phạm hạnh. Nguồn gốc đất ở đây là của ông bà Bùi Nguơn Hứa. Gia Đình của ông bà giàu có nên khi thấy nhóm cư sĩ của cụ Nguyễn Văn Hiểu tìm đất xây chùa để cúng dường Tam bảo, xúc động trước đạo tâm của nhóm cư sĩ nên ông bà bán toàn bộ khu đất đó cho Phật giáo Nguyên Thủy, với giá bán chỉ 1 đồng danh dự. Chùa được xây dựng với tên gọi là chùa Bửu Quang (Ratanaramsyarama).

Ngày 15 tháng 4 năm 1940, phái đoàn truyền giáo của HT. Hộ Tông và nhóm cư sĩ Nguyễn Văn Hiểu thỉnh đức vua Sãi Chuôn Nath và 30 vị Hòa thượng, Thượng tọa nguời Campuchia sang Việt Nam đến chùa Bửu Quang để thực hiện nghi thức kết giới Sīma theo truyền thống phật giáo nguyên thủy.²⁹ Trong đoàn có ba vị sư người Việt Nam: Hòa thượng Thiện Luật và Hòa thượng Huệ Nghiêm và Hòa thượng Hộ Tông, sau lễ kết giới Sīma Hòa thượng Huệ Nghiêm được chư tăng đề cử thuyết pháp để giải thích cho Phật tử hiểu về ý nghĩa buổi lễ Kết giới Sīma.

Năm 1945, phái đoàn truyền giáo Hộ Tông tiếp độ thiện nam Dương Văn Thêm và thành lập chùa Giác Quang tại Bình Đông - Chợ Lớn.³⁰ Thiện nam Dương Văn Thêm hoan hỷ với Phật giáo Nguyên Thủy và xuất gia với pháp danh Tỳ khưu Giác Quang. Ngài Giác Quang là một trong bảy vị chư tăng đệ đơn thành lập giáo hội Tăng già Nguyên Thủy Việt Nam vào năm 1957. Chùa Giác Quang là ngôi chùa thứ hai của Phật giáo Nguyên Thủy Nam Tông người Kinh. Ngài Giác Quang là vị trụ trì đầu tiên. Tại Đại Hùng Bửu Điện này đã đào tạo rất nhiều nhân tài cho Giáo hội Nguyên Thủy trước năm 1975 và sau năm 1975. Cụ thể là Hòa thượng Tịnh Tuệ, Hòa thượng Giác Nhân, Thượng tọa Giác Minh, Thượng tọa Tịnh Giác v.v.

Năm 1950, phái đoàn truyền giáo Hộ Tông và cụ Nguyễn Văn Hiểu thành lập chùa Kỳ Viên.³¹ Tại đây Quý ngài truyền bá chánh pháp một cách hữu hiệu và có kết quả. Nhờ vậy, tổng hội Cư sĩ và Giáo hội Tăng già Nguyên Thủy Việt Nam được thành lập tại chùa Kỳ Viên vào năm 1957. Chùa Kỳ Viên mặc nhiên trở thành trụ sở Trung ương của Tổng hội Cư sĩ và Giáo hội Tăng già Nguyên Thủy Việt Nam.

Nhờ phái đoàn truyền giáo của Hòa thượng Hộ Tông và nhóm cư sĩ Nguyễn văn Hiểu thành lập Tổng Hội và Giáo hội năm 1957, thế nên tồn tại cho đến ngày hôm nay. Hiện nay có khoảng 129 ngôi chùa, 600 Chư Tăng và 400 Ni trên toàn quốc.³²

2. Trung tâm Hoằng pháp sơ khai

2.1. Trung tâm Hoằng pháp Nam Tông Khmer

Vương quốc Phù Nam còn lại 3 tấm bia để chứng minh một thời vàng son nó đã đi qua: 2 tấm chạm hình thần Vishnu tìm thấy ở Việt Nam, 1 tấm chạm hình Phật tổ đào được ở Bati phía nam thành Camphuchia. Điều đó cho thấy Phật giáo và Ấn giáo cùng tồn tại song song với nhau. Vua Kaundinya Jayavarman gởi thiền sư Nagasena sang Trung Hoa cầu quân tiếp viện để chống

Chiêm Thành và bị từ chối. Vua cũng gởi hai thiền sư Mandrasena và Sanghapala sang Trung Hoa để dịch Kinh chữ Phạn hay việc kiến tạo ngôi bảo tháp Đồng Tháp Mười. Những sự kiện trên đủ chứng minh Phật giáo Nguyên Thủy đã phát triển từ rất lâu, rất sâu và rất mạnh. Chắc chắn, đã có nhiều trung tâm hoằng pháp của Phật giáo Nguyên Thủy ra đời thời điểm đó.

Tấm chạm hình Vishnu

Việc gởi thiền sư Nagasena sang Trung Hoa để cầu quân tiếp viện chống Chiêm Thành là dấu hiệu cho chúng ta thấy Phật giáo thời đó có khả năng là quốc giáo. Tại sao triều đình không chọn ai khác mà chọn thiền sư? Phải chăng thiền sư là quốc sư? Việc đại sự của quốc gia cử người đi ngoại giao mà cử thiền sư là một điều hiếm có. Sự kiện đó chẳng khác gì với Phật giáo Việt Nam của chúng ta thời Lý và thời Trần.

Nếu giáo hội phái hai thiền sư Mandrasena và Sanghapala sang Trung Hoa dịch Kinh là chuyện bình thường, nhưng ở đây vua phái đi. Điều đó cho chúng ta những suy nghĩ như sau: Phật giáo rất phổ thông thời đó, vua thành kính chư tăng thì người dân phải cúi đầu quy ngưỡng. Chắc chắn thời đó phải có trường lớp căn bản trong một thời gian khá dài để đào tạo những thiền sư này. Được như thế thì những vị này mới có kinh nghiệm kiến thức đời và đạo để được nhà vua tin tưởng giới thiệu sang nước bạn dịch Kinh.

Người Việt gốc Khmer ở Miền Nam Việt Nam chiếm số lượng rất khiêm tốn, thế nên việc kiến tạo ngôi bảo Tháp Đồng Tháp Mười là một điều khó thực thi. Như vậy, công trình này phải có sự tham gia bảo trợ của quốc vương. Chứng tỏ số lượng Tăng già và chùa chiền thời đó không quá ít. Những thành quả chư tăng hoằng pháp thời xưa như thế nên mới có những ngôi chùa có niên đại khá lâu trong cộng đồng người Việt gốc Khmer như Samrông Eùk, Sanghamanghala, v.v.

2.2 Trung tâm Hoằng Pháp Nam Tông Kinh

Những vị trong phái đoàn truyền giáo của Hoà Thượng Hộ Tông đều là những vị thiền sư, nên đời sống của các Ngài thích sống nơi thanh vắng, xa làng mạc đô thị để hành thiền. Buổi sáng các Ngài hay trì bình khất thực, buổi chiều hành thiền và giảng đạo cho phật tử có duyên lành với phật pháp. Hình thức trì bình khất thực cũng là một phương pháp hữu dụng trong việc hoằng pháp.

Đứng về mặt khách quan mà nói lối sống ẩn cư của quý Ngài cũng giới hạn mặt hoằng pháp, vì phật tử là thành phần trí thức, đa số đều ở thành thị.

Tuy nhiên nhờ uy tính và đức độ của Quý ngài nên tiếng lành đồn xa, giới trí thức thời đó đến quy y và làm đệ tử của quý Ngài rất đông. Đầu tiên chỉ có tổ đình Bửu Quang (Thủ Đức) là trung tâm hoằng pháp đầu tiên và sau đó chùa Giác Quang (Chợ Lớn), trụ sở Trung ương Kỳ Viên Tự (Quận 3), chùa Bửu Long (quận 9), Thích Ca Phật Đài (Vũng Tàu), chùa Tam Bảo (Đà Nẵng) chùa Phổ Minh (quận Gò Vấp), chùa Pháp Quang (Bình Thạnh) là những địa điểm quan trọng của quý Ngài để dạy thiền và hoằng pháp. Nhờ những địa điểm hoằng pháp đó mới giúp cho giới Phật tử hiểu Phật giáo Nguyên Thủy. Những vị pháp sư đầu tiên của Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam là: Hòa thượng Huệ Nghiêm, Thiện Luật, Hộ Tông, Bửu Chơn, Giới Nghiêm, Hộ Giác, pháp sư Thông kham v.v.

Một tượng Phật cổ được lưu giữ ở Việt Nam

Bài 06: Thành lập giáo hội

Chư Tăng Nam Tông Kinh (Huế) khất thực, hoằng hóa độ sinh

1. Nam tông Khmer

Đa số người Việt gốc Khmer tu theo Phật giáo Nguyên Thủy. Phong tục tập quán của xứ này là thanh niên trong đời phải có một lần xuất gia để đền ơn đáp nghĩa cha mẹ, do đó người xuất gia và chùa chiên rất nhiều. Người dân vô cùng kính trọng nhà sư. Người Việt gốc Khmer có những giáo phái:

- Giáo phái Maha Nikāya³³

- Giáo phái Dhammayuttika Nikāya

- Giáo phái Theravāda

- Hội Phật giáo Nguyên Thủy

a. Giáo Phái Maha Nikāya

Danh từ Maha Nikāya là ám chỉ hội chúng đông, chứ không phải là giáo hội hay tông phái khác, vì thực chất người Việt gốc Khmer tu tập thuần túy theo Phật giáo Nguyên Thủy Theravāda có nguồn gốc từ Ấn Độ và Tích Lan. Kinh văn tu hành y cứ theo Tam tạng Pāḷi. Ăn ngày một buổi, không ăn phi thời. Tỳ khưu xuất gia phải thọ 227 giới luật, điểm chú ý là không có Tỳ khưu Ni, chỉ có Tu Nữ thọ 8 giới hoặc 10 giới. Chính điện thường tôn thờ Phật Thích Ca, không có Phật Bà Quan Âm. Đa phần Phật giáo Nguyên Thủy truyền bá đến quốc nào cũng thống nhất nghi lễ và hành trì như thế.

Thời kỳ đầu của Phật giáo Nguyên Thủy, trên vùng đất này chưa tìm thấy nguồn tư liệu nào có tổ chức giáo hội và tăng đoàn, nhưng chắc chắn Phật giáo Nguyên Thủy thời kỳ Phù Nam, giáo hội có tổ chức khá quy mô và chặt chẽ. Bởi thế, mới có những thiền sư tài giỏi như thiền sư Nagasena. Điểm lưu ý là, Phật giáo Nguyên Thủy Theravāda từ lúc du nhập cho đến cuối thế kỷ thứ 19, vẫn tồn tại song song với Phật giáo Bắc Truyền. Riêng Phật giáo Theravāda có hai giáo phái Maha Nikāya và giáo phái Dhammayuttika Nikāya.

b. Giáo Phái Dhammayuttika Nikāya

Sở dĩ có hai giáo phái đó là vì vào cuối thế kỷ 19, có một vị trưởng lão tên Preah Saukonn bất mãn trong tăng đoàn, nên bỏ sang Thái Lan tu hành và thành lập giáo hội Dhammayuttika Nikāya, nghĩa là chánh pháp. Sau đó, Ngài về Campuchia truyền bá giáo phái đó vào năm 1864. Điểm đặc biệt của phái này là Hoàng gia theo ủng hộ và xuất gia, vì thế, trở thành một giáo phái quan trọng. Sự xuất hiện của danh từ giáo phái Dhammayuttika Nikāya - Đúng chánh pháp bắt nguồn từ trưởng lão Preah Saukonn, nhưng những người xuất gia theo Phật giáo Nguyên Thủy xưa nay vẫn chiếm ưu thế đông đảo nên mới có danh xưng là Maha Nikāya - Phái đông người.

Thật ra hai giáo hội này về mặt kinh điển và nghi lễ hoàn toàn giống nhau, nhưng về hình thức thì có những điểm dị biệt.

- Giáo phái Dhammayuttika Nikāya tự cho mình là tu đúng chánh pháp. Không sửa đổi một điều nhỏ nhặt trong Pháp và Luật như phái Maha Nikāya, tự hào giáo phái của mình là có Hoàng tộc gia nhập;

- Giáo phái Dhammayuttika Nikāya khi đi khất thực bình bát để trần trụi, không phải như giáo phái Maha Nikāya có dây và áo bát. Phái Dhammayuttika Nikāya quan niệm là giữ đúng luật, vì Đức Phật thời xưa cũng thế chỉ có khăn lót bát cho đỡ nóng, chứ không như phái Maha Nikāya chế thêm dây và áo bát cho tiện việc khất thực;

- Giáo phái Dhammayuttika Nikāya đọc kinh Pāḷi không đọc chữ ia đúng giọng Pāḷi Ấn Độ và Tích Lan, còn phái Maha Nikāya đọc kinh Pāḷi theo thổ âm của ngôn ngữ mình, nên phải có ia. Ví dụ: Chữ Dhamma, phái Dhammayuttika Nikāya đọc là Tham ma, còn phái Maha Nikāya đọc là Tham mia. Như thế chúng ta thấy sự khác biệt hai phái là như thế, sự khác biệt đó không phải là Pháp Luật căn bản của Đức Phật mà là quan niệm bất đồng. Tuy nhiên hai phái vẫn trung thành với lời dạy của Đức Phật.

Vào năm 1900, Hoàng gia Campuchia cử một nhà sư thuộc giáo phái Dhammayuttika Nikāya sang Việt Nam truyền đạo và ủng hộ những ngôi chùa nào chấp nhận bỏ giáo phái Maha Nikāya theo giáo phái của mình. Kết quả là, đến năm 2004 tại An Giang con số chùa thuộc phái Dhammayuttika Nikāya được 21 ngôi.³⁴ Điểm lôi cuốn cho thấy, ngôi chùa PreyVeng thuộc Châu Đốc, đã xây dựng hơn 300 năm lại đăng ký chuyển giáo hội từ Maha Nikāya sang Dhammayuttika Nikāya. Tuy giáo phái này ít so với với phái Maha Nikāya nhưng vẫn có tổ chức độc lập và có hội đồng trưởng lão để chỉ đạo đường hướng hoạt động cho 21 chùa, trụ sở đặt tại chùa PreyVeng. Giáo phái này tồn tại cho đến ngày hôm nay và hiện nay là thành viên của Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam.

c. Giáo Phái Theravāda Cư Sĩ

Danh từ Theravāda xuất hiện trong lịch sử Phật giáo vào khoảng 100 năm sau khi Đức Phật viên tịch, lý do là bất đồng 10 điều giới luật trong tăng đoàn, phái không giữ 10 điều phi giới luật gọi là Đại Chúng Bộ - Mahasanghika và phái gìn giữ giới luật gọi là Trưởng Lão Bộ - Theravāda. Đó là nguyên nhân bất hòa đầu tiên trong Tăng đoàn. Những người tu theo phái Theravāda rất gần gũi và trung thành với lời Phật dạy, thường gọi Phật giáo Nguyên Thủy. Kể từ đó Phật giáo có hai phái, hai giáo phái này bắt đầu lên đường truyền đạo, giáo phái Theravāda truyền đạo sang hướng Nam gọi là Nam Truyền (Nam Tông), giáo phái Mahasanghika truyền đạo sang hướng Bắc gọi là Bắc Truyền (Bắc Tông). Nam và Bắc ở đây là danh từ địa lý, tông là Tông phái. Thật ra hai giáo phái này về mặt pháp lý của Đức Phật, mưu cầu con đường tu hành giải thoát là tương đồng, nhưng cách thức tu tập có khác biệt trong 10 điều giới luật của Đức Phật. Có một điều chắc chắn rằng, tất cả những nước tu theo Phật giáo Nguyên Thủy - Theravāda, như Ấn Độ, Tích Lan, Thái Lan, Lào, Campuchia v.v. đều tu theo học thuyết Nam Truyền.

Người Việt gốc Khmer thành lập giáo hội này chính là ông Sơn Thái Nguyên. Ông là công chức Hoàng gia chính phủ Campuchia, nghỉ hưu năm 1954.³⁵ Năm 1957, ông thông báo thành lập giáo phái Theravāda, nhưng Bộ Nội Vụ thời ấy vẫn không công nhận nguyện vọng và đơn xin của ông.

Nếu căn cứ theo danh từ Theravāda thì chúng ta có một số nhận định như sau:

- Ông Sơn Thái Nguyên là công chức cao cấp của Hoàng gia Campuchia, ông thực hiện công việc ấy chắc chắn phải có một số hậu thuẫn của chư Tăng và Phật tử. Với mục đích là phát huy Phật giáo Theravāda của người Việt gốc Khmer, chứ không phải thống nhất để truyền bá những tư tưởng mê tín dị đoan, phi pháp và phi giới luật của Đức Phật.

- Năm 1963, Viện Hóa Đạo - Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất công nhận giáo hội Theravāda Cư sĩ của ông Sơn Thái Nguyên thành lập và xem giáo hội này là đại diện Cư sĩ Việt gốc Khmer tại Trung Ương.

d. Hội Phật giáo Nguyên Thủy

Hội Phật giáo Nguyên Thủy của người Việt gốc Khmer ở Vĩnh Bình, nay là Trà Vinh được Bộ Nội Vụ cho phép thành lập theo nghị định số 1498-BNV/K5 ngày 19-11-1960.³⁶ Mục đích của hội là kết thân trong giới Phật giáo và người Phật tử để chia sẻ tinh thần lẫn vật chất. Ngoài Phật sự trong đạo, hội còn giúp chính quyền đương thời giáo dục công dân theo đường hướng của chính phủ. Hội cũng là gạch nối giữa chính phủ và người Việt gốc Khmer, thường người Việt gốc Khmer có những nguyện vọng, hội sẽ đại diện đề xuất lên chính phủ.

Cách tổ chức của Hội lấy căn bản đường lối tổ chức của Hội Đồng Kỷ Luật Sư Sãi thời Pháp thuộc, đồng thời Hội bầu một vị Sãi Cả Mekon để điều hành Phật sự trong Đạo, còn Ban Quản Trị điều hành Phật sự thế tục. Hội Phật giáo Nguyên Thủy cũng như Giáo Phái Theravāda đều giống nhau ở điểm là thống nhất Hội Đồng Sư Sãi vào một giáo phái. Khuyết điểm của Hội là trong thời gian hoạt động, Ngài chủ tịch không làm tròn bổn phận của mình (thiếu tư cách đạo đức), tạo nên sự bất mãn trong nội bộ giới Phật giáo. Năm 1962, Ngài chủ tịch bị hạ bệ, nhưng chính quyền địa phương vẫn không giải quyết dứt điểm sự phức tạp ấy.

Thay đổi Ban Quản Trị mới, Hội hoạt động khả quan hơn. Hội mở được hai trường Tiểu Học, một Trung Học Pāḷi, tổ chức một khóa bồi dưỡng Hoằng Pháp để hoằng dương chánh pháp của Đức Phật, đồng thời giúp chính phủ tuyên truyền đường hướng của Nhà nước.

Sau năm 1975 đến nay, Hội chỉ hoạt động trong phạm vi tỉnh Trà Vinh (Vĩnh Bình) song song với giáo phái Theravāda ở tỉnh lị. Tỉnh Vĩnh Bình có thêm một Hội Đồng Kỷ Luật của giáo phái Theravāda và một Hội Đồng Cư Sĩ tạo nên sự không đoàn kết trong nội bộ Phật giáo.

Năm 1981, tất cả các giáo phái này đều là thành viên để thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

2. Nam Tông Kinh

2.1. Thành lập Tổng Hội Phật giáo Nguyên Thủy.

CHƯ VỊ TỔ SƯ KHAI SÁNG PHẬT GIÁO NGUYÊN THỦY VIỆT NAM.

Hàng trên, từ trái sang phải:

Hòa thượng Thiện Luật, Hòa thượng Hộ Tông, Hòa thượng Narada

Hàng giữa, từ trái sang phải: Hòa thượng Bửu Chơn, Hòa thượng Giới Nghiêm, Hòa thượng Ẩn Lâm, Hòa thượng Tịnh Sự

Hàng dưới, từ trái sang phải: Pháp sư Thongkham, Hòa thượng Tối Thắng, Hòa thượng Giác Quang, Thiền sư Hộ Pháp

Trong bước đầu khai sơn, Phật giáo Nam Tông Kinh, các vị Hòa thượng chỉ quan tâm đến việc tu hành và hoằng dương chánh pháp, nên các ngài ít chú trọng đến việc tổ chức Giáo hội. Hơn nữa trong giai đoạn này, Tăng già chưa đông đảo, các vị còn bận nghiên cứu và phiên dịch kinh điển hoặc du học tại các nước Phật giáo Nam truyền. Do đó, các ngài chưa nghĩ đến việc thành lập Giáo hội. Trong khi đó, quý cụ cư sĩ nhất là cụ Nguyễn Văn Hiểu ao ước hợp thức hóa Phật giáo Nguyên Thủy để quý cụ Cư sĩ và Tăng già về sau tiện bề hành đạo và hoằng pháp lợi sanh trên toàn lãnh thổ quốc gia. Do đó, cụ Nguyễn Văn Hiểu cùng một số bạn bè đã soạn thảo điều lệ, nội quy và các cụ đệ đơn ngày 10/6/1956 xin phép thành lập hội Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam, đến ngày 14/5/1957 mới được chính quyền phê chuẩn đồng ý cho hội hoạt động.³⁷ Ban sáng lập Hội và dự thảo Bản Điều Lệ:

1. Ông Nguyễn Văn Hiểu

2. Ông Trương Văn Huấn

3. Ông Trần Văn Cầm

4. Ông Trần Văn Nhân

5. Ông Trần Văn Nhơn

6. Ông Huỳnh Công Yến

7. Ông Đặng Văn Chất

8. Ông Đàng Văn Ngộ

Ban này thành lập là do cụ Nguyễn Văn Hiểu chủ trương, thực hiện tại Sài Gòn vào ngày 10 tháng 6 năm 1956.³⁸ Với tác ý của cụ là hợp thức hóa Hội Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam, để hỗ trợ Giáo hội tăng già Nguyên Thủy Việt Nam hoằng dương chánh pháp hữu hiệu. Danh sách tám cụ trên đều là những thành phần trí thức và có địa vị trong xã hội thời đó, chức vụ của quý cụ là giáo sư, giáo viên, công chức và thư ký thời đó. Họ đến với đạo Phật Nguyên Thủy rất với tâm nguyện thành kính Tam bảo tuyệt đối. Vừa có tâm đạo, vừa có địa vị và trí thức thời đó, nên quý cụ thành lập Hội và dự thảo bản điều lệ được Chư Tăng và Phật tử ủng hộ rất cao.

2.2. Thành lập Giáo hội Tăng già Nguyên Thủy Việt Nam

Trong năm 1957, nhân dịp cuối năm, tín đồ chùa Kỳ Viên thỉnh chư Tăng các nơi về đông đủ để làm lễ sám hối tất niên và cầu nguyện cho quốc thái dân an, từ ngày thứ hai 14/1/1957 cho đến ngày chủ nhật 20/01/1957.³⁹

Chương trình cuộc lễ như sau:

1/ Ngày 14/1/1957 lễ trai tăng sám hối, quy y và thuyết pháp.

2/ Trong những ngày 15 đến 19/1/1957 trai tăng luận đạo, thuyết pháp.

3/ Ngày 20/1/1957 trai tăng, thuyết pháp, bế mạc.

Nhân dịp này thiện nam, tín nữ được chứng kiến sự hiện diện đông đủ của chư Tăng Việt Nam tại chùa, đây là một cơ hội hiếm hoi chưa từng có trước đó, nên đã thỉnh cầu chư Tăng hoan hỷ nghĩ đến việc thành lập Giáo hội Tăng già Nguyên Thủy đúng theo luật lệ của chính phủ, để hoạt động phù hợp với trào lưu xã hội đương thời.

Trong những buổi luận đạo ngày 14 và 15/01/1957, sau khi thảo luận và tham khảo ý kiến của các bậc tôn túc, chư Tăng đã nhất trí việc lập Giáo hội Tăng già để hoạt động Phật sự hợp pháp và hữu hiệu hơn. Đặc biệt, nhận thấy việc quản lý nhân sự là cần thiết, đã nhận lời thỉnh cầu và đồng ý cử một Ban Lâm Thời để soạn thảo Bản Điều Lệ.

Chiều ngày 15/01/1957, lúc 4 giờ tại chính điện chùa Kỳ Viên, có 22 vị Tỳ khưu hiện diện dưới quyền chủ tọa của Hòa thượng Bửu Chơn, đã bầu Ban Chưởng Quản Lâm Thời Giáo Hội Tăng Già Nguyên Thủy Việt Nam, bằng cách bỏ thăm kín, kết quả những vị sau đây đắc cử. Ban Chưởng Quản lâm Thời:

a/ Tăng thống: Tỳ khưu Bửu Chơn

b/ Phó Tăng thống I: Tỳ khưu Thiện Luật

c/ Phó Tăng thống II: Tỳ khưu Hộ Tông

d/ Tổng thư ký: Tỳ khưu Kim Quang

e/ Phó thư ký: Tỳ khưu Giới Nghiêm

f/ Cố vấn I: Tỳ khưu Tối Thắng

g/ Cố vấn II: Tỳ khưu Giác Quang

Theo biên bản, những buổi lễ ở Chùa Kỳ Viên, Ban này lãnh trách nhiệm soạn thảo một bản dự thảo Điều lệ và Nội quy gồm 8 chương, 29 điều trước Chư Tăng và thiện tín tại chính điện Kỳ Viên Tự để thảo luận từng điểm một.

Ngày 20/02/1957, soạn thảo xong, quý ngài đệ đơn xin thành lập Giáo hội, mãi đến ngày 18/12/1957 mới được Bộ Trưởng Nội Vụ - ông Vũ Tiến Huân, thừa lệnh Tham Lý Nội An, đóng dấu ký duyệt cho Giáo hội Tăng Già Nguyên Thủy Việt Nam hoạt động theo đạo dụ số 10.

Sau khi có giấy phép thành lập Giáo hội, Ban Chưởng Quản Lâm Thời đã từ chức để mở Đại Hội Khoáng Đại lần thứ nhất, bầu Tăng thống và Ban Chưởng Quản chính thức cho Giáo hội Tăng Già Nguyên Thủy Việt Nam vào năm 1957. Kết quả là tập thể Chư Tăng đã suy tôn Hòa thượng Hộ Tông giữ chức vụ Tăng Thống nhiệm kỳ đầu tiên. Và kể từ đây, Đức Tăng thống và Ban Chưởng Quản có trách nhiệm điều hành tất cả những công tác Phật sự của Giáo hội theo Điều lệ và Nội quy của GHTGNTVN.

Đồng thời, trong năm 1979, tình hình Phật giáo tại Campuchia rất bi thương, các sư sãi phải chịu cảnh hãi hùng, tàn bạo của Pôn Pốt như đánh đập, tra khảo, giết hại và bắt hoàn tục. Nhờ quân đội nhân dân Việt Nam kịp thời sang cứu nguy cho vận mệnh dân tộc và các nhà sư Campuchia, nên sau đó theo sự thỉnh cầu của nhà nước, Ban Tôn Giáo và Mặt Trận Tổ Quốc Campuchia. Nhà nước và Ban Tôn Giáo Việt Nam cử một phái đoàn chư Tăng sang Campuchia truyền giới, phục hồi Tăng tướng cho các sư sãi đã hoàn tục.

Phái đoàn gồm có:

- Hòa thượng Bửu chơn - Trưởng đoàn, đơn vị thành phố

- Hòa thượng Giới Nghiêm - Phó đoàn, đơn vị thành phố

- Ngài siêu Việt - thành viên, đơn vị thành phố

- Ngài Minh châu - thành viên, đơn vị thành phố

- Ngài Thiện Tâm - thành viên, đơn vị thành phố

- Ngài Danh Dĩnh - thành viên, đơn vị Rạch Gía

- Ngài Danh Bận - thành viên, đơn vị Rạch Giá

- Ngài Danh Đệm - thành viên, đơn vị Rạch Gía

- Ngài Danh Am - thành viên, đơn vị Rạch Giá

- Cư sĩ Danh Ôn - thành viên, đơn vị Rạch Giá

- Nhà thơ Hải Như - thành viên, đơn vị thành phố

- Đỗ Thế Đồng (Đ.T. Hiếu ) - thành viên, đơn vị thành phố.

Ngày 17/09/1979 phái đoàn Phật giáo Việt Nam đáp phi cơ xuống Nam Vang, ra đón phái đoàn tại phi trường Pochentong có ông Mác Ti và ông Chia Xim, Ủy viên Bộ chính trị Đảng nhân dân Cách Mạng Campuchia.

Ngày 18/09/1979 Hòa thượng Bửu Chơn lâm trọng bệnh, nên Hòa thượng Giới Nghiêm thay thế chủ trì buổi lễ xuất gia do ông chủ Tịch Mặt Trận Đoàn kết Campuchia làm trưởng ban tổ chức. Đúng 9 giờ ngày 19/09/1979, lễ xuất gia cho 7 vị sư sãi Campuchia được long trọng cử hành tại ngôi chùa lớn Unalôm. Thầy tế độ là Hòa thượng Giới Nghiêm, hai vị thầy Yết ma là Hòa thượng Siêu Việt và Hòa thượng Thiện Tâm. Danh sách 7 vị sư xuất gia có tên như sau:

1/ Bru Dit : 70 tuổi

2/ Ich Sim : 60 tuổi

3/ Ken Von : 50 tuổi

4/ Non Ngoe : 60 tuổi

5/ Dinh Sarum: 50 tuổi

6/ Tep Von: 50 tuổi

7/ Cớt Vai: 80 tuổi

Bảy vị sư này trước kia đã từng là những vị cao tăng, uyên thâm Phật Pháp, nên chẳng bao lâu, Phật Giáo Campuchia đã được phục sinh, hiện nay chư Tăng lên tới 60.000 vị.

Trở lại Phật giáo ở quê nhà, vào năm 1981, Phật giáo đã thống nhất tất cả Giáo hội, Giáo phái thành một - Giáo hội Phật giáo Việt Nam, hoạt động theo hiến chương của Giáo hội, dưới sự chỉ đạo của Đảng và nhà nước. Đại hội tôn cử Hòa thượng Giới Nghiêm đảm nhiệm chức phó Chủ Tịch Hội Đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đặc nhiệm hệ phái Nam Tông. Pháp Sư Sãiêu Việt, ủy viên Hội đồng Trị sự Trung Ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, và HT. Thiện Tâm - Ủy viên Hội đồng Trị sự GHPGVN, thư ký Ban Trị sự Thành hội Phật Giáo Tp. Hồ Chí Minh.

Năm 1984, Hòa thượng Giới Nghiêm lâm trọng bệnh, viên tịch. Sự ra đi của Hòa thượng là một thiệt thòi to lớn cho hệ phái Nam Tông Việt Nam. Danh từ Tăng Thống kể từ nay mất hẳn và thay vào đó là danh từ Tăng Trưởng.

Sau khi Hòa thượng Giới Nghiêm viên tịch, Pháp Sư Siêu Việt được thỉnh cử thay thế chức vụ của Hòa thượng Giới nghiêm. Khi nhận chức vụ của Giáo hội giao phó, pháp sư đã hoạt động Phật Sự cho giáo hội và hệ phái rất tích cực. Từ đó pháp sư đã giữ các chức vụ Phó Chủ Tịch Hội Đồng Trị sự Trung ương GHPGVN, phó ban hoằng pháp Trung ương GHPGVN, phó ban Trị sự thành hội Phật giáo Tp. Hồ Chí Minh kiêm tăng trưởng hệ phái Nam Tông Việt Nam.

Pháp sư thường đi thuyết giảng ở các trường hạ của Phật giáo Bắc Tông và nhũng điểm thuyết pháp như chùa Xá lợi, chùa ấn Quang, chùa Kỳ Viên, chùa Giác Quang v.v. đem lại nhiều lợi lạc cho Tăng ni và đồng bào phật tử cả Nam Tông lẫn Bắc Tông.

Pháp sư cũng rất quan tâm đến vấn đề phát triển Phật giáo Nam Tông, điển hình như năm 1988, pháp sư đã lập một Ban tu thư tại chùa Nam Tông để chuyên trách việc chỉnh đốn lại Tạng Vi diệu Pháp của Hòa thượng Tịnh Sự dịch trước đây, nhờ vậy, hiện nay các bộ kinh được xuất bản như Bộ Phân Tích, Nhơn Chế Định, Song Đối, Nguyên Chất Ngữ đã đến tay bạn đọc bốn phương.

Mặt khác, pháp sư thường lên xuống Nam Vang để nối tình hữu nghị giữa Phật giáo Việt Nam và Campuchia. Đặc biệt là đến mùa dâng y Kaṭhina, pháp sư tổ chức cho chư Tăng và Phật tử Việt Nam qua Campuchia làm lễ dâng Y cho các sư sãi bên đó. Đáp lại nhiệt tình đó, phái đoàn Phật giáo Campuchia cũng đã nhiều lần viếng thăm Việt Nam để tỏ lòng thành kính đảnh lễ chư Tăng Việt Nam đã phục hồi Phật giáo Campuchia và cám ơn quân đội Việt Nam đã kịp thời cứu nguy cho dân tộc họ. Trong giai đoạn này, vì nhu cầu phật sự đa đoan nên để Phật sự Giáo hội và hệ phái được chu toàn hơn, được sự đồng ý của ban Tôn Giáo chính phủ, văn phòng 2 Trung ương GHPGVN, Hòa thượng Thích Thiện Hào ấn ký ngày 4/11/1989, quyết định cho hệ phái Nam Tông thành lập Ban trợ lý cho Hòa thượng Siêu Việt.

Ban trợ lý gồm:

- Cố vấn: Hòa thượng Pháp Lạc

- Cố vấn: Hòa thượng Thiện Thắng

- Cố vấn: Hòa thượng Kim Minh

- Trợ lý: Ngài Bửu Phương

- Thư ký 1: Đại đức Thích Minh Giác

- Thư ký 2: Đại đức Thiện Nhân

Ban này được thông qua các cơ quan chức năng và chư Tăng các chùa thuộc hệ phái Nam Tông để liễu tri vào sáng ngày 01/11/1989. Ban trợ lý hoạt động rất tích cực và đã đem lại nhiều tiến bộ khả quan cho hệ phái, đưa hệ phái đi vào nề nếp, đoàn kết gắn bó với nhau. Nhờ vậy mỗi kỳ nhập hạ chư Tăng quy tụ về chùa Kỳ Viên trao đổi kinh nghiệm tu tập hoằng pháp nhầm cũng cố và phát huy Phật giáo Nam Tông. Đồng thời để chư Tăng nghe phổ biến chính sách của Nhà nước và hiến chương của Giáo Hội.

Ban trợ lý này đã đệ đơn xin lại Thích Ca Phật Đài và cũng được nhà nước cùng GHPGVN đồng ý giao lại cho hệ phái Nam Tông quản lý mà nay Hòa thượng Kim Minh đang thay mặt hệ phái đảm nhiệm chức vụ trụ trì. Thích Ca Phật Đài được xem như là Thắng tích của Phật giáo và là Tài sản văn hóa của dân tộc.

Do mâu thuẫn nội bộ và Ngài Bửu Phương đi xuất cảnh nên ban trợ lý ngưng hoạt động nhưng pháp lý vẫn còn. Do đó, để giải quyết Phật sự trong khi pháp sư Tăng Trưởng Siêu Việt đang lâm bệnh, Đại đức Thiện Hạnh và Đại đức Tịnh Thân đã được cử làm trợ lý cho pháp sư.

Bài 07: Cơ cấu tổ chức

1. Tổ chức Nam Tông Khmer

Trước và dưới thời Pháp thuộc, Phật giáo Nam Tông người Việt gốc Khmer đều dưới quyền quản lý của vua Sãi Campuchia.⁴⁰ Chư tăng phải đến thủ đô Campuchia học để lấy văn bằng Phật học, để đủ thẩm quyền hành đạo và hoằng pháp. Chùa chiền xây dựng xong phải đệ trình lên vua Sãi để xin phép đặt tên. Cơ cấu tổ chức là thành lập một Hội đồng Kỷ luật Sư Sãi, Hội đồng này được sự trợ cấp của chính phủ Hoàng Gia Campuchia thời ấy, chính Hội đồng này liên lạc với Vua Sãi Campuchia. Cơ cấu nhân sự của hội đồng:

- 1 vị Mêkon - nghĩa là vị Sãi Cả (chư tăng), được tập thể bầu để quản lý 1 tỉnh, thay mặt chư tăng trong tỉnh để giao thiệp với chính quyền địa phương về mọi phương diện.

- 1 hoặc 2 vị Balakon (Phó Sãi cả có nhiệm vụ giảng giải giáo lý Tỳ khưu, Sa di, Phật tử và Học sinh, phụ trách tổ chức các cuộc lễ tại chùa, sửa chữa và tu bổ chùa chiên).

- 1 vị Vineythorkon (phụ trách về giới luật cho chư tăng).

- 1 vị Sammouhakon (phụ trách về văn khố).

- 1 vị Lêkhathika (thư ký).

- Vài vị Anoukon (người đại diện Sãi các quận trong tỉnh).

Cơ cấu tổ chức này cho đến năm 1945 chấm dứt, vì thời Việt Nam Cộng Hòa, các tu sĩ Việt gốc Khmer không được liên lạc với Giáo Hội Campuchia. Tuy nhiên các sư sãi vẫn giữ cơ cấu tổ chức trong tỉnh theo mô hình Hội Đồng Kỷ Luật Sư Sãi trước đó.

Tuy không còn sự chỉ đạo trực tiếp của Vua Sãi Campuchia nhưng tổ chức hội đồng vẫn diễn tiến tốt đẹp. Vì không có tổ chức hội đồng từ trung ương đến địa phương nên Hội Đồng Kỷ Luật Sư Sãi có phần không nhất quán.

Tại Vĩnh Bình có hai hội đồng: Hội Phật giáo Nguyên Thủy và Giáo Phái Theravāda. Ba Xuyên và Bạc Liêu chỉ có một hội đồng, kể từ khi hai tỉnh này còn là một. Kiên Giang và Chương Thiện có một Hội Đồng. Phong Dinh có một Hội Đồng. Châu Đốc có hai: Giáo phái Dhammayuttika Nikāya và giáo phái Maha Nikāya.

Năm 1957 ông Sơn Thái Nguyên thành lập giáo phái Theravāda để thống nhất Phật giáo thành một tổ chức, nhưng bộ Nội vụ không chấp thuận. Mãi đến năm 1963, Viện Hóa Đạo công nhận giáo phái Theravāda Cư sĩ là đại diện cho khối Phật giáo người Việt gốc Khmer tại trung ương, nhưng các tỉnh dường như cũng không hoàn toàn ủng hộ.

Ngày 19/11/1960, Bộ Nội Vụ cho thành lập Hội Phật giáo Nguyên Thủy của người Việt gốc Khmer ở tỉnh Vĩnh Bình.

Năm 1964, Hội Đoàn kết Sư Sãi yêu nước Miền tây ra đời do Đại đức Thạch Som làm hội trưởng. Đây là một tổ chức đoàn kết các tôn giáo và dân tộc. Đấu tranh vì tổ quốc và nhân dân. Có thể nói tổ chức này đóng góp rất nhiều cho sự nghiệp chống Mỹ cứu nước của đồng bào Khmer và Sư Sãi Nam bộ.⁴¹

Tóm lại, hệ thống tổ chức của chư tăng người Việt gốc Khmer dưới Giáo hội Trung ương, chúng ta thấy cấp tỉnh có hội đồng kỷ luật Sư Sãi - Salakon do Mekon đứng đầu, cấp huyện có Anukon, cấp xã có Upachhea. Đồng thời mỗi chùa có ban quản trị do khóm, sóc bầu. Mỗi chùa có Sãi cả trụ trì, dưới Sãi cả có hai sãi phó và một Achar chuyên dạy giáo lý kinh điển.

Mùa đông năm 1963,⁴² tất cả các giáo phái Phật giáo trên toàn quốc đồng lòng với nhau thống nhất thành một mối để thể hiện tinh thần Đại Đoàn kết. Chúng ta thấy người Việt gốc Khmer có hai phái đoàn Chư Tăng và Cư sĩ tham gia để thống nhất Phật giáo:

Giáo Phái Theravāda Tăng Già Đại Biểu Chính Thức:

a/ Cấp trung ương:

1. Đại đức Thạch Gồng (trưởng phái đoàn)

2. Đại đức Thạch Reach

3. Đại đức Kim Sang

4. Đại đức Kiên Phun

5. Đại đức Danh Bao

6. Đại đức Danh Srum

7. Đại đức Thạch Pêch

b/ Cấp tỉnh:

1. Vĩnh Bình: Đại đức Thạch Phuone

2. Ba Xuyên: Đại đức Lâm Se

3. An Giang: Đại đức Thạch Hương

4. Phong Dinh: Đại đức Kiến Meach

5. An Xuyên: Đại đức Thạch Ấm

6. Vĩnh Long: Đại đức Thạch Quít

7. Tây Ninh: Đại đức Kim Cân

8. Bình Long: Đại đức Kim Kinh

9. Phước Long: Đại đức Kim Pruk

10. Kiên Giang: Đại đức Danh Qunh

Giáo Phái Theravāda Cư Sĩ

a/ Cấp Trung ương:

1. Sơn Thái Nguyên

2. Kim Hòai

3. Kin Sốt

4. Danh Trị

5. Danh Huyn

6. Thạch Tết

7. Mai The

Dự khuyết: Châu Công

b/ Cấp tỉnh:

1. Vĩnh Bình: Sơn Ruông

2. An Giang: Châu Meach

3. An Giang: Chiêm Chuôn

4. Ba Xuyên: Kim Sa

5. Phong Dinh: Kiên Sovach

6. Vĩnh Bình: Kim Kinh

7. Phong Dinh: Kim Khuonne

8. VĩnhBình: Thạch Lèo

9. Ba Xuyên: Thạch Yui

10. An Xuyên: Giang Thanh Thân

c/ Quan sát viên:

1. Đại đức Sơn Sun

2. Đại đức Thạch Suông

3. Đại đức Sơn Sương

4. Đại đức Châu Lun

5. Đại đức Tăng Kim

6. Đạo hữu Nghinh Pan

7. Đạo hữu Mai Puôi

8. Đạo hữu Ly Sai

9. Đạo hữu Tăng Dum

10. Đạo hữu Sơn Dum

Trong đại hội, Đại đức Kim Sang đại diện giáo phái Theravāda người Việt gốc Khmer đọc chúc từ đến Đại hội bằng tiếng Khmer.

Sau đại hội thống nhất Phật giáo, người việt gốc Khmer được suy tôn trong viện Hoá Đạo:

Tổng vụ Tăng Sự: có Đại đức Kim Sang phụ trách Tăng Bộ Nam Tông Vụ

Tổng Vụ Cư Sĩ: có Đạo hữu Sơn Thái Nguyên phụ trách Thiên tín Nam Tông vụ

Hội nghị đại biểu thống nhất Phật giáo Việt Nam, chúng ta thấy Phật giáo Nam Tông Khmer tham gia GHPGVN thành lập 1981, hoà hợp trong tinh thần đoàn kết, đoàn đại biểu hội đoàn kết Sư Sãi yêu nước Miền Tây Nam bộ. Đoàn gồm có:⁴³

1. Hòa thượng Dương Nhơn (trưởng đoàn)

2. Hòa thượng Danh Nhường (Phó đoàn)

3. Thượng tọa Liêu Bâu

4. Hòa thượng Mahasaray

5. Thượng tọa Kim Tốc Chơn

6. Thượng tọa Hữu Hinh

7. Hòa thượng Võ Văn By

8. Thượng tọa Châu Xưng

Trong Đại hội Hòa thượng Dương Nhơn, đại diện Hội Sư Sãi yêu Nước Miền Tây Nam Bộ phát biểu tham luận. Trong tham luận Hòa thượng có phát biểu: “đại diện 419 ngôi chùa, trên 11 ngàn Tăng Ni và hơn một triệu đồng bào Khmer xin trân trọng gởi lời chào sức khoẻ đến chư vị và kính chúc hội nghị thành công tốt đẹp”.

Sau khi thành lập GHPGVN, Hòa thượng, Thượng tọa Nam tông Khmer được suy tôn chức vụ tại trung ương từng nhiệm kỳ trong nhiều năm qua. (xem phụ lục III)

2. Tổ Chức Nam Tông Kinh Hội Phật giáo Nguyên Thủy

Nội bộ Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam có hai tổ chức song song, Tổng Hội Cư Sĩ và Giáo Hội Tăng Già. Tổng hội cư sĩ ra đời nhằm mục đích là hỗ trợ Chư tăng trong việc hoằng dương chánh pháp, cụ thể là việc Từ Thiện và Văn hoá. Từ lúc thành lập đến năm 1975 có nhiều nhiệm kỳ nhưng đa số là cụ Nguyễn Văn Hiểu đều là hội trưởng, đặc biệt nhiệm kỳ năm 1975 cụ nguyễn Từ Thiện là hội trưởng. Mỗi nhiệm kỳ bầu bằng cách dân chủ, bỏ thăm kín.

Danh Sách Ban Quản Trị năm 1957-1958

1. Hội trưởng: Nguyễn Văn Hiểu

2. Phó hội trưởng 1: Đàng Văn Ngộ

3. Phó hội trưởng 2: Văng Công Hương

4. Tổng thư ký: Trần Văn Cầm

5. Phó thư ký 1: Đặng Văn Chất

6. Phó thư ký 2: Nguyễn Hạp

7. Thủ quỹ: Đoàn Văn Hai

8. Phó thủ quỹ: Hùynh Công Yến

9. Phó thủ quỹ: Ngô Vi Thụy

10. Cố vấn: Trần Văn Nhân

11. Kiểm soát: Tôn Thất Thiệp

Thành quả đạt được của Tổng Hội cư sĩ là kiến tạo Tổ Đình Bửu Quang, Kỳ Viên, Thích Ca Phật Đài (Vũng Tàu) và bảo tháp Miền Tây; hoạt động rất tích cực và thành công trong công tác Từ Thiện xã hội; xuất bản khoảng 150 đầu kinh sách của Phật giáo Nguyên Thủy v.v.

Tháng 12 năm 1963,⁴⁴ Hội Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam là một trong 11 giáo phái để thành lập GHPGVN Thống Nhất. Hội Phật giáo Nguyên Thủy tham dự Đại hội:

Đại biểu chính thức:

a) Cấp trung ương:

1. Đạo hữu Nguyễn Văn Hiểu (trưởng đoàn)

2. Đạo hữu Trần Văn Nhân

3. Đạo hữu Đặng Văn Ngô

4. Đạo hữu Nguyễn Từ Thiện

5. Đạo hữu Huỳnh Công Yến

6. Đạo hữu Nguyễn Văn Thành

7. Đạo hữu Hồ Đắc Thăng

b) Cấp tỉnh:

1. Chợ Lớn: Đạo hữu Đặng Minh Ruẩn

2. Long An: Đạo hữu Dương Huý Thể

3. Gia Định: Đạo hữu Mai Văn Vân

4. Gia Định: Đạo hữu Ngô Vị Thủy

5. Thủ Đức: Đạo hữu Nguyễn Văn Thành

6. Tây Ninh: Đạo hữu La Phu

7. Vĩnh Bình: Đạo hữu Lại Văn Huyên

8. Phước Tuy: Đạo hữu Lê Quang Vinh

9. Định Tường: Đạo hữu Trần Tắc

10. Vĩnh Long: Đạo hữu Phạm Kim Khánh

11. Bình Định: Đạo hữu Phạm Văn Ngàn

12. Thừa Thiên: Đạo hữu Nguyễn Văn Đồng

13. Đà Nẵng: Đạo hữu Trương Phú Hơn

Trong Đại hội, đạo hữu Hồ Đắc Thăng được suy tôn giữ chức vụ tổng vụ pháp sự, đặc trách Xã Hội Vụ.

Đến năm 1981, Hội Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam yếu dần và hoạt động rờ rạc, cho nên không có tham gia trong Hội nghị đại biểu thống nhất Phật giáo Việt Nam. Hiện nay Hội Phật giáo Nguyên Thủy Việt Nam tại Pháp quốc vẫn còn hoạt động do đạo hữu bác sĩ Nguyễn Tối Thiện duy trì.

Giáo hội Tăng Già Nguyên Thủy Việt Nam