Lịch Sử Phật Giáo Tây Tạng

TIẾT III. CHẾ ĐỘ PHẬT GIÁO MÔNG –TẠNG

Thứ Hạng Lạt-Ma:

Giáo Đoàn Lạt-Ma Mông-Tạng

Từ đời nhà Thanh, do vấn đề chính trị, tôn giáo hỗn hợp mới tạo nên giáo đoàn Lạt-ma Mông Tạng và được chia ra nhiều thứ hạng. Riêng về danh xưng cũng rất phức tạp, xin đơn cử mấy thứ hạng sau:

(1)- Phân loại theo chức hàm, có tám loại; 1-Chuyển Thế Hô Đồ Khắc Đồ, 2-Chuyển Thế Nặc Môn Hãn, 3- Hô Đồ Khắc Đồ, 4- Nặc Môn Hãn, 5-Ban Đệ Đạt, 6-Kham Bố, 7-Xước Nhĩ Tề, 8- Hô Tất Lặc Hãn.

(2) phân loại theo nhậm chức có mười bảy:1 -Quốc sư, 2-Thiền sư, 3-Trát Tát Khắc Lạt Ma, 4-Phó Trát Tát Khắc Đạt Ma, 5- Trát Tát Khắc Đạt Ma, 6- Phó Đạt Lạt Ma, 7- Phó Đạt Lạt Ma, 8- Hư Hàm Đạt Lạt Ma, 9-Tô Lạp Lạt Ma, 10-Thương Tát Đặc Ba, 11-Đức Mộc Tề, 12- Cách Tư Qui, 13-Cách Long, 14-Ban Đệ. Chức hàm tính từ Trát Tát Khắc Lạt Ma trở lên thì dùng Ấn, từ Tô Lạp Lạt Ma trở xuống thì dùng Trác (thẻ), và từ Đức Mộc Tề trở xuống mới được phép có đồ chúng. Lại nữa, tại các châu như: Thiểm (huyện Thiểm thuộc tỉnh Hà Nam), Cam (huyện Trương Dịch thuộc tỉnh Cam Túc), Thao (huyện Lâm Đàm thuộc tỉnh Cam Túc), Dân (thuộc huyện Cũng-Xương thuộc Cam Túc) thì tuỳ hoàn cảnh mà đặt định. 15-Đô Cang, 16-Tăng Cang, 17-Tăng Chánh. Các chức nầy đều được nhận Trác(thẻ).

(3) Tuỳ theo nơi cư trú, được phân làm bốn loại: 1-Trú Kinh Lạt ma, tức các Lạt ma trú tích tại các chùa như: Nhiệt Hà, Thịnh Kinh (nay là Thẩm Dương), Đa Luân Lặc Nhĩ, Ngũ Đài Sơn. Ở những nơi nầy phải là các Lạt ma có chức hàm như, Chương Gia Hô Đồ Khắc Đồ, Mãn Châu Nhĩ Hô Đồ Khắc Đồ. 2-Tây Tạng Lạt ma:gồm có Đạt Lai Lạt Ma, Ban Thiền Ngạch Nhĩ Đức Ni v.v… 3-Tây Phồn Lạt ma: gồm các Lạt ma ở các chùa thuộc đất Phồn, như : Lãng-Trang, Tây Ninh, Mộc Lý, Sạ Nha, Sát Mộc Đa, Loại Ô Tề v.v…4-Du Mục Lạt ma: tức các vị Lạt ma ở các địa khu du mục như: Quy Hóa Thành, Thổ Mặc Đặc, Sát Hiệp Nhĩ, Tích Tứ Đồ Khố Luân, 49 kỳ ở Nội Trát Tát Khắc, Khách Nhĩ–Khách, A–Lạp Thiện v.v…. Loại 1 và 2, phải xuất thân từ chức hàm Hô Tất Lặc Hãn, loại 3 và 4, không nhất thiết phải xuất thân từ Hô Tất Lặc Hãn.

(4) Các Lạt-ma tuỳ theo tự viẹân cư trú, và được chia thành sáu loại: 1-Các vị tốt nghiệp từ Hiển Giáo Học Bộ thì có: Lan Chiên Ba Lạt ma, Cát Bố Sở Lạt ma, Hiệp Nhĩ Ba Lạt ma. 2- Các vị tốt nghiệp từ Bí Mật Học Bộ thì có: Tạp Khắc Lâm Ba Lạt ma. 3-Các vị tốt nghiệp từ Y Học Bộ thì có: Mãn Lan Ba Lạt ma, Mãn Sa Lạt ma. 4-Các vị tốt nghiệp Thời Luân Học Bộ thì có: Tề Lâm Ba Lạt ma. 5-Các vị Bộ trưởng của bốn bộ thì có: Tô Ni Đặt Lạt ma, Cầu Thứ Đặc Lạt ma, Mãn Ba Lạt ma, Điện Cát Nhĩ Lạt ma. 6-Trên bốn bộ có Tổng Bộ trưởng của các bộ Lạt ma với tên gọi là Tây Lôi Lạt ma. Trực thuộc Tây Lôi Lạt ma, còn có Đạt Lạt ma và Phó Đạt Lạt ma.

(5) Những Tăng, Ni bình thường cũng được chia thành bảy loại: 1-Cách Long, 2-Ban Đệ, 3-Học Nghệ Ban Đệ , 4-Tăng Lữ của Đài Khiết Nguyện, 5-tuỳ vào số đồ đệ mà Lạt ma có được chức hàm hoặc nhậm chức hàm, 6-Ô Ba Thập, 7-Sư nữ được gọi chung là Tề Ba Hản Sát.

Cách Tổ Chức Tự Viện Rất Hiện Đại Của Phật giáo Tây Tạng

Hiện nay bên trong các ngôi đại tự viện của Tây Tạng được chia thành nhiều Trung bộ học viện độc lập, và tên gọi của học viện là Trát Thương; trong mỗi Trung bộ được chia ra nhiều Tiểu bộ, và gọi là Khương Thốn. Mỗi ngôi đại tự đều chọn một nơi thích đáng ở trung tâm để thiết lập Tổng điện – đây là nơi mà toàn thể tăng chúng trong chùa tập trung để tụng kinh vào giờ công phu khuya. Mỗi Trung bộ cũng có một Điện. Điện là nơi để tất cả tăng chúng trong bộ tập trung tụng kinh vào giờ ngọ; mỗi tiểu bộ cũng có một Điện, Điện nầy được bao quanh bởi nhiều tăng phòng. Ở giữa Điện xây một Đan Trì. Mỗi Trung bộ đều có trường sở dùng làm nơi giảng kinh và biện luận. Chùa Triết Phong được chia thành bảy Trung bộ, chùa Sắc Lạp có bốn Trung bộ, chùa Cam Đan có hai Trung bộ.

Chức sự trong chùa gồm có hai loại:

1-“Cơ Tự” là người quản lý toàn bộ tài sản của chùa, chữ Cơ Tự có nghĩa là tổng quản lý. Có Chánh và Phó Cơ tự. Cạnh đó còn có nhiều người trợ lý cho Chánh, Phó Cơ tự. Họ là những người chuyên về trông coi, lo liệu mọi sinh kế trong chùa, nhưng không chịu trách nhiệm về oai nghi của chúng tăng.

2-“Nghĩa-Ngạc” là người chịu trách nhiệm về oai nghi của tất cả chúng tăng của chùa. Nghĩa Ngạc giống như vị Thủ tọa của Phật giáo Trung Quốc vậy. Đây là chức vụ có quyền tối cao đối với mọi sinh hoạt trong chùa. Có Chánh, Phó Nghĩa Ngạc, cùng nhiều người trợ lý. Vị Duy-Na thì quản về giờ giấc, thời khóa tụng niệm nơi đại điện; vị Lảnh chúng phụ trách việc tụng kinh của đại chúng, nhưng không chịu trách nhiệm về oai nghi.

Chức sự của mỗi Trung bộ lại được phân làm ba:

1-Kham Bố-tức vị Trú trù. Vị nầy phụ trách giáo dục tăng chúng trong một Trung bộ, cũng vừa là Giáo Thọ Sư và Giáo Giới Sư trông coi về oai nghi của đại chúng. Khi ở Biện luận trường, thì vị Kham Bố làm chủ trì. Kham Bố chịu trách nhiệm giao tiếp với chính phủ về mọi Phật sự của chùa. Do đó, Kham Bố là chức vị mà nếu không phải là người chân tu và thực học thì không thể đảm trách. Trường hợp khi có nhân duyên đặc thù thì lấy chức vị Cách Tây sung vào. Mỗi Trung bộ suy cử một vị Kham Bố, và một số vị trợ lý.

2-Đương Gia, mỗi Trung bộ có một số vị Đương-Gia với nhiều trợ lý. Các vị nầy phụ trách việc quản lý tài sản, cũng như lo việc kinh doanh, họ là những người chi phối mọi chi dùng trong một Trung bộ.

3-Củ-Sát, tiếng Tạng gọi là “Cách quả” (kẻ đôn đốc mọi người làm điều thiện). Củ-Sát là vị giám đốc oai nghi của chúng tăng khi ở nội điện cũng như lúc ở Biện luận trường. Những vị là Phổ thông tăng đều có thể sung vào chức vị Đương Gia và Củ-Sát, vì không cần phải có học vị Cách Tây.

Tại các tiểu Trung bộ cũng có những vị giống như ở Trung bộ. Duy có vị chưởng quản oai nghi của tăng chúng thì có tên là “Khương Thôn Cách Ngạch”. Ý nói đây không phải là vị đạo sư mới đến trong năm nay của Tiểu trung bộ. Phần lớn các chức vị trên đều tuỳ vào niên hạn mà họ đã tu học tại chùa. Người xuất gia tại Tiểu trung bộ, sau khi nhận chức vị Khương Thôn Cách Ngạch mới được tiến vào Lão học chúng, mới được Yết ma (hội nghị) về các Phật sự lớn nhỏ trong Tiểu trung bộ của mình, mới được quyền phát biểu ý kiến. Các tân học chúng mới đến không được phép bình nghị cũng như tham gia hội nghị.

Giáo Dục Và Khảo Thí

Việc giáo dục và khảo thí tăng lữ được chia làm hai loại:

I. Chuyển thế tục nhiệm: Cần có sự tuyển định Linh-nhi để xác định xem Linh-nhi đó có phải là Đạt Lại Lạt Ma chuyển sinh hay không. Việc tuyển định do các vị Hô Tất Lặc Hãn hoặc Hô Đồ Khắc Đồ đảm trách. Một khi sự tuyển định được xác nhận, sau đó mới cử hành lễ đăng quang cho vị Linh nhi là Đại Lai Lạt Ma chuyển sinh. Đồng thời cử tuyển một vị Đại Lạt Ma có học đức khiêm-tôn làm thầy cho Linh nhi, cạnh đó cũng chọn lấy một số vị có học tài làm phụ tá cho vị Đại Lạt-ma để lo việc giáo dục Linh-nhi. Hàng ngày Linh-nhi vẫn phải học kinh điển và chấp tác như các tăng lữ phổ thông, nhưng về sinh hoạt có phần phong phú hơn; như có người trợ giúp trong việc nghiên cứu, việc giảng biện, so với phổ thông tăng thì nhân duyên đầy đủ và thuận lợi hơn. Đủ hai mươi tuổi Linh nhi mới được thọ cụ túc giới-Tỳ kheo giới. Sau khi thọ giới Tỳ kheo, Linh nhi phải vượt qua cuộc khảo thí học vị Cách Tây, thì mới chính thức được hành xử chức vụ và quyền hạn đã có từ kiếp trước.

II .Khảo thí tấn nhậm: Đây là chế độ của các ngôi đại tự viện. Các vị là Phổ thông tăng, trước phải học thông Hiển giáo và phải được khảo thí để 1ấy học vị Cách Tây. Khi đã có học vị Cách Tây mới được tiến nhập Cử-Ba- chuyên nghiên cứu Mật pháp. Một khi được sung vào các chức vị như Củ-Sát, Cử-Ba sau đó mới được thăng làm “Kham Bố Cử Ba”. Trong các chức vị, Kham bố là tối tôn. Khi được chức vị Kham Bố Cử Ba mới được thăng lên làm Pháp Vương (toàn bộ chỉ có hai vị). Từ chức vị Pháp Vương mới được thăng lên làm tọa chủ chùa Cam- Đan, gọi là “Cam Đan Trì Ba”. Phải trải qua các giai đoạn như thế mới xứng là truyền nhân của đại sư Tông Khách Ba; tức phải do khảo thí mà lần lượt thăng nhậm các danh vị tối cao và tối tôn.

Thực ra khi đã được tiến nhập Cử Ba để học Mật pháp, lại cũng chia thành hai loại.

1. Các vị chưa từng chịu khảo thí để lấy học vị Cách Tây bởi ba ngôi đại tự, nhưng các vị nầy trước đó đã từng theo học và tu tập với một vị Sư trưởng và đã học xong “Tập Mật Kim Cang Đại Giáo Chủ Kinh” và kinh “Nghi quỷ”, thậm chí là thuộc lòng, nhưng phải đợi khi nào nhân số Cử Ba của ba ngôi đại tự bị khuyết thì mới khảo thí để bổ khuyết. Cử Ba cũng có hai loại: Thượng Cử Ba – tức Cử Ba của ba ngôi đại tự. Hạ Cử Ba-tức Cử Ba trực tiếp tiến nhập. Tính luôn cả Thượng, và Hạ Cử Ba chỉ có một nghìn vị, vì số lượng mỗi loại Cử Ba được giới hạn ở con số năm trăm vị. Sau khi được tiến nhập, trong năm năm đầu phải chấp tác mọi việc trong chùa trong cương vị của một Sa-di thừa sự các Tỳ kheo, như nấu cơm, xách nước v.v… chẳng hạn. Đến năm thứ sáu mới được thọ giới Tỳ kheo nhưng vẫn còn chấp sự của một Sa-di. Hạng Cử Ba nầy lấy việc học tập Mật bộ Nghi quỷ làm chính.

2. Các vị sau khi đã vượt qua khảo thí để lấy học vị Cách Tây mới được tiến nhập Cử Ba. Khi đã được tiến nhập Cử Ba trong năm đầu, oai nghi của các vị nầy giống như một Sa-di, không được hành lễ ở chính điện, ngoài trừ lúc bị thiếu, và cũng phải thừa sự các vị Tỳ kheo. Cuối năm thứ hai, vị trí mới ngang bậc Thượng tọa, mọi việc chấp tác được có phương tiện trợ giúp. Nếu ai có sức học vượt trội, có thể được khảo hạch để thăng lên hạng Kham Bố.

Trình Tự Khảo Thí Cách Tây

Những vị chưa khảo thí Cách Tây đều phải qua một lịch trình học tập lâu dài, và được chia ra hai giai đoạn:

1. Những vị đã nhập tự được năm, sáu năm thì hai năm đầu phải y chỉ một Tỳ kheo để học tập phương thức luận sơ cấp về Nhân Minh.

2. Trong năm, sáu năm tiếp theo, phải rộng học về giải thích “Hiện Quán Trang Nghiêm Luận” thuộc bộ “Đại Bát Nhã Kinh”. Nếu nghiên cứu một cách thông đạt bộ luận Hiện Quán Trang Nghiêm, tất nhiên đối với thứ đệ của Tam thừa càng hiểu rõ hơn về thứ đệ của Đại thừa, được vậy mới là người tu hành có được sự liễu giải kiên cố, và không bị sai lầm.

3. Sau năm thứ sáu là giai đoạn chuyên nghiên cứu về “Nhập-Trung Luận” của Nguyệt-Xứng. Bộ luận gồm có mười phẩm, giảng về Thập Địa và Thập Hạnh; đặc biệt là phẩm thứ sáu chứng minh một cách rất tinh tường: Chư pháp là do duyên khởi, chư pháp vốn là tánh không. Tu hành theo Trung Quán mới có khả năng đoạn phiền nảo, xuất sinh tử. Do đó, đây quả là bộ luận vô cùng thiết yếu đối với người tu.

4. Phải trải qua hai hoặc ba năm kế tiếp để chuyên nghiên cứu Giới Luật học. Vì đến đây tuổi cũng sắp đến hai mươi, là tuổi chuẩn bị thọ đại giới. Do đó, cần phải hiểu rõ những gì là: “khai giá trì phạm và chỉ trì chỉ tác”.

5. Cuối cùng, trong thời gian chờ đợi khảo thí Cách-Tây, tăng sinh phải học kỹ luận Cu- Xá. Đây là bộ luận giải rõ một cách tường tận về sinh tử, Niết bàn, về tổng, về biệt, về nhân duyên, nhân quả v.v… Luận Cu- Xá là một yếu điển của A Tỳ Đạt Ma.

Đồng thời trong suốt thời gian học trình, mỗi năm vào mùa đông, họctăng phải dành một tháng để học Nhân Minh luận. Bởi Phật giáo Tây Tạng đặc biệt chú trọng phương pháp luận lý. Theo họ bất luận vị học tăng ấy học pháp điển nào , tu pháp môn gì, và giảng thuyết kinh luận gì đi nữa mà không nắm vững chính lý để biện luận và quyết trạch , thì chẳng khác người đi trên bùn lại cho rằng bùn không lún.

Khảo thí Cách–Tây được phân ra bốn bậc, và có liên hệ đến thời gian học luận Cu- Xá. Điều này lại do Kham Bố của các học viện Trung bộ lượng định về học lực, dù đẳng cấp được phê chuẩn là không đồng đẳng.

1-Đầu Đẳng Cách–Tây:

Một năm trước kỳ khảo thí để lấy học vị Cách–Tây, thì vào mùa hạ của năm đó các tăng thí sinh đều phải cu hội về tại Ma-Ni Viên – nơi ở của đức Đạt Lai--để cùng tham dự cuộc khảo thí với mười sáu người. Hai bên phải lập tông và hỗ tương biện luận. Vị thị giả của đức Đạt Lai Lạt Ma phụ trách việc đọc đề cương, trong khi đó các vị Kham Bố đóng vai chứng pháp nhân. Trong lúc diễn ra biện luận, đức Đạt Lai thường buông màn ngồi nghe. Danh xưng đệ nhất, đệ nhị Cách Tây trực tiếp được ước lược và khảo định trong thời gian diển ra biện luận. Kế tiếp là tổ chức pháp hội vào mùa đông. Các vị trong độ tuổi được ứng khảo của các Trung bộ học viện, lúc nầy tại các biện luận trường của học viện mình đều phải tiếp nhận đề tài biện luận để lập tông. Có Kham Bố và các vị Đại đức được đặc tuyển làm chứng pháp nhân. Bước kế tiếp là các vị đệ nhất, đệ nhị Cách Tây vào ngày mùng một tháng giêng phải vân tập về tại cung Đạt Lai. Mỗi vị phải tự lập tông, và đối biện pháp nghĩa. Có đức Đạt Lai Lạt Ma, các vị Kham Bố của ba ngôi đại tự và tất cả những yếu nhân của chính phủ đều đến tham quan chứng kiến. Sau cùng là thời điểm truyền lập tông được phát ra từ chùa Đại Chiêu. Người ứng thí tiếp nhận tất cả mọi vấn nạn từ ba ngôi đại tự để biện luận, phải đợi ngày bế mạc Đại hội mới biết ai là người trúng học vị Cách Tây. Đây là một trong những cách khảo thí để tuyển chọn học vị Cách Tây khó nhất.

2-Nhị đẳng Cách Tây:

Các tăng thí sinh ở hạng Nhị đẳng Cách Tây, vào mùa đông ai ở Trung bộ học viện nào thì cùng nhau tổ chức biện luận. Nhiên hậu vào tháng hai năm sau, được truyền đến Tiểu Chiêu Tự để cùng với đại chúng của ba ngôi đại tự biện luận. Các tăng thí sinh nầy vào mùa hạ của năm trước đó vẫn phải đến Ma Ni Viên để tham gia biện luận. Chẳng qua là vì lối khảo thí nầy không nghiêm cách bằng Đầu Đẳng Cách Tây.

3-Tam Đẳng Cách Tây

Cách khảo thí nầy được tổ chức trước đại điện thuộc tự viện mà tăng thí sinh đang cư trú. Vẫn phải lập tông, nhưng về biện luận thì không mấy khúc mắc. Có thể mời người đại diện Kham Bố đến để tiếp nhận biện luận. Đây là lối Cách Tây mang tính tượng trưng dành cho những vị tuổi đã lớn và có vốn học vấn ít ỏi, hoặc họ chỉ được học sơ lược một bộ kinh luận nào đó nhưng chưa hoàn tất vì tuổi đã luống. Do đó, họ chỉ cần cái danh dự Cách Tây mà thôi.

Những vị trúng Đầu đẳng và Nhị đẳng Cách Tây sẽ có hai con đường để chọn:

- Một là thóai ẩn nơi sơn cốc, tinh tấn tu hành cầu giải thoát. Nhưng đôi lúc vì nhu cầu, Chính phủ phải thu nhận họ. Do đó, họ không thể tĩnh tu mà phải đảm nhiệm chức vị Kham Bố.

- Hai là chuyển thẳng vào hàng ngũ Cử -Ba để tiến tu Mật pháp. Chức vị tối cao của họ là thăng nhậm làm Cam Đan Trì Ba, những vị còn lại, sau thời gian đã trở thành Cử-Ba còn lưu trú tại tự viện sẽ được phái đến các chùa trong cùng chi phái của ba ngôi Đại tự để nhận chức vị Kham Bố.

Những vị Đệ tam, Đệ tứ đẳng Cách Tây chỉ có ẩn cư tĩnh tu, bởi đại đa số họ là những người không được Chính phủ lưu tâm thu dụng.

Tổng kết:

Nền giáo dục của người Tây Tạng có thể nói chỉ duy nhất là dùng để nghiên cứu Phật học. Họ giảng dạy phương pháp nghiên cứu Phật học để sao cho việc điều lý được nghiêm cẩn. Chính vì vậy mà nhiều quốc gia theo Phật giáo trên thế giới không quốc gia nào theo kịp. Khi người Tây Tạng luận đàm về bất kỳ bộ kinh nào, họ luôn tập trung theo sát nội dung của bộ kinh ấy và tuyệt đối không “bàng trưng phiếm dẫn”, không hỏi đông đáp tây, hoặc né tránh lòng vòng. Do đó, họ không bị rơi vào tệ bác tạp và hỗn loạn. Trong biện luận, câu chữ luôn tuân theo luận thức Nhân Minh để vấn và đáp, chứ không “tuỳ khẩu loạn thuyết”. Họ cho rằng, nếu không y chiếu theo phương pháp Nhân Minh luận thì lý chứng không thể hiển lộ một cách phân minh. Nhờ vậy mà Phật giáo Tây Tạng có khả năng đào tạo và bồi dưỡng phẩm chất cho rất nhiều nhân tài Phật giáo.

Hết