Đức Phật Trong Ba Lô

Điều quan trọng là tận hưởng niềm vui của cuộc sống với khát vọng tươi mới và không ngừng lớn mạnh khi bạn cố gắng nhận ra mơ ước và mục tiêu mà bạn quyết tâm theo đuổi. Nói cách khác, chúng ta trở thành bản thể tốt nhất của mình khi theo đuổi một mục tiêu cho phép chúng ta phát triển toàn diện và tận dụng được sự độc nhất vô nhị của bản thân.

Chúng ta có thể sống cuộc sống toàn vẹn khi hành động vì một mục tiêu lớn. Nhà lãnh đạo chính trị và tinh thần Ấn Độ, Mahatma Gandhi là một ví dụ điển hình. Khi còn là một đứa trẻ, Gandhi là một người vô cùng nhút nhát. Ông không thể ngủ mà không bật đèn, ám ảnh bởi những tên trộm, ma quỷ và rắn. Nhút nhát, lúc nào cũng sợ mọi người sẽ trêu cợt mình, ông sống khổ sở như thế trong nhiều năm và đã nếm nhiều thất bại. Nhưng cuối cùng, như tất cả chúng ta đều biết, Gandhi trở thành nhà lãnh đạo lớn của Ấn Độ và là biểu tượng của thế giới về đấu tranh cho hòa bình bằng các biện pháp phi bạo lực.

KHÔNG BAO GIỜ BỎ CUỘC

Cháu có thể khuyên điều gì với bạn của cháu, những người đã đầu hàng khi đối mặt với khó khăn?

Trước hết, bạn có thể khích lệ họ rằng, nếu họ biết vấn đề là gì thì họ đã đi được nửa đường đến chỗ giải quyết nó rồi!

Mọi người thường có xu hướng thiếu quyết tâm. Lựa chọn con đường ít trở ngại nhất là bản chất tự nhiên của con người. Cách tốt nhất bạn có thể gợi ý cho những người thiếu sự quyết tâm hay thiếu động lực là tập trung vào một nhiệm vụ tại một thời điểm – có thể là bất cứ điều gì – và duy trì nó tới lúc họ cảm thấy hoàn toàn hài lòng rằng họ đã cố gắng hết sức. Bước qua bước đầu tiên sẽ dẫn dắt bạn đến bước tiếp theo.

Cuộc đời là sự đấu tranh không ngừng với bản thân. Nó là sự đấu tranh giữa tiến lên phía trước hay thoái lui, giữa hạnh phúc và không hạnh phúc. Những người xuất chúng không trở nên vĩ đại sau một đêm.điểm yếu của mình, để chiến thắng sự thiếu quan tâm và thiếu động lực tới tận khi họ trở thành những người chiến thắng thực sự trong cuộc đời. Một nguyên nhân mà các Phật tử niệm Nam mô Diệu pháp Liên hoa mỗi ngày là để tăng cường ý chí mạnh mẽ và kỷ luật, cùng với những điều ấy là khả năng giải quyết nghiêm túc bất cứ vấn đề nào và với quyết tâm vượt qua nó.

Họ nghiêm khắc với bản thân để khắc phục những

CỦNG CỐ LÒNG QUYẾT TÂM

Cháu cảm thấy sự quyết tâm và ý chí của mình để làm việc chăm chỉ cứ giảm dần đi.

Bất cứ người nào đã từng quyết tâm đều khám phá ra rằng sức mạnh của sự quyết tâm đó sẽ giảm dần theo thời gian. Khi bạn cảm thấy quyết tâm của mình giảm sút, bạn hãy nói với bản thân rằng: “OK, tôi sẽ bắt đầu lại ngay từ lúc này!” Nếu bạn vấp ngã 7 lần, hãy đứng dậy lần thứ 8 và bắt đầu từ đó. Đừng từ bỏ khi bạn cảm thấy chán nản – hãy đứng dậy và làm mới quyết tâm của mình mỗi lần như vậy.

Quyết tâm của bạn đôi khi có thể bị dao động, nhưng điều quan trọng là chúng ta không trở nên chán nản và vội phất cờ trắng khi điều đó xảy ra. Nhận ra rằng mình đã trở nên lười nhác là bằng chứng của việc chúng ta đang tiến bộ.

TẦM QUAN TRỌNG CỦA LÒNG DŨNG CẢM

Đôi lúc cháu thấy sợ khi theo đuổi điều mình muốn.

Lòng dũng cảm rất là quan trọng. Chúng ta có dũng cảm hay không có vai trò tối quan trọng trong việc định hướng cuộc đời chúng ta. Người có lòng dũng cảm là những người có hạnh phúc.

Nói ra với một người bạn là mình cảm thấy vừa phạm phải một sai lầm, giúp đỡ ai đó khi cần, thậm chí là đưa ra những câu hỏi trong giờ học – đó có thể được cho là những vấn đề nhỏ bé, nhưng chúng rất quan trọng. Những việc nhỏ có ý nghĩa quan trọng. Một hành động dũng cảm dù nhỏ thế nào đi nữa cũng vẫn là lòng dũng cảm. Điều quan trọng là sẵn sàng bước bước tiếp theo.

Các bạn trẻ gặp rắc rối, cũng giống như người lớn vậy. Chừng nào còn sống, chúng ta sẽ còn phải đối mặt với đủ loại rắc rối. Nhưng dù bất cứ điều gì xảy ra, chúng ta đơn giản phải sống với lòng dũng cảm và dấn bước, luôn luôn hướng tới tương lai. Không ai có thể trốn thoát khỏi thực tế đời thường. Cuộc sống và thế giới chúng ta đang sống giống như một vùng biển đầy giông bão, chúng ta phải tìm ra con đường của mình để vượt qua, dựa trên tất cả các kinh nghiệm của bản thân. Đó là một phần số phận của mỗi con người mà chúng ta không thể tránh khỏi.

Tất cả chúng ta đều có những hy vọng và ước mơ của riêng mình, con đường sống của riêng mình, lý tưởng và sở thích của riêng mình, nỗi đau khổ, nỗi buồn và những điều bất hạnh của riêng mình. Dù giấc mơ của chúng ta có tuyệt vời như thế nào, lý tưởng của chúng ta có cao quý ra sao, hay hy vọng của chúng ta có lớn đến mức nào, thì cuối cùng chúng ta cần có lòng dũng cảm để biến chúng thành hiện thực khi đối mặt với sự đau khổ và những nỗi buồn. Dù bất kỳ điều gì xảy ra, chúng ta phải vững bước trong cuộc sống và luôn luôn hướng đến lý tưởng và mơ ước của mình. Lý tưởng hay kế hoạch lớn nhất của chúng ta, lòng thương vô hạn của chúng ta đối với mọi người – tất cả những điều này sẽ trở nên vô nghĩa khi chúng ta thiếu lòng dũng cảm để biến chúng thành hành động. Không hành động, thì những điều đó sẽ không tồn tại.

Những người can đảm có sức mạnh để tiến bước, bình tĩnh xem xét kỹ lưỡng những thăng trầm trong cuộc đời và tiến lên vững vàng tới tận cùng những mục tiêu và mơ ước mà họ đã chọn. Lòng dũng cảm là một tài sản đầy sức mạnh. Những người thiếu lòng dũng cảm sẽ đi lạc khỏi con đường đúng đắn và sa vào những con đường lãnh đạm, tiêu cực và vô vọng. Họ chạy trốn những thử thách cam go, chỉ tìm kiếm một cuộc sống dễ dàng và thoải mái. Kết quả là, những người thiếu lòng dũng cảm không thể cống hiến bản thân cho hạnh phúc của người khác, và cũng không thể phát triển bản thân hay đạt được bất cứ điều gì quan trọng hay bền vững. Điều này giống như thể là bộ máy hoạt động của họ đang bị trục trặc.

Thi hào Đức Goethe nói rằng mất tài sản và sự nổi tiếng không quan trọng bởi bạn luôn có thể tìm lại chúng, trong khi đó mất đi lòng dũng cảm là mất đi mọi thứ. Trong một bài thời có nhan đề: Zahme Xenien [VIII], ông viết:

Mất đi tài sản – mất ít!

Hãy ngẫm lại bản thân

Và đạt được những tài sản mới.

Mất đi danh dự – mất nhiều!

Hãy tạo nên tiếng thơm

Và mọi người sẽ thay đổi suy nghĩ.

Mất đi lòng dũng cảm – mất tất cả!

Nếu thế thì thà chẳng được sinh ra.

Nếu bạn dồn hết lòng dũng cảm của bạn để thử thách một cái gì đó, bạn sẽ không bao giờ phải hối tiếc về việc đó. Thật đáng buồn khi phải sống cả đời mà ao ước: “Giá mình có thêm một chút lòng dũng cảm”. Kết quả có thế nào đi nữa, điều quan trọng là bước bước tiếp theo trên con đường mà bạn tin tưởng là đúng. Không cần thiết phải lo lắng về việc mọi người khác có thể nghĩ gì. Xét cho cùng, đó là cuộc đời của bạn. Hãy thành thật với bản thân mình.

Triết gia và nhà thơ thế kỷ 18 người Đức, Friedrich Schiller, đã nói: “Những người mạnh mẽ khi họ đứng một mình sở hữu lòng dũng cảm đích thực”. Tôi đã trân trọng những dòng này từ khi tôi còn trẻ.

Thật sai lầm khi đi theo số đông mà không suy nghĩ thấu đáo. Và điều đó là cực kỳ nguy hiểm.

Chúng ta không nên bị dao động. Chúng ta không bao giờ được từ bỏ sự cống hiến cho hòa bình, khát khao học tập và tình yêu cho nhân loại. Biến những lý tưởng của mình thành hiện thực và phổ biến chúng cho mọi người là một hành động dũng cảm. Lòng dũng cảm nằm sâu bên trong chúng ta. Chúng ta phải khơi gợi lòng dũng cảm từ sâu thẳm cuộc đời của chính mình.

LÒNG DŨNG CẢM VÀ LÒNG THƯƠNG

Lòng dũng cảm là gì?

Chúng ta có thể tìm thấy lòng dũng cảm trong sự cố gắng của con người, như dũng cảm tham gia vào một chuyến phiêu lưu mạo hiểm hay dũng cảm để xuất sắc trong các môn thể thao, nhưng đó chỉ là một khía cạnh của lòng dũng cảm. Liều lĩnh chơi các trò chơi mạo hiểm hay trở thành một tên côn đồ là một dạng hoàn toàn khác của lòng dũng cảm mà chúng ta đang nói tới. Một buổi biểu diễn làm ra vẻ can đảm có vẻ giống với sự dũng cảm, nhưng nó hoàn toàn không phải như vậy. Bạo lực thường thiếu đi trí tuệ, sự quan tâm đến người khác và tinh thần hợp tác, những điều trọng yếu đối với loài người chúng ta. Nó hoàn toàn trái ngược với những gì con người cố gắng vươn tới.

Lòng dũng cảm là sức mạnh để chúng ta sống cuộc đời của mình một cách đúng đắn, để đi đúng con đường của mình. Nó có thể tồn tại ở nhiều dạng – ví dụ, nghĩ về hướng đi tốt nhất để đất nước và thế giới của mình đạt được hòa bình, sau đó hành động để biến điều đó thành hiện thực. Đó chính là lòng dũng cảm bắt nguồn từ niềm tin sắt đá. Hay nghĩ về điều mà bạn có thể làm để đóng góp cho hạnh phúc của mọi người sau đó hành động một cách thiết thực hướng tới mục đích đó. Đó là lòng dũng cảm của tình yêu đối với nhân loại. Khi là bố mẹ hay giáo viên, bạn nhận ra điều mà bạn có thể làm cho những đứa trẻ mà bạn đang chăm sóc và sau đó thực hiện nó, hay nghĩ về việc làm thế nào bạn có thể giúp đỡ và động viên, giúp đỡ những người bạn của mình – đó là dũng cảm khiêm nhường trong cuộc sống hàng ngày.

Hình thái quan trọng nhất của lòng dũng cảm là lòng dũng cảm để sống tốt mỗi ngày. Ví dụ, dũng cảm học tập chăm chỉ hay tạo dựng và duy trì tình bạn tốt, bền vững – hình thái này chúng ta có thể gọi là sự kiên trì, một đức tính hướng cuộc sống của chúng ta theo hướng tích cực. Lòng dũng cảm theo cách này có thể không hào nhoáng và nó thật sự là quan trọng nhất.

Những người nổi tiếng, những người làm những việc lớn, việc quan trọng, không phải lúc nào cũng là người dũng cảm. Và ta có thể nói rằng chiến tranh và sự áp bức không phải là những hành động dũng cảm mà chính là sự hèn nhát.

Những người không có lòng dũng cảm là những người đi ăn cắp, những kẻ đàn áp, những kẻ giết người và gây thương tật, những kẻ đe dọa người khác bằng vũ khí, những kẻ tiến hành chiến tranh. Người ta làm những việc xấu xa như vậy bởi họ là những kẻ hèn nhát. Hèn nhát rất nguy hiểm. Dũng cảm thực sự nghĩa là thực hiện những hành động đúng đắn và có ích, dũng cảm nghĩa là sống ngay thẳng. Đó là điều quan trọng nhất của lòng dũng cảm.

Về cơ bản, lòng dũng cảm chính là sự kiên trì. Một ước muốn của người mẹ để nuôi lớn đứa con của mình trở thành một người tốt, dù người mẹ đó phải cố gắng đến đâu để làm được điều này, thì đó cũng là một hình thức cao quý của lòng dũng cảm. Khía cạnh khác của lòng dũng cảm là lòng thương. Chúng là hai mặt của cùng một vấn đề. Lòng dũng cảm thực sự luôn luôn có lòng thương, không có điều xấu xa hay độc ác nào phía sau nó. Nếu có bất kỳ ý định xấu nào, bạn có thể chắc chắn đó không phải là lòng dũng cảm thực sự. Tình cảm của một người mẹ đối với con của mình là một ví dụ hoàn hảo về lòng dũng cảm và lòng thương.

Thực tế, nếu chúng ta hành động một cách dũng cảm, chúng ta có thể thấy rằng tình thương của chúng ta dành cho người khác thậm chí còn lớn hơn nữa. Lòng dũng cảm là đức tính cần thiết mà mỗi người chúng ta cần cố gắng đạt được.

CHƯƠNG VII - SỰ TỰ TIN

NUÔI DƯỠNG HI VỌNG

Có những lúc cháu thấy rất vô vọng và bi quan. Cháu phải làm gì để tăng sự tự tin của mình?

Trước hết, hãy hiểu rằng cuộc đời thật dài! Tình trạng của mọi thứ bây giờ sẽ không tồn tại mãi mãi. Thậm chí nếu bạn gặp vấn đề, thậm chí nếu bạn phạm sai lầm hay làm điều gì phải hối tiếc, cả tương lai vẫn còn ở phía trước. Đừng nên lúc nào cũng lo lắng miên man về mọi trở ngại hay mọi vấn đề. Trên tất cả, đừng thất vọng hay không bị đánh bại bởi sự nôn nóng của bản thân.

Chẳng có gì là vô vọng cả. Lỗi lầm lớn nhất bạn có thể phạm phải khi còn trẻ là từ bỏ ước mơ, là không thử thách mình với nỗi sợ sự thất bại. Quá khứ là quá khứ và tương lai là tương lai. Hãy tiếp tục tiến lên phía trước, nhìn thẳng phía trước, tự nhủ: “Mình sẽ bắt đầu từ ngày hôm nay!” “Mình sẽ bắt đầu từ giờ phút này!” Tinh thần đó – bắt đầu từ giây phút hiện tại – là cội nguồn của triết lý Đạo Phật.

Hạnh phúc trong đời không phụ thuộc vào việc mọi chuyện xảy ra tốt đẹp thế nào khi bạn còn trẻ. Dù bạn có gây ra nhiều lỗi lầm đến đâu, bạn luôn luôn có một cơ hội khác. Hãy biết khát khao và tiếp tục vươn lên về phía tương lai. Nếu bạn không hài lòng với thành tích ở trường cấp 3, thì hãy nỗ lực hết mình ở đại học. Nếu điều đó vẫn chưa khiến bạn thỏa mãn, vẫn còn hy vọng sau khi tốt nghiệp khi bạn thử thách bản thân với tư cách một thành viên năng động của xã hội. Thành công thực sự trong đời không lộ diện cho đến khi chúng ta đạt độ tuổi 40 hay 50. Nếu bạn nếm trải sự thất bại trên đường đời, hãy đi tiếp với tinh thần phấn đấu để bước vào tuổi 40, 50, 60, và 70.

Kinh nghiệm sau hơn 70 năm cuộc đời của mình đã dạy tôi nhận biết rõ ràng được những kiểu người định đoạt được chiến thắng hay thất bại.

Nhiều người nổi tiếng nhất trong lịch sử đã chẳng hề xuất sắc chút nào khi còn trẻ. Winston Churchill nổi tiếng vì rất nhiều thất bại ở trường. Mahatma Gandhi không phải là một sinh viên đáng chú ý, không những thế, ông còn nhút nhát, rụt rè và là một diễn giả tồi.

Thế nên đừng quá khắc nghiệt với bản thân. Các bạn vẫn còn trẻ – một công trình đang triển khai và vẫn đang phát triển. Đang trên đà trưởng thành và tiến bộ là những điều tuyệt vời. Hãy không ngừng dấn bước một cách ngoan cường để tìm ra con đường tiến lên của mình bất chấp sự buồn khổ hay đau đớn là một phần của tuổi trẻ và quá trình trưởng thành. Quả thực, đó là cách duy nhất để lớn lên.

TIỀM NĂNG THỰC SỰ

Cháu thường hay so sánh mình với người khác và thấy chán nản.

Đúng, những người trẻ tuổi thường rơi vào thói quen này. Nhưng tôi cần khuyên bạn điều này: Đừng cho phép mình so sánh mình với ai khác! Hãy là chính mình và không ngừng học tập với tất cả lòng can đảm. Thậm chí nếu bạn bị nhạo báng, thậm chí nếu bạn phải chịu đựng sự thất vọng và thất bại, hãy tiếp tục tiến lên và đừng để bị đánh gục. Khi bạn gom được sự kiên quyết này trong tim, bạn đã đi được nửa đường đến chiến thắng. Thay vì so sánh mọi niềm vui, nỗi buồn của bạn với người khác, hãy nhắm đến việc vượt qua giới hạn của mình trong tình huống hiện tại. Những người có thể làm được điều này trong suốt cuộc đời là những người chiến thắng thực sự, những thiên tài thực sự.

Khi bạn giữ vững niềm tin của mình và sống đúng với bản thân, giá trị con người đích thực của bạn sẽ tỏa sáng. Đạo Phật có đề cập đến khái niệm “nhận ra tiềm năng đích thực của bạn. Khái niệm này nói đến tính cách tinh tế nhất của bạn.” Nói cách khác, nó có nghĩa là bộc lộ bản chất thực sự của bạn và bạn dùng nó để tỏa sáng.

ĐỐI DIỆN VỚI CÁC VẤN ĐỀ

Khi cháu gặp các vấn đề, chạy trốn đôi khi có vẻ là giải pháp dễ dàng nhất?

Bạn có thể chạy trốn, tất nhiên. Sự tự do đó có tồn tại. Nhưng đó là một thứ tự do rất nhỏ bé, tầm thường. Điều đó chỉ dẫn đến một cuộc đời đầy rẫy những khó khăn, một cuộc sống mà bạn sẽ là người bất lực, yếu đuối và hoàn toàn chán nản.

Tuy nhiên, kế bên tự do nhỏ bé đó, tồn tại một tự do tuyệt vời hơn. Tiểu thuyết gia người Nhật Eiji Yoshikawa viết: “Nhân cách tuyệt vời được rèn luyện qua gian nan.” Chỉ bằng cách mài giũa bản thân qua những khó khăn lặp đi lặp lại bạn mới có thể tạo dựng được cho mình một sự cứng cỏi. Khi bạn đã cứng cỏi, không gì có thể làm bạn lúng túng. Bạn sẽ được tự do. Bạn sẽ chiến thắng. Gian khổ thậm chí sẽ trở nên thú vị. Dám nhận lấy những thử thách cam go – bản thân nó đã là một sự tự do lớn lao.

Tự do mang tính tương đối. Bạn có thể chạy trốn, coi mình là một linh hồn tự do, nhưng bạn không thể thoát khỏi chính mình – khỏi chính những điểm yếu, bản tính và định mệnh của mình. Tự do kiểu đó giống như bạn chạy trốn khỏi cái bóng của mình vậy, thậm chí, bạn càng không thể thoát khỏi sự đau đớn của tuổi tác, ốm đau và sự hiển nhiên của cái chết với thân phận con người. Bạn càng cố gắng tránh né những khó khăn, chúng sẽ càng theo đuổi bạn dai dẳng, như bọn chó săn tàn bạo đuổi theo bạn sát gót. Đó là lý do vì sao điều quan trọng là bạn quay lại và đối đầu với những khó khăn của bạn. Không thể nào có chuyện lúc nào mọi thứ cũng xảy ra theo cách bạn mong muốn. Trên thực tế, nếu không phải nhờ những trở ngại mà cuộc sống dành cho chúng ta, hẳn chúng ta sẽ không biết trân trọng cảm giác được tự do.

Mùa xuân của tuổi trẻ có nghĩa là sống quay mặt về hướng mặt trời. Là mùa để lớn, tuổi trẻ là lúc đón nhận những niềm vui tuyệt vời và đau đớn cùng cực. Nó chứa đựng nhiều vấn đề phức tạp và đủ loại lo lắng. Nhưng thay vì chạy trốn khỏi chúng, thì bạn phải tiếp tục tìm kiếm mặt trời, tiếp tục tiến về phía ánh nắng, thử thách nỗi đau và sự cùng quẫn – một phần của sự trưởng thành.

Đừng bao giờ nhượng bộ sự thất bại. Để một hạt giống nảy mầm, nó phải dùng đến một nỗ lực phi thường để phá vỡ lớp vỏ cứng. Hạt giống sau đó phải vươn mình lên qua lớp đất dày để sống dưới bầu trời xanh. Tất cả khó khăn bạn phải trải qua bây giờ sẽ góp phần vào sự trưởng thành của bạn. Vì thế, vấn đề quan trọng là không ngừng dấn bước cho dù việc tiếp theo có khó khăn hay đau đớn đến mức nào.

Cuộc sống là một cuộc chiến dành lấy điều tốt nhất và tự do vô biên. Đạo Phật đưa ra khái niệm sử dụng những xu hướng tiêu cực và những khổ đau của chúng ta như một điểm tựa cho hạnh phúc, để rèn luyện trong đời từ đó đạt được trạng thái tự do tối thượng.

BỘC LỘ HẾT MÌNH

Cháu không thích tính cách của mình. Có thể thay đổi tính cách không ạ?

Nhiều người tin rằng tính cách được quy định bởi số phận hoặc di truyền và chúng ta chẳng thể làm gì được. Thực tế, hầu như ai cũng có trăn trở nào đó trong tính cách của mình. Nhưng bạn hãy nhớ rằng chỉ lo lắng về những vấn đề của mình thôi thì sẽ chẳng thay đổi được gì. Khi bạn nhận ra những thiếu sót của mình, bạn đã ở vị thế để bắt đầu kiểm soát chúng và thay đổi hành vi của mình.

Tính cách con người thực rất đa dạng. Có một kho từ vựng khổng lồ miêu tả những nét tiêu biểu của cá tính và tính cách.

Không ai có tính cách hoàn mỹ cả. Tất cả chúng ta, không trừ một ai, đều có những phẩm chất khiến chúng ta chưa hoàn hảo. Lẽ dĩ nhiên, bạn sẽ không thích khía cạnh đó trong tính cách mình. Nhưng thật là ngốc nếu bạn bị ám ảnh bởi những điều như vậy và bị cuốn vào cảm giác căm thù bản thân và vô giá trị. Bạn sẽ chỉ cản trở sự trưởng thành của mình mà thôi.

Sống nội tâm không làm ai thiếu năng động, nóng tính không làm người ta vô dụng. Ví dụ, sự e dè của một người có thể được chuyển hóa thành những phẩm chất đáng quý như cẩn thận và cẩn trọng, trong khi tính hay nóng ruột của ai đó lại có thể chuyển hóa thành sở trường hoàn thành công việc nhanh chóng và hiệu quả. Chúng ta nên sống theo cách nào đúng với con người mình. Đó là mục tiêu nền tảng của Đạo Phật. Thế nên, thậm chí dù tính cách cơ bản của chúng ta khó có thể thay đổi, chúng ta có thể thể hiện ra những nét tích cực của nó.

Tính cách không quy định việc chúng ta có hạnh phúc hay không. Nói cho đúng, nó là chất liệu của cuộc đời và cách ta sống quyết định hạnh phúc của ta. Mục đích của Đạo Phật và giáo dục, cũng như những nỗ lực của chúng ta nhằm cải thiện bản thân và trưởng thành, là củng cố chất liệu đó. Đó chính là ý nghĩa của cuộc sống. Khi các Phật tử niệm Nam mô Diệu pháp Liên hoa mỗi ngày, một trong những thành quả là họ thanh lọc cuộc sống của mình khỏi sự cự tuyệt và những điều không tốt, đẩy mọi thứ theo hướng dẫn tới hạnh phúc.

Sông thì có khúc nhưng không bao giờ ngừng chảy. Đó là bản chất tự nhiên của vạn vật. Tương tự, nếu bạn luôn luôn cố gắng, tính cách của bạn sẽ dần dần được cải thiện. Quan trọng là bạn không ngừng tiến lên và không bao giờ dừng lại.

Tất cả các dòng sông, không kể đến những khác biệt giữa chúng, đều chảy không ngừng nghỉ và không mỏi mệt ra biển cả. Nếu chúng ta cũng như vậy, liên tục kiên cường nỗ lực, cuối cùng chúng ta sẽ tới được với biển cả hạnh phúc. Chúng ta sẽ được thưởng thức cái tự do không biên giới và nhận ra được tiềm năng của chính mình khi ta tán dương và động viên cá tính của những người khác.

Điều quan trọng là làm mọi việc bạn có thể. Bạn sẽ ngạc nhiên hơn ai hết về những gì bạn có thể đạt được. Bạn sở hữu một tiềm năng vô hạn như thế!

TỰ TIN VÀ CÓ TRAU DỒI

Con người của chúng ta được quy định bởi gien, môi trường hay cả hai?

Hãy hình dung có mỗi thứ một chút. Và tất nhiên, nhiều nghiên cứu về chủ đề này đã được tiến hành. Tuy nhiên, điều quan trọng, chúng ta là kiến trúc sư của chính cuộc đời mình. Quan trọng hơn là ngay bây giờ chúng ta biết rằng chúng ta là kiến trúc sư cho toàn bộ phần đời còn lại của mình.

Từ tính cách (character) xuất phát từ từ charakter trong tiếng Hy Lạp, có nghĩa là khắc sâu hay gây ấn tượng. Từ góc nhìn khoa học, cá tính và thể chất cơ thể được quy định do gien ở một mức độ nào đó. Nhưng chỉ biết thế thôi thì không thay đổi được gì. Điều quan trọng là việc chúng ta làm để cải thiện bản thân.

Đạo Phật nhấn mạnh tầm quan trọng của hiện tại và tương lai. Đây là những điều có ý nghĩa. Đó là lý do vì sao việc chúng ta làm ngay bây giờ là rất quan trọng. Luôn luôn thử thách bản thân từ giờ phút này trở đi – đó chính là tinh thân của Đạo Phật.

Bản tính cũng được các nhà tâm lý học xem xét theo nhiều cách. Một quan điểm nhìn nhận cá tính dưới dạng những vòng tròn đồng tâm. Trong cốt tủy của chúng ta là bản chất cơ bản nhất. Xung quanh nó là bản tính cơ bản hình thành trong suốt thời thơ ấu do thói quen và tập quán. Bao quanh vòng tròn đó là phần chúng ta hình thành để đương đầu với những tình huống khác nhau.

Mặc dù bản tính cốt tủy của chúng ta không bao giờ thay đổi, nhưng đôi khi chúng cũng thay đổi nhiều đến mức mọi người xung quanh có thể nhận xét rằng ta dường như biến thành một người hoàn toàn khác. Trong bất cứ sự kiện nào, chúng ta đều phải là chính mình. Chúng ta phải đi theo con đường dành cho mình và gắng hết sức để đóng góp cho xã hội. Giáo dục trang bị cho chúng ta điều chúng ta cần để làm được như vậy.

CHUYỂN HÓA NGHIỆP

Chuyển hóa Nghiệp có nghĩa là thế nào? Chẳng phải mọi việc đều đã được định đoạt từ trước rồi sao?

Đạo Phật, giáo pháp có nền tảng là luật nhân quả, đặc biệt chú trọng đến khái niệm Nghiệp. Nguyên lý này giải thích rằng cuộc sống tại mỗi khoảnh khắc luôn bị ràng buộc bởi những hệ quả tích lũy do những nguyên nhân đã được tạo ra trong quá khứ. Và theo Đạo Phật, giây phút ta làm gì đó, nói gì đó hay nghĩ gì đó, một hệ quả đã được gieo vào sâu trong con người ta. Sau đó, khi cuộc sống chúng ta gặp được hoàn cảnh phù hợp, hệ quả đó sẽ hiện hình. Những nét đặc trưng trong tính cách liên hệ mật thiết với Nghiệp của chúng ta. Tin tốt lành là, không giống như số phận, Nghiệp của chúng ta có thể được chuyển hóa bằng những nhân ta tạo ra từ giờ phút này trở đi. Trên thực tế, thực hành Đạo Phật chính là thực hành để liên tục chuyển hóa Nghiệp.

Dù có thực hành Đạo Phật hay không, chúng ta vẫn có thể cải thiện đáng kể tình trạng hiện tại của mình bằng cách quyết tâm gieo những nhân tốt hơn từ giờ trở đi. Đừng nên thất vọng, vì qua thời gian, tất cả những nhân tốt rồi sẽ mang đến một sự tiến bộ đáng kể cho hoàn cảnh của chúng ta.

LỖI LẦM

Làm sao để cháu tập trung được vào những điểm tốt thay vì những sai lầm của mình?

Những người tự chỉ trích bản thân thường lo lắng về điều đó – đó là dấu hiệu của một tính cách chân thành, đáng khen.

Rất khó có thể nhìn nhận bản thân một cách khách quan. Nhưng hãy nhớ rằng không một ai có toàn những lỗi lầm hay toàn những công trạng. Chúng ta đều có cả hai. Vì thế, chúng ta nên cố gắng phát triển và mài giũa những tính chất tích cực của mình. Khi làm như vậy, những thiếu sót của chúng ta sẽ mờ nhạt dần cho đến khi chúng không còn hiển hiện nữa.

Có lẽ bạn có thể hỏi những người biết rõ bạn, một người bạn, cha mẹ hay anh chị em, rằng họ nghĩ bạn có và có thể phát triển những ưu điểm nào. Tôi chắc là họ sẽ kể ra được nhiều phẩm chất đáng ngưỡng mộ. Đồng thời, nếu ai đó gần gũi với bạn mà chỉ ra những lỗi lầm của bạn, thay vì khó chịu hay buồn bã, sẽ rất có ích nếu bạn lắng nghe một cách bình tĩnh và khách quan những điều người đó nói và nỗ lực tiếp nhận điều đó như lời phê bình mang tính xây dựng. Một khi bạn đã có chỗ đứng trong xã hội, sẽ chẳng có mấy người thực sự thẳng thắn với bạn đâu.

ĐỐI PHÓ VỚI SỰ CHỈ TRÍCH

Thật khó để cháu thôi nghĩ về những điều làm cháu bực mình – nhất là khi cháu thấy mình bị chỉ trích hay hạ thấp.

Nhạy cảm là một nét tính cách. Nó chẳng tốt mà cũng không xấu. Nhưng nếu bạn có nét đặc trưng đó, bạn hãy biến nó thành một điểm tích cực.

Ví dụ, nếu một người bạn phê phán bạn, bạn có thể chuyển hóa việc đó thành tích cực bằng cách nghĩ một cách sâu sắc về những nhận xét đó để sửa chữa khiếm khuyết. Tuy nhiên, cho dù điều gì được nói ra, chắc chắn cũng không phải là điều bạn cần phải lo lắng. Nếu cảm thấy bị xúc phạm, hãy dành một phút để chúc mừng bản thân vì đã có khả năng khiêm tốn và tự nhìn lại mình. Những người thờ ơ thường thiếu đi cách nhìn nhận giúp cải thiện bản thân.

Thầy Josei Toda dạy tôi về điều đó, chỉ cho tôi thấy rằng cách tốt nhất để không đánh mất sự tự tin hay rơi vào sự thất vọng không cần thiết khi bị chỉ trích là học để trở thành một người biết lắng nghe. Thay vì phòng thủ hay lập tức nghĩ là mình vô vọng rồi, bạn hãy chọn cách cho phép mình bị kích thích về hướng trưởng thành hơn. Chủ động lắng nghe những điều người khác đang nói để tìm ra điều vàng ngọc có ích cho bạn.

Với những điều vừa được nói ra, dù thu được giá trị gì sau khi sàng lọc đi sự chỉ trích, điều quan trọng là bạn phải kiên quyết không ủ ê suy ngẫm về nó hay rút lui vào trong lớp vỏ của mình.

NHÚT NHÁT

Cháu quá nhát nên không dám nói chuyện với người khác, cháu không thích ép mình.

Nếu bạn không phải là người hay nói, bạn hãy trở thành người biết lắng nghe thì sao nhỉ? Bạn có thể nói với những bạn khác: “Hãy nói với tớ về cậu đi. Tớ muốn nghe mọi thứ về cậu.” Nếu bạn cứ cố gắng biến mình thành người khác khi nói chuyện với bạn bè, thì cuộc nói chuyện sẽ chẳng khác gì tra tấn. Bạn chỉ thoải mái khi là chính bạn. Hãy để mọi người được biết con người thật của bạn, kể cả các khiếm khuyết.

Có những người chỉ luyên thuyên, lung tung mà chẳng nói được gì. Một người ít lời hẳn sẽ nói ra những điều sâu sắc và chắc chắn hơn nhiều những người nói chỉ để được nghe giọng của mình. Những người hành động nhanh nhẹn và hiệu quả thì đáng tin hơn rất nhiều so với những ai chỉ toàn nói.

Điều quan trọng hơn hẳn việc bạn là người trầm lặng hay nói nhiều là tâm hồn bạn có phong phú hay không. Một nụ cười đẹp hay một cử chỉ nhỏ, vô thức của một người có trái tim nồng hậu, thậm chí khi họ im lặng, sẽ nói hùng hồn hơn bất cứ ngôn từ nào. Và thường những người như vậy sẽ nói một cách đầy uy lực và tự tin vào những lúc quan trọng. Trong Đạo Phật, chúng tôi nói tiếng nói có tác dụng khai sáng. Về cơ bản, điều này đề cập đến việc niệm Nam mô Diệu pháp Liên hoa. Chúng tôi niệm để tự thấy mình hạnh phúc. Nhưng chúng tôi cũng niệm vì hạnh phúc của người khác. Điều đó giúp chúng tôi đến với họ xuất phát từ sự cảm thông. Từ đó, khá tự nhiên, chúng tôi phát triển khả năng nói tự do, tự tin những điều mình muốn nói.

NGƯỢNG NGÙNG

Cháu rất hay ngượng và dễ bị bắt nạt, cháu cũng thường lo lắng về việc người khác nghĩ gì về mình.

Rụt rè và nhút nhát là dấu hiệu của bản chất dịu dàng, nhạy cảm. Có lẽ bạn đã nghe nói tới Eleanor Roosevelt, một trong những phụ nữ đáng kính nhất trong lịch sử nước Mỹ. Trong cuốn sách của mình, Bạn học bằng cách sống (You learn by living), bà viết: “Nhìn lại, tôi thấy khi còn trẻ mình rụt rè và nhút nhát đến dị thường như thế nào. Chừng nào tôi còn rụt rè, nhút nhát, chừng đó tôi chỉ hoạt động với một nửa khả năng của mình.”

Nhờ kỷ luật bản thân, phu nhân Roosevelt đã khắc phục được vấn đề của mình. Giống như hầu hết những người nhút nhát khác, bà cứ tự đầu độc mình bằng nỗi lo lắng về bản thân, vì thế bà đã nghiêm khắc buộc mình phải phá bỏ sự trói buộc ấy. Bằng cách không ngừng thử thách bản thân, phu nhân Roosevelt dần dần có được sự tự tin. Bà đã áp dụng những biện pháp cụ thể nào? Những biện pháp tương tự cũng sẽ giúp ích được bạn hôm nay.

Bà thôi không lo lắng về việc tạo ấn tượng tốt nữa, thôi ám ảnh người khác nghĩ gì về mình. Thay vào đó, bà bắt đầu quan tâm đến sự an vui của những người khác. Bà cũng hết lòng theo đuổi những sở thích của mình. Khi làm như vậy, bà học được rằng mọi người không chú ý nhiều tới việc người khác đang làm gì và chính sự chú ý mà tự chúng ta vơ vào mình mới đích thực là kẻ thù lớn nhất. Nhận ra điều này, sự ngại ngùng trong bà dần dần giảm bớt.

Bà nuôi dưỡng cảm giác phiêu lưu và khát khao trải nghiệm cuộc sống. Bà luôn hào hứng khám phá những điều thú vị cuộc sống mang lại.

Điều quan trọng là hãy cất được bước đầu tiên đó. Dũng cảm vượt qua một nỗi sợ nhỏ sẽ mang tới cho bạn dũng khí bước bước tiếp theo.

Hãy đặt ra các mục tiêu. Dù lớn hay nhỏ, hãy hành động để nhận ra chúng. Hãy nghiêm túc và cam kết với những mục tiêu của mình, bạn sẽ chẳng đi đến đâu nếu đối xử với những mục tiêu đó một cách hời hợt. Một tinh thần mãnh liệt, đầy nhiệt huyết tỏa sáng như kim cương và lay động trái tim con người. Đó là ngọn lửa rực rỡ cháy bên trong bạn, thúc đẩy bạn.

Chẳng có nghĩa lý gì khi được đánh giá qua vẻ bề ngoài. Nếu chúng ta chân thành, mọi người sẽ hiểu ý định của chúng ta và những phẩm chất tốt đẹp của chúng ta sẽ tỏa sáng.

Tất cả đều quy về hành động. Nếu mục tiêu của bạn là bơi ngang qua con sông lớn, sẽ chẳng thuận lợi chút nào nếu chùn chân trước khi quăng mình xuống. Thay vào đó, bạn cần hành động, không rời mắt khỏi mục tiêu phía xa của mình. Ngắm nghía ước chừng có thể có giá trị, nhưng tự cho là mình đã thất bại trước cả khi cố gắng thì lại là thất sách.

Thi hào Đức Goethe đã viết: “Một người có thể hiểu mình đến đâu? Không bao giờ nhờ vào suy ngẫm, chỉ thực thế nhờ vào hành động. Hãy cố gắng làm tròn nhiệm vụ, và bạn sẽ biết ngay điều đó có ý nghĩa thế nào với bạn”.

NHÌN NGƯỜI KHÁC MỘT CÁCH TÍCH CỰC

Hầu hết các bạn cùng học và những người lớn mà cháu biết đều có vẻ ngốc nghếch và không biết suy nghĩ.

Sẽ giá trị hơn nhiều nếu tìm kiếm những điểm mạnh ở người khác – bạn chẳng đạt được điều gì bằng cách chỉ trích những điều chưa hoàn hảo của người khác. Thực tế, sẽ rất hữu ích nếu lùi lại một chút, thậm chí mỗi ngày chỉ một giây lát, và cố gắng cân nhắc về những cảm giác và những phẩm chất tốt của những người mà bạn đang chỉ trích. Trong Đạo Phật, chúng tôi được khuyến khích tụng niệm cho hạnh phúc của những người, dù vì lý do gì, không hài lòng, giận dữ hay thậm chí gây tổn thương cho chúng tôi. Thường thì điều đó không dễ. Nhưng tất nhiên, chúng ta sẽ dần nhận ra mặt tốt của mọi người.

Chừng nào chúng ta còn tiến lên và tiếp tục trưởng thành, chúng ta không thể tránh được việc phải đối mặt với các vấn đề và đấu tranh nội tâm. Những người có thực hành Đạo Phật biết rằng chúng ta không thể thay đổi tình thế và môi trường của mình – bao gồm cả những người xung quanh – mà không thay đổi chính mình. Nếu chúng ta không ngừng thử thách bản thân và không đầu hàng, chắc chắn chúng ta sẽ vun đắp được cho mình sự khoan dung, rộng lượng và sẽ hạnh phúc hơn vì điều đó.

CHƯƠNG VIII - LÒNG TỪ BI

QUAN TÂM ĐẾN NGƯỜI KHÁC

Ngày nay dường như mọi người quá ích kỷ với nhau. Ngay cả trong nhóm bạn của cháu, cháu thấy phần lớn các bạn cũng ít quan tâm đến nhau.

Cách người ta cư xử với người khác, nhất là những người ở vị thế kém may mắn hơn, thể hiện khá rõ tính cách họ. Một cử chỉ yêu thương hay một câu nói đồng cảm có thể để lại ấn tượng không bao giờ phai.

Lúc 12 tuổi, tôi có làm công việc đi giao báo. Tôi muốn làm bất cứ điều gì để phụ giúp gia đình vì các anh trai tôi đã đi chiến đấu. Nghề của gia đình tôi là trồng tảo biển, vì thế có rất nhiều việc vặt, bắt đầu từ sớm tinh mơ. Trong khi cả thị trấn còn đang ngủ, tôi sẽ bắt đầu tuyến đường đưa báo của mình. Tôi nhớ đã đạp xe trong cái gió rét cắt da cắt thịt, hơi thở thì bốc khói, cái rét thấu vào tận xương. Tôi không mấy khi thấy mặt những người ở trong các nhà trên tuyến đưa báo của mình, nhưng trong những dịp hiếm hoi có gặp, họ cũng không tỏ ra thân thiện. Đến cả lũ chó của họ cũng làm khó tôi.

Nhưng tôi không bao giờ quên sự ấm áp và quan tâm của một cặp vợ chồng trẻ. Một ngày nọ, cô vợ trẻ đang bê bếp than củi vào hành lang để nấu cơm. Tôi chào và đưa cho cô tờ báo. Đón mừng tôi bằng một nụ cười ấm áp, cô cám ơn tôi và nhận xét rằng tôi lúc nào cũng thật nhanh nhẹn, vui tươi. Đưa cho tôi một xấp những miếng khoai tây ngọt sấy, cô giải thích rằng chúng được gửi từ quê cô ở phía Bắc Nhật Bản mấy ngày trước. Cô nói: “Cô hy vọng là cháu thích chúng” và gửi lời hỏi thăm cha mẹ tôi.

Trong một dịp khác, sau khi tôi kết thúc ca đi giao báo buổi tối, đôi vợ chồng mời tôi ở lại ăn tối. Họ hỏi nhiều câu hỏi về gia đình tôi. Tôi kể cho họ về cha mình, cha bị ốm rất nặng và phải nằm liệt giường. Người chồng, đã an ủi tôi: “Người nào phải vật lộn khi còn trẻ là người thực sự may mắn đấy. Hãy học thật chăm chỉ và cháu sẽ đạt được những điều tuyệt vời.” Mặc dù những việc này đã xảy ra 60 năm trước, lòng tốt và sự ân cần họ vẫn còn đọng lại trong tim tôi đến tận hôm nay.

LÒNG TỐT THẬT SỰ

Cháu cố gắng đối xử công bằng với mọi người. Như thế chưa đủ sao?

Sống một cách chu đáo là việc của trái tim. Từ ân cần trong tiếng Nhật được ghép từ các chữ tượng hình: “người” và “quan tâm”. Vì thế, chu đáo là quan tâm đến người khác, là thông cảm với họ đặc biệt là khi họ đang phải vật lộn với buồn phiền, đau đớn và cô đơn. Những chữ tượng hình này cũng có nghĩa là “xuất sắc”. Một người chu đáo một cách chân thành, người hiểu được trái tim người khác, là một con người đặc biệt, một học viên danh giá của cuộc sống. Có được sự quan tâm như thế dành cho người khác là sống có nhân văn nhất. Đó là dấu hiệu của một nhân cách vượt trội.

Tuy nhiên, sống tử tế không giống như chu đáo. Chu đáo nghĩa là hành động dựa trên những cảm xúc tốt đẹp của bạn. Điều này đặc biệt đúng khi có sự bất công xuất hiện. Trên thực tế, chúng ta thể hiện sự yếu đuối bằng cách không hành động vào thời điểm quyết định.

Sống ân cần nghĩa là khi người khác càng khổ đau, hành vi của họ càng khó chịu, bạn càng thể hiện nhiều tình yêu dành cho họ hơn. Làm như vậy mang lại cho bạn can đảm để giúp đỡ người khác. Ân cần còn có nghĩa là nhận ra bản chất trong sự bất hạnh của người khác, cố gắng hiểu và chia sẻ sự khổ đau cùng họ. Điều này sẽ giúp bạn trưởng thành và đồng thời giúp người khác trở nên mạnh mẽ. Sự ân cần là rất thiết thực, nó rèn luyện chính chúng ta trong nghệ thuật an ủi người khác.

Điều quan trọng không chỉ là thông cảm hay thương hại người khác mà là hiểu được họ đang trải qua điều gì. Thấu cảm đóng vai trò quyết định. Đôi khi, có người hiểu được mình ở bên họ có thể mang lại cho họ sức mạnh để tiếp tục.

Nhiều người trân trọng sự ân cần ở người khác và cũng muốn tỏ ra chu đáo, nhưng đồng thời, lại không muốn liên quan quá sâu. Những người này hiểu nhầm ý nghĩa của việc sống ân cần, họ nghĩ rằng nó có nghĩa là giữ một khoảng cách an toàn với người khác để không làm tổn thương họ hoặc chính mình. Nhưng, ngược lại, ân cần có nghĩa là cho phép bản thân gần gũi với người khác, quý trọng phẩm giá của mỗi người.

Tôi nghĩ đến một vị thầy giáo tốt bụng, được các học trò của ông kính yêu vô cùng. Khi được hỏi về bước ngoặt quyết định trong đời mình, ông đã nói về một chuyện tình cờ từ thời thơ ấu. Một ngày mùa đông lạnh giá, một người mẹ và cô con gái, những người biểu diễn trên phố để xin ăn, tới nhà ông. Người mẹ chơi một nhạc cụ có dây và hát trong khi đứa con gái nhảy múa. Ngoài trời tuyết rơi nhẹ, và ông vừa từ cửa hàng trở về với một túi bánh bao to. Ông ngồi ăn bánh trong khi xem họ biểu diễn. Khi bài hát kết thúc, ông vụng về đưa cho cô bé một nửa chiếc bánh bao ăn dở.

Nhìn thấy thế, cha ông chạy tới đầy tức giận và mắng ông. Người cha quay lại những người biểu diễn, cúi chào thật thấp và xin lỗi vì sự thiếu lịch sự của cậu con trai. Ông cũng nhất định bắt con trai mình cúi đầu xin lỗi. Sau khi đưa cho người mẹ và cô con gái một túi gạo nhỏ, ông lấy chỗ bánh còn lại của con trai mình và đưa cho cô bé.

Người cha muốn thể hiện với con trai ông rằng tất cả mọi người đều bình đẳng và xứng đáng được tôn trọng. Khi cậu bé lớn lên, cậu không bao giờ quên được bài học này và trở nên nổi tiếng vì lòng tốt của cậu dành cho người khác.

Đồng thời, tôi cũng nhớ tới người sáng lập ra tổ chức của chúng tôi, Tsunesaburo Makiguchi, người đã trở thành một vị hiệu trưởng đáng kính ở Tokyo. Khi ông còn là giáo viên dạy cấp 1 ở Hokkaido, trong suốt cơn bão tuyết, ông đã đi ra ngoài để đón học sinh khi chúng tới trường. Ông cũng có sẵn nước nóng trong phòng học để ngâm qua những bàn tay lạnh cóng của lũ trẻ, hỏi thăm chúng: “Con thấy thế nào? Có khá hơn không?”

Sau này, ông Makiguchi dạy ở một ngôi trường cho trẻ em nghèo. Thêm vào việc chăm lo cho 8 thành viên gia đình mình, trước khi rời nhà, ông còn chuẩn bị đồ ăn cho những học sinh đi học mà không có cơm trưa. Ông đặt những suất ăn trưa này ở một chỗ khuất nơi những đứa trẻ nghèo có thể lấy mà không thấy xấu hổ.

Khả năng từ bi của trái tim con người là vô cùng lớn.

CAN ĐẢM GIÚP ĐỠ

Sẽ thế nào nếu bác bị người khác chối bỏ hay thậm chí chế giễu vì cố giúp đỡ ai đó? Hoặc nếu việc mình đề nghị giúp đỡ lại làm người kia khó chịu?

Chắc chắn là không thể biết được người khác sẽ phản ứng thế nào. Đôi khi chủ đích chân thành của bạn lại bị từ chối hoàn toàn hoặc bạn có thể bị cười chê, thậm chí nhạo báng. Hãy nhớ, dù cho điều này có xảy ra, quay đi và nổi giận với người bạn đang cố gắng giúp đỡ không có ích cho ai cả. Để cho nỗi thất vọng làm mình tê liệt cũng thật là ngốc.

Cuối cùng thì điều thực sự có ý nghĩa là ý định của bạn. Hãy can đảm nghe theo bản năng khi quyết định giúp đỡ mọi người. Bạn càng hành động vì người khác, cuộc đời bạn sẽ càng rộng mở, bất kể đối phương phản ứng với lòng tốt của bạn thế nào. Ân cần chính là sức mạnh, vì thế bạn càng ân cần với người khác, bạn càng trở nên mạnh mẽ.

Tsunesaburo Makiguchi không thích nhìn thấy ai đứng ỳ ra và không làm gì. Ông tin rằng những người tốt nhưng hèn nhát, không thể đấu tranh chống lại cái xấu, cuối cùng sẽ bị nó đánh bại. Ông thường nói:

Không làm điều tốt cũng không khác gì làm điều xấu. Hãy thử tưởng tượng ai đó đặt một tảng đá to đùng ngay giữa đường đi. Như thế thật độc ác vì nó sẽ gây khó khăn cho người qua lại. Rồi, ai đó tới và nhìn thấy vật cản đường to tướng ấy, thậm chí biết rằng nó sẽ gây hậu quả nghiêm trọng nhưng cứ để nó đó với thái độ: “À, mình có để nó ở đấy đâu.” Đây có vẻ như là một thái độ vô thưởng vô phạt, nhưng thực ra, không chuyển tảng đá đi cũng gây phiền phức cho người sẽ đi qua như việc đặt nó vào đó từ đầu.

Hầu như ai cũng có một tia lửa của sự ấm áp hay tình người trong tim. Không ai sinh ra đã lạnh lùng. Nhưng nếu qua thời gian, người ta chôn vùi hơi ấm của mình sâu trong tim họ vì sợ bị tổn thương, họ sẽ trở nên lạnh lùng và sắt đá. Tương tự, những người chỉ biết nghĩ đến mình và nghĩ ai cũng chống lại họ thường có xu hướng tự bọc mình trong tấm áo giáp của sự tàn nhẫn và tự đại. Hành vi như thế thật phi nhân tính.

Đức Phật luôn bắt đầu trò chuyện với mọi người để giúp họ đương đầu với những đau khổ của mình. Ngài không đợi người khác bắt chuyện với mình trước, cũng không lo lắng về việc họ có thể nghĩ gì về mình. Ngài chú tâm tới mọi người một cách ấm cúng và thoải mái.

THỂ HIỆN SỰ QUAN TÂM

Cách tốt nhất để giúp đỡ mọi người là gì?

Điều tối quan trọng là chân thành mong muốn thấy người khác được hạnh phúc. Và đó là điều mà chúng ta nên nỗ lực hướng tới mỗi ngày. Ông Makiguchi thường nói về việc phân loại việc tốt thành những việc tốt nhỏ, tốt vừa và cực tốt. Cách này cũng được áp dụng cho sự quan tâm: quan tâm ít, quan tâm vừa và cực kỳ quan tâm.

Ví dụ, hình dung rằng bạn có một người bạn đang cần tiền ngay lập tức. Đưa tiền cho người bạn đó là việc tốt nhỏ, còn giúp họ tìm một công việc là việc tốt vừa.

Tuy nhiên, nếu bạn của bạn phải chịu đau khổ là do hậu quả của xu hướng tắc trách và lười biếng thì một món tiền hay một công việc đều không có ích gì. Tiền sẽ bị phung phí, và bạn của bạn chắc chắn sẽ mất việc vì những thói xấu của họ. Việc cực tốt là giúp người đó đối mặt và nhổ tận gốc thói lười biếng, cội nguồn đau khổ của họ – nói cách khác, giải thích và giúp họ định hướng xây dựng một hệ thống niềm tin đúng đắn.

Những người thực hành bài pháp tự làm chủ bản thân của Đạo Phật Nichiren, pháp giúp con người kiểm soát được cuộc sống của mình và làm mới lại ý chí của họ để sống vinh quang mỗi ngày, biết rằng chỉ hành động để sống hạnh phúc cho riêng mình thôi là chưa đủ. Không một ai có thể hạnh phúc trọn vẹn nếu những người xung quanh còn phải vật lộn. Vì thế, những người thực hành Đạo Phật nhận ra rằng điều chu đáo và ân cần nhất họ có thể làm là chia sẻ những bài pháp này với mọi người.

Thường thì những nỗ lực để làm những điều cực kỳ tốt dễ bị hiểu lầm. Không nghi ngờ gì, chính bạn hẳn cũng gặp sự đối kháng khi cố gắng giúp ai đó với sự quan tâm của mình. Nhưng, dù nỗ lực của bạn không được đánh giá cao vào lúc này, miễn là bạn hành động với sự chân thành tuyệt đối, mọi người rồi sẽ nhận ra sự thật và sẽ tin tưởng bạn. Đến lúc, họ sẽ thực sự biết ơn vì tình yêu, lòng tốt và hành động quyết liệt xuất phát từ sự quan tâm bạn dành cho họ.

ĐỐI DIỆN VỚI SỰ NHẪN TÂM

Cháu lúc nào cũng bị trêu chọc vì cháu tàn tật.

Những người cười nhạo và trêu cợt bạn thật là độc ác và suy nghĩ lệch lạc. Họ tạo nên một gánh Nghiệp xấu khủng khiếp cho chính mình bằng cách coi thường quyền được đối xử như một con người và được tôn trọng của bạn. Nhưng để cho những lời xúc phạm của họ tác động tới mình là một thất bại của bạn với tư cách là một con người. Dù sao, sự mạnh mẽ là vinh quang.

Vì thế, bạn phải mạnh mẽ hơn nữa. Cuộc đấu tranh của bạn cũng là một phần của cuộc đấu tranh giành nhân quyền. Làm cho người khác nhận ra quyền của bạn không chỉ là khiến cho họ hành động một cách cảm thông. Hãy tự hào về bản thân bạn với tư cách là một cá nhân, bất kể sự tàn tật của bạn. Hãy tự hào về sứ mệnh của bạn trong cuộc đời này. Để sống ân cần, chúng ta cần phải mạnh mẽ. Chúng ta cũng cần phải mạnh mẽ để bảo vệ nhân quyền, không chỉ của chúng ta mà của những người khác nữa.

ĐỐI DIỆN VỚI BẠO LỰC

Nhiều bạn trẻ đang trở nên bạo lực. Vài người thậm chí còn tự hào vì nó. Cháu có thể làm gì để thay đổi tình hình không?

Tôi hiểu rằng sau vụ thảm kịch Colorado ở trường trung học Columbia, trong vụ này nhiều học sinh 13 tuổi đã bị bắn chết, Tổng thống Clinton đã nói: “Chúng ta phải hướng tới bọn trẻ và dạy chúng cách bộc lộ sự phẫn nộ và giải quyết mâu thuẫn của chúng bằng lời nói, không phải bằng vũ khí”. Tôi hoàn toàn đồng ý. Chẳng gì có thể khiến tim tôi đau hơn sự thật là những người trẻ tuổi, những người sở hữu tiềm năng vô hạn cho tương lai, hủy hoại cuộc sống của họ và của những người khác.

Khi còn trẻ, tôi mất người anh cả trong Thế chiến Thứ II. Anh là một người thật nhân hậu, là người kịch liệt phản đối đường lối hành động của Nhật. Đau đớn trước cuộc xâm lược của Nhật vào Trung Quốc, anh nói: “Quân đội Nhật thật vô lương tâm. Anh thấy xót xa vô cùng cho nhân dân Trung Hoa.”

Tôi sẽ không bao giờ quên hình ảnh mẹ tôi nhìn từ phía sau, tấm lưng nhỏ của bà run lên khi tin về cái chết của đứa con trai cả của mình. Ngay lúc đó, tôi đã cảm nhận sâu sắc rằng chúng ta cần bãi bỏ chiến tranh và bạo lực khỏi trái đất, dù thế nào đi nữa.

Trong khi, tất nhiên, điều tối cần thiết là kiểm soát được những yếu tố bên ngoài của bạo lực bằng cách bãi bỏ vũ khí, phát triển nhiều hơn các luật tương đương và thiết lập thỏa thuận hòa bình giữa các nước, thì căn bản nhất, điều cần làm là phải hiểu được rằng bạo lực xuất phát từ điều kiện bẩm sinh của loài người. Đạo Phật đặt tên cho điều kiện này là thú tính, một trạng thái con người bị các thèm khát bản năng kích động và mất hết lý tính hay đạo đức. Thậm chí nếu chúng ta có quét sạch được hết vũ khí khỏi hành tinh này, bạo lực sẽ không bao giờ tiêu tan trừ khi chúng ta kiểm soát thành công thú tính trong ta. Vì lý do này, chúng ta cần phải thay đổi điều kiện của con người từ bên trong.

Tôi vẫn thường kêu gọi điều giống như một cuộc cạnh tranh nhân đạo, ở đó, tất cả những tôn giáo giảng dạy về lòng khoan dung và sự quan tâm, cạnh tranh xem mỗi tôn giáo có thể khuyến khích được bao nhiêu người quan tâm. Trong bất cứ trường hợp nào, giáo dục dựa trên phẩm giá của mỗi cá nhân cũng là giải pháp.

Bạo lực là một tội ác thuần túy. Bất kể điều bạn nói có đúng đến đâu, nếu bạn viện đến bạo lực để chứng minh điều đó, bạn vẫn là kẻ thất bại. Thậm chí nếu bạn dường như đã có được chiến thắng từ kết quả của một hành động bạo lực, kết cục bạn cũng sẽ bại trận.

Đạo Phật nhấn mạnh mối tương giao của tất cả sự sống. Chính khả năng nhận thức giới hạn của chúng ta mới khiến chúng ta đặt quá nặng khoảng cách “họ” và “chúng ta”. Chính do mối tương giao này, với việc sử dụng bạo lực, bạn không chỉ làm tổn hại và tàn phá người kia mà cả chính bạn. Những người sử dụng bạo lực và coi thường cuộc sống của người khác thực ra đang coi thường chính họ và phá hoại cuộc sống của chính họ.

Điều quan trọng là phải hiểu được rằng bản chất của bạo lực là sự hèn nhát. Bởi vì một người hèn nhát, anh ta hay cô ta mới trở nên bạo lực. Cá nhân đó không đủ can đảm để đàm thoại. Mahatma Gandhi nói hùng hồn rằng: “Bất bạo động không phải là cái vỏ của sự hèn nhát, mà đó là phẩm hạnh tối thượng của sự can đảm… Hèn nhát hoàn toàn không đồng nhất với bất bạo động… Bất bạo động hàm chứa khả năng đấu tranh.”

Trong tổ chức Soka Gakkai Quốc tế, giới trẻ Mỹ vẫn đang tiến hành những hoạt động kêu gọi chấm dứt bạo lực. Họ đang thực hiện ba lời thề sau đây:

1. Tôi sẽ trân trọng cuộc sống của mình

2. Tôi sẽ tôn trọng mọi sự sống

3. Tôi sẽ truyền hy vọng đến cho người khác.

Khi mỗi người chúng ta đều có thể trân quý cuộc sống của chính mình, tự nhiên chúng ta cũng sẽ có thể trân trọng cuộc sống của những người khác.

Điều quan trọng là bạn phải hành động. Bắt đầu là bước đầu tiên. Số 0 là số 0 ngay cả khi nhân với nhiều số khác. Nhưng như những người Phương Đông thường nói: “1 là mẹ của hàng vạn.”

BẠO LỰC VỚI PHỤ NỮ

Ngày nay, có vẻ như bạo lực về thể xác và tình dục với phụ nữ đang có xu hướng tăng cao. Có thể cải thiện được không?

Không có gì thấp kém bằng bạo lực với phụ nữ. Bạo lực không thể được dung thứ. Tất cả đàn ông nên nhớ điều này, và họ nên tôn trọng những người phụ nữ cùng thời với họ như những người chị em, những người mà cuộc sống của họ đáng được trân trọng. Thật đáng hổ thẹn cho những người đàn ông không dịu dàng.

Phụ nữ bảo vệ bản thân bằng hiểu biết và sự khôn ngoan cũng cực kỳ quan trọng. Đã có nhiều nhóm, hội tổ chức ra đời để giúp đỡ phụ nữ. Khi bạn nhận ra cuộc sống của bạn quý giá thế nào, bạn sẽ làm mọi điều có thể để bảo vệ nó. Lưu ý đến lời khuyên của cha mẹ và những người bạn mà bạn tin tưởng là điều rất quan trọng.

Nạn nhân của bạo lực thường bị tổn thương sâu sắc về tinh thần và thể chất. Họ mất lòng tin vào nhân tính của mình và thường cảm thấy nhơ nhuốc như thể cuộc sống của họ đã bị hủy hoại. Nếu bạn là nạn nhân của bạo hành, xin hãy nhớ rằng, dù gì đi nữa, giá trị của bạn với tư cách là một cá nhân sẽ không bao giờ thay đổi. Hãy đứng thật vững. Hãy tự nhủ: “Mình không phải là người cho phép một việc như thế hủy hoại cuộc đời mình.” Không ai có thể hủy hoại đời bạn ở mức độ sâu sắc nhất. Bất kể bạn bị tổn thương đến đâu, bạn vẫn có thể giữ lại được cho mình phẩm giá căn bản – không ai có thể tước mất điều đó ở bạn mà không được sự cho phép của bạn.

Đạo Phật giảng về nguyên tắc rằng bông hoa sen trắng thuần khiết lớn lên từ ao bùn. Cũng giống như thế, trạng thái tối thượng của cuộc sống có thể hình thành khi phải sống giữa thực tại đau thương nhất.

Bất kể bạn cảm thấy chán nản đến đâu, ở đâu đó luôn có ai đó cũng đang chịu đựng tình cảnh tương tự, và bạn nói riêng, có thể giúp đỡ người đó nhờ sự thấu hiểu thông thường của bạn. Và có những tình cảm chân thành trong trái tim của những người khác mà chỉ bạn mới có thể khám phá. Bạn có thể không muốn rắc rối của mình liên quan đến người khác lắm, nhưng có được thậm chí chỉ một người bạn có thể tham khảo ý kiến về trải nghiệm của mình sẽ thay đổi hoàn toàn cách nhìn của bạn. Bạn không nên chịu đựng một mình. Cuộc đời bạn vốn dĩ đã có một tiềm năng vô cùng to lớn. Nếu bạn từ bỏ chính mình thì mọi chuyện chỉ càng kinh khủng hơn thôi, vì làm như vậy sẽ khuếch đại những tổn thất đã có. Đừng bao giờ cho phép sự khổ đau khiến bạn bỏ rơi con người thật của mình.

Có vẻ lạ lùng, nhưng những người đã phải chịu đựng nhiều nhất hay những người đã từng bị phiền lòng nhiều nhất có thể trở thành hạnh phúc nhất. Với những giọt nước mắt đã rơi, bạn có thể lau sạch cuộc đời mình và làm nó sáng lên. Dấn bước là điều cốt lõi của sống và là tinh thần của Phật tử.

CHƯƠNG IX - MÔI TRƯỜNG

QUAN TÂM ĐẾN MÔI TRƯỜNG

Cháu rất quan tâm đến môi trường. Có phải con người đang tự hủy hoại môi trường sống của mình không ạ?

Đúng. Hủy hoại tự nhiên là hủy hoại loài người. Thiên nhiên là nhà của chúng ta. Tất cả sự sống trên hành tinh này, tất nhiên, bao gồm cả sự sống của loài người, được sinh ra từ môi trường tự nhiên. Không phải nhờ ơn máy móc hay khoa học mà chúng ta tồn tại trên cõi đời này. Sự sống trên hành tinh này không phải từ nhân tạo mà ra. Chúng ta là những sản phẩm của tự nhiên.

Có rất nhiều thuyết về nguồn gốc loài người. Vài thuyết nói rằng những người đầu tiên xuất hiện ở châu Phi, thuyết khác lại nói rằng loài người xuất hiện ở vài nơi trên thế giới vào cùng một khoảng thời gian. Dù điều gì đúng đi nữa, không thể chối cãi rằng loài người được sinh ra từ thiên nhiên.

Vì thế, chúng ta càng tách mình ra khỏi tự nhiên, chúng ta càng trở nên mất cân bằng. Tương lai của chúng ta với tư cách là một loài sẽ rất khắc nghiệt trừ khi ta nhận ra được điều này.

Vấn đề của chúng ta không mới. Nhà triết học và cải cách xã hội người Pháp ở thế kỷ thứ 18 Jean Jacques Rousseau, tác giả cuốn Khế ước xã hội, đã kêu gọi quay về với tự nhiên. Văn minh, ngay cả vào thời của ông, đã trở nên quá cơ khí, quá phụ thuộc vào khoa học, quá tập trung vào lợi nhuận, bóp méo cuộc sống con người thành một thứ thật xấu xí. Rousseau phản đối sự phát triển bất hợp lý này.

Quả thực, tất cả chúng ta đều muốn được khỏe mạnh. Vì lý do đó, chúng ta muốn hít thở không khí trong lành, được nhìn thấy hoa và cây cỏ tươi đẹp. Chúng ta hướng về tự nhiên vì điều đó, cũng giống như một bông hoa hướng dương hướng về mặt trời. Chúng ta phải nhận ra rằng bất kỳ hành động nào phủ nhận thiên hướng này cũng là một sai lầm trầm trọng. Tất cả tiền trên thế giới không mua được bầu trời xanh. Mặt trời và ngọn gió thuộc về tất cả mọi người.

Không ai phản đối rằng khoa học đã cải thiện cuộc sống của chúng ta. Nhưng chúng ta cần khớp tiến trình khoa học với tiến trình cam kết bảo tồn và bảo vệ môi trường của chúng ta. Chúng ta cần sự cân bằng.

Ví dụ, ta phải nhớ tới rừng. Oxy ta hít thở, duy trì sự sống cho chúng ta từ đâu mà có? Từ rừng, từ thực vật biển. Phải mất hàng tỉ năm thực vật với tạo ra được lượng oxy này.

Còn nước thì sao? Phần lớn nước ta uống có từ hệ thống sông ngòi. Dù nắng hay mưa, nước vẫn chảy qua các dòng sông. Vì sao? Cây cối và đất quanh các dòng sông hấp thụ nước, tích trữ nó trong lòng đất, và từ đó, nước không ngừng rỉ ra, từng chút một, vào các dòng sông. Nếu không có rừng và núi thì cũng như nhựa đường, tất cả mưa rơi xuống trong một ngày sẽ lập tức chảy vào sông và đổ ra biển, giống y như bồn tắm cạn dần khi bạn kéo nút bịt ra vậy.

Đất là một món quà khác của rừng. Những động vật nhỏ và vi khuẩn giúp chuyển hóa những rễ và lá chết của cây thành đất màu. Không có đất ấy, chúng ta không thể trồng ngũ cốc hay rau xanh. Chúng ta sẽ không có thức ăn, và loài người sẽ diệt vong.

Nhiều sản phẩm khác đến từ rừng. Không có chúng, chúng ta sẽ không có nẹp cao su, không có giấy, không có bàn gỗ hay đồ đạc – không có nhà. Tất cả những thứ này cũng đều là quà tặng của rừng.

Rừng sản xuất ra không khí cho ta thở, nước cho ta uống, đất để ta trồng thực phẩm – quả thực, mỗi lĩnh vực của đời sống chúng ta trở nên khả dĩ đều là nhờ cây cối.

Và tôi nghĩ chúng ta hiếm khi nghĩ đến mối quan hệ rằng, trừ khi ta chăm sóc cho rừng, ta sẽ không thế bắt được cá dưới biển. Không có rừng tất cả mưa sẽ chảy theo sông ra biển. Mưa sẽ mang theo lượng lớn phù sa cùng ra đó. Phù sa sẽ làm đục nước biển, cản trở ánh sáng xuyên qua, và hạ thấp nhiệt độ nước biển, làm cho biển trở nên quá lạnh ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của một số loài cá.

Rừng cũng tạo ra các chất dinh dưỡng mà cuối cùng sẽ tìm được cách ra tới biển và trở thành thức ăn cho các sinh vật của đại dương. Rừng bảo vệ sự sống cho biển.

Sự sống là một sợi xích liên kết mật thiết tất cả mọi loài. Khi bất kỳ mắt xích nào bị rối loạn, những mắt xích khác cũng sẽ bị ảnh hưởng. Chúng ta nên nghĩ về môi trường như mẹ của mình – Mẹ Đất, Mẹ Biển, Mẹ Trái Đất. Chẳng có tội ác nào tồi tệ hơn làm hại chính mẹ mình.

HÀNH ĐỘNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Chúng ta đối phó thế nào với những vấn đề tưởng như nhỏ nhặt, như việc xả rác chẳng hạn?

Vứt rác hay lon nhôm bên vệ đường là hành động ích kỷ của người sống trong một cõi mà Đạo Phật gọi là thế giới của súc sinh. Những hành động như thế thể hiện một chủ nghĩa vị kỷ không quan tâm gì đến ai khác. Đó là một cách sống thật phi tự nhiên. Một người yêu thiên nhiên đơn giản là không thể xả rác. Ném rác một cách bất cẩn là ném đi chính nhân tính của người đó.

Cùng biểu hiện đó, người yêu thiên nhiên có thể thương yêu những người khác, trân trọng hòa bình và sở hữu sự giàu có của một tính cách không bị trói buộc bởi những toan tính ích kỷ của việc được mất. Người sống theo kiểu tính toán kết cục sẽ cân đo giá trị của chính họ theo cùng một cách đó. Cuộc sống như vậy bị hạn chế vô cùng.

Người ta có thể nghĩ rằng chẳng được lợi lộc gì khi nhặt rác mà người khác xả ra. Nhưng quan trọng là làm việc đó với tình yêu thiên nhiên – không cần nghĩ đến việc người đó được hay không được cái gì.

Chỉ qua những hành động vị tha như vậy chúng ta mới có thể sống tốt nhất với tư cách một con người. Vì kỹ thuật đã tiến bộ đến tầm cỡ này, bây giờ là lúc quan trọng hơn bao giờ hết để mỗi người phát triển kiến thức về bảo vệ môi trường. Bất cứ sự cải thiện vật chất bên ngoài nào cũng chỉ là phù phiếm nếu chúng ta không tăng cường chất lượng nền tảng cho cuộc sống của mình.

Hãy sống sao cho bạn trở thành tử tế và thân thiện với mọi người xung quanh, rồi bạn sẽ ngạc nhiên thấy mình sống một cuộc đời biết bao hạnh phúc.

Charles M. Schwab

HẾT