Hiệp Chú

III. KHUYẾN GIỚI

1.Kẻ trí khéo hộ trì,

Sẽ được ba điều lạc:

Danh thơm và lợi dưỡng,

Sau khi chết sanh thiên.

2.Hãy quán sát điều này,

Kẻ trí siêng hộ giới,

Giới tịnh sanh trí tuệ,

Thành tựu đạo tối thượng.

3.Như chư Phật quá khứ,

Và chư Phật vị lai,

Các Thế Tôn hiện tại,

Đấng chiến thắng khổ đau,

Thảy đều tôn kính giới,

Đấy là pháp chư Phật.

4.Nếu ai vì tự thân,

Mong cầu nơi Phật đạo,

Hãy tôn trọng chánh pháp,

Đây lời chư Phật dạy.

5.Bảy đấng Thế Tôn Phật,

Diệt trừ các kiết sử,

Thuyết bảy giới kinh này,

Giải thoát các hệ phược,

Các ngài đã Niết bàn,

Các hý luận vắng bặt.

6.Các đệ tử tuân hành,

Lời dạy đấng Đại Tiên,

Giới thánh hiền khen ngợi,

Thảy đều nhập Niết bàn.

7.Thế Tôn khi Niết bàn,

Vận khởi tâm đại bi,

Họp các Tỳ kheo chúng,

Ban lời giới như vầy:

8. Chớ nghĩ Ta Niết bàn,

Không còn ai chăn dắt,

Giới kinh và tỳ ni,

Những điều Ta dạy kỹ,

Hãy xem đó như Phật,

Dù Ta nhập Niết bàn.

9. Giới kinh này còn mãi,

Phật pháp còn sáng tỏ,

Do sự sáng rõ ấy,

Niết bàn được chứng nhập.

10.Nếu không trì giới này,

Không bố tát như pháp,

Khác gì mặt trời lặn,

Thế giới thành tối tăm.

11.Hãy hộ trì giới ấy,

Như trâu mao tiếc đuôi,

Hòa hiệp ngồi một chỗ,

Như lời chư Phật dạy.

12.Tôi đã thuyết giới kinh,

Chúng tăng bố tát xong,

Tôi nay thuyết giới kinh,

Công đức thuyết giới này,

Nguyện ban khắp chúng sanh,

Cùng trọn thành Phật đạo.

Các bài kệ khuyến giới trên đây, nếu tính theo số câu, phải kể là 14 bài. Nhưng để tiện theo dõi nội dung, nên không ghi số theo từng bài kệ từng bốn câu một.

Chánh văn phần này các bộ không giống nhau. Duy chỉ có bài kệ được ghi số 5 ở trên là có nội dung tương đồng thôi. Sở dĩ như thế, phần khuyến giới này là do sự kết tập riêng của từng bộ. Điều này cũng giống như trường hợp các bài kệ mở đầu trong chương Tựa thuyết giới.

Nội dung toàn đoạn đã quá rõ, không có điểm gì cần giải thích.

HẾT

Phạn: Dharmagupta

Đại 24, tr. 529a

Đại 22, tr. 1015b

Đại 22, tr. 1023b

Đại 40, tr. 430a

Đại 14, tr. 530b

Xem Câu xá 16, Thuận chánh lý 42

Xem thêm, chương V: Ba dật đề 1

Đại 24, tr. 530b

Đại 24, tr. 530c

Pàli: parisuddh Ûetth ûàyasmanto, tasmà tunhì, evam etamï dhàrayàmi, "Các Trưởng lão trong đây thanh tịnh, vì vậy nên im lặng, tôi ghi nhận sự việc ấy là như vậy".

Phạn: brahman, do gốc động từ BRïH

Phạn: brahmancàrya

Đại 22, tr. 1015c

Đại 22, tr. 1023b

Đại 22, tr. 571a-b

Đại 22, tr. 4b

Đại 22, tr. 1222a

Đại 23, tr. 2a

Đại 23, tr. 629c

Đại 24, tr. 532a. Pàli: bhikkhùnamï sûikkhàsàjìvasamàphnno, " đã thành tựu học xứ và đời sống của các Tỳ kheo kheo".

Xem Câu xá 15

Đại 2, tr. 702

Pàli: dubbalyamï anàvikatvà, "không tuyên bố sự kém của mình".

Đại 24, tr. 533b

Nghĩa là, đã đắc giới cụ túc nhưng chưa xả giới. Đây là yếu tố cơ bản cho tất cả 250 học xứ của Tỳ kheo kheo.

Sudinna (Pàli)

Pàli: Kalandaka

Đại 22, tr. 573b

Đại 22, tr. 244a

Đại 24, tr.729c

Đại 22, tr. 242b

Nam truyền 1, tr. 76

Giẩi thích của Vibhanõga, Pàr.ii. 47 (Vin.iii. 47): haneyyumï và ti hatthena và pàdena và kasàya và vettena và chejjàya và haneyyumï, "gây tổ hại, hoặc bằng tay, hoặc bằng chân, hoặc bằng roi, hoặc bằng hèo, hoặc bằng gây, hoặc tra khảo". – Th.c., Nam truyền 1, tr. 76 B.D.I., tr. 75

Cũng nên thêm một bằng chứng khác, Hữu bộ Tỳ bà sa 5 (Đại 23, tr. 537c), giải thích ni tát kỳ ba dật đề 25: (…) Tỳ kheo giựt y từ Tỳ kheo khác (…) tính theo giá tiền mà định tội. – Luật nhiếp 7 (Đại 24, tr. 563b), thêm chi tiết: có thể thành tội ba la di. Tổng hợp hai giải thích này: nếu chiếm đoạt y của Tỳ kheo khác, mà y ấy có giá trị từ 5 ma sa trở lên, có thể phạm tội ba la di. Cố nhiên, ăn cắp hay giựt một chiếc y, bất cứ trong trường hợp nào, khó có thể bị khép tội tử hình. Cho nên, cần kết luận dứt khoát rằng, 5 ma sa không phải là giá trị để định mức tội tử hình.

Chi tiết, xem phần lược giải và ch.t. 15, điều 1 trên.

Các yếu tố này chung cho tất cả 250 giới. Yếu tố trước khi Phật chế giới, là hiệu lực bất hồi tố, các trường hợp điên cuồng, v.v… là các trường hợp miễn thứ, vì lý do vô cố.

Đạo số, phù hợp với Pàli: theyya-samkhàtam, dịch tiếng Anh của Vin. Texts i, tr. 4: What men call "thieft". Điều mà mọi người gọi là sử ăn trộm.

Đại 22, T1, tr. 8b

Đại 24, tr. 573c

Đại 24, tr. 573c

Đại 24, tr. 573c

Pàli: ìti cittamano cittsamïkappo, "Như vậy, tâm ý, tâm tư duy". Giải thích của Vibhabga (Vin. Iii. 74) iti cittamano ti yamï cittamï tamï mano, yamï mano tamï cittamï, "tâm như thế nào, ý như thế ấy ; ý như thế nào, tâm như thế ấy" – Và tiếp theo cittsamïkappo iti maranïasanõnõi maranïa cetano maranàdhippàyo, "tâm tư duy, nghĩa là, có ý tưởng về sự chết, có tư niệm về sự chết, có hy vọng về sự chết."

Đại 24, tr. 741c

Pàli: migalanïdira ; Phạn: mrïgadandika ; Tứ phần: vật lực già nan đề.

Thập tụng: sông Bạt cầu ma. Pàli: Vaggumudà; B.D.i, tr. 118, ct.1, dẫn luật số: con sông được mọi người coi là khả ái, được tưởng thưởng cho phước báo. Lộc Tượng đi đến đó, và nói: "tại đây, ta sẽ rửa sạch tội ác này".

Đại 22, tr. 253c, và tiếp.

Đại 2, tr. 642c.

Pàli: Pakudha kaccàyana.

Bản văn Pàli cũng thiếu như Tứ phần.

Xem ct.9 điều 2 trên.

Các chấm trong ngoặc: nghi là nguyên văn còn có một đoạn sót.

Pàli: otinno viparinatena cittena, bị ám ảnh (bởi dục tình), với tâm điên đảo. Trong đó, otinno, nghĩa đen là đi xuống (Vin Texts I, tr. 7, ct2), theo giải thích của Vibhariga:bị lôi cuốn bởi dục tình. Viparinatena, nghĩa đen, biến đổi. Phù hợp với Thập tụng: dục thạnh, biến tâm.

Pàli: yathà tam yavà yuvatim methunùpasamhitàhi, như một thanh niên nói với một thiếu nữ, liên hệ đến sự dâm dục.

Pàli: altakàmapàricariyàya, sự cúng cho dục lạc của tự ngã. B.D.i, tr. 224, ct 1, lưu ý, attakàma, nghĩa đen, dục lạc cho tự thân, cho chính mình, đồng thời cũng hàm một ý nghĩa tôn giáo, dục lạc của Thần ngã (Pàli: atta ; Phạn: àtman. Nam truyền 1,tr. 227, ct-1, cũng lưu ý: Trong Giới bổn tiếng Phạn: àtman Kàya paricaryàm, ở đây, nói kàya: thân thay vì kàma:dục lạc.

Tham chiếu Trường bộ I, tr. 5

Nam truyền 1, tr. 222

Pàli: samcaritta, Phạn: samcaritra, nghĩa đen: công cụ cho hai người qua lại với nhau (20 tiền tố sam ; cộng thông, gốc động từ CAR: bước đi, hậu tố tra chỉ công cụ). Trong từ Hán, vãng lai và môi giá, đối chiếu tiếng Phạn, cả hai đồng nghĩa.

Tự khất cầu, Pàli: samyàcikàya, hoặc sannacikàya, và theo giải thích của Vibhanga: sayam yàcitvà, tự mình xin riêng. Ốc, Pàli: kuti: chòi hay túp lều, ta thường gọi là cốc hay thất.

Kích thước này quá lớn. Nếu cho rằng có sự giải thích khuếch đại trong các bộ, và 1 gang tay Phật không dài hơn người thường quá cỡ như vậy, thì kích thước ở đây có thể xác định lại: chiều dài 3,00 mét và ngang 1,75 mét. Xem thêm giải thích về gang tay Phật trong chương V: Ba dật đề, đoạn sau.

Đại 22, tr. 585c

Pàli: mahallakam vihàram, nghĩa đen, trú xứ rộng lớn. Giải thích của Vibhanga: gọi lớn, chỉ cho trú xứ không có thí chủ làm cho. Theo giải thích này, vihàra không có nghĩa là một ngôi chùa, mà là một kiểu chòi cá nhân, nhưng phân biết với điều 6 không có thí chủ, còn ở đây có thí chủ. Xem thêm ct. dưới.

Ở đây, luật Căn bản bản hiểu vihàra là một tinh xá, hay một ngôi chùa, khác hẳn với quan điểm các bộ khác. Do đó, chánh văn của bộ này có thay đổi: "Làm chùa lớn, có thí chủ, vì chúng (tăng) mà làm".

Đại 22, tr. 586b

Đại 22, tr. 279a

Đại 23, tr. 689a

Đại 22, tr. 587 và tiếp.

Tứ phần gọi chung là Từ Địa Tỳ kheo, hình như muốn nói chỉ là một người. Ngũ phần cũng vậy, gọi một tên là Từ Địa. Thập tụng phiên âm Di Đa La Phù Ma Tỳ kheo, cũng chỉ một người. Nhưng trong Căn bản bản tỳ nại da 13, đây là hai người, và dịch nghĩa: Thiện Hữu và Đại Địa, phù hợp với Mettiya và Bhummajaka.

Pàli: Mettiyà, hình như là em gái của Mettiya

Đại 22, tr. 280b, ngoài Từ Địa, còn kể thêm nhóm sáu Tỳ kheo cho đủ tăng số để tác pháp cử tội Đạp Bà.

Pàli: anõnõabhàgiyassa adhikaranïassa kinci desamï lesamattamï upàdàya, đối với tránh sự thuộc bộ khác, dựa trên một điểm loại tợ. Về ý nghĩa tránh sự thuộc các bộ khác, theo giải thích của Vibhanga: đối với ba la di bất tịnh hạnh, các ba la di khác là dị sự. Về một điểm loại tợ, Vin, texts, tr. 10 dịch: "một điểm nào đó không quan trọng" ; B.D.i., tr. 291: "một điểm nào đó là giả định".

Đại 23, tr. 122c

Đại 23, tr. 700a

Đại 24, tr. 546a

Đại 22, tr. 281b

Phạn: lesïa-màtra

Đại 24, tr. 768a

Phiến, Phạn: desùa ; phiến tợ, Phạn: lesùamàntra. Tứ phần hiểu hai từ này đồng cách nên lesùamàntra phẩm định cho desùa, và như vậy có nghĩa là: điểm vụ vặt, hay tiểu tiết không quan trọng. Xem thêm ct. 71 ở trên.

Theo các chánh văn của các bộ khác, câu này nên đọc liền một phần của câu dưới: dục hoại hòa hiệp Tăng phương tiện: nhưng sự ngắt câu như vậy không phù hợp với văn pháp Hán. So sánh Pàli: samaggassa samïggassa bhedàya parakkameyya, tiến hành với mục đích làm tan vỡ Tăng. Tiến hành, Tứ phần nói: phương tiện ; Căn bản nói: hưng phương tiện ; Pàli: parakkameyya, với giải thích của Vibhanga: (...) pakkham pariyesati, ganïamï bandhati, nó tìm cầun phe nhóm, nó kết thành đồng bọn. Ở đây, tiến hành hàm ý vận động.

Vibhanga (Vin.iii.173): samaggo nàma samïgho samàma – samïvàsako samïànasìmàya tïhito, hòa hiệp, nghĩa là Tăng tồn tại trong cùng một trú xứ, trong cùng một cương giới.

Pàli: sìma ; xem giải thích chi tiết, Yết ma yếu chỉ, ch.ii.

Pàli: samïghaheda, sự tan vỡ của Tăng.

Pàli: cakka – bheda ; B.D.i., tr.296, ct. 3: nghĩa đen là sự tan vỡ của bánh xe ; nghĩa tượng trưng đặc biệt: làm tan vỡ sự hòa bình, gieo rắc sự bất hòa. Nhưng theo các bản Hán, cakka ở đây nên hiểu là dhamma-cakka: Pháp luân, chỉ cho đạo tám chi.

Xem ct. 79 ở trên.

Pháp phá hòa hiệp Tăng: Pàli: bhedana samïvatanikamï adhikaranïamïa, tránh sự dẫn đến tình trạng phá Tăng. Tránh sự chỉ đề tài hay luận điểm, sở y căn cứ của những tranh luận.

Bốn giai doạn, đây là phân tích theo văn mạch Hán. Nếu y theo các bộ khác, chủ yếu chỉ có ba giai đoạn: 1. Vận động ; 2.Đề xuất luận điểm ; 3.Bảo vệ luận điểm.

Tứ phần 5, Đại 22, tr. 594

Tứ phần: đồng nhất sư học ; Căn bản: đồng nhất thuyết ; Pàli: ekuddesa, nghĩa như Căn bản. Đây chỉ đồng nhất thuyết giới. B.D.i., tr. 300, ct. 1 ; Vin. Texts i., tr.11, ct.1: cùng chấp hành cáo chung điều khoản trong Ba la đề mộc xoa.

Đại 22, tr. 593b

Tường thuật chi tiết cũng được đề cập trong Tứ phần 46, Phá Tăng kiền độ (Đại 22, tr 909). Ngũ phần 25, Phá Tăng pháp (Đại 22, tr. 164), Căn bản phá Tăng sự, Đại 24, tr. 99, v.v…

Hán: ban đảng, trợ bạn và đồng đảng. Pàli: anuvattaka, vaggavàdka, kẻ thuận tùng và kẻ tán trợ.

Tứ phần 5, Đại 22, tr. 595c

Pàli: akamà parivatthbbamï, tức akàma-parivàsa, hành biệt trú không do ý thích, hoặc có thể hiểu: hành trú biệt với tâm trạng không hoan lạc, mà đây ưu sầu vì hối hận.

Ayamï tattha sïàmìci, điều ấy là chân chính trong đây.