Luật Xuất Gia Tóm Tắt

- Tỳ-khưu ở trong hắc rồi làm.

- Tỳ-khưu đã ăn rồi mới làm.

- Vật mà Tỳ-khưu đã ăn, ngăn vật thực rồichưa đứng dậy khỏi chỗ ngồi, rồi làm.

- Vật mà Tỳ-khưu nói "tất cả vật này nên rồi" và vật dư của Tỳ-khưu bịnh.

Cả 2 thứ vật thực ấy gọi là vật dư (atiritta).

Tỳ-khưu ngăn cơm như có giải trên, nếu đã thay đổi oai nghi rồi thọ thực không phải của Tỳ-khưu bịnh, để dùng phạm Tác ác, vì thọ. Ăn vào, phạm Ưng đối trị mỗi miếng ăn. Nhất là thọ yàmakàlika để làm vật thực, ăn ngoài bữa ăn, thế cho vật thực, vật dư của Tỳ-khưu bịnh mà tưởng là không phải của Tỳ-khưu bịnh, hoặc nghi, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Thọ vật thực không phải của Tỳ-khưu bịnh vì nghĩ sẽ đem cho Tỳ-khưu khác làm kappiya cho, rồi mới dùng, thọ cho người khác, thọ yàmakàlika ²⁰ sattàhakàlika ²¹, yàvajìvika ²² ngoài vật thực, dùng theo luật là đức Phật đã cho phép, và Tỳ-khưu bịnh không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Người ăn cơm và đã ra khỏi chỗ ngồi (pavàritabhàvo).

- Vật thực chưa làm kappiya không phải vật dư của Tỳ-khưu bịnh (amisassa anarittà).

- Ăn trong giờ (kàle ajjhoharanam).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthàna) như trong điều học lễ dâng y lần thứ nhất. Chỉ khác nhau là điều học này "phạm vì làm là ngăn cản, phạm vì không làm là không được làm theo (kiriỳakiriyà) trước rồi mới nên ăn".

6) Ngăn vật thực lần thứ nhì (dutiya pavàranà).

Tỳ-khưu biết rằng vị khác đã ngăn vật thực như thế, tính cáo tội vị ấy, rồi cố ý lấy vật thực không phải của Tỳ-khưu bịnh, hoặc không được làm theo luật (vinayakamma), đem nài nỉ hoặc ép, nếu vị ấy ăn, Tỳ-khưu nài nỉ hoặc ép lấy, phạm Ưng đối trị .

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu đem vật không phải của dư, đến nài ép Tỳ-khưu mà mình oán đó.

Chú giải: Tỳ-khưu nài nỉ hoặc ép dâng vật thực đến Tỳ-khưu khác phạm Tác ác, ăn vào Ưng đối trị.

Thể thức không phạm tội:

Cho vật thực dư của Tỳ-khưu bịnh, hoặc vì cho vì có lời rằng "ngài dạy học thành vật thực dư của Tỳ-khưu bịnh rồi sẽ dùng" hoặc đem cho người khác, hoặc như có yàmakàlika rồi nói "khi có duyên cớ sẽ dùng",và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 5 chi:

- Tỳ-khưu đã ngăn cơm (pavàrittatà).

- Đã biết Tỳ-khưu ấy ngăn cơm (pavàrittasannittà).

- Cố ý để cáo tội (asàdanàpekkhatà).

- Lấy vật không phải của dư của Tỳ-khưu bịnh đem cho (abhihatthumpavàranatà).

- Tỳ-khưu ấy đã ăn rồi (bhojanapariyosànam).

Đều đủ cả 5 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị .

Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada). chỉ khác nhau là điều học này thuộc về thọ khổ (dukkhavedanà).

7) Ăn vật thực sái giờ (vikàlabhojana).

Tỳ-khưu ăn vật thực trong khi sái giờ là từ chinh xế đến mặt trời mọc, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Trúc lâm tịnh xá (Vihàra Veluvana) gần thành Vương xá (Ràjagaha) do phe Thập thất sư thọ thực sái giờ.

Chú giải: Thọ nhất là yàmakàlika để dùng làm vật thực trong khi sái giờ hoặc trong giờ, là từ sớm mai đến đúng ngọ, hoặc tưởng là sái giờ, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội trong giờ biết là trong giờ, ăn không phạm, có duyên cớ ăn yàmakàlika trong khi sái giờ cũng được, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Trong lúc sái giờ (vikàlatà).

- Vật thực là yàmakàlika (vật ăn trong buổi sáng - từ mặt trời mọc tới đứng bóng) (yàvakàlikatà).

- Đã ăn vào (ajjhoharanam).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng xả đối trị. Chỗ sanh tội (samutthàna vidhi) như trong điều học thọ lông cừu (elakalomàsikkhàpada).

8) Vật thực để dành (sannidhikàraka).

Tỳ-khưu dùng vật thực đã thọ, rồi để dành cách đêm, phạm Ưng xả đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu Velatthsisa ẩn tu trong rừng (thầy của đại đức Ananda) phơi cơm khô để ăn nhiều ngày.

Chú giải: Nếu rữa bát không sạch, lấy tay chùi thấy rõ dấu tay, đem phơi trong chỗ có nắng, hoặc thọ cháo nóng, mồ hôi bát chảy ra, Tỳ-khưu dầu ăn trong bát như thế, trong buổi mai ngày sau, phạm Ưng xả đối trị.

Vật nào mà Tỳ-khưu đã cho dứt đến Sa-di không còn tiếc rồi Sa-di cất giữ, Tỳ-khưu được vật ấy dùng cũng nên. Trong vật để cách đêm phạm Ưng xả đối trị. thọ yàmakàlika, sattàhakàlika và yàvajìvika để cách đêm làm vật thực, hoặc như vật thực, hoặc trong vật thực không phải để cách đêm, tưởng là vật để cách đêm, hoặc nghi đều phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết là vật không phải để cách đêm, cất yàvakàlika, sattàhakàlika và yàvajìvika, không quá hạn định, rồi dùng theo hạn định, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Vật thực dùng buổi sáng (anisam).

- Đã thọ vật thực ấy rồi để cách đêm (sannidhibhàvo).

- Đã ăn vật thực ấy vào (tassa ajjhoharanam).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học thọ lông cừu (ekalomàsikkhàpada).

9) Vật thực quí (panìbhojana).

Tỳ-khưu không bịnh xin cơm chung với 9 vật thực quí là: mỡ lỏng, sữa lỏng, sữa đặc, dầu, mật ong, nước mía (đường), cá, thịt, sữa tươi, sữa chua, 1 vật quí nào nơi thiện tín không phải bà con, không phải người có yêu cầu đem ăn, phạm Ưng đối trị .

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi), do nhóm Lục sư xin 9 vật thực quí để ăn.

Chú giải: xin vật thực quí không chung với cơm phạm Tác ác. Xin cơm với cá, họ cho cơm với thịt không phạm tội. Có bịnh tưởng là không bịnh, nghi phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết mình có bịnh xin khi có bịnh, hết bịnh rồi ăn, hoặc ăn vật dư của Tỳ-khưu bịnh, xin nơi bà con, nơi người có yêu cầu, xin cho người khác hoặc đổi, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 4 chi:

- Cơm với vật thực quí (panìtabhojanatà).

- Không có bịnh (agilànatà).

- Xin được (katavinnattiỳapatilàbho).

- Đã ăn vào (ajjhoharanam).

Đều đủ cả 4 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị.

Điều học này tội sanh do thân, thân khẩu, thân ý, thân khẩu ý, phạm vì làm (kiriyà) không khỏi phạm vì tưởng (nosannavimokkha) không cố ý cũng phạm (acitaka) phạm vì Phật cấm (pannattikavajja), thân nghiệp, khẩu nghiệp, có 3 tâm, 3 thọ.

10) Trừ ra tăm và nước trắng (dantapona).

Tỳ-khưu dùng vật thực mà người không dâng phạm Ưng đối trị, trừ ra nước trắng và tăm xỉa răng.

Điều học này đức Phật cấm chế tại phước xá trong rừng tuyết sơn gần thành Tỳ sa ly (Vesali), do Tỳ-khưu ẩn tu nơi mồ mả ăn vật thực của họ đem cúng mồ rồi bỏ nơi ấy, làm cho người chê trách.

Chú giải: Tỳ-khưu dầu thọ vật nhỏ nhem bằng cát bụi mà họ không dâng, thì phạm Tác ác, đã ăn vào khỏi cổ, phạm Ưng đối trị, trừ ra nước trắng và tăm. Nước không cần dâng, được phép dùng tuỳ thích. tăm không cần dâng, vì không phải là vật ăn vào khỏi cổ, nếu ăn vật qua khỏi cổ mà không hay biết cũng phạm Ưng đối trị; trong vật thọ mà người không dâng, phạm Ưng đối trị tưởng là chưa dâng hoặc nghi, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết là vật mà họ đã dâng, ăn vào khỏi cổ không phạm tội: 4 thứ thuốc nước tiểu, phẩn, tro, đất, khi hữu sự là bị rắn mổ mà không có người hộ thì mình lấy dùng, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội hoặc có người hộ mà khó dạy mà không thể làm được. Khi không có tro Tỳ-khưu được phép đốt củi khô, củi khô không có, bẻ cây tươi đốt làm tro cũng nên.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 4 chi:

- Vật không có người dâng (apatiggahitakatà).

- Vật ấy đức Phật không cho phép (ananunnàtàta).

- Vật ấy không phải là abbohàrika như khói, lửa (dhumàdi abboharikabhàvo).

- Đã ăn vào khỏi cổ (ajjhoharanam).

Đều đủ cả 4 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthàna vidhi) như trong điều học thọ lông cừu (elakalomàsikkhàpada).

V. ĐẠO LÕA THỂ PHẦN THỨ NĂM (Accelakavagga).

1) Kẻ tu đạo lõa thể (Accelaka).

Tỳ-khưu tự tay mình hoặc dạy kẻ khác cho vật thực đến kẻ tu đạo lõa thể, tu ngoại đạo, Ưng đối trị (mỗi lần cho mỗi tội).

Điều học này đức Phật cấm chế tại phước xá Kutàgàra trong rừng tuyết sơn, gần thành Tỳ sa li (Vesàli), do đại đức Ànanda cho bánh đến phụ nữ tu đạo lõa thể.

2) Rủ đi khuất thực (uyyojana).

Tỳ-khưu rủ vị khác, đi khuất thực cùng nhau tính làm quấy, rồi đuổi vị ấy trở về, phạm Ưng đối trị .

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu Upananda rủ đệ tử người bạn đi khuất thực rồi đuổi về.

Chú giải: đuổi Sa-di, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Đuổi có duyên cớ như 2 vị ở chung chỗ cùng nhau, vật thực không vừa đủ nuôi mạng sống, hoặc thấy vật tốt cao giá, hoặc thấy phụ nữ rồi sanh lòng tham, khó chịu hoặc dạy đem vật chi đến Tỳ-khưu bịnh hoặc không tính làm quấy rồi đưa đi về, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Tính làm việc quấy (anàcàramàcaritukamatà).

- Đuổi Tỳ-khưu vì sự lợi ích ấy (tadatthamevaupasam pannassanyojanata).

- Người bị đuổi đi khỏi chỗ (evàm uyyojetassa upacàràtikkamo).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị:

Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada).

3) Chỉ có 2 vợ chồng (sabhojana).

Tỳ-khưu vào ngồi trong nhà không có người khác ngồi với, chỉ có 2 vợ chồng chủ nhà, Ưng đối trị .

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu Upananda vào ngồi trong buồn của vợ người bạn.

4) Chỗ khuất mắt (rahopaticchanna).

Tỳ-khưu ngồi hoặc nằm trong chỗ khuất mắt với một người nữ không có người nam ngồi chung với phạm Ưng đối trị .

Điều học này gọi là (pathama rahonisajja) cũng được.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi), do Tỳ-khưu Upanada vào ngồi nơi khuất mắt với vợ người bạn.

Chú giải: dầu ngồi chung với phụ nữ mới đẻ trong ngày cũng phạm Ưng đối trị .

5) Chỗ khuất tai (rahonisajja).

Tỳ-khưu ngồi hoặc nằm chỗ khuất tai với một người nữ, phạm Ưng đối trị.

Điều học này gọi là "dutiya rahonisajja" cũng được.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá ( Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi), do Tỳ-khưu Upananda vào ngồi trong nhà với người bạn.

Chỗ sanh tội (samutthâna vidhi) của 2 điều học này như trong điều học "Bất cộng trụ thứ nhất" (pathama pàràjikasikkhàpada); ngoài ra, nên xem thêm điều học "Bất định".

6) Đi nơi khác (càritta).

Tỳ-khưu được thỉnh đi thọ 1 trong 5 món ăn, rồi đi nơi khác, trước giờ ăn hoặc ăn rồi đi từ sớm mai đến đứng bóng phải cho Tỳ-khưu trong nơi ấy hay với, mới nên đi. Nếu không cho hay mà đi, phạm Ưng đối trị, trừ ra có 1 trong 2 duyên cớ, là: kỳ lễ dâng y, làm y.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Trúc Lâm tịnh xá ( vihàra veluvana) gần thành Vương xá (Ràjagaha), do Tỳ-khưu Upananda đã chịu thỉnh ăn mà còn đi đến các nhà thiện tín khác, làm cho chư sư phải chờ gần đến giờ, nên thọ thực không được vừa lòng.

Chú giải:

Dầu Tỳ-khưu đã chịu thỉnh để ăn cửa thí chủ rồi, hoặc chưa ăn,không từ giã Tỳ-khưu trong bọn rồi đi đến nơi khác từ sớm mai đến đứng bóng, khi đi bước thứ nhất phạm Tác ác, đi đến bước thứ nhì phạm Ưng đối trị .

Thể thức không phạm tội:

Biết là họ không mời, hoặc có một trong hai duyên cớ, từ giã Tỳ-khưu trong bọn, không từ giã đi về chùa, đi đến chỗ ở Tỳ-khưu ni, đi đến nơi ngoại đạo, đi đến nhà ăn, đi vì có tai hại, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 5 chi:

- Vui thích trong sự thỉnh đi ăn 1 trong 5 thứ vật thực (annatarenanimantana sàdiyanam).

- Không cho Tỳ-khưu trong bọn hay(santambhikkumannànucchatà).

- Đi đến nơi khác, khỏi nhà họ mời(annssagharassapavesanam).

- Chưa quá đứng bóng(majjhantikànatikkamo).

- Không có duyên cớ hoặc tai hại(samayassavà àpadànam và abhàvo).

Đều đủ cả 5 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị .

Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học "lễ dâng y lầ thứ nhất" (pathamakathina sikkhàpada). Chỉ khác nhau là điều học này, phạm vì làm là chịu thỉnh đi thọ thực, vì không làm là không từ giã Tỳ-khưu trong bọn (kiriyà kiriyà).

7) Chỉ được phép xin vật dụng theo hạn định (Mahànàma).

(*) Mahànàma là đức vua dòng Thích Ca, con nhà chú của đức Phật, tuổi lớn hơn đức Phật 1 tháng, đã đắc quả Tư đà hàm

Nếu thí chủ họ yêu cầu dâng 4 vật dụng có han 4 tháng hoặc định vật dụng, Tỳ-khưu không bịnh,nên xin trong hạn kỳ hoặc trong vật đã định thôi, xin quá hạn định ấy, phạm Ưng đối trị, trừ ra họ đã yêu cầu thêm hoặc họ yêu cầu luôn.

Điều học này đức Phật cấm chế tại tịnh xá nigrodha gần thành Ca tỳ la vệ (Kapilavatthu) xứ Sakya do phe Lục sư xin thuốc quá hạn.

Chú giải: Xin không quá hạn định tưởng là quá, hoặc nghi rồi xin, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết là không quá hạn định, xin không phạm tội cần dùng cho biết thiệt, rồi xin trong hạn định hoặc xin nơi trong bà con và người đã yêu cầu vô hạn, hoặc xin cho kẻ khác, hoặc đổi, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này phạm tội vì dạy người khác (sànattika) có 4 chi:

- Họ yêu cầu đến Tăng (sanghapavàranata).

- Xin thuốc cho quá số định (tato uttaribhesajjavinnàtti).

- Không có bịnh ( agilànatà).

- Xin quá hạn kỳ (pariyantàtikkamo).

Đều đủ cả 4 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthàna) như trong điều học làm mai dong (sancarittasikkhàpada).

8) Xem động binh (uyyutta).

Tỳ-khưu đi xem động binh ra trận, phạm Ưng đối trị, trừ ra khi có duyên cớ nên đi, là có bà con mang bịnh trong nơi ấy.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư xem động binh.

Chú giải: Voi vừa cho 12 người cỡi, ngựa vừa cho 3 người cỡi, xe vừa cho 4 người có cầm khí giới ngồi, gọi là động binh. Tỳ-khưu đứng trong nơi nào rồi thấy trong nơi ấy, ngó xem thường thường, phạm Ưng đối trị . động binh tưởng là đội binh thường, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết là không phải động binh rồi đi xem không phạm, ở nơi chùa rồi xem, hoặc gặp giữa đuờng rồi xem, hoặc có tai hại, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 4 chi:

- động binh ra đi (uyyuttasenam).

- đi để xem (dassanatthàyagamanam).

- và xem trong các chỗ khác, ngoài khoảng trống mà đức Phật đã cho phép (annatradassanam).

- không có duyên cớ, hoặc tai hại (àpadàyavà abhàvo).

Đều đủ cả 4 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học thọ lông cừu (elakalomàsikkhàpada). Chỉ khác nhau là điều học này phạm tội vì đời (lokavajja), phạm vì ác tâm, có 3 thọ.

9) Ngụ trong cơ binh (senavàsa)

Nếu có duyên cớ, có thể đi được, Tỳ-khưu ngụ trong binh cơ ấy lâu lắm là trong 3 ngày, nếu ở quá hạn, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư đi xem cơ binh.

10) Đi đến chiến trường (uyyodhika).

Trong khi ngụ trong cơ binh theo hạn định ấy, Tỳ-khưu đi đến chiến trường, hoặc nơi động binh, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư đi đến chiến trường.

VI. UỐNG RƯỢU PHẦN THỨ SÁU (Suràpànavagga)

1) Uống rượu (suràpàna).

Tỳ-khưu uống nước có chất say, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại xứ Bhaddavatikà, do Tỳ-khưu Sàgata uống rượu.

Chú giải: nước say làm bằng chất say nhất là làm bằng bột gọi là rượu (sura), nước mà người ngâm bông cây gọi là "meraya".

Cả 2 thứ nước ấy dầu Tỳ-khưu uống 1 nhỏ, cũng phạm Ưng đối trị.

Không phải nước say tưởng là nước say, hoặc nghi rồi uống, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết là không phải nước say, uống không phạm tội, uống thuốc có chất say, mà có mầu, mùi và vị như nước say, hoặc canh, thịt, dầu, tầm ruột rừng và đường mà người để chút ít nước say vào cho bán mùi hôi, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 2 chi:

- Nước có chất say (majjabhàvoca)

- Uống nước có chất say ấy (tassapànam)

Đều đủ cả 2 chi ấy thì mới phạm tội. Chỗ sanh tội (samutthàna vidhi) như trong điều học "thọ lông cừu" (elakalomàsikkhàpada). Chỉ khác nhau là điều học này phạm tội vì đời (lokavajja), phạm vì ác tâm (akusalacitta), có 3 thọ .

2) Dùng tay chọc léc (angulipatodaka)

Tỳ-khưu dùng tay chọc léc vị khác, phạm Ưng đối trị .

Điều học này do đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá, gần thành Xá Vệ, do phe Lục sư chọc léc vị khác.

Chú giải: Chọc léc Sa-di, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Không cố ý chọc léc chơi rồi đụng nhằm, có việc rồi đụng nhằm, và Tỳ-khưu điên, đều không phạm tội .

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 2 chi:

- Cố ý chọt lét chơi (hassàdhippàyatà).

- Tay mình đụng nhằm Tỳ-khưu khác (upasampannassakàye nakàỳamasanam).

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthàna) như trong điều học Bất cộng trụ thứ nhất (pathama pàràjika sikkhàpada).

3) Giỡn nước (hassadhamma).

Tỳ-khưu giỡn nước phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Tỳ-khưu Vagga giỡn nước.

Chú giải: Giỡn trong nước sâu từ cườm chân trở xuống phạm Tác ác. mỗi lần lặn xuống ngước lên phạm Ưng đối trị, lội phạm Ưng đối trị, mỗi lần tay bơi chân quậy. Nếu lội nổi trên nước, phạm Ưng đối trị, mỗi lần tay chân bơi quậy; xuống chơi trong nước cạn dưới cườm chân, hoặc chơi ghe, hoặc lấy tay, chân, cây... chận nước hoặc giỡn nước trong đồ đựng, giỡn bùn, hoặc khoác nước chơi, đều phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Viết chữ giải nghĩa không cố ý chơi, xuống tắm như thường, lội ngang rạch, sông hoặc có tai hại, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 2 chi:

- Nước sâu ngập cườm chân (uparigoppahatà).

- Xuống cố ý giỡn chơi cho vui (hassàdhippàyenakilanam).

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthàna vidhi) như trong điều học Bất cộng trụ thứ nhất (pathama pàràjikasikkhàpada).

4) Không kiên luật (anàdariya).

Tỳ-khưu tỏ dạng không kiên luật hoặc không kiên người giảng luật, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại tịnh xá Ghosita, gần thành Kosambi, do Tỳ-khưu Channa không kiên pháp luật.

Chú giải: Tỳ-khưu nhờ vị khác thức tỉnh, khuyên dạy dìu dắt, cấm răn theo điều học của đức Phật đã cấm chế mà không kiên vị ấy, hoặc không kiên luật pháp, phạm Ưng đối trị. Nghĩ rằng "Vị này kiếm điều bắt tội chê trách, nói xấu, lời vị này, ta không hành theo rồi không kiên nể như thế gọi là không kiên", với Tỳ-khưu, phạm Ưng đối trị, với sa-di, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Tỳ-khưu có học Phạn, đáp: "sự học đọc Pali và Chú giải của thầy giáo thọ của tôi như vậy.", và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 2 chi:

- Tỳ-khưu thức tỉnh theo luật mà Phật cấm chế(Upasampannassa pannattena vacanam);

- Dễ duôi không kiêng nể(anàdariya karanam).

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada). Chỉ khác nhau là điều học này thuộc thọ khổ (dukkhavedanà).

5) Nhát Tỳ-khưu khác (bhimsàpana).

Tỳ-khưu nhát hoặc làm cho vị khác kinh sợ, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá ( Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư nhát phe Thập thất sư.

Chú giải: Làm cho Tỳ-khưu khác sợ là nói: chỗ nầy có kẻ cướp độc ác, hoặc đem vật gì làm cho sợ, nói lời chi cho Tỳ-khưu khác sợ, Tỳ-khưu này dầu sợ hay không sợ, Tỳ-khưu nhát cũng phạm Ưng đối trị; Tỳ-khưu nhát cũng phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Không tính làm cho người sợ, nói lời thiệt, như nói "đường này xa có bọn cướp", và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 2 chi:

- Người ấy là Tỳ-khưu (upasampannata);

- Cố ý ráng làm cho Tỳ-khưu kinh sợ, trong khi vị này nghe và thấy(bhimsàpetukàmatàya vàyamanam).

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như điều học trên.

6) Nhúm lửa lên ngọn (jotisamà dahana).

Tỳ-khưu vô bịnh tự mình hoặc dạy người khác nhúm lửa cho lên ngọn đặng hơ, Ưng đối trị.

Nếu đốt vì hữu sự, như đốt bát, không phạm tội.

Điều học này đức Phật cấm chế tại rừng Bhesaka do các Tỳ-khưu nhúm lửa để hơ trong tháng lạnh.

Chú giải: Nhúm lửa chưa cháy phạm, cháy lên ngọn phạm Ưng đối trị.

Tỳ-khưu có bịnh, không có lửa chịu không được gọi là: "có bịnh". Tỳ-khưu có bịnh tưởng là không bịnh, nghi rồi nhúm lửa để hơ, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết là có bịnh rồi nhúm lửa hơ không phạm tội, hơ lửa của người khác nhúm, nhúm lửa vì hữu sự hoặc có tai nạn, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 4chi:

- Vô bịnh (agilànatà);

- Không có duyên cớ mà đức Phật cho phép (anunnàtakaranàbhàvo).

- Cố ý để hơ (Visibbhetukàmata).

- Tự mình hoặc dạy kẻ khác nhúm lửa cháy lên ngọn (samàdahanam).

Đều đủ cả 4 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học làm mai dong (sancaritta sikkhàpada).

7) Tắm (nahàna).

Tỳ-khưu ở xứ Trung Ấn độ, 15 ngày tắm một kỳ được, nếu chưa đủ 15 ngày rồi tắm, phạm Ưng đối trị, trừ ra có dịp mới tắm được. (điều học này chỉ cấm ở xứ Trung Ấn độ, xứ ngoài như xứ ta nên tắm thường thường, không phạm tội).

Điều học này đức Phật cấm chế tại Trúc Lâm tịnh xá (Vihàra veluvana) gần thành Vương xá (Ràjagaha). Do chư Tỳ-khưu tắm lâu, làm cho đức vua "Tần Bà Sa" chờ đợi.

8) Làm dấu (dubhannakarana).

Tỳ-khưu được y mới, nếu muốn mặc, cần phải dùng 1 trong 3 màu là: màu xanh chàm, đen xậm, xám tro (bùn), để làm dấu tròn (bandukappa) mới nên mặc, nếu chưa làm dấu tròn mà dùng, phạm phạm Ưng đối trị .

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do chư Tỳ-khưu không biết nhìn y đã bị bọn cướp đoạt.

Chú giải: Tỳ-khưu đã mặc y là, dấu mà tưởng là chưa làm, hoặc nghi mà mặc, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Đã làm dấu tròn, biết đã làm rồi mặc, hoặc đã làm mà dấu tròn đã bay tan, hoặc chỗ làm dấu tròn ấy đứt rách mất, hoặc y làm không được, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Y chưa làm dấu tròn (cìvarassa akatakappalà).

- Không phải là Tỳ-khưu có y mất (nanatthàcìvaradità).

- Đã mặc hoặc đắp y ấy (nivàsanamvà pàrupanamvà).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học thọ lông cừu (elakalomà sikkhàpada). Chỉ khác nhau là điều học này phạm vì làm, là mặc, đắp, vì không làm là không làm dấu (kiriyà kiriyà).

9) Gởi y (vikappana).

Tỳ-khưu gởi y cho 1 trong 5 hạng người xuất gia, Tỳ-khưu, Tỳ-khưu ni, Thất xoa ma na, Sa-d, Sa-di ni, mà không cho người lãnh gởi xả phép gởi cho, rồi đem y về mặc, đắp, phạm Ưng đối trị .

Điều học này gọi là "paccudhàra" như thế cũng được.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu Upananda gởi y khi lấy y đem vể mặc không nhờ người lãnh gởi xả phép gởi.

Chú giải: Tỳ-khưu đã gởi y rồi đem về mặc mà chưa xả phép gởi ấy phạm Ưng đối trị . Nguyện đặt tên và lìa xa y chưa xả phép gởi. Phạm Tác ác, đã xả phép gởi tưởng là chưa xả hoặc nghi rồi mặc, đắp, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết đã xả phép gởi rồi mặc, đắp, chưa chịu gởi đã xả phép gởi cho, hoặc dùng y vì thân thiết với người chịu gởi, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Không xả y mà mình đã gởi (sàmamvikappi tassa apaccudhàro).

- Y ấy đủ thước tấc (bề ngang, bề dài) nên gởi (vikappanùpaga cìvaratà).

- Đã mặc, đắp (paribhogo).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học lễ dâng y lần thứ nhất (pathamakathina sikkhàpada).

10) Giấu vật dụng (ananidhàna).

Tỳ-khưu giấu 1 trong 5 món, bát, ca-sa, tọa cụ, dây thịt lưng của vị khác, để giểu chơi Ưng đối trị .

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư giấu các vật dụng (bát, cà-sa... ) của phe Thập thất sư.

Chú giải: Người lãnh đem giấu phạm Tác ác. Tỳ-khưu giấu hoặc dạy người đem giấu, phạm Ưng đối trị, giấu của người chưa tu lên bực trên phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Vật dụng của người khác cất không kỹ lưỡng giùm cất cho, hoặc lượm cố ý để thức tỉnh, rồi mới cho lại, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này phạm tội vì dạy người khác (sànattika) có 2 chi:

- Nhất là dấu bát của Tỳ-khưu (pattàdinam apanidhànam).

- Cố ý làm cho chủ khó lòng, hoặc giễu chơi (hassadhippàyatà).

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada).

VII. GIẾT CÔN TRÙNG PHẦN THỨ BẢY (sappànakavagga)

1) Giết súc sanh (sancicapàna).

Tỳ-khưu cố ý giết súc sanh phạm Ưng đối trị . Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu Udàyi bắn thác điểu thú (quạ).

Chú giải: Tỳ-khưu cố ý giết súc sanh dù nhỏ bằng trứng chí, trứng rệp cũng phạm Ưng đối trị .

Thú lớn thì nghiệp ác lớn, nghi con thú còn sống, hoặc không phải thú còn sống mà tưởng là còn sống, rồi giết phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết rằng không-phải thú, không cố ý, quên, không biết, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

2) Giết côn trùng (sappànaka).

Tỳ-khưu biết trong nước có côn trùng sống rồi dùng nước ấy để: uống, tắm hoặc rữa tay, chơn, hoặc rửa đồ đựng phạm Ưng đối trị .

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư dùng nước có côn trùng sống.

3) Nhắc vụ cũ lại (ukkotana).

Tỳ-khưu biết Tăng đã giải sự tranh biện theo 1 trong 7 pháp diệt tránh rồi mà còn nhắc việc ấy lại nữa, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư nhắc lại việc cũ mà Tăng đã xử xong đúng theo pháp.

Chú giải: Tỳ-khưu nào biết Tăng đã diệt tránh rồi mà còn đến nói vời Tỳ-khưu ấy rằng "Tăng xử việc ấy không đúng đâu, phải xử lại nữa" nói như thế thì phạm Ưng đối trị.

Tăng dùng theo pháp nghi, tưởng là không dùng theo pháp, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Tưởng là Tăng sự không đúng theo pháp, biết Tăng sự không đúng, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Tranh biện mà Tăng đã diệt theopháp (yadhàdhammam nihatabhàvo).

- Đã biết (jànanatà).

- Nhắc lại (ukkotanam).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada) chỉ khác nhau là điều học này thuộc về thọ khổ ( dukkha vedanà).

4) Giấu tội nặng (dutthullapaticchàdana).

Tỳ-khưu biết Tỳ-khưu khác phạm tội nặng là tội Tăng tàn, mà lại giùm giấu tội ấy, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu Upananda nhờ Tỳ-khưu khác giấu tội Tăng tàn - làm mai dong - mà ngài đã phạm.

Chú giải: Trong tội nặng, nghi, tưởng là không phạm tội nặng, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Tính sợ có sự cãi lẻ đến Tăng hoặc nghi rằng người ấy hung ác sẽ có hại đến sinh mạng hoặc đến phạm hạnh, rồi nín thinh, chưa gặp Tỳ-khưu đáng nói, hoặc không muốn giấu rồi nín thinh, không nói vì nghi, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 2 chi:

- Biết là Tỳ-khưu phạm tội nặng (upasam pannassa dutthullàpattijànanam).

- Định không nói vớingười khác vì muốn giấu tội nặng ấy (dhùranikkhapo).

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthàna) tội sanh vì thân khẩu ý, phạm vì làm (kiriya) không phạm vì tưởng (sannàvimokkha), vô ý cũng phạm (acittaka), phạm tội vì đời (lokavajja), thân nghiệp, khẩu nghiệp, ác tâm (akusalacitta), thọ khổ (dukkhavedanà).

5) Người chưa đủ 20 tuổi (onavìsativassa).

Tỳ-khưu biết là người chưa đủ 20 tuổi rồi làm thầy tế độ cho tu lên bực trên (upasampadà), phạm Ưng đối trị .

Người ấy vẫn còn là Sa-di, chưa được lên bậc Tỳ-khưu đâu.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Trúc lâm tịnh xá (Vihàra veluvana) gần thành Vương xá (Ràjagaha) do Tỳ-khưu truyền Tỳ-khưu giới cho những người trẻ tuổi.

Chú giải: Tỳ-khưu làm hoà thượng tế độ, phạm Ưng đối trị. Ngoài ra, các Tỳ-khưu khác chứng minh đều phạm Tác ác. Về phần người tu lên bậc trên ấy, dầu hoà thượng biết, hay không làm phép cho lên bậc trên cũng không được lên. Người ấy khi đã tu được 10 hạ rồi, được làm hoà thượng cho kẻ khác tu lên bậc trên, trừ hoà thượng ấy ra, nếu các Tỳ-khưu chứng minh đủ số, người mới tu ấy được gọi là lên bực trên đúng đắn. Dầu người chưa được lên bực trên kia, chưa biết mình đến đâu thì đường trời và Niết Bàn cũng không hư hại đến đó. Nếu biết thì nên làm lễ người tu lên bực trên lại.

6) Trốn quan thuế (theyyasattha).

Tỳ-khưu biết bọn buôn tính trốn thuế nhà nước, trốn quan thuế, rồi còn rủ đi chung đường cùng nhau, dầu đi khỏi một khoảng xóm cũng phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do 1 Tỳ-khưu đi chung với bọn buông lậu bị bắt rồi được thả ra.

Chú giải: đi đường rừng không có xóm, qua khỏi nửa do tuần cũng phạm Ưng đối trị.

Người không rủ, Tỳ-khưu không rủ, hoặc bọn buôn mà Tỳ-khưu nghi, hoặc không phải bọn buôn, đều phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Tỳ-khưu tưởng là không phải bọn buôn lậu, không rủ mà đi chung đường cùng nhau hoặc người rủ mà Tỳ-khưu không rủ, hoặc rủ nhau đi vì có tai hại, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 4 chi:

- Bọn buôn lậu (theyyasatthabhàro).

- Đã biết (jànanam).

- Cả 2 bên đồng rủ nhau đi (samvidhànam).

- Đi khỏi xóm hoặc đã quá nửa do tuần (avisanketenagamanam).

Đều đủ cả 4 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Tội phát sanh do thân ý, thân khẩu ý, phạm vì làm (kiriyà), khỏi phạm vì tưởng (sannavimokkha) phạm vì cố ý (pannattivajja), thân nghiệp, khẩu nghiệp, 3 tâm, 3 thọ.

7) Rủ phụ nữ đi chung (samvidhàra).

Tỳ-khưu rủ phụ nữ đi chung đường cùng nhau ., dầu chỉ đi qua khỏi xóm cũng Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do 1 vị Tỳ-khưu rủ 1 người phụ nữ đi chung đường.

Chú giải: Trong tinh nữ, ngạ quỉ nữ, bộ nấp và thú cái có thân hình như người, Tỳ-khưu phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết là không phải phụ nữ, không phạm tội, ngòai ra như điều học trên trừ ra có sự nguy hiểm.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Cả hai bên đều rủ nhau đi chung đường (Dvinampisam vidahitvà maggapati pannatà);

- Không sai ý muốn(avisanketatà);

- Đã đi qua khỏi xóm hoặc đi khỏi nữa do tuần (gàmantàrogamanam và adhayojanàtikkamovà);

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Tội phát sanh do thân khẩu, thân ý, thân khẩu ý, phạm vì làm (kiriyà), không khỏi phạm vì tưởng (nosannàvimokha) vô ý cũng phạm tội (acittaka), phạm vì Phật cấm (pannattivajja), thân nghiệp, khẩu nghiệp, có 3 tâm, có 3 thọ.

8) Tỳ-khưu tà kiến (aritha).

Tỳ-khưu chấp tà kiến, hiểu thấy sai lầm pháp luật mà đức Phật đã giảng giải, các Tỳ-khưu khác ngăn cản cũng chẳng nghe, nếu Tăng đã tụng lời khuyên răn đến 3 lần (samanubhàsanakamma) mà còn chưa dứt bỏ tà kiến, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu Arittha tà kiến.

Chú giải: Tỳ-khưu tà kiến là nói "tiếp xúc phụ nữ không có tội, ví như đụng nhằm vật lót, trải,mêm dịu, không thấy tội, trong sự dâm dục như thế, vị khác nghe biết nên giảng tội ngũ trần, răn cấm Tỳ-khưu ấy đến 2, 3 lần mà không nghe, Tỳ-khưu tà kiến ấy phạm Tác ác. Nếu Tỳ-khưu tà kiến không chịu bỏ kiến thức xấu xa nên dẫn đến cho Tăng khuyên răn. Nếu đã khuyên mà không nghe Tăng tụng Samanubhàsana đến 2 lần mà Tỳ-khưu ấy cũng chưa bỏ tánh cũ thì phạm Tác ác, khi tụng dứt lần thứ 3 rồi, phạm Ưng đối trị.

9) Thân cận cùng Tỳ-khưu si mê (ukkhitasambhoga).

Tỳ-khưu biết rõ vị ấy chưa bỏ kiến thức lầm lạc như thế rồi thân cận cùng vị ấy, là ăn chung hoặc hành Tăng sự chung (sanghakamma), ngủ trong nơi dừng che cùng nhau phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư hành Tăng sự chung với Tỳ-khưu Arittha.

Chú giải: Tỳ-khưu nào phạm tội, Tăng không cho ở chung cùng Tăng, vì không thấy tội hoặc không chịu sám hối, hoặc không bỏ tà kiến mà vị nào được biết như thế rồi cho vật thực, hoặc ăn chung cùng nhau, hoặc học hay dạy pháp, hoặc cho Tỳ-khưu ấy làm Tăng sự chung cùng nhau ... phạm Ưng đối trị. Nghi trong Tỳ-khưu mà Tăng đã cáo tội ấy thì phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Tưởng là Tỳ-khưu mà Tăng không cáo tội, biết là Tỳ-khưu đã bỏ tà kiến, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi.

- Tăng không hành theo pháp (akatànudhammata).

- Biết rõ (jànanam).

- Có làm việc nhất là thân cận cùng Tỳ-khưu ấy (sambhogàdikaranam).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada), chỉ khác nhau là điều học này phạm tội vì đời (lokavajja) có 4 tâm, 3 thọ.

10) Dỗ dành Sa-di (kanthaka).

Tỳ-khưu biết Sa-di mà Tỳ-khưu đã hủy bỏ rồi vì tội thấy quấy ngoài pháp luật mà đức Phật đã giải, dỗ dành Sa-di ấy về cho hầu hạ mình, hoặc ăn chung ngủ chung trong chỗ che lợp, Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi), do phe Lục sư dỗ dành Sa-di Kanthaka tà kiến cho hầu hạ mình.

Chú giải: Tỳ-khưu nghe thấy biết Sa-di tà kiến như thế rồi khuyên răn đến 2, 3 lần mà không nghe nên tụng lời hủy thương (không cho ở chung, ăn chung - nàsana) đến Sa-di ấy rằng: "Ajjatagge te àvuso samanuddesa nacevaso bhagavà satthà apadisitabboyampicanne samanudde sàlabhanti bhikhùhisaddhim dirattatirattam sahaseyyam sàpite caraparevinassàti".

Nghĩa là: Này Sa-di! Kể từ ngày nay ngươi chẳng nên ỷ lại nói đức Thế Tôn là tôn sư của ngươi nữa. Các Sa-di khác được phép ngủ chung với Tỳ-khưu đến 2, 3 đêm là hạn định, dầu như thế ngươi cũng không được phép ngủ chung, ngươi lánh xa ra đi, ngươi là người xấu xa, hãy hư hại đi", như thế nếu Tỳ-khưu nào đã biết Sa-di mà Tăng đã phá hoại như vậy rồi lại dỗ dành cho vật dụng hay dạy đạo, cho hầu hạ mình vui thích thân cận hoặc ở chung cùng Sa-di, phạm Ưng đối trị.

VIII. NÓI THEO PHÁP PHẦN THỨ TÁM (Dhammika vagga)

1) Nói theo pháp (sahadhammika).

Tỳ-khưu làm quấy, khi vị khác thức tỉnh mà còn cãi lẽ rằng "Tôi chưa học hỏi điều học ấy, chờ tôi học hỏi các ngài bác học, luật sư đã", nói lời như thế thì phạm Ưng đối trị.

Lẽ thường Tỳ-khưu học hỏi, nếu chưa được biết rõ điều nào thì cần phải học tập cho thấu đáo điều ấy nơi bậc minh sư, cầu ngài giảng giải cho thấy rõ rệt.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Ghositàràma gần thành Kosambi, do Tỳ-khưu Channa làm quấy.

Chú giải: cãi lẽ với người chưa tu lên bậc trên phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Tỳ-khưu nói "Tôi biết sẽ học hỏi", và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội, điều này không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 2 chi:

- Tỳ-khưu đã cóvị khác khuyên răn theo điều luật cấm chế (upasampannattena vacanam).

- Cãi lẽ như thế (asikkhitukàmatàya evamvacanam).

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada). Chỉ khác nhàu là điều học này thuộc về thọ khổ (dukkhavedanà).

2) Nói cho người dãi đãi (vilekhana).

Tỳ-khưu đương học luật, vị khác cố ý nói xấu điều học làm cho Tỳ-khưu ấy dãi đãi, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư nói cho Tỳ-khưu dãi đãi.

Chú giải: Nói xấu rằng "học tập điều học có ích chi, người nào học như thế chỉ làm khó khăn, nóng nảy bực bội, trong tâm thôi", nói như thế thì phạm Ưng đối trị.

Nói cho Sa-di thì phạm Tác ác, nói xấu kinh và luận trong Tỳ-khưu và Sa-di thì phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Không cố ý nói xấu, nóirằng "hãy đọc kinh hoặc luận, hoặc kệ ngôn đi, sau sẽ học luật", và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 2 chi;

- cố ý nói xấu (garahitukàmatàca).

- nói xấu điều học trong Tỳ-khưu (upasampannassa santike sikkhàpadavivannamca).

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada). chỉ khác nhau là điều học này thuộc về thọ khổ (dukkhavedana

3) Làm như không biết (mohana).

Tỳ-khưu phạm tội, cố ý nói "tôi chỉ mới biết đây rằng: điều ấy có trong giới bổn (Pàtimokkha). Nếu vị khác nói: Tỳ-khưu ấy đã từng biết trước rồi mà nói như thế ấy là cố ý làm như không biết. Tăng nên tuyên bố bài moharo panakamma [*] đến Tỳ-khưu ấy khi tăng đã tụng rồi mà vẫn còn làm như không biết" nữa, phạm Ưng đối trị.

[*] Moharo panakamma là lời Tăng khuyên rằng: - Này ông, việc không phải là lợi của ông đâu, ông chỉ được điều quấy vì khi Tỳ-khưu tụng giới bổn, ông không ghi nhớ cho đúng đắn.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư làm tuồng như không biết.

4) Đánh Tỳ-khưu khác (pahàradàna).

Tỳ-khưu giận vị khác rồi đánh đánh vị ấy như bốp tai, đá, cú ..., phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư đánh phe Thập thất sư.

Chú giải: Dầu vị ấy bị đánh như thế mà rủi có chết cũng phạm Ưng đối trị, vì chỉ cố ý đánh cho đau khổ thôi. đánh Sa-di thì phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Nếu có người muốn làm hại đánh mình, mình có thể cự lại cho khỏi bị hại, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Giận hờn (kupikatà).

- Không cố ý, muốn cho mình khỏi bị hại (namokkhàdhippàyatà).

- Đánh người tu lên bậc trên (upasam pannassapahàradànam0

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học Bất cộng trụ thứ nhất (pathamapàràjika sikkhàpada). chỉ khác nhau là điều học này thuộc về thọ khổ (dukkhavedanà).

5) Dá tay muốn đánh (talasattika).

Tỳ-khưu giận hờn vị khác rồi dưa tây lên muốn đánh, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư dá tay muốn đánh phe Thập thất sư.

Chú giải: Nếu Tỳ-khưu dá tay muốn đánh rồi quên đánh nhằm phạm Tác ác. Vì không cố ý đánh. nếu trúng nhằmmình bị bịnh thế nào, cũng phạm Tác ác. Ngoài ra cũng như trong điều học trên.

6) Cáo vô cớ (amùlaka).

Tỳ-khưu vô cớ, là không được thấy, không được nghe, không nghi mà cáo vị khác vì tội Tăng tàn, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư, vô cớ cáo các Tỳ-khưu trong phe.

Chú giải: Tỳ-khưu tự mình cáo vô cớ hoặc dạy kẻ khác cáo phạm 1 trong 13 tội Tăng tàn, nếu vị bị cáo được biết rằng mình bị cáo thì Tỳ-khưu tiên cáo phạm Ưng đối trị, cáo Sa-di phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Tưởng là Tỳ-khưu phạm, rồi cáo theo ý tưởng, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 4 chi:

- Bị cáo là người tu lên bậc trên (upasampannatà).

- Cáo tội Tăng tàn không có cớ (sanghàdisesassa amùlakata).

- Tự mình cáo hoặc dạy kẻ khác cáo (anuddhasanata

- Trong khi bị cáo biết rằng mình bị cáo (tamdhanamvijànanam).

Đều đủ cả 4 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị: Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada). chỉ khác nhau là điều học này thuộc về thọ khổ (dukkhavedanà0.

7) Cố ý làm cho Tỳ-khưu nghi ngờ (san cicca).

Tỳ-khưu cố ý làm cho sự nghi ngờ lo buồn phát sanh đến các vị khác, dầu là trong một chốc lát cũng phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư cố ý làm cho phe thật thất sư nghi ngờ.

Chú giải: Làm cho phát sanh sự nghi ngờ là nói "có lẽ ngài chưa đúng 20 tuổi chăng? Tu không lên bậc trên được", có lẽ ngài ăn vật thực sái giờ, có lẽ ngài uống nước có chất say, có lẽ ngài ngồi trong chỗ kín với phụ nữ, làm cho người lo buồn, như thế phạm Ưng đối trị, làm cho Sa-di phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Không cố ý làm cho Tỳ-khưu buồn lo, là nói vì muốn cho sự lợi ích đến thấy, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Người đã tu lên bậc trên (upasampannatà).

- Cố ý làm cho Tỳ-khưu ấy lo buồn (adhàsukàmatà).

- Làm cho sự lo buồn phát sanh như đã giải (kukucca upàdanam0

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthàna) như trong điều học trên.

8) Rình nghe lén ( upassuti).

Khi các Tỳ-khưu đương tranh biện nhau, Tỳ-khưu đi rình nghe lén, tính rằng các Tỳ-khưu này nói lời chi, ta nghe lời ấy rồi cố ý để cáo, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư cãi lẽ với Tỳ-khưu khác trong sạch, rồi đi rình nghe lén.

Chú giải: Tỳ-khưu khi đếnnơi nghe các Tỳ-khưu khác đương tranh biện rồi ra dấu "tằng hắn" hoặc nói "tôi ở đây", nếu không làm như thế, nín thinh để nghe cũng phạm Ưng đối trị, rình nghe Sa-di thì phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Đi rình nghe, tính rằng được nghe các ngài nói, ta trở về, ta lánh đi, ta chịu nhịn, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Người đã tu lên bậc trên (upasampannata)

- Cố ý cáo (codanà dhippàyo).

- Rình nghe lén được (savanam).

Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trốn qua thuế (theyyasattha sikkhàpada), phạm vì làm là mình nghe lén (siỳa kiriỳa) phạm vì không làm là không "tằng hắn" cho người biết (siyà akiriyà), khỏi phạm vì tưởng (sannàvimokkha), phạm vì cố ý (sacittaka), phạm vì tội đời (lokavajja) thân nghiệp, khẩu nghiệp (kàỳakamma vacìkamma), phạm ác tâm (akusalacitta) thuộc về thọ khổ (dikkha vedanà).

9) Phỉ báng Tăng làm việc phải (kammapatibàhana).

Tỳ-khưu nhận chịu cho Tăng, làm việc phải, đến sau trở lại nói xấu Tăng làm việc ấy, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư nói xấu Tăng làm việc phải.

Chú giải: Tỳ-khưu nghi trong Tăng sự đúng theo pháp, hoặc trong Tăng sự đúng theo pháp mà nói là không đúng, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Tỳ-khưu tưởng trong Tăng sự không đúng theo pháp, rồi nói xấu, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Tăng sự đúng theo phép (dhammakammatà).

- Tưởng là tăng sự đúng theo phép (dhammakammamtisannà).

- đã nhận chịu rồi nói xấu (chandam datvàkhiyanam).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học trộm cắp (adinnàdànà sikkhàpada), chỉ khác là điều học này thuộc về thọ khổ (dukkha vadanà).

10) Chưa chịu mà bỏ ra đi (pakkamana).

khi Tăng đương hội họp để diệt tránh hoặc làm Tăng sự. Tăng chưa làm xong việ ấy, Tỳ-khưu ở trong hội chưa ưng chịu mà bỏ ra đi, phạm Ưng đối trị.

Điều học này gọi là Chandamadtvà gamana như thế cũng được.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tăng hội họp làm Tăng sự có Tỳ-khưu chưa chịu rồi bỏ ra đi.

Chú giải: Tỳ-khưu bỏ ra đi, bước chưa khỏi hắc "Tăng" (hatthapàsa sangham) thì phạm Tác ác, ra khỏi hắc Tăng thì phạm Ưng đối trị, nghi trong Tăng sự đúng theo phép hoặc trong Tăng sự không đúng theo phép, tưởng là không đúng thì phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết là Tăng sự không đúng theo phép, bỏ ra đi không phạm tội, biết rằng chẳng có tiếng chẳng lành đến Tăng, hoặc Tăng làm không đúng theo phép rồi bỏ ra đi, hoặc có bịnh, hoặc đi tiểu, đại tiện, hoặc đi ra tính sẽ trở lại, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 6 chi:

- Trong khi phân xử (vinicchayaka thàyavaggamànatà).

- Tăng sự đúng theo pháp (dhammakammatà).

- Biết rằng Tỳ-khưu đúng theo pháp (dhammakammasannità).

- Ở trong giới hạn Tăng (samànasìmàyathitatà).

- Mình có sự đồng đẳng với Tăng (samànasamvàsakatà).

- Cố ý làm cho hư Tăng sự, rồi bỏ ra đi khỏi Tăng hội (kotitukàma tàyahatthapàsavijahanam).

Đều đủ cả 6 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthàna), tội sanh do thân, khẩu, ý, phạm vì làm là bỏ ra đi và không làm là không hữu sự (kiriỳa kiriỳa), khỏi phạm vì tưởng (sannàvimokkha), phạm vì cố ý (sacittaka), phạm vì tội đời (lokavajja), thân nghiệp, khẩu nghiệp, ác tâm (akusalacitta), thọ khổ (dukkhavedanà).

11) Phỉ báng các Tỳ-khưu (khiyyadhamma).

Tỳ-khưu đồng ý với Tăng đã thưởng y đến 1 Tỳ-khưu nào, đến sau trở lại nói xấu rằng "các Tỳ-khưu ấy đem lợi của Tăng đến Tỳ-khưu vì ý riêng", như thế phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Trúc Lâm tịnh xá (Velivana) gần thành Vương xá (Ràjagaha), do phe Lục sư nói xấu vị A la hán Dabbamalla.

12) Đoạt về cho người khác (parinnàmana).

Tỳ-khưu biết rằng lợi mà thí chủ đã sẵn lòng dâng đến Tăng rồi thành lợi đến Tăng ấy về cho người khác, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư đoạt của Tăng về cho Tỳ-khưu khác.

Chú giải: như trong điều học đoạt về cho mình (parihatta sikkhàpada) trong Ưng xả đối trị. chỉ khác là trong điều học "đoạt về cho mình" phạm tội Ưng xả đối trị vì đoạt về cho mình, trong điều học này chỉ phạm Ưng đối trị, vì đoạt về cho người khác.

IX. TRONG ĐỀN VUA PHẦN THỨ CHÍN (antepura)

1) Trong cung cấm (antepura).

Đức vua được thọ lễ tôn vương làm chúa trong nước, ngài còn ngự trong cung cấm với hoàng hậu, Tỳ-khưu chưa được lịnh đòi vào cung cấm ấy, phạm Ưng đối trị.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do đức Ànanda vào trong cung cấm trong khi đức vua Pasanadikosala cùng hoàng hậu còn ngự trên long sàn.

2) Lượm vật báu (ratana).

Tỳ-khưu thấy vật dụng của người thế rơi hoặc bỏ quên trong nơi nào, cho là vật làm rớt rồi tự mình hoặc bảo kẻ khác lượm lấy, phạm Ưng đối trị, trừ ra vật ấy rơi hoặc bỏ quên trong chùa hoặc chỗ ở của mình, phải lượm cất cho chủ, nếu không lượm cất, phạm Tác ác.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu đi tắm lượm được túi bạc đựng 500 lượng của người bà la môn.Bà-la-môn đã nhờ Tỳ-khưu cho túi bạc lại, rồi tính cáo gian rằng của tôi có đến 1000 lượng không phải chỉ 500 lượng đâu, bèn bắt Tỳ-khưu ấy rồi thả ra.

Chú giải: Tự mình lượm lấy hoặc bảo kẻ khác lượm lấy bạc vàng cho mình, phạm Ưng đối trị. Cho Tăng, cho Tháp và cho vị khác, phạm Tác ác, dầu của cha mẹ rồi lượm cất như người giữ kho, phạm Ưng đối trị. Nếu người thế nói: "xin ngài cất giùm vật này", thì nên ngăn "không nên". Nếu họ bất bình liệng vật ấy rồi bỏ đi, gọi là việc bận của Tỳ-khưu, Tỳ-khưu nên lượm cất.

Thợ mộc, hoặc người của nhà nước làm việc trong chùa họ gởi vật chi hoặc gởi chỗ ở, xin cất giữ dùm cho, cũng chẳng nên vị mặt, sợ sệt, nên chỉ chỗ cất để cũng được. Dầu phía trong chùa hoặc phía trong chỗ ở hoặc trong nơi mà họ nghi, có lẽ Tỳ-khưu hay Sa-di lượm lấy vật rơi rớt trong chỗ như thế, nên tự mình hoặc bảo kẻ khác lượm lấy rồi làm dấu cất và nên nói: "Vật của người nào người ấy hãy vào lấy đi". Nếu người vào đến, nên hỏi người ấy rằng "vật của ngươi làm mất ấy như thế nào" Nếu họ nói trúng nên cho họ, nói không trúng nên đáp "Ngươi hãy vào kiếm đi".

Nếu Tỳ-khưu đi khỏi nơi ấy, nên gởi cho vị khác đáng gởi, nếu không có vị như thế, nên gởi cho vị cư sĩ đáng tin cậy, rồi ra đi được.

Tỳ-khưu không đi khỏi chùa và không thấy chủ lại kiếm, nên lấy vật ấy dùng vào chỗ ở hoặc tháp, hoặc ao sen, là vật bền chắc. Nếu đã quá lâu ngày mà chủ lại đến, nên chỉ rõ vật bền chắc ấy, rồi nói "Ngươi nên hoan hỉ đi". Nếu chủ không vui lòng, muốn đòi lại nên cho người khác lấy vật bền chắc ấy làm của họ, rồi hườn vật mà họ làm rơi trong chùa hoặc trong chỗ ở của mình ấy lại cho họ. Nếu không lượm cất, phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Vật rơi trong chỗ mà đức Phật cho phép lượm, Tỳ-khưu lượm cất vật có thể cất được, lượm vật ấy vì sự cần thiết, hoặc là vật lượm, hoặc lượm lấy cho là vật đã bỏ, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này phạm tội vì dạy người khác (sànattika) có 4 chi:

- Không có cớ mà đức Phật cho phép (anunnàtakàranam).

- Vật của người khác (parasantakatà).

- Không phải lượm lấy vì cho là vật bỏ và mượn (vissàsagànakapàlukulasannànam abhàvo).

- Tự mình lượm hoặc bảo kẻ khác lượm (uggahanamvà uggahàpanamvà).

Đều đủ cả 4 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học làm mai dong (sancaritta sikkhàpada).

3) Đi vào xóm sái giờ (vikàlegàmappavesana).

Tỳ-khưu không cho vị khác trong bọn hay mà đi vào xóm sái giờ thì phạm Ưng đối trị, trừ ra có việc gấp, nhất là có rắn mỗ Tỳ-khưu trong bọn.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư đi vào xóm sái giờ để nói chuyện vô ích làm cho thiên hạ chê trách.

Chú giải: Ra đi vào xóm bước đầu, phạm Tác ác. qua bước thứ nhì, phạm Ưng đối trị. Ăn trong nhà thiện tín hoặc trong nhà ăn rồi muốn đi vào xóm, nếu có Tỳ-khưu ngồi bên trái hoặc bên mặt cũng phải từ giã có nên nghĩ rằng "không có " rồi đi. Khi đi ra đến đường dầu thấy Tỳ-khưu khác cũng phải từ giã bằng lời này "Tôi xin từ giã đi vào xóm trong lúc sái giờ (vikalegàmappavesanam àpucchàmi)". Trong lúc sái giờ thì phạm Ưng đối trị, trong giờ tưởng là sái giờ thì phạm Tác ác.

Thể thức không phạm tội:

Biết là buổi sớm có việc gấp, hoặc có từ giã vị khác rồi đi, không có việc nào khác rồi đi hoặc đi đến chùa mà phải qua sớm, hoặc đi đến chỗ ngụ của Tỳ-khưu ni, đi đến chỗ người tu ngoại đạo hoặc có tai hại, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Không từ giã Tỳ-khưu trong bọn (santambhikkhuni anàpucchà).

- Không có cớ mà đức Phật cho phép (anunnàtakàranam).

- Đi vào xóm sái giờ (vikàlegàmappanesanam).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học lễ dâng y lần thứ nhất (pathamakathina), chỉ khác nhau điều học này phạm tội vì làm và không làm (kiriỳa kiriya).

4) Làm ống đựng kim (suceghana).

Tỳ-khưu làm ống đựng kim bằng xương, hoặc bằng ngà, bằng sừng, phạm Ưng đối trị.

Phải phá bỏ ống đượng kim ấy rồi sám hối rồi mới hết tội.

Điều học này đức Phật cấm chế tại tịnh xá Nigrodha gần thành Kapilavatthu, xứ "Thích Ca", do chư sư xin rất nhiều ống đựng kim bằng ngà, thí chủ không rãnh làm việc để nuôi sanh mạng và vợ con, làm cho thiên hạ chê trách.

Thể thức không phạm tội:

Làm ống đựng thuốc nhỏ mắt, cán dao, ống lược nước và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này không phạm tội vì dạy người khác (anànattika) có 3 chi:

- Ống đựng kim (sùcigharatà);

- Làm, nhứt là bằng xương (atthima ỳadità);

- Tự mình làm hoặc bảo kẻ khác làm cho mình làm được (attano atthàỳa karanam và kàràpetvà và patilàbho).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học làm mai dong (sancaritta sikkhàpada).

5) Làm giường(manca).

Tỳ-khưu làm giường hoặc bàn nhỏ thấp dài, nên làm chân cao hơn hết là chừng 8 ngón tay của đức Phật (ngón tay của Phật bằng 3 ngón tay của người bậc trung) -- kể từ dạ dưới giường trở xuống, nếu làm quá mực thước, phạm Ưng đối trị.

Phải cắt bỏ cho bằng hạn định rồi sám hối, mới hết tội (điều học này gọi là "chedanaka" như thế cũng được).

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi), do Tỳ-khưu Upananda làm giường cao quá hạn định.

Thể thức không phạm tội:

Bảo họ làm cho vừa hạn định hoặc cao quá giới hạn rồi dạy họ cắt bỏ cho vừa và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội. Có hai chi:

- Giường hoặc bàn nhỏ dài cao quá giới hạn(pamànàtikkantani ancapithatà);

- Tự mình làm hoặc bảo kẻ khác làm cho mình, làmđược (attano attàyakaranam vàkàràpetvàvà patilàbho);

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị. Chỗ sanh tội (samutthàna) ngoài ra, như trong điều học làm ống đựng kim(sùcighara sikkhapada).

6) Làm giường có dồn gòn(tulonaddha).

Tỳ-khưu làm giường hoặc bàn nhỏ thấp dài có dồn gòn hoặc dồn bông, phạm Ưng đối trị. Phải phá bỏ rồi sám hối mới hết tội.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi),do phe Lục sư làm giường có dồn bông làm cho thiên hạ chê trách.

Thể thức không phạm tội:

Trong các đồ trang sức, dây nịch lưng, áo bát, vải lược nước, gối có dồn bông không tội.

Điều học này phạm tội vì dạy người khác (sànattika) có 2 chi:

- Giường hoặc bàn nhỏ thấp dài có dồn gòn (tulonaddhamancapithatà).

- Tự mình làm hoặc bảo kẻ khác làm cho mình, làm được (attano atthàyakaranam vàkàràdetvà và patilàbho).

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị.

7) Làm tọa cụ (nisìdana).

Tỳ-khưu làm tọa cụ để ngồi, nên làm theo hạn định là bề dài 2 gang, bề ngang một gang rưỡi, bề 1 gang của đức Phật, nếu làm quá hạn định phạm Ưng đối trị. Phải cắt bỏ cho bằng mực thước rồi sám hối mới hết tội.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư làm toạ cụ quá hạn định.

Thể thức không phạm tội:

Làm cho vừa theo hạn định hoặc nhỏ hơn người khác làm cho, quá hạn định rồi cắt bỏ ra cho bằng và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội . Có 2 chi:

- Toạ cụ quá hạn định(nisìdanassapamànàtikknatatà).

- Tự mình làm hoặc bảo kẻ khác làm, làm được (attano atthàya karanam và karàpetvà patilàbho);

Đều đủ cả 2 chi ấy mới phạm tội Ưng đối trị . Chỗ sanh tội (samutthàna) như trong điều học trên.

8) Vải rịt ghẻ (gandappaticchàdi).

Tỳ-khưu làm vải rịt ghẻ, nên làm cho đúng theo hạn định là bề dài bốn gang, bề ngang 2 gang của đức Phật.

Nếu làm quá hạn định phạm Ưng đối trị .

Phải cắt bỏ cho bằng hạn định rồi sám hối mới hết tội.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi),do phe Lục sư làm vải rịt ghẻ quá giới.

9) Làm y tắm mưa (vassikasàtikà).

Tỳ-khưu làm y để tắm mưa, nên làm theo hạn định là: bề dài 6 gang, bề ngang 2 gang của đức Phật. Nếu làm quá giới phạm Ưng đối trị .

Phải cắt bỏ cho đúng theo luật định, rồi sám hối mới hết tội.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư làm y tắm mưa quá giới.

10) Làm cà-sa lớn (nanda).

Tỳ-khưu làm ca-sa dài, lớn bằng cà sa của Phật thì phạm Ưng đối trị. Ca-sa của Phật có bề dài 9 gang, bề ngang 6 gang của đức Thế Tôn. Phải làm theo luật định là cắt cho vắn, cho nhỏ hơn ca-sa của Phật, rồi sám hối mới hết tội.

Điều học này gọi là Nandatthera cũng được.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do Tỳ-khưu Nanda (em của Phật) có tướng mạo rất đẹp (bề cao thấp hơn đức Phật 4 ngón), mặc ca-sa lớn bằng ca-sa của Phật, ở xa đi lại, chư Tỳ-khưu tưởng là đức Thiên nhơn sư, bèn sửa soạn đứng dậy tiếp nghinh, rõ lại không phải là đức Phật, nên chê trách.

VI. BỐN ĐIỀU HỌC ƯNG PHÁT LỘ (Patidesaniya)

Patidesaniya nghĩa là tội mà Tỳ-khưu phải sám hối bằng cách khác (có giải trong chương sau).

1) Tự tay mình thọ lãnh (hatthatopatiggahana).

Tỳ-khưu tự tay mình thọ lãnh vật thực nơi tay Tỳ-khưu ni không phải bà con, phạm Ưng phát lộ.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do 1 Tỳ-khưu thọ vật thực nơi tay Tỳ-khưu ni đi bát dâng cho đến 4 ngày, làm cho Tỳ-khưu ni ấy phải nhịn đói, mình gầy sức yếu.

2) Đương ăn trong chỗ họ thỉnh mời (kulesunimantità).

Tỳ-khưu đang ăn trong chỗ họ thỉnh mời, nếu có Tỳ-khưu ni đến dạy thí chủ đem vật này, vật kia đem đến dâng đến Tỳ-khưu ấy, vì lòng thương yêu trọng đãi Tỳ-khưu, nên đuổi Tỳ-khưu ni ra khỏi, nếu không đuổi phạm Ưng phát lộ.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư được mời thỉnh ăn, có phe sau Tỳ-khưu ni đến dạy thí chủ dâng vật này, vật nọ đến phe Lục sư, lục sư nhờ đó mà ăn no. Các vị khác phải chịu nhịn.

3) Bậc thánh mà Tăng đã chỉ định (Sekkhasammata).

Bậc thánh nhơn nào mà Tăng đã chỉ lịnh định là bậc có đức tin nhiều mà nghèo, nếu Tỳ-khưu không bịnh, không được thỉnh mà thọ vật thực nơi ấy đem về dùng, phạm Ưng phát lộ.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Trúc Lâmtịnh xá (Velivana) gần thành Vương xá (Ràjagaha) do chư sư thọ lãnh vật thực nơi bậc thánh nhơn mà nghèo, làm cho nhà ấy phải chịu đói khát.

4) Chỗ ở trong rừng nguy hiểm (arannikasenàsana).

Chỗ ở trong rừng là nơi xa xóm ít nhất là 1000 thước. Tỳ-khưu ngụ trong rừng là nơi nguy hiểm có điều lo sợ, nếu không bịnh mà thọ lãnh vật thực của thí chủ đã cho tin trước rằng "họ sẽ đến dâng vật thực trong nơi ấy" và Tỳ-khưu không cho họ hay có sự nguy hiểm trong nơi ấy, tự tay mình thọ lãnh đem dùng, phạm Ưng phát lộ.

Điều học này đức Phật cấm chế tại Nigrodha tịnh xá, gần thành Ca tỳ la vệ (Kapilavatthu) (dòng thích ca), do chư sư ngụ nơi rừng nguy hiểm, có phe tín nữ vào trai Tăng bị bọn trai hung ác đón đường cướp của và hãm dâm.

Thể thức không phạm tội:

Tỳ-khưu cho hay sự nguy hiểm ấy mà tưởng là chưa cho hay, hoặc nghi, hoặc tưởng đã có cho hay rồi, có bịnh, thọ lãnh vật thực của thì chủ dâng đến mà mình đã cho hay trước, hoặc dùng vật thực dư của Tỳ-khưu bịnh, hoặc dùng củ, trái cây mà mình được thọ lãnh ngoài chùa, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Điều học này có 7 chi:

- Chỗ ngụ trong rừng như đã nói (yacàvutta àrannika senàsakatà).

- Vật thực không phải phát sinh trong nơi ấy (yàvakàlikassa attatthajàtakatà).

- Không có bịnh (agilànatà).

- Vật thực không phải của dư của Tỳ-khưu bịnh (agilànàvasesakatà).

- Không cho hay (appatisam viditata

- Thọ lãnh trong chùa (ajjhàràme patiggahanam).

- Đã ăn vào (ajjhoharanam).

Đều đủ cả 7 chi ấy mới phạm tội Ưng phát lộ.

Chỗ sanh tội (samutthànavidhi) như trong điều học lễ dâng y lần thứ nhất (pathamakathina sikkhàpada). Chỉ khác nhau là điều học này phạm tội vì làm là thọ lãnh và vì không làm là không cho hay trước (akiriỳa).

Nếu phạm 1 trong 4 tội Ưng phát lộ ấy nên sám hối như vầy:.

- Tôi đã phạm phép đáng cho đức Phật chê trách là phạm Ưng phát lộ mà người phạm cần phải bày tỏ ngay, tôi xin bày tỏ pháp ấy, còn lời xin sám hối và lời thọ tiếp theo như lời sám hối trong các tội khác.

Gàrayham Bhante / Àvuso dhammam àpajjim asappàyam patidesa nìyam tam patidesemi.

Nếu nhiều vị, đọc "àpajjimhà" thế cho "àpajjim", "patidesama" thế cho "patidesemi".

VII. BẢY MƯƠI LĂM (75) ĐIỀU HỌC ƯNG HỌC PHÁP (SEKKHIYAVATTA)

Ưng học pháp là điều học mà Tỳ-khưu, Sa-di phải học và hành. chia làm 4 phần.

I. Mặc y cho nghiệm trang, phần thứ, có 26 điều (sàrùpa).

II. Thọ thực cho tề chỉnh, phần thứ nhì, có 30 điều học (bhojanapatisamyutta).

III. Thuyết pháp cho đúng phép, phần thứ ba, có 16 điều học (dhammadesanàpatisamyutta).

IV. Lượm lặt, phần thứ tư có 3 điều (pakinnaka).

I. MẶC Y CHO NGHIÊM TRANG - PHẦN THỨ NHẤT(SÀRUPA).

Có 26 điều học:

1) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta phải mặc, đắp y cho kín mình (parimandalanivàsana).

Điều học này đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư mặc y nội phía trước và phía sau không đồng, làm cho thiên hạ chê trách.

Chú giải: Phải mặc y nội phía trên cho kín rún, phía dưới từ đầu gối xuống 8 ngón tay như thế gọi là mặc kín mình. Nếu dễ đuôi, mặc phía trước hoặc phía sau xệ xuống, phạm Tác ác.

Nếu phạm 1 trong 75 điều "ưng học pháp" gọi là phạm Tác ác cả, không cố ý, quên không biết có bịnh, có điều rủi ro, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Không cố ý là: Tính mặc cho kín mình thiệt mà quên, rồi mặc không kín như thế gọi là: không cố ý không phạm tội . tâm tưởng nơi khác, rồi mặc không kín như thế gọi là quên, vì "quên" nên không phạm tội.

Không biết mặc áo cho kín như thế, gọi là không biết, không phạm tội như lệ thường, Tỳ-khưu phải học hỏi trước, nếu không học hỏi trước, như thế gọi là "dễ duôi", cũng không khỏi phạm Tác ác.

Tỳ-khưu nào, đầu gối lớn, ống chân dài, mặc y phục xuống khỏi 8 ngón tay cho kín cũng nên.

Tỳ-khưu nào có ghẻ nơi đầu gối hoặc trong chân như thế gọi là có bịnh, mặc y cao lên hoặc thấp xuống cũng nên.

Thú dữ rượt hoặc bọn cướp đánh đuổi gọi là: có điều rủi ro. Trong khi rủi ro như thế, không phạm.

Các nguyên nhân không sanh tội nhất là: không cố ý như đã nói trên, cũng kể vào trong tất cả điều học "ưng học pháp" sẽ giải ra phía sau, nơi nào có chi khác nhau sẽ giải thêm trong điều ấy.

Trong tất cả điều học ấy, đều không phạm tội vì bảo kẻ khác làm (anànattika).

Điều học này có 3 chi:

- Không đề đặt cẩn thận (anàdasiyam);

- Không có nguyên nhân không phạm tội (anàpattikaranàbhàvo);

- Mặc không kín mình (aparimandalam nivàsanam).

Đều đủ cả 3 chi ấy mới phạm Tác ác .

Trong mỗi điều học "Ưng học pháp" đều có 3 chi giống nhau như trong điều học này. cho nên trong mấy điều học sau, không cần phải nói đến phần chi phạm tội nữa.

Chỗ sanh tội sẽ giải ra phía sau cuối cùng. Trong mỗi câu đầu của "Ưng học pháp" không nói tên tội, chỉ có câu Tỳ-khưu nên làm như vầy: "điều đủ cả điều học" (sikkhàkaranìyà). Biết rằng phạm tội Tác ác, vì tiếng "không cẩn thận" mà làm thì phạm Tác ác. Cho nên phía sau không cần phải nói tên tội nữa, cũng nên biết phạm tội vì không cẩn thận.

2) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta nên đắp y cho kín mình, mặc y vai trái phía dưới từ đầu gối xuống khoảng 4 ngón tay, phía trên trùm cho kín cánh chỏ tay trái (parimandala pàràpana).

3) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta nên trùm y cho kín mình khi đi vào khoảng nhà (supaticchannoantaragharegamana).

4) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta nên trùm y cho kín mình khi ngồi trong khoảng nhà (supaticchannoantaragharenisidana);

Vào ngụ trong khoảng nhà dầu ngồi rồi ra y, mặc cho kín mình (như trong khi ở trong chùa) trong lúc ban ngày hoặc ban đêm cũng không phạm tội.

Tiếng "vàsupagatassa" trong kinh chú giải rằng: "đi vào để ngụ, nhưng không định ngụ đêm hay là ngụ đở". Có chỗ lại nói "vàsupagato" nghĩa là đi vào ngụ đêm.

5) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta nên thu thúc cho chánh đáng là không nên múa tay chơn, khi đi vào khoảng nhà (susamvuto antaraghare gamana).

6) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta nên thu thúc cho chánh đáng là không nên múa tay chơn, khi ngồi trong khoảng nhà (susamvuto antaraghare nisìdana).

7) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta nên ngó xuống là xem phía trước, xa 4 hắc khi đi vào khoảng nhà (nghỉ đứng trong nơi nào rồi liếc xem để ngừa sự rủi ro tai hại: như voi, ngựa, xe cũng nên) (ukkhittacakkhuantaraghare gamana).

8) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta nên ngó xuống xa 4 hắc khi ngồi trong khoảng nhà (ukkhittacakkhu antaraghare nisìdana).

9) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên dỡ y lên, khi đi vào trong khoảng nhà, dầu trong khi thọ thực cũng không nên dỡ y lên (na ukkhittakàya antaraghare nisìdana).

10) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên dỡ y lên, khi ngồi trong khoảng nhà (na ukkhittakàya antaraghare nisìdana).

11) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta không cười lớn tiếng khi đi vào khoảng nhà, dầu có bịnh cũng không khỏi phạm tội (na ujjhaggikàya antaraghare gamana).

12) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta không cười lớn tiếng khi ngồi trong khoảng nhà. Nếu có cớ nên cười, thì, mĩm cười, không phạm tội (na ujjhaggikàya antaraghare nisìdana).

13) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta nên nói nhỏ nhẹ khi đi vào khoảng nhà (appasaddho antaraghare gamana).

14) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta nên nói nhỏ nhẹ khi ngồi trong khoảng nhà (appasaddho antaraghare nisìdana). nói nhỏ nhẹ là như nhà bề dài 12 hắc, đại đức (sư cả) ngồi đầu, vị thứ nhì ngồi giữa, vị thứ ba ngồi sau chót.

nếu vị cả nói với vị thứ nhì, vị này chưa đủ nghe rõ, còn vị thứ ba chỉ nghe tiếng mà không phân biệt được lời lẽ chi của 2 vị ngồi trước, như thế gọi là nói nhỏ nhẹ. Còn nói lớn tiếng là tiếng nói nghe đến vị thứ ba phân biệt được sự lý, như thế gọi là lời nói lớn.

Trong kinh Chú giải nói: phân biệt tiếng nhỏ, tiếng lớn là tiếng nói thường không nhỏ không lớn nhưng có người có tiếng lớn, có người có tiếng nhỏ. Vậy nên nói tiếng thường làm mẫu.

15) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta không uốn mình khi đi vào khoảng nhà (nakàyappacàlakam antaragha renisìdana).

16) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta không uốn mình khi khi ngồi trong khoảng nhà (nakàyappacàlakam antaragha renisìdana).

17) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên đánh đồng xa khi đi vào khoảng nhà (nabàhuppalakaman antaragha gamana).

18) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên uốn vai khi ngồi trong khoảng nhà (nabàhuppacà lakaman antaragha renisìdana).

19) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên lắc đầu khi đi vào khoảng nhà (nasisappacà lakaman antaragha gamana).

20) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên lắc đầu khi ngồi trong khoảng nhà (nasisappacà lakam antaragha renisìdana). Nên ngồi cho thân thể, tay chân ngay thẳng, trong khi ngồi trong khoảng nhà.

Trong 3 điều học, nói về khi ngồi ấy, nếu vào ngụ đêm trong xóm, dầu uốn mình, lắc đầu cũng không phạm tội.

21) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên chống nạnh khi đi vào trong khoảng nhà (nakhambhakato antaraghare gamana).

22) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên chống nạnh khi ngồi trong khoảng nhà, vào ngụ đêm chống nạnh không phạm tội (nakhambhakato antaragha renisìdana).

23) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên trùm đầu khi đi vào trong khoảng nhà (na ogunthito antaraghare gamana).

24) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên trùm đầu khi ngồi trong khoảng nhà (na ogunthito antaraghare nisìdana).

25) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên nhón gót khi đi vào trong khoảng nhà (na ukkutikàya antaraghare gamana).

26) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên ngồi khoanh tay choàng đầu gối khi ngồi trong khoảng nhà ( napallathikàyan taraghare nisìdana), vào ngụ đêm không phạm tội.

Trong cả 26 điều này, Tỳ-khưu vì dễ duôi, cố ý làm sai luật cấm, phạm Tác ác.

Không cố ý, quên, không biết, có sự tai hại và Tỳ-khưu bịnh, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

II. THỌ THỰC CHO CHỈNH TỀ - PHẦN THỨ NHÌ (Bhojanapatisamyutta).

Có 30 điều học:

1) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta nên chú ý thọ lãnh vật thực cho đúng phép, là không làm như thế, lấy đem đi đổ bỏ, vì giận (sakkaccam pindapàta patiggahana).

2) Tỳ-khưu nên làm như vầy: khi thọ thực ta chỉ nên ngó trong bát (pattasanni pindapàta patiggahana).

3) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta chỉ nên thọ lãnh canh vừa với cơm (samasùpaka pindapàta patiggahana).

4) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta chỉ nên thọ lãnh vật thực vừa miệng bát (samatittika pindapàta patiggahana), dầu thọ lãnh vật ajàmakàlika, sattàkakàlika hoặc yàvajìvika đầy tràn bát cũng nên.

nếu thọ lãnh 2 bát nên thọ trước 1 bát rồi để vào nơi khác gởi về chùa, rồi thọ thêm nữa, hoặc mía đã róc, chặt ra từng đoạn, hoặc trái cây mà họ gói lại để lên bát, như thế nói là vun bát cũng không đặng, cho nên thọ lãnh cũng nên.

Trong điều này, dầu Tỳ-khưu đau thọ lãnh vật thực, vung tràn bát cũng không khỏi tội.

5) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta nên ăn cho chỉnh tề (sakkaccam pindapàta bhunjana).

6) Tỳ-khưu nên làm như vầy: khi ăn ta chỉ nên ngó trong bát (pattasanni pindapàta bhunjana).

7) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta phải ăn vật thực cho đều, là không ăn sâu giữa bát, hoặc đùn vun lên (sapadàna pindapàta bhunjana).

8) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta chỉ dùng canh cho vừa với cơm (samasùpaka pindapàta bhunjana).

9) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên đùa cơm vun lên giữa bát mà ăn (nathùpikato omaddità pindapàta bhunjana).

10) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên đùa cơm khuất lấp đồ ăn, cố ý muốn được nhiều thêm nữa, dầu Tỳ-khưu bịnh cũng không khỏi phạm tội.

Nếu không cố ý muốn được thêm mà đùa khuất vật thực không phạm tội (nasùpamvàbyanjanam vàodane napaticchàdana).

11) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không bịnh không xin vật thực để ăn; xin nơi bà con hoặc nơi người có yêu cầu, hoặc xin cho người khác không phạm tội (sùpamvàbyanjanam vàodanam và agilànno attano atthàya vinnàpetvà bhunjana).

12) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên liếc xem bát vị khác, cố ý tìm lỗi người, Tỳ-khưu bịnh cũng không khỏi phạm tội.

Liếc xem cố ý cho thêm, hoặc không cố ý tìm lỗi không phạm tội (na ujjhàna sanniparesam pattaolokana).

13) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không làm vắt cơm cho lớn quá bằng trứng ngỗng, gọi là lớn quá, nhỏ bằng trứng gà gọi là nhỏ quá, nhỏ hơn trứng ngỗng, lớn hơn trứng gà thì vừa (nàtimahan takavalakarana).

14) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta làm vắt cơm cho tròn không dài (parimandala àlopakarana).

15) Tỳ-khưu nên làm như vầy: khi vắt cơm chưa đến miệng, ta không hả miệng chờ (na anàhataka valemuhkadvà ravivarana).

16) Tỳ-khưu nên làm như vầy: trong khi ăn không nhét trọn bàn tay vào miệng (nabhunjamà nosabbam hatthammukhe pakkhipana).

17) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói chuyện khi vật thực còn trong miệng (nasakavalena mukhenabỳaharana).

18) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không thảy vật thực vào miệng mà ăn (napindukkhepakabhunjana).

19) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không cắn vắt cơm mà ăn (nakavalàvaccedakabhunjana).

20) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không ăn độn cơm bên má như khỉ ăn (nà avagandakàraka bhunjana).

21) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không búng rảy tay trong khi ăn (rảy rác được) (nahatthaniddhunaka bhunjana).

22) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không làm cho cơm đổ, liệng, bỏ rác, có đổ cơm không phạm tội (nasitthàvakàraka bhunjana).

23) Tỳ-khưu nên làm như vầy: trong khi ăn ta không le lưỡi ra khỏi miệng (na jivchànicchà raka bhunjana).

24) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên ăn và chắp (nacapucapukà raka bhunjana).

25) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không dùng vật thực nghe tiếng rột rột (nasurusurukà raka bhunjana).

Điều học này, đức Phật cấm chế tại Ghosita tịnh xá, gần thành Kosambi, do 1 vị Tỳ-khưu nghe Tăng thọ sữa húp rột rột rồi diễu rằng: có lẽ Tăng húp sữa cho nguội chăng?

26) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không ăn, liếm tay (nahatthanilehaka bhunjana).

27) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nên ăn liếm bát và vét bát (napattanille haka bhunjana).

28) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không liếm môi trong khi ăn (na otthanille napattanille haka bhunjana).

29) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không dùng tay còn dính vật thực, cầm đồ đựng nước, tính đem rửa tay hoặc cho người khác rửa, cầm không phạm tội. (nasàmi senahatthenapà nìyathàlakapatiggahana).

Điều học này đức Phật cấm chế tại rừng Bhesakalà gần thành sumsumàratira, do chư Tỳ-khưu tay còn dính cơm mà cầm đồ đựng nước bị thí chủ chê trách.

30) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không đổ nước rửa bát còn hột cơm, trong khoảng nhà. Nên lượm cơm cho nát rồi đổ, hoặc đổ trong ống nhổ, rồi đem đi đổ hoặc đem đổ nơi khác, đều không phạm tội (nàsasittha kampattadhovanaman taragharechaddana).

trong cả 30 điều học này, Tỳ-khưu nào dễ duôi, cố ý, phạm Tác ác. Không cố ý, không trí nhớ, không biết mình, có sự hại, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

Tỳ-khưu bị bịnh không phạm tội, trừ ra trong 4 điều học thọ vật thực đầy tràn miệng bát, móc ăn giữa bát, đùa cơmlấp vật thực và liếc xem bát Tỳ-khưu khác để tìm lỗi người, dầu Tỳ-khưu bịnh cũng không khỏi phạm tội.

III. THUYẾT PHÁP CHO ĐÚNG PHÉP PHẦN THỨ BA (dhammadesanàpatisamyutta).

Có 16 điều học:

1) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, có dù trong tay.

Chú giải: Nếu người khác họ che cho, hoặc dù để trong mình cho vừa rảnh tay cũng gọi là người không có dù trong tay, nói pháp đến người ấy cũng nên (nachatta pànissagilànassadhammadesana).

2) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, có gậy trong tay (như trong điều học trên) (nadanda pànissagilànassadhammadesana).

3) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, có vật bén (dao, gươm) trong tay (như trong điều học trên) (nasattha pànissagilànassadhammadesana).

4) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, có cung tên, súng trong tay (àvudha pànissagilànassadhammadesana).

5) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, có mang dép guốc (napàdukàru dhassa gilànassadhammadesana).

6) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, có mang giầy da (naupàhanàarullhassaa gilànassadhammadesana).

7) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, ngồi trên xe, võng ... ngồi trên xe với nhau, nói pháp cũng được.

Tỳ-khưu ngồi trên xe cao, người nghe ngồi xe thấp hoặc ngồi trên xe bằng nhau, Tỳ-khưu ngồi xe trước, người nghe ngồi xe sau, đều nói pháp được hết. Nhưng người ngồi xe sau, dầu cao hơn mà nói pháp đến người ngồi xe trước không nên (naỳanaga tassa gilànassadhammadesana).

8) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, ngồi hoặc nằm trên giường (nasayanaga tassa gilànassadhammadesana).

Tỳ-khưu nằm nơi cao nói pháp đến người nằmnơi thấp cũng nên, người nằm nói pháp đến người đứng, hoặc ngồi nói đến người đứng, hoặc ngồi với nhau, hoặc đứng nói với người đứng đều được cả.

9) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, ngồi khoanh tay choàng qua đầu gối (napallatthikàyanisinnassa agilànassadhammadesana).

10) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, có bịt khăn (navetthitasìsassa agilànassadhammadesana).

11) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, đội khăn hoặc nón (na ogunthitasisassa agilànassadhammadesana).

12) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không nói pháp đến người vô bịnh, ngồi trên chiếu đệm (nachamàyamnisìditvà àsane nisinnassa agilànassadhammadesana).

13) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không ngồi trên chỗ thấp nói pháp đến người vô bịnh ngồi nơi cao (nanice àsanenisìditvà uce àsanenisinnassa agilànassadhammadesana).

14) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không đứng nói pháp đến người vô bịnh ngồi (nathito nisinnassa agilànassadhammadesana).

Trong kinh Chú giải có nói, dầy Tỳ-khưu trẻ đến chỗ Tỳ-khưu cao hạ, rồi Tỳ-khưu trẻ ấy đứng, vị trưởng ngồi hỏi đạo, Tỳ-khưu trẻ không nên đáp. Nếu Tỳ-khưu trẻ không có thể bảo vị trưởng lão đứng dậy mới nên hỏi,không dám nói, vì tôn kính vị trưởng lão, nên nghĩ rằng; ta nói pháp đến Tỳ-khưu trẻ đứng gần bên, rồi nói cũng nên.

15) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không đi phía sau nói pháp đến người vô bịnh đi phía trước (napacchato gacchanto purato gacchantassa agilànassadhammadesana).

kinh Chú giải có nói, nếu người đi trước nói đạo không nên đáp, nên nghĩ rằng: ta nói pháp đếnngười đi phía sau, như thế rồi nói.

16) Tỳ-khưu nên làm như vầy: Ta không đi ngoài đường, nói pháp đến người vô bịnh đi trong đường (na upathena gacchanto pathena gacchantassa agilànassadhammadesana).

nếu mỗi người đi 1 bên đường, nói pháp cũng nên.

Trong cả 16 điều học, Tỳ-khưu dễ duôi cố ý phạm Tác ác .quên, không biết mình, có bịnh, có điều hại,và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

IV. LƯỢM LẶT, PHẦN THỨ TƯ (Pankinnaka).

Có 3 điều học:

1) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không bịnh, không đứng tiểu hoặc đại tiện. Trong khi mắc đại tiểu tiện gấp rút không phạm tội. (nathito agilàno uccàram vàpassàvamvàkarana).

2) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không bịnh, không đại hoặc tiểu tiện, khạc nhổ, hỉ mũi trên chỗ xanh nhứt là cây cỏ tươi, dầu rễ cây còn sống cũng đều gọi là xanh cả (naharite agilàno uccàram vàpassàvamvàkarana).

Lên ngồi trên nhánh cây để đại tiểu tiện rớt xuốn chỗ không có vật xanh cũng nên. Đi tiểu chỗ không có vật xanh, dầu đại tiểu tiện đến gấp rút cũng gọi như người có bịnh, không tội. Nếu tìm không kịp nơi không có vật xanh, nên kiếm vật chi lót. đại tiểu tiện có chảy nhằm vật xanh cũng vô tội.

3) Tỳ-khưu nên làm như vầy: ta không bịnh không đại hoặc tiểu tiện, khạc nhổ, hỉ mũi trong nước (na udake agilàno uccàram vàpassàvamvàkarana).

Nước để dùng được, nước không dùng được không phạm tội. Nước ngập không có gò đất, đại tiểu tiện trong nước ấy không tội. đại tiểu tiện trênkhô chảy xuống nước không phạm tội.

Trong cả 3 điều học ấy, Tỳ-khưu dễ duôi cố ý phạm Tác ác. Không cố ý, không có trí nhớ, không biết mình có bịnh, có sự rủi ro, và Tỳ-khưu điên đều không phạm tội.

* * *

Trong cả 75 điều ưng học pháp (trừ ra điều 25, 29, 30 trong phần thọ thực tề chỉnh), đức Phật cấm chế tại Kỳ viên tịnh xá (Vihàra Jetavana) gần thành Xá Vệ (Sàvatthi) do phe Lục sư làm quấy.

2 điều học cười lớn, 2 điều học nói lớn tiếng, 1 điều học nói chuyện còn vật thực trong miệng thành 5 điều học.

1) Ngồi sát đất nói pháp đến người trên chiếu đệm.

2) Ngồi nơi thấp nói pháp đến người ngồi nơi cao.

3) Đứng nói pháp đến người ngồi.

4) Đi ngoài đường nói pháp đến người đi trong đường

5) Đi sau nói pháp đến người đi trước

5 điều học này với 5 điều trên thành 10 điều học. 10 điều học này thuộc về samanubhàsanasamutthàna là tội sanh do thân khẩu ý, phạm tội vì làm (kiriỳa) khỏi phạm tội vì tưởng (sannàvimokkha) phạm tội vì cố ý (sacittaka), phạm tội vì đời (lokavajja) thân nghiệp (kàyakamma), khẩu nghiệp (vacikamma), ác tâm (akusalacitta), thọ khổ (dukkhavedana).

Nói pháp đến người vô bịnh, có dù trong tay, có gậy trong tay, có vật bén (dao, gươm) trong tay, có cung tên trong tay, mang guốc, dép, mang giầy da đến người đi trên xe, người nằm, đến người ngồi khoanh tay choàng qua đầu gối, người bịch khăn, người đội khăn. 11 điều học ấy thuộc về dhamma desanasamutthàna là tội sanh do khẩu ý (kiriyà, kiriyà, sannàvimokkhà, sacittaka, lokavajja, vacikamma, akusalacetta, dukkhavedanà. Còn lại 53 điều học chỗ sanh tội (sanutthàna) như trong điều học Bất cộng trụ thứ nhất (pathamapàràjika sikkhàpada).

Lại nữa, Ưng học pháp không có nhất định là chỉ bấy nhiêu, mà không nhất định ấy là cách thức Tỳ-khưu nên học và hành chẳng phải có bấy nhiêu đâu, dầu là pháp hành đức Phật đã chế định trong phần hành (vattakhanidha) cũng gọi là ưng học pháp, vì là pháp hành Tỳ-khưu nên học và hành theo.

VIII. DIỆT TRANH (ADHIKARANA SAMATHA)

Duyên cớ tranh biện (Adhikarana) có 4:

1) Tranh biện điều phải trái(vivadàadhikarana) là nói rằng: cái này là pháp là luật, cái này không phải là pháp,không phải là luật;.

2) Bắt tội nhau (anevàdàdhikarana) là buộc tội nhau vì phạm tội này tội kia;

3) Phạm các tội (apattàdhikarana);

4) Việc mà Tăng nên làm (kiccàdhikarana).

Diệt Tranh có 7 phép:

1) Sự dứt trong 4 điều tranh biện trong nơi giữa Tăng, giữa Pháp, giữa Luật là dứt điều cãi lẽ do theo Pháp, do theo Luật, đúng theo lời của đức Phật cấm chế và chuẩn hành (budhappannatti, budhànunnatti) trước mặt người là tiên cáo và bị cáo hoặc Tỳ-khưu thú nhận tội (sammukhàvinaya);

[Diệt tranh: Dứt điều tranh biện (giải hoà); Cấm chế: là cấm ngăn; Chuẩn hành: là cho thi hành]

2) Sự mà Tăng tụng để tuyên bố chỉ tên A la hán là bậc có trí nhớ đủ rồi, không kẻ nào buộc tội chi được cả(sativinaya);

3) Sự mà tăng tụng để tuyên bố chỉ tên Tỳ-khưu điên đã hết điên rồi; không cho kẻ nào cáo tội mà Tỳ-khưu ấy đã phạm trong khi còn điên (amulhavinaya);

4) Sự định tội theo lời thú nhận mà người khai thiệt (patinnatakarana);

5) Sự phân đoán, lấy theo lời khai của phần đông người có đạo đức (yebhuyyasikà);

6) Sự mà luật định đến người phạm tội (tassapàpiyasika);

7) Sự giải hòa cho nhau cả hai bên không cần xử đoán việc trước (tinavatthàraka).