Căn Bản Thuyết Nhất Thế Hữu Bộ Tỳ Nại Da

AN CƯ SỰ

TÙY Ý SỰ

(No. 1446)

Một quyển

Thành kính đảnh lễ đức Thế tôn, Ứng cúng, Chánh biến tri.

Bấy giờ, đức Bạt Già Phạm ở thành Thất La Phiệt, rừng Thệ Đa, vườn Cấp Cô Độc, an cư ba tháng mùa mưa. Có nhiều chúng Bí-sô an cư ở trú xứ khác đều cùng nhau lập một nội quy:

- Các cụ thọ! Chúng ta an cư ba tháng, không nên nói các việc phá giới, phá kiến, phá uy nghi, phi chánh mạng. Nếu thấy cỏ trong nhà xí thiếu và bình lược không có nước thì nên đổ cho đủ và để vào chỗ cũ. Nếu một mình không làm được, nên dùng tay gọi bạn đến cùng làm.

Quy định xong, trở về trú xứ cũ, họ không nói chuyện với nhau.

Sau ba tháng, các Bí-sô sắm và giặt sạch y phục xong, mặc y

mang bát, từ chỗ an cư lần lượt du hành đến thành Thất La Phiệt. Đến nơi, sau khi an trí y bát, rửa chân, họ đến gặp Thế tôn, lạy sát chân Phật, ngồi qua một bên.

Theo thường pháp của chư Phật, khi Bí-sô khách đến, đầu tiên thăm hỏi:

- Ông từ đâu đến? Đi đường được an lạc không? An cư ở đâu?

Bí-sô thưa:

- Chúng con an cư ở Thiền Na Bát Đa, vừa từ nơi đó đến đây. An cư nơi đó rất an ổn, hòa hợp; khất thực cũng được dễ dàng. Nhưng chúng Bí-sô chúng con, trong ba tháng an cư tại chỗ đó đều cùng nhau lập một quy định: Trong thời gian an cư không được nói chuyện với nhau - như những điều đã chế định được trình bày ở trên - được sống an ổn, việc khất thực không mệt nhọc.

Phật bảo các Bí-sô:

- Các ông ngu si, không phải là người trí. Tạo sao các ông lập ra chế định phi pháp này, để không nói chuyện với nhau? Khác nào kẻ thù cùng ở chung, cùng ăn chung một nhà? Đây rất là khổ, tại sao các người nói là sống an ổn? Đây là pháp ngoại đạo, đây là pháp ngu si, không phải là chánh pháp giải thoát.

Phật dạy:

- Này các Bí-sô! Từ nay trở đi, người nào im lặng không nói, bị tội vượt pháp.

Bí-sô an cư xong, Phật dạy:

- Nên thỉnh ba việc: thấy - nghe - nghi. Tác pháp Tùy ý sự.

Sau khi Phật chế, Bí-sô tiến hành ba việc: thấy - nghe - nghi, nhưng không biết phải làm thế nào.

Phật dạy:

- Trước khi tùy ý bảy tám ngày, các Bí-sô cựu trú đến những nơi thôn phường lân cận phổ biến cho các Bí-sô già trẻ và những người chưa thọ cận viên, cùng nhau góp sức đối với việc cúng dường nơi Phật điện, bên tháp đốt hương, treo tràng phan, tất cả việc trang hoàng đều phải làm xong.

Các môn đồ của Ô Ba Đà Da và A Giá Lợi Da đều cùng nhau xếp đặt trang hoàng, quét dọn, dùng cù-ma trát nền, cúng dường Tăng già các món ăn ngon và sữa, tô,.v.v... tùy lúc bày biện các vật cúng dường.

Các Bí-sô phải thăm hỏi nhau:

"Chúng ta an cư rất an lạc".

Đêm mười bốn bảo người trì kinh, tụng kinh suốt đêm. Sáng sớm mai đúng giờ thích hợp tiến hành Tùy ý sự. Nên làm sớm, đừng để sáng quá.

Vừa khi sáng sớm, nên sai một vị ngũ đức làm người tác Tùy ý cho chúng Tăng. Hoặc một, hai, hay nhiều người, nhưng phải là người có đủ ngũ đức. Nếu trước đó chúng chưa hòa hợp, phải làm cho hòa hợp. Trước đó đã hòa hợp, phải làm cho lạc trú.

Thế nào là năm?

- Ấy là không ái, không nhuế, không bố, không si, đủ khả năng phân biệt các việc tùy ý.

Người nào trái ngược năm đức này, không nên sai.

Người đủ năm đức, nên sai như thế này: trải tòa, đánh kiền chùy, tập họp Tăng già, tác tiền phương tiện, hỏi chúng Tăng đòng ý xong, nên mời lớn:

"Vị tên... có thể vì Tăng già an cư mùa hạ, đem ba việc thấy - nghe - nghi để tiến hành tùy ý không?".

Vị kia đáp:

"Xin vâng".

Thứ đến, một Bí-sô tác bạch, rồi Yết-ma:

- Đại đức Tăng già lắng nghe! Bí sô tên.... nay vì Tăng già an cư mùa hạ, làm tùy ý Bí-sô. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng đồng ý, Tăng già nay sai vị tên... làm tùy ý Bí-sô. Vị tên... sẽ vì Tăng già an cư mùa hạ, làm tùy ý Bí-sô. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng già lắng nghe. Bí sô tên... nay vì Tăng già an cư mùa hạ, làm tùy ý Bí-sô. Nay Tăng già sai vị tên... làm tùy ý Bí-sô. Vị tên... sẽ vì Tăng già an cư mùa hạ, làm tùy ý Bí-sô. Nếu các cụ thọ đồng ý vị... làm tùy ý Bí-sô, vị... sẽ vì Tăng già an cư mùa hạ làm tùy ý Bí-sô thì im lặng. Nếu không đồng ý thì nói ra.

Tăng già đã đồng ý vị... sẽ vì Tăng già an cư mùa hạ làm tùy ý Bí-sô. Tăng già đã đồng ý vì im lặng. Nay tôi ghi nhận như vậy.

Thế tôn dạy rằng:

- Này các Bí-sô! Ta chế định những pháp mà vị tùy ý Bí-sô phải làm. Các ông hãy lắng nghe, Ta sẽ nói: Thọ tùy ý Bí-sô nên phân phối cỏ cho các Bí-sô làm tòa ngồi. Nếu một người tác pháp thọ tùy ý thì từ Thượng tọa làm tùy ý cho đến Hạ tọa. Nếu hai người, thì một người từ Thượng tọa thọ tùy ý. Một người làm với một nửa số chúng trở xuống cho đến người cuối cùng. Nếu sai ba người thì bố trí ba chỗ để làm. Căn cứ theo sự việc này thì rõ. Các Bí-sô đều ngồi trên tòa cỏ.

Thượng tọa nên tác pháp đơn bạch:

"Đại đức Tăng già lắng nghe. Hôm nay ngày mười lăm, Tăng già tác pháp Tùy ý sự. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng đồng ý, nay Tăng già tác pháp tùy ý. Đây là lời tác bạch".

Bí-sô thọ tùy ý nên đến trước Thượng tọa, ngồi xổm.

Bấy giờ, Thượng tọa và Hạ tọa khác nên trải cỏ, phân bố đều, tự thân hướng ra phía trước, hai chân chụm lại, chắp hai tay hơi đưa ra trước, nói rằng:

"Cụ thọ ghi nhận cho, hôm nay ngày mười lăm, Tăng già tác tùy ý. Tôi, Bí-sô tên..., ngày mười lăm cũng tác tùy ý. Tôi, Bí-sô tên..., trước Tăng già hướng về Đại đức xin đem ba việc: thấy - nghe - nghi tác pháp tùy ý. Đại đức Tăng già nên nhiếp thọ, giáo huấn tôi, nên nhiêu ích từ mẫn tôi. Tôi đáng được từ mẫn, nguyện thương tưởng đến tôi. Nếu tôi thấy có tội sẽ như luật sám hối".

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy.

Thọ tùy ý Bí-sô nên nói:

"Rất tốt!".

Vịa kia đáp:

"Lành thay!".

Lần lượt như vậy cho đến Hạ tọa cũng nói như vậy.

Người tùy ý cũng hướng về nhau tác pháp tùy ý, nên nói ba lần. Nếu Bí-sô thọ tùy ý hoặc hai, hoặc ba, hoặc bốn người, cho đến nhiều người thì đối thủ với nhau tác pháp. Nếu một người thì tâm niệm tùy ý để làm tùy ý. Sự tác pháp căn cứ theo trên thì rõ.

Sau khi Bí-sô tác pháp xong, thứ đến gọi chúng Bí-sô ni. Từng người đi vào trong chúng, đối trước tùy ý Bí-sô, như pháp của đại Bí-sô mà tác pháp Tùy ý.

Sau đó, gọi Thức-xoa-ma-na, Cầu tịch nam, Cầu tịch nữ đều phải theo thứ lớp, từng người một đối trước Bí-sô ngũ đức tác pháp như ở trước.

Thọ tùy ý Bí-sô đến đứng trước Thượng tọa, bạch như thế này:

"Đại đức, chư muội, hai bộ Tăng già đã tác tùy ý xong".

Hai bộ Tăng già nên xướng lời:

"Lành thay, đã tác pháp Tùy ý! Rất lành thay, đã tác pháp Tùy ý!".

Có xướng lên thì tốt, nếu không xướng bị tội ác tác.

Bí sô thọ tùy ý nên bưng dao nhỏ, hoặc kim chỉ, hoặc các tư cụ tạp vật của Sa môn, đứng trước Thượng tọa, nói rằng:

"Đại đức, các vật này được phép trao cho người đã an cư xong làm vật tùy ý thí không? Nếu tại trú xứ này được nhận các lợi vật khác, hòa hợp Tăng già được hòa hợp phân chia không?".

Cả chúng đồng thời đáp:

"Được phép phân".

Nếu làm khác thế này, Tùy ý Bí-sô và đại chúng đều bị tội vượt pháp.

Cụ thọ Ô Ba Ly bạch Phật:

- Thế tôn! Có bao nhiêu trường hợp tác pháp tùy ý?

Phật dạy:

- Có bốn trường hợp.

Một: Phi pháp biệt chúng.

Hai: Phi pháp hòa hợp.

Ba: Như pháp bất hòa hợp.

Bốn: Như pháp hòa hợp.

Phật dạy:

- Này Ô Ba Ly! Trong bốn trường hợp này thì như pháp hòa hợp là thiện sự, vì pháp này là hòa hợp vậy.

Vào ngày mười lăm, khi tác tùy ý, Thế tôn ngồi trên tòa, ở giữa Tăng già.

Phật bảo các Bí-sô:

- Đã gần hết đêm, tại sao không tùy ý?

Khi ấy, có Bí-sô ở trong chúng, từ chỗ ngồi đứng dậy, chỉnh y về một bên, chắp tay đảnh lễ xong, bạch rằng:

- Tại phòng... có Bí-sô cựu trú bị bệnh nặng, rất đau đớn. Vị Bí-sô bệnh này không thể đến tham dự được, không biết phải làm thế nào?

Phật dạy:

- Nên lấy tùy ý dục đem đến đây.

Các Bồ tát không biết làm thế nào lấy tùy ý dục đến.

Phật dạy:

- Hoặc một người lấy dục. Một người hay hai, ba, cho đến nhiều người.

Các Bí-sô không biết làm thế nào lấy dục.

Phật dạy:

- Đến bên cạnh Bí sô bệnh. Bí-sô bệnh ngồi xổm, chấp tay, đầy đủ uy nghi, như pháp trưởng tịnh để gửi dục.

Bí-sô bệnh thưa rằng:

"Cụ thọ ghi nhận cho: Hôm nay, ngày mười lăm, Tăng già tác tùy ý. Tôi, Bí-sô tên... vào ngày mười lăm cũng tác tùy ý. Tôi, Bí-sô tên... tự trình bày rằng: không có các chướng pháp. Do vì nhân duyên bệnh, với Tăng sự như pháp kia, tôi xin gởi dục. Những điều được nêu ra trong Tăng sự này, xin nói lại cho tôi".

Lần thứ hai, thứ ba cũng nói như vậy.

Nếu gửi dục như vậy thì tốt.

Nếu người bệnh không thể nói được thì biểu hiện hành động bằng thân, cũng thành gửi dục.

Nếu họ không nói được, lại không thể biểu hiện bằng thân nghiệp, thì tất cả Tăng già phải tập hợp đến chỗ người bệnh (để tác pháp tùy ý).

Nếu người bệnh không đến, chúng Tăng không tập hợp đến chỗ người bệnh, vẫn có tác pháp tùy ý. Tác pháp không thành tựu, bị tội vượt pháp.

Phật dạy:

- Nay Ta sẽ vì Bí-sô nhận dục tùy ý, dạy về những pháp phải làm: Bí-sô nhận dục không được chạy nhanh, cho đến như được nói rộng trong pháp trưởng tịnh.

Bí-sô mang dục tịnh, khi đã đi vào trong chúng, đến bên Thượng tọa, nói. Nếu không như vậy thì đứng bên vị ngồi gần nói cũng được. Nên thưa như thế này:

"Cụ thọ ghi nhận cho, ở tại phòng... có Bí-sô tên... bị bệnh. Hôm nay ngày mười lăm, Tăng già tác pháp tùy ý, Bí-sô tên... ngày mười lăm cũng tác tùy ý. Bí-sô tên... tự trình bày không có các chướng pháp, vì nhân duyên bệnh hoạn nên gởi dục với Tăng sự như pháp. Với sự việc vị kia đã trình bày, tôi xin trình bày lại đầy đủ như trên đã nói".

Nếu không làm đúng theo đây, bị tội vượt pháp.

Cụ thọ Ô Ba Ly bạch Thế tôn:

- Đại đức, nếu nhận tùy ý dục xong, đi đến giữa đường bỗng nhiên bị chết thì được thành tựu việc mang dục không?

Phật dạy:

- Không thành, phải lấy dục lại. Đầy đủ như nói rộng trong Bao sái đà.

Cụ thọ Ô Ba Ly bạch Phật:

- Đại đức, nếu có trú xứ chỉ có một Bí-sô ở đó. Đây phải dựa vào đâu để tác pháp tùy ý?

Phật dạy:

- Ngay tại trú xứ mình ở, vị ấy nên quét dọn sạch, sửa sang giới trường, trải tòa. Sau khi làm các việc ấy, tùy theo khả năng, tự tụng ít nhiều bài kinh xong, phải lên đến chỗ cao, nhìn về bốn hướng, xem có Bí-sô đến. Biết họ thanh tịnh, hai ba người thì gọi họ mau đến để cùng nhau tác pháp tùy ý. Trước hết, đối trước Bí-sô khách, tác pháp đối thủ, thưa rằng:

"Cụ thọ ghi nhận cho. Hôm nay ngày mười lăm, là ngày tùy ý. Tôi, Bí-sô tên... cũng vào ngày mười lăm tạm thời thủ trì tùy ý. Nếu sau đây, gặp hòa hợp chúng Tăng, sẽ cùng hòa hợp với chúng kia như pháp tùy ý".

Lần thứ hai, lần thứ ba cũng nói như vậy.

Nếu chúng Tăng ấy đầy đủ túc số nhưng nhiều người ngu si, vô trí thì tác pháp tùy ý cũng không thành tựu. Phải đợi có thiện Bí-sô đến để cùng nhau làm tùy ý.

Nếu không có, nên ngồi tại chỗ của mình tác pháp tâm niệm tùy ý. Nên tâm niệm và miệng nói:

"Hôm nay ngày mười lăm, là ngày tùy ý. Tôi, Bí-sô tên... cũng vào ngày mười lăm tác tâm niệm tùy ý. Nếu sau này có chúng Tăng như pháp, sẽ cùng nhau tùy ý".

Nói ba lần như vậy.

Nếu có một, hai, ba Bí-sô cùng ở chung cũng nên tác pháp đối thủ như trước để làm tùy ý.

Nếu có Tăng bốn người tiến hành tùy ý thì phải tác pháp đối thủ tùy ý, không sai vị ngũ đức làm tùy ý sự.

Nếu đủ Tăng năm người mới đủ Tăng số để tác pháp, nên tác bạch để làm tùy ý sự. Giả như có người bệnh, nên đưa vào trong chúng, không cần phải lấy dục.

Nếu có từ sáu người trở lên, đều phải tác đơn bạch để làm tùy ý. Khi tác tùy ý sự, nếu có người bệnh, phải lấy dục.

Hoặc có Nhất như pháp chỉ trụ tùy ý, nhất thị phi pháp; Tam như pháp, nhất thị phi pháp; Ngũ như pháp, nhất phi pháp.

Thế nào là Nhất như pháp chỉ trụ tùy ý, nhất thị phi pháp?

- Ấy là: nếu chỉ nói qua một lần, tự tiện dừng lại, đây gọi là phi pháp. Nếu thuyết đầy đủ, đây gọi là như pháp tùy ý.

Thế nào là Tam như pháp, nhất thị phi pháp?

- Nói ba lần tùy ý xong mới dừng, đây là như pháp. Chỉ nói một lần rồi dừng lại, gọi là phi pháp.

Thế nào là Ngũ như pháp, nhất phi pháp?

- Trong trường hợp này, một là như pháp, hợp với ba lần thuyết tùy ý. Một lần thuyết tùy ý rồi dừng lại, gọi là phi pháp, chỉ trụ tùy ý. Hoặc có thuyết một lần thành tùy ý, hoặc có hai lần, ba lần thuyết thành tùy ý. Hoặc có khi đại chúng cùng thuyết một lần.

Đây y vào ý nghĩa nào?

- Nhất thiết tùy ý là: Vào ngày mười lăm, nhiều chúng Bí-sô tập họp một nơi muốn làm tùy ý. Nhưng trong chúng nhiều người bị bệnh nặng. Sợ các Bí-sô bệnh không thể ngồi lâu, do nhân duyên này, Phật dạy thuyết một lần tùy ý.

Lại có nhiều chúng Bí-sô tập hợp lại một nơi làm tùy ý sự, hoặc gặp mưa lớn, hoặc sắp mưa. Khi ấy, các Bí-sô tự nghĩ: "Nếu thuyết ba lần, sợ mưa lớn làm ướt ngọa cụ". Thế nên Phật cho phép thuyết một lần tùy ý.

Lại có nhiều chúng Bí-sô tập họp lại một nơi, làm tùy ý sự. Tại trú xứ này, nếu có vua đến, cùng với quyến thuộc, hoặc có đại thần cùng thuộc hạ, người trong ngoài thành đều tập họp đến. Họ đem các thức ăn cùng y vật cúng dường Bí-sô Tăng già, yêu cầu Tăng chú nguyện. Bí-sô chú nguyện suốt đêm rất là mệt nhọc. Thế nên các Bí-sô tự nghĩ: "Vì vua,.v.v... đến bố thí các việc, chú nguyện rất mệt nhọc, sợ đến sáng mai không thể nói ba lần". Do nhân duyên này, cho phép một lần thuyết tùy ý.

Lại nữa, gặp khi tùy ý, nhiều chúng Bí-sô cùng tập họp muốn tiến hành tùy ý. Trong số này, các Bí-sô thông hiểu Tô-đát-la, Tỳ-nại-da, Ma-thát-lý-ca (Kinh - Luật - Luận) suốt đêm tụng niệm và thuyết pháp. Khi ấy, các Bí-sô đều tự nghĩ: "Các Bí-sô thông hiểu tam tạng này đã tụng niệm và thuyết pháp suốt đêm rất là mệt nhọc; lại sợ trời sáng không thể nói ba lần", nên cho phép nói một lần.

Lại nữa, khi tùy ý, nếu có bốn tránh sự phát sinh, phải đến vị Bí-sô thông hiểu tam tạng, quyết đoán tội ấy. Sau khi đã trừ tội xong, các Bí-sô kia tự nghĩ rằng: "Vị Bí-sô thông hiểu tam tạng kia, suốt đêm dập tắt tránh sự, rất là mệt nhọc; lại sợ trời sáng, nếu thuyết tùy ý ba lần sợ có trở ngại". Do nhân duyên này, cho phép nói một lần tùy ý.

Lại nữa, khi tùy ý, hoặc có các vị vua chỉ huy bốn loại binh đến trú xứ này, gồm voi, ngựa, xe cộ, v.v... Nhà vua kia tức giận, ra lệnh rằng:

"Hãy bắt các Sa môn Thích tử này trói lại, đưa họ đi chăn voi, chăn ngựa. Nay ta bắt họ phải lao dịch những việc tạp vụ". Hoặc nhà vua ra lệnh:

"Hãy bắt lấy Sa môn, đoạt lấy y bát của họ và giết tất cả". Các Bí-sô tự suy nghĩ: "Nếu ta nói ba lần tùy ý, sợ vua sân trách, gây ra việc bất lợi".

Thế nên cho phép tiến hành một lần nói tùy ý.

Nếu khi tùy ý có các loại giặc, hoặc họ phá thành, phá làng xóm, hoặc giết bò dê của người; hoặc giết bò dê lấy máu bôi lên cửa, lên nhà, lên song cửa, làm các việc phi pháp, hoặc báo tin đến gọi các Bí-sô. Bấy giờ, các Bí-sô suy nghĩ: "Nếu ta thuyết tùy ý ba lần, sợ bọn giặc kia phá thành, phá làng xóm và giết bò dê, làm các việc phi pháp. Họ đến gọi ta gây ra việc bất lợi, hoặc đoạt y bát, hoặc giết ta". Do nhân duyên này cho phép tiến hành thuyết tùy ý một lần.

Nếu khi tiến hành tùy ý, ngay tại trú xứ có Bí-sô già không biết gì, nhiều kẻ khạc nhổ, hoặc từ xa đến, đi đường mệt nhọc; hoặc có nữ nhân, hoặc có đồng nữ, hoặc có đấu tranh, không tin trời quỷ; các quỷ thần ác đến cửa nói rằng:

"Này Sa môn, các ngươi làm những việc bất tịnh, hoặc khạc nhổ trên giường ghế, hoặc trên bị ói mửa, dưới bị đi tả".

Lại nữa, các thần khiến các Bí-sô mắc quỷ thần bệnh, Bí-sô tự nghĩ: "Nếu ta thuyết tùy ý ba lần, hiện có các nạn làm cho ta không an".

Do đó Phật dạy:

"Cho phép thuyết tùy ý một lần, không phạm".

Nếu các Bí-sô làm Tăng phòng tại trú xứ có thú dữ; hoặc trú xứ này có bà già, người nữ vô trí, đồng nữ, v.v... tính không tinh khiết; các Bí-sô lại làm dơ bẩn giường ghế, đại tiểu tiện, giặt y dơ để phơi một cách phi pháp, hoặc làm cho quỷ thần sân hận, khiến cho thú dữ độc ác đến gây tổn hại cho các Bí-sô như là hổ báo, sài lang, gấu, v.v... đến Tăng phường, phòng riêng, tường rào, chỗ ăn, cho đến khắp cả trú xứ đều có các nạn. Các Bí-sô muốn thuyết tùy ý ba lần, sợ tai nạn đến, Phật cho phép thuyết tùy ý một lần.

Nếu có Bí-sô cư trú ở gần trú xứ của rồng, gây nhiều ô uế, hoặc khạc nhổ nhiều, đại tiểu tiện, nhiều việc bất tịnh... làm rồng tức giận, rồng phóng các trùng độc làm thương tổn Bí-sô; hoặc rồng tự đến bảo Bí-sô rằng:

"Ngươi ở chỗ ta gây ra nhiều bất tịnh... (như trên) và làm các việc phi pháp".

Bí-sô tự nghĩ: "Nếu ta thuyết tùy ý ba lần, sợ bị nạn với rồng".

Do duyên sự này, Thánh khai cho phép một lần thuyết tùy ý, hoặc cùng đối thuyết một lần.

Trường hợp Tăng phòng ở gần các nhà thế tục, khi Bí-sô muốn tiến hành tùy ý, trong các nhà thế tục này thình lình phát hỏa, lửa cháy lan đến gần Tăng phường. Bí-sô vì sợ bị chết, các nạn về phạm hạnh, hay bị mất y bát, v.v... Nếu thuyết tùy ý ba lần, sợ bị lửa cháy đến. Thế nên cho phép thuyết tùy ý một lần, hoặc cùng đối thuyết tùy ý một lần, không phạm.

Nếu trú xứ của Tăng già gần khe núi lớn. Khi tùy ý, gặp phải mưa lớn, nước lụt đang lên, tràn ngập cả đền vua, nhà cửa, làng xóm, vườn rừng, tràn đến Tăng phòng. Nếu thuyết tùy ý ba lần sợ các Bí-sô gặp phải mạng nạn, y bát nạn, v.v... Vì lý do này, Phật cho phép thuyết tùy ý một lần, hoặc cùng đối thuyết một lượt.

Nếu trú xứ của Bí-sô ở nơi đồng trống xa vắng, có sự khủng bố phát sinh, sợ bị tổn hại thân mạng, v.v.. Các Bí-sô nói với nhau: "Hôm nay ngày mười lăm, là lúc tùy ý. Chúng ta bị tai nạn cấp bách, không thể tùy ý được, nên tự di tản, sau này sẽ như pháp tiến hành tùy ý". Nếu có các nhân duyên như vậy đến, đồng thời di tản, đều không phạm.

Cụ thọ Ô Ba Ly bạch Phật:

- Nếu có nhiều chúng Bí-sô cùng nhau an cư, chưa mãn an cư lại muốn cùng nhau đi đến nơi khác, nên làm tùy ý trước có được không?

Phật dạy:

- Không được. Nếu vị kia nói: "Nay tôi tạm ngưng tùy ý, sau sẽ tùy ý ở nơi khác". Các Bí-sô nên bảo rằng: "Cụ thọ, chúng ta an cư ở đây, không nên tùy ý nơi khác hay đình tùy ý lại. Phật chế định chúng ta an cư như pháp đã xong, sau phải như pháp thanh tịnh tùy ý".

Ô Ba Ly bạch Phật:

- Nếu Bí-sô nói: "Tôi có duyên sự phải đi, nên làm tùy ý cho tôi, hay đình tùy ý lại, đợi người kia làm xong" , được không?

Phật dạy:

- Này Ô Ba Ly! Đây không thành tùy ý. Nên trả lời vị kia rằng: "Tôi không được phép cùng nhau tùy ý hay đình tùy ý. Phải đợi an cư xong. Phật cho phép chúng ta an cư xong, sau đó như pháp thanh tịnh tùy ý. Không cho phép chúng ta tiến hành bất như pháp tùy ý.

Phật dạy:

- Này Ô Ba Ly! Như trên đã dạy: người nào không tiến hành đúng pháp này, tiến hành phi pháp, đều bị tội ác tác.

Vào ngày mười lăm, khi tùy ý, Bí-sô bỗng nhiên bị vua hay đại thần bắt giữ, bị giặc hay kẻ thù bắt giữ, chúng Bí-sô ở đó nên đưa tin đến báo với họ rằng:

"Hãy tạm thời cho Bí-sô này về vì có ít duyên sự".

Họ thả về thì tốt. Nếu họ không thả về, chúng Tăng phải kết tiểu cương giới để làm tùy ý. Bí-sô bị bắt kia sau khi được thả ra phải làm tùy ý. Ai không làm đúng, bị tội vượt pháp.

Đến khi tùy ý, nếu Bí-sô nhớ biết có tội, phải đến gặp Bí-sô ở nơi khác tác pháp sám hối, sau đó mới được tác tùy ý. Nếu không phát lộ thuyết tội, cố gượng tác pháp tùy ý, không thành tùy ý, như đã nói rộng trong pháp trưởng tịnh, cũng đã nói rộng trong thập sự.

Đến khi tùy ý, Bí-sô nhớ biết có tội, muốn phát lộ sám hối. Nếu là tội Ba-la-thị-ca, đại chúng phải tẫn xuất người này, sau đó mới tùy ý. Nếu có người phạm tội Tăng-già-phạt-thi-sa, nên tạm thời để tội này lại, tiến hành tùy ý trước, sau đó trị tội. Nếu phạm tội Ba-dật-để-ca, Ba-la-để-đề-xá-ni, Đột-sắc-ngật-lý-ca thì trước phải phát lộ sám hối, sau đó mới tác pháp tùy ý.

Đến khi tùy ý, Bí-sô sanh tâm nghi ngờ đối với tội Tha- thắng, không biết phải là phạm tội Tha-thắng hay không. Nếu phạm Tha-thắng-bất-cộng-trú, không còn là Bí-sô. Nếu không phải phạm Tha-thắng-bất-cộng-trú thì tạm thời để lại sau đó tùy ý.

Khi tùy ý, nếu có Bí-sô phát lộ sám hối hết tội, nếu có Yết-ma đưa người ấy ra thuyết tội thì thuyết tội trước, sau đó tùy ý. Người ấy có Yết-ma xuất tội thì Yết-ma trước, sau đó tùy ý.

Khi tùy ý, có Bí-sô nói với nhau:

"Ông có phạm tội".

Nếu Bí-sô cử tội có thân, khẩu, ý bất thiện, không cần phải nói đến mà nên tùy ý.

Khi tùy ý, có Bí-sô cử tội, trước hết phải quan sát người này có hộ trì thân, khẩu, ý hay không. Nếu người này thân thiện, khẩu bất thiện thì không nên ghi nhận lời nói này, cứ tiến hành tùy ý.

Nếu người này thiện hộ khẩu nhưng thân bất thiện, cũng không ghi nhận lời này. Tuy người này thiện hộ trì thân, nhưng không thông ba tạng, cũng không ghi nhận lời nói này, hãy tiến hành tùy ý.

Khi tùy ý, có Bí-sô cử tội, thiện hộ thân khẩu, có học ba tạng nhưng không biết đúng ý nghĩa, cũng không hiểu rõ sự việc, nên bảo vị kia rằng: "Hãy quan sát rõ, kỹ càng, sau đó hãy cho tôi như pháp trừ tội" nên làm tùy ý.

Khi tùy ý, tuy có Bí-sô thiện hộ thân khẩu, có học ba tạng, hiểu rõ ý nghĩa, hiểu rõ sự việc, nhưng tâm bị mê loạn, đến giữa Tăng, pháp nói phi pháp, phi pháp nói là pháp; đúng nói là sai, sai nói là đúng; tuyên bố Tỳ-nại-da là phi Tỳ-nại-da, phi Tỳ-nại-da nói là chân Tỳ-nại-da, đến ngăn tùy ý lại. Tăng già phải hỏi rằng:

"Trong chúng này, ai có tội ấy, lại là tội gì? Là tội Tha-thắng hay Tăng-già-phạt-thi-sa, hay Ba-la-để-đề-xá-ni, hay Đột-sắc-ngật-lý-đa, là đêm hay ngày, tại đường đi hay bên lề đường, khi đang đi hay khi đang dừng lại, khi đang đứng hay đang ngồi, đang nằm làm hành động này?".

Nếu nói phạm Tha-thắng, không phạm Tăng-tàn, v.v... cho đến ác tác.

Nếu nói phạm Tăng-tàn, không phạm bốn Tha-thắng, v.v... cho đến ác tác.

Nếu nói phạm Ba-dật-để-ca, không phạm Ba-la-thi-ca cho đến ác tác.

Nếu nói phạm Đề-xá-ni, không phạm bốn Tha-thắng cho đến ác tác.

Nếu nói phạm Đột-sắc-ngật-lý-đa, không phạm Tha-thắng cho đến Đề-xá-ni.

Nếu nói phạm Tha-thắng thứ nhất, không phạm đệ nhị, đệ tam, đệ tứ Tha-thắng cũng như vậy.

Nếu nói phạm đệ nhị Tha-thắng, không phạm đệ nhất cho đến đệ tam, đệ tứ cũng như vậy.

Nếu nói phạm đệ tam Tha-thắng, không phạm đệ nhất, đệ nhị cho đến đệ tứ cũng như vậy.

Nếu nói phạm Tăng-tàn thứ nhất, không phạm thứ hai cho đến thứ mười ba,

Nếu nói phạm Tăng-tàn thứ hai, không phạm thứ nhất, cho đến không phạm thứ mười ba.

Nếu nói phạm Tăng-tàn thứ ba, không phạm thứ nhất, thứ nhì cho đến thứ mười ba.

Như vậy mười ba pháp Tăng-tàn lần lượt từ trên xuống dưới cũng nói như ở trên.

Nếu nói phạm Ba-dật-để-ca thứ nhất, không phạm thứ hai, cho đến không phạm thứ chín mươi.

Nếu nói phạm thứ hai, không phạm thứ nhất, thứ ba cho đến chín mươi.

Như vậy, chín mươi pháp lần lượt từ trên xuống dưới cũng nói như ở trên.

Nếu nói phạm Ba-la-để-đề-xá-ni thứ nhất, không phải thứ hai cho đến thứ tư cũng vậy.

Nếu phạm thứ hai, không phạm thứ nhất, thứ ba, thứ tư, đưa ra câu hỏi cũng nhu vậy.

Nếu nói phạm Đột-sắc-ngật-lý-đa thứ nhất, không phải thứ hai cho đến cuối cùng cũng như vậy.

Nếu nói phạm ban đêm, không phạm ban ngày; hoặc nói phạm ban ngày, không phải ban đêm; hoặc nói trên đường, không phải bên lề; hoặc bên lề, không phải trên đường; hoặc nói khi đi, không phải khi đứng; hoặc nói khi đứng, không phải khi đi; hoặc nói khi đứng, không phải ngồi; hoặc nói khi ngồi, không phải đứng; hoặc nói ngồi, không phải nằm cũng như trên.

Bí-sô này trình bày sự việc như trên, chúng Tăng phải hỏi đầy đủ. Nếu người này trình bày việc sau mâu thuẫn với việc trước, như vậy là không xác định, không được ghi nhận lời nói của người này.

Nếu Tăng già hỏi xong, họ trả lời không mâu thuẫn nhau thì nên hỏi rằng:

"Ngay khi thấy họ phạm, họ biểu hiện tướng gì, phát biểu lời nói gì, hành động với ý thú gì?".

Nếu nói đúng, là phạm Tha-thắng, chúng Tăng phải đuổi người phạm ra rồi mới tác pháp tùy ý.

Nếu nói phạm Tăng-già-phạt-thi-sa thì nên tạm thời để việc này lại, tác pháp tùy ý trước.

Nếu nói phạm Ba-dật-để-ca, Đề-xá-ni, cho đến Đột-sắc-ngật-lý-đa thì phải phát lộ sám hối trước, sau đó tùy ý.

Đến ngày mười lăm khi tùy ý, nhiều chúng cựu trú Bí-sô tập họp lại một chỗ, đủ năm người trở lên thì tiến hành tùy ý. Trường hợp có một ít Bí-sô cựu trú không tập họp đến, Bí-sô tùy ý tự nghĩ: "Đây có Bí-sô không tập họp đến" , do đó họ sinh nghi: "Chúng ta không chờ họ đến, vẫn tiến hành tùy ý ngay, không biết có thành không?".

Sau khi nghi ngờ như vậy, họ vẫn tùy ý. Sau đó số ít Bí-sô kia đến, chúng Tăng phải tùy ý lại. Người tùy ý trước bị tội vượt pháp, vì phi pháp vậy.

Ngoài ra, như đã trình bày ở phần trưởng tịnh.

Cụ thọ Ô Ba Ly bạch Phật:

- Đại đức Thế tôn! Có Bí-sô an cư, khi tác pháp tùy ý, hỏi trong chúng này không có người tranh đấu, người gây ồn ào, người ưa chất vấn, người thường đến nhà vua quan, người cấm đoán người khác, người cử tội phi pháp... đến trú xứ này; các Bí-sô trong hiện tiền là người tàm quý thì không có gì phải nói. Nhưng có những người ác ưa tranh đấu đến, không biết phải làm tùy ý như thế nào?

Phật dạy Ô Ba Ly:

- Nếu có người ác như vậy đến đột ngột, nên hai ba người đến tiểu cương giới trường, tự làm tùy ý. Được vậy thì tốt, nếu không được vậy, nên ra đón tiếp họ, đỡ lấy y bát, thăm hỏi với những lời hòa nhã.

Sau khi bố trí cho họ ở trong phòng riêng, hãy cùng nhau gấp làm tùy ý. Được thì tốt, nếu không được, nên để cho họ tắm rửa nếu họ đòi tắm rửa.

Nên sai một người thuyết pháp, khi họ nghe pháp nên gấp làm tùy ý. Được thì tốt, nếu không được nên kết tiểu cương giới để làm trưởng tịnh.

Bí-sô kia nên hỏi:

"Hôm nay tùy ý, tại sao các người làm trưởng tịnh?"

Vị kia nên trả lời rằng:

"Quý vị là Bí-sô khách, nên biết rằng chúng tôi là người cựu trú, tự có phép tắc riêng".

Bí-sô khách trả lời:

"Đúng vậy".

Sau đó cùng nhau trưởng tịnh.

Sau khi trưởng tịnh, chờ họ đi khỏi, lại cùng nhau hòa hợp làm tùy ý riêng.

Có trú xứ khi tùy ý, có Bí-sô bệnh ở trong phòng không đến, không biết phải tác pháp tùy ý như thế nào, nên báo cho họ biết:

"Nếu ai đến được thì nên đến, ai không thể đến được thì đưa dục tùy ý đến" , bằng cách sai người đến chỗ Bí-sô bị bệnh, bảo rằng:

"Ông nên đến chỗ tùy ý".

Nếu họ đi được thì tốt, nếu không đi được thì phải dữ dục tùy ý.

Khi tùy ý, có bốn việc xảy ra:

- Hoặc hữu sự vô nhân

- Hoặc hữu nhân vô sự

- Hoặc hữu sự hữu nhân

- Hoặc vô sự vô nhân.

Thế nào là hữu sự vô nhân?

- Khi tùy ý có người không hiểu, bản tánh ngu si, không biết rõ việc tốt, cũng không biết làm việc thiện. Nếu ở gần trú xứ thiên thần hoặc hướng về trú xứ thiên thần, hoặc có phụ nữ và đồng nữ, ho?c chửi mắng thiên thần với những lời ác khẩu, hoặc làm việc bất tịnh, hoặc thiên thần tức giận đến tận cửa chùa nói:

"Này hiền thủ, người đã hành động bất thiện, thật không như pháp! Này các hiền thủ, chẳng lẽ các vị được phép làm những việc như vậy, như vậy.... hay sao?"

Nhưng thiên thần không nêu cụ thể tên người có lỗi. Đây gọi là hữu sự vô nhân (có sự không người).

Thế nào là hữu nhân vô sự?

- Khi tùy ý, như nói ở trước, thiên thần tức giận, đến cửa chùa nói rằng: "Này Bí-sô, tên... có phạm lỗi với ta" , nhưng không nói là tội lỗi gì cả. Đây gọi là hữu nhân vô sự (có người, không sự)

Thế nào là hữu sự hữu nhân?

- Nghĩa là nói lên tội lỗi cụ thể và tên người phạm. Đây gọi là hữu sự hữu nhân (có sự, có người).

Thế nào là vô nhân vô sự?

- Không có cả hai trường hợp có và không.

Đây gom lại thành bốn trường hợp.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THẾ HỮU BỘ

TỲ NẠI DA

TÙY Ý SỰ

YẾT-SĨ-NA Y SỰ

(No. 1449)

Một quyển

Thành kính đảnh lễ đức Thế tôn, Ứng cúng, Chánh biến tri.

Một thời Phật ở vườn Cấp Cô Độc, rừng Thệ Đa, thành Thất La Phiệt.

Sau khi an cư ba tháng mùa mưa, các Bí-sô ở thành Tự Lai đều mang y bát đến gặp Thế tôn. Dọc đường, các vị ấy gặp mưa to và bị khổ sở vì nóng bức, bị cỏ dại cắt thân, mồ hôi chảy cùng khắp. Họ đi đến thành Thất La Phiệt.

Sau khi cất y bát, rửa chân rồi, các thầy Tỳ kheo ấy đến gặp đức Thế tôn, đảnh lễ Ngài, rồi ngồi qua một bên. Theo thường lệ, thấy Tỳ kheo khách ở nơi khác đến, Thế tôn liền hỏi thăm:

- Các ông an cư ở đâu mà đến đây?

Các Tỳ kheo thưa:

- Bạch Thế tôn! An cư ba tháng xong, chúng con từ thành Tự Lai đến đây.

Đức Phật hỏi:

- Trong ba tháng an cư ở nơi ấy, các ông có được an lạc không? Và khất thực có dễ dàng không?

Các Tỳ kheo đáp:

- Bạch Thế tôn! Trong ba tháng chúng con sống an lạc, việc khất thực không có khó khăn. Từ nơi đó, chúng con mang y, ôm bát, trên đường đi gặp phải mưa ướt, rất là khổ cực, thân hình mệt nhọc khốn đốn, dần dần đến đây.

Nghe xong, đức Thế tôn suy nghĩ:

"Các đệ tử của Ta an cư mùa mưa xong, du hành trong nhân gian, mang y, ôm bát, dọc đường gặp mưa to, chịu rất nhiều khổ nhọc, thân thể mệt mỏi, khốn khổ. Nay Ta phải làm cho các Tỳ kheo được sống an lạc và cho phước của các thí chủ được tăng trưởng. Vậy nên cho phép các Bí-sô trương y Yết-sĩ-na.

Lúc trương y này, có năm điều lợi lớn:

Một là không phạm lỗi chứa y dư quá mười ngày.

Hai là không phạm lỗi chứa y dư quá một tháng.

Ba là không phạm lỗi ngủ lìa y một đêm.

Bốn là được du hành trong nhân gian chỉ mặc hai y: thượng và hạ.

Năm là nhận và chứa nhiều y dư một cách tùy ý.

Lại có năm lợi ích:

Một là được ăn chúng riêng.

Hai là được ăn nhiều lần.

Ba là ở nhà thế tục không thưa các vị khác, được đi thọ thực ở nơi khác.

Bốn là được tùy ý xin nhiều y.

Năm là từ nửa tháng tám đến nửa tháng giêng - trải qua năm tháng - vật dụng nhận được đều thuộc về lợi dưỡng của y Yết-sĩ-na.

Lúc khai cho như vậy sẽ khiến các đệ tử được sống an lạc".

Phật liền bảo các Tỳ kheo:

- Vì muốn cho các ông được sống an lạc và làm phước của các thí chủ được tăng trưởng, sau khi an cư mùa mưa, chúng Tỳ kheo trương y Yết-sĩ-na thu được nhiều lợi ích, gồm mười điều như trước đây.

Như Thế tôn đã nói về việc trương y Yết-sĩ-na, các Tỳ kheo không biết trương y như thế nào, Phật bảo:

- Trong ba tháng an cư, những y vật mà chúng Tăng có được nên lấy làm y. Trước tiên phải bạch như vầy báo cho chúng Tăng biết:

"Đại chúng nên biết, chúng Bí-sô đang an cư ở đây, được y này. Nếu đại chúng đồng ý, hãy đem vật này làm y Yết-sĩ-na cho chúng".

Đến ngày hôm sau, đánh kiền chùy tập họp chúng Tăng. Sau khi bạch cho tất cả biết rồi, nên sai một Tỳ kheo tác bạch rằng:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe. Y này là lợi vật của Tăng già an cư mùa mưa ở đây có được. Nay Tăng già cùng nhau đem y này làm Yết-sĩ-na. Y này sẽ được trương làm Yết-sĩ-na cho Tăng già. Sau khi trương y rồi, nếu ai ra bên ngoài cương giới không mang đủ ba y cũng không có lỗi lìa y, huống gì dư y.

Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng đồng ý Tăng nay đem y này sai Bí-sô... làm y Yết-sĩ-na cho Tăng. Sau khi trương y rồi, nếu ai ra bên ngoài cương giới không mang đủ ba y cũng không có lỗi lìa y, huống gì dư y. Đây là lời tác bạch.

Yết-ma căn cứ theo văn bạch mà tiến hành.

Thứ đến, phải là Bí-sô đủ năm đức mới nên sai làm Bí-sô trương y Yết-sĩ-na. Năm đức đó là: không tham lam, không thiên vị, không nóng giận, không si mê, biết trương y và không trương y. Nếu không phải là người này thì Tăng không nên sai. Đúng là người như vậy mới nên sai.

Làm phương tiện như sau:

Chúng Tăng đã tập hợp rồi, trước hết nên hỏi người ấy có thể làm được hay không.

Hỏi rằng:

"Ngài... có thể làm người trương y Yết-sĩ-na cho Tăng không?"

Nếu Tỳ kheo ấy có thể làm thì đáp: "Tôi có thể".

Kế đó, một Bí-sô tác bạch Yết-ma:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe, Bí-sô này vui lòng làm người trương y Yết-sĩ-na. Nay Bí-sô này trương y Yết-sĩ-na cho Tăng. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng đồng ý nay Tăng sai Bí-sô... làm người trương y Yết-sĩ-na. Bí-sô này sẽ trương y Yết-sĩ-na cho Tăng. Đây là lời tác bạch.

Đại đức Tăng xin lắng nghe, Bí-sô vui lòng làm người trương y Yết-sĩ-na. Nay Bí-sô này trương y Yết-sĩ-na cho Tăng. Nay Tăng sai Bí-sô... làm người trương y Yết-sĩ-na. Bí-sô... sẽ trương y Yết-sĩ-na cho Tăng. Các cụ thọ nào chấp thuận sai Bí-sô... làm người trương y Yết-sĩ-na và Bí-sô... này sẽ trương y Yết-sĩ-na cho Tăng thì im lặng. Vị nào không chấp thuận, hãy nói ra.

Tăng đã chấp thuận Bí-sô... này làm người trương y Yết-sĩ-na. Bí-sô... này sẽ trương y Yết-sĩ-na cho Tăng. Tăng đã chấp thuận vì im lặng. Tôi xin ghi nhận như vậy".

Kế đó, Bí-sô trương y Yết-sĩ-na phải tác bạch Yết-ma để may y Yết-sĩ-na:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe. Y này sẽ làm y Yết-sĩ-na cho Tăng. Tăng đã sai Bí-sô... làm người trương y. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng đồng ý Tăng nay đem y này làm Yết-sĩ-na giao cho Bí-sô... Đây là lời tác bạch".

Yết-ma căn cứ theo văn bạch mà tiến hành.

Đối với Bí-sô may y Yết-sĩ-na, chế định cách thức và chỗ may y. Trước tiên phải giặt, nhuộm, cắt may. Sau khi may chung được ba mũi, lại phải niệm như vầy ba lần:

"Y này sẽ được trương làm y Yết-sĩ-na cho Tăng. Hiện nay trương làm y Yết-sĩ-na, đã trương làm y Yết-sĩ-na".

Đối với ba tâm này chỉ làm hai phần sau cũng thành tác pháp. Nếu không làm thì mắc tội ác tác.

Đến ngày rằm tháng tám, thầy tri sự nên thông báo cho đại chúng, bạch như vầy:

"Các Đại đức, ngày mai tôi sẽ trương y Yết-sĩ-na cho chúng. Các vị đều nên bỏ y cũ, đến tập hợp nơi....".

Bí-sô trương y bày hoa đẹp, mùi hương dịu dàng thơm phức ở trên y này, đánh kiền chùy tập hợp chúng Tăng, bạch cho tất cả đều biết. Nên đem y này đến đứng trước Thượng tọa, hai tay nâng y, bạch như vầy:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe. Y này đã được Tăng chấp thuận trương làm y Yết-sĩ-na. Con là Bí-sô... nay Tăng sai con làm người trương y Yết-sĩ-na. Con dùng y này trương làm y Yết-sĩ-na cho Tăng".

Nói như vậy ba lần.

Kế đó, trương bày y này ra rồi đứng trước Thượng tọa thưa như vầy:

"Xin Thượng tọa nhớ cho. Y này Tăng già chấp thuận làm y Yết-sĩ-na. Con là Bí-sô..., là người trương y. Nay con trương y này cho đại chúng".

Thượng tọa đáp rằng:

"Lành thay việc trương y! Lành thay việc trương Tỳ kheo! Trong này những lợi ích về tài lợi, tôi sẽ nhận nó".

Nói ba lần.

Cho đến người cuối cùng đều nói như vậy:

"Lành thay việc trương y! Lành thay việc trương Tỳ kheo! Trong này những lợi ích về tài lợi, tôi sẽ nhận nó".

Lại nữa, nên biết, pháp của người trì y là: không mang y này đến nhà xí, nhà bếp, không để trên đất trống, không bỏ y ở ngoài cương giới. Giả sử tạm thời ra đi, không được đi cách đêm. Bí-sô trì y nếu không làm như vậy sẽ mắc tội vượt pháp.

Khi đến ngày rằm tháng giêng, người trì y nên ở trong chúng bạch như vầy:

"Đại chúng nên biết, ngày mai sẽ xuất y Yết-sĩ-na, mỗi người đều thủ trì y của mình. Có lợi vật gì, đại chúng nên chia ra".

Ô Ba Ly hỏi đức Thế tôn có bao nhiêu hạng người không được trương y?

Phật bảo:

- Có năm hạng. Đó là: người không nhập hạ, người phá hạ, người hậu hạ an cư, Sa-di và người không hiện diện lúc trương y.

Lại có năm hạng người không thành trương y: người đang hành biên trú, người đã hành biên trú xong, người đang hành sáu đêm, người đã hành sáu đêm xong, người thọ học pháp.

- Bạch Đại đức, có bao nhiêu hạng người chỉ được hưởng tài lợi, mà không được phước báo?

Phật dạy:

- Có năm hạng người là: không hạ, phá hạ, hậu hạ, Sa-di và người không hiện tiền.

Lại có năm hạng người: người hành biên trú, người đã hành biên trú xong, người hành sáu đêm, người đã hành sáu đêm xong, người thọ học pháp. Đây được gọi là: được tài lợi mà không được phước báo.

- Bạch Thế tôn! Có mấy hạng người không được tài lợi lẫn phước báo?

Phật dạy:

- Này Ô Ba Ly! Có năm hạng: người bị cử không chịu nhận tội, người bị cử vì phạm tội nặng, người bị cử không xả ác kiến, người an cư chỗ khác, người sau khi phá Tăng vẫn sống phi pháp.

Khi ấy, có nhiều Tỳ kheo đi du hành trong nhân gian, gặp bọn cướp và bị cướp đoạt. Đi đến thành Thất La Phiệt, các Tỳ kheo thấy mới hỏi:

- Xin chào các vị, các vị đi lại có được an lạc không?

Các Tỳ kheo ấy đáp:

- Có gì mà an lạc? Y vật đều bị cướp đoạt mang đi.

Các Tỳ kheo ở tại trú xứ nói:

- Thưa các cụ thọ, nay trú xứ này của tôi có nhiều y vật, tài lợi. Nếu xuất y Yết-sĩ-na ra, các vị sẽ được phân chia.

Các Tỳ kheo đem việc ấy bạch với Phật, Phật bảo:

- Tỳ kheo nếu bị giặc cướp đoạt, nên xuất y Yết-sĩ-na cho họ. Phải xuất như vầy: Tác tiền phương tiện như thường lệ rồi khiến một Tỳ kheo tác bạch Yết-ma:

"Đại đức Tăng xin lắng nghe. Ở trú xứ này Tăng hòa hợp cùng trương y Yết-sĩ-na. Nay có nhiều Tỳ kheo bị giặt cướp đoạt, đến đây không có y. Nếu thời gian thích hợp đối với Tăng, Tăng chấp thuận, nay Tăng xuất y Yết-sĩ-na cho Tỳ kheo bị giặc cướp này. Đây là lời tác bạch".

Yết-ma chuẩn theo lời tác bạch mà làm cho đến phần kết luận.

Đã tác pháp rồi, có lợi vật gì đều được phân chia bình đẳng cho người thọ y. Người được y, tự ý phân chia cho các Tỳ kheo bị giặc cướp không có y.

Ô Ba Ly bạch đức Thế tôn:

- Thưa Đại đức, y mỏng, y bẩn, y vá nhiều chỗ, y bằng vải gai, y có tua viền quấn quanh, y rách, y phạm xả, y người chết... các y này có được phép dùng làm y Yết-sĩ-na không?

Phật dạy:

- Không được.

- Bạch Đại đức, y bị hư không dùng được, ba y thuộc người khác, y không đủ ba hoặc năm trửu, y không cắt rọc, y không thanh tịnh, hoặc không sai người trương y, hoặc ở ngoài cương giới, có được phép trương y không?

Phật dạy:

- Không được.

- Y có được trong ba tháng hạ có thành trương y không?

Phật dạy:

- Được.

- Nếu cuối ba tháng hạ, y nhận được có làm y Yết-sĩ-na không?

Phật dạy:

- Được.

Nếu lại có nhiều y như pháp và phi pháp chuẩn theo ý văn trên nên biết.

Tướng xuất y Yết-sĩ-na vốn có tám loại:

Những gì là tám? - Nhiếp tụng nói:

- Sơ quyết khứ, bất định,

Quyết định thất, khứ y,

Văn xuất, xuất giới nghi

Vọng đoạn, đồng tâm xuất.

Thế nào là quyết khứ thất?

- Như có Bí-sô cùng ở một chỗ thọ y Yết-sĩ-na, đã may y xong, lúc đó không có tâm lưu luyến, liền mang y bát muốn đến phương khác, ra khỏi giới không có ý định trở lại. Việc quyết ý ra đi gọi là quyết khứ thất.

Thế nào là bất định thất?

- Như có Bí-sô cùng ở một trú xứ, thọ y Yết-sĩ-na, chưa may y, liền ra ngoài giới cầu y, hoặc chưa may y, hoặc đã may một nửa, đối với lợi vật này và trụ xứ, hoặc có lưu luyến, hoặc không lưu luyến, hoặc có ước mong, hoặc không ước mong, định trở lại may y, hoặc khởi niệm nghi ngờ, gọi là bất định thất.

Thế nào là quyết định thất?

- Như có Tỳ kheo cùng ở một, thọ y Yết-sĩ-na, chưa may y, liền ra khỏi giới tìm cầu y và nghĩ rằng: "Sẽ trở lại may y". Lại nghĩ rằng: "Nay tôi ra đi sẽ không trở lại, cũng lại không có thể tạo y. Đó gọi là quyết định thất.

Thế nào là thất khứ thất?

- Như có Bí-sô cùng ở một chỗ, thọ y Yết-sĩ-na, chưa may y, ra ngoài giới may y, bắt đầu may y liền mất y ấy. Gọi là thất khứ thất.

Thế nào là văn xuất thất?

- Như có Bí-sô cùng ở một chỗ, thọ y Yết-sĩ-na, chưa may y, ra ngoài giới tìm cầu y, nghĩ rằng khi trở lại sẽ may y. Sau khi Tỳ kheo ấy đi, đại chúng liền xuất y. Vị ấy nghe xuất y Yết-sĩ-na, tâm sanh tùy hỷ: "Lành thay, việc xuất y". Đó gọi là văn xuất thất.

Thế nào gọi là xuất giới nghi thất?

- Như có Bí-sô cùng ở một chỗ thọ y Yết-sĩ-na, chưa may y, Bí-sô tự nghĩ: "Ra khỏi giới sẽ may y", hoặc may xong, hoặc may không xong, hoặc trở lại, hoặc không trở lại, với tâm niệm như vậy, ra khỏi giới liền mất.

Thế nào là vọng đoạn thất?

- Như có Bí-sô cùng ở một chỗ, thọ y Yết-sĩ-na và may y. May y chưa xong, ra ngoài giới tìm y, định trở về may y. Đã đến chỗ khác, Tỳ kheo ấy tìm y không được, tâm mong cầu chấm dứt, gọi là vọng đoạn thất.

Thế nào gọi là đồng tâm xuất?

- Như có Bí-sô cùng ở một chỗ, thọ y Yết-sĩ-na và may y, ra khỏi giới tìm cầu y, sau đó trở lại trụ xứ cùng chúng tác pháp bạch nhị để xuất y, gọi là đồng tâm xuất.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THẾ HỮU BỘ

TỲ NẠI DA

YẾT-SĨ-NA Y SỰ

NY ĐÀ NA

(No. 1452)

Quyển thứ nhất

Thành kính đảnh lễ đức Thế tôn, Ứng cúng, Chánh biến tri.

Tụng tổng quát.

Sơ minh thọ cận viên

Thứ phân vong nhân vật

Viên đàn tinh hộ câu

Bồ tát tượng ngũ môn.

Tụng tổng quát phần một.

Cận viên tri nhật số

Giới biệt bất nhập địa

Giới biên ngũ chúng cư

Bất tiệt bì sanh nhục.

Tụng thứ nhất.

Cận viên nam nữ trạng

Phi cận viên vi sư

Nạn đẳng thập vô sư

Mạc thọ ngã thất tuế.

Khi ấy đức Thế Tôn ở thành Thất La Phiệt (Xá Vệ), rừng Thệ Đa, vườn Cấp Cô Độc, cụ thọ Ô Ba Ly đến gặp Phật, lạy sát hai chân, ngồi qua một bên, chắp hai tay bạch Phật:

- Thế Tôn! Bí-sô nào cho người khác thọ cận viên người ấy chuyển đổi căn (thành nữ), được gọi là thọ đúng pháp không?

Phật dạy:

- Đúng là thành tựu thọ cận viên, nhưng nên đưa họ sang ở chỗ Bí-sô ni.

Lại nữa, Bạch Thế Tôn! Nếu khi Bí-sô đã cho người đàn ông thọ cận viên. Nhưng người đàn ông này nói tiếng đàn bà, ý muốn như đàn bà, hình dáng sinh hoạt như đàn bà, người này được gọi là đắc thọ cận viên không?

Phật dạy:

- Này ông Ô Ba Ly! Người này đắc cận viên nhưng các Bí-sô bị tội Việt pháp.

- Nếu Bí-sô ni cho người nữ thọ cận viên, người nữ này lại nói tiếng đàn ông, ý muốn như đàn ông, hình dáng sinh hoạt như đàn ông, người này được gọi là đắc cận viên không?

Phật dạy:

- Người này đắc cận viên. Các Bí-sô ni phạm tội Việt pháp.

Nếu ai lấy người không thọ cận viên làm thân giáo sư, người này được gọi là đắc cận viên không?

Phật dạy:

- Người này đắc cận viên. Các Bí-sô bị tội Việt pháp.

Nếu người nào, thân có già nạn sự. Tự nói: - Tôi có nạn sự... Các Bí-sô cho họ thọ cận viên. Người ấy có đắc cận viên không?

Phật dạy:

- Người này không đắc cận viên. Các Bí-sô mắc tội Việt pháp.

Nếu người nào, thân không có già nạn sự. Tự nói: - Tôi có già nạn... Các Bí-sô cho họ thọ cận viên. Người này đắc cận viên không?

Phật dạy:

- Người này đắc cận viên. Các Bí-sô bị tội Việt pháp.

Nếu người nào thật có già nạn sự. Tự nói: - Tôi không có già nạn... Các Bí-sô cho họ thọ cận viên. Người này đắc cận viên không?

Phật dạy:

- Người này không đắc cận viên. Các Bí-sô không phạm.

Nếu người nào thật không có già nạn sự. Lại tự nói: - Không có. Các Bí-sô cho họ thọ cận viên. Người này đắc cận viên không?

Phật dạy:

- Người này thật đắc cận viên.

- Bí-sô nào cho người xuất gia, chưa cho thọ mười giới mà cho thọ cận viên ngay. Người này đắc cận viên không?

Phật dạy:

- Đắc cận viên. Các Bí-sô phạm tội Việt pháp.

Người nào khi thọ cận viên, thân giáo sư không hiện diện các Bí-sô cho thọ cận viên. Người này đắc cận viên không?

Phật dạy:

- Người này đắc cận viên. Các Bí-sô bị tội Việt pháp.

Người nào khi thọ cận viên, lại tự phát biểu: Đừng truyền cho tôi cận viên. Các Bí-sô cứ cho họ thọ cận viên. Người này đắc cận viên không?

Phật dạy:

- Người này không đắc cận viên. Các Bí-sô bị tội Việt pháp.

Như Thế Tôn dạy:

- Người nào đủ bảy tuổi, có thể đuổi quạ chim nên cho họ xuất gia.

- Bạch Đại đức! Nếu có đồng tử tuổi mới lên sáu, có thể đuổi quạ chim nơi nhà bếp của Tăng. Người này được phép xuất gia không?

Phật dạy:

- Chỉ cho phép người đủ bảy tuổi, nhỏ hơn không được.

- Nếu người đủ bảy tuổi nhưng không đuổi quạ chim được, cho họ xuất gia không?

Phật dạy:

- Không được cho xuất gia những người chưa đuổi chim quạ được.

Tụng thứ hai.

Nhật số mỗi ưng tri

Cáo bạch dạ tu giảm

Lục nhật thập bát nhật

Thuyết giới bất ưng tần.

Phật ở thành Thất La Phạt, các Bà la môn cư sĩ đến gặp các Bí-sô hỏi:

- A Ly Gia (thánh giả) hôm nay ngày mấy?

Đáp: - Không biết.

Những người khác thưa rằng:

- Thánh giả! Các ngoại đạo đối với việc tính ngày, tháng, năm (nguyên văn là tính số ngày và lịch các vì sao) họ đều biết rõ. Quý ngài cũng nên biết rõ về việc này. Tại sao quý ngài không biết tính ngày, tháng, năm, mà được xuất gia?

Các Bí-sô im lặng không đáp, đem sự việc này bạch Phật. Phật dạy:

- Từ nay ta cho phép các Bí-sô biết về cách tính ngày, tháng, năm.

Các Bí-sô đua nhau học các phép tính ngày, tháng, năm, sinh ra bận rộn, bỏ phế việc tu thiện nghiệp.

Phật dạy:

- Nên cử một người học phép tính này.

Các Bí-sô nghe Phật dạy, không biết cử vị nào cho thích hợp.

Phật dạy:

- Nên cử thượng tọa thủ chúng phụ trách việc này.

Có vị thượng tọa quên mất số ngày, bảo vị tri sự, vị này cũng không nhớ.

Phật dạy:

- Nên làm những viên đất tròn hay thẻ tre, đủ mười lăm cái, mỗi ngày di chuyển một cái.

Làm như vậy xong có khi bị gió thổi, thứ tự các vật trên bị đảo lộn.

Phật dạy:

- Nên làm mười lăm thẻ tre, dài khoảng bốn năm ngón tay một đầu khuyết lỗ, xỏ xâu treo lên vách nơi mọi người thường qua lại, mỗi ngày di chuyển một cái.

Khi ấy mọi người đều di chuyển thẻ.

Phật dạy:

- Chỉ có thượng tọa và tri sự mới được di chuyển thẻ.

Có Bà la môn cư sĩ đến gặp các Bí-sô hỏi:

- Thánh giả! Hôm nay ngày mấy?

Đáp:

- Quý vị nên hỏi thượng tọa và tri sự.

Những người này nói:

- Quý ngài cũng có thể tính toán nên biết thì hơn, chỉ sang người khác làm gì?

Các Bí-sô im lặng không trả lời, đem việc này bạch Phật.

Phật dạy:

- Nên tác bạch cho đại chúng cùng biết, các Bí-sô gặp nhau chỗ nào cũng tác bạch cả.

Phật dạy:

- Không được chỗ nào cũng tác bạch cả. Ngay khi đại chúng tập hợp, kính bạch ngay trước vị thượng tọa: Đại chúng nên biết, hôm nay là ngày... tháng...

Cư sĩ nghe nói như vậy hỏi:

- Tại sao các người không nói rõ là: Nửa tháng thuộc hắc hay bạch nguyệt.

Đáp:

- Không.

Các Bí-sô bạch Phật.

Phật dạy:

- Nói rõ thuộc phần hắc hay bạch nguyệt của tháng. Phải thuyết minh như vậy. Ngay sau buổi chiều đại chúng tập họp, bảo một Bí-sô, đến trước thượng tọa chắp tay đứng, nhất tâm cung kính bạch như thế này:

- Đại đức Tăng già lắng nghe, hôm nay ngày một thuộc hắc nguyệt, quý vị nên vì thí chủ tạo chùa và Chư thiên hộ chùa cùng thiên thần cựu trú mà tụng diệu kệ thanh tịnh trong Kinh.

Các Bí-sô tuy ngày nào cũng cáo bạch nhưng không xưng tên họ của thí chủ tạo chùa.

Phật dạy:

- Nên xưng tên họ thí chủ tạo chùa, cũng nên thuyết minh rõ tên họ người thí chủ cúng ngọ trai, để làm cho các thí chủ kia hoàn thành ý nguyện phước thiện tăng thêm. Nếu có các thí chủ khác cũng nên xưng tên như vậy. Ngoài ra Thiên chúng Bát bộ, Sư Tăng cha mẹ đều phải xưng tên, phổ cập tất cả chúng sanh đều được tăng trưởng phước lợi.

Các Bí-sô nghe lời dạy xong, đều nói bài kệ thanh tịnh:

Người thực hành bố thí

Tất thu hoạch phước lợi

Nếu ưa thích bố thí

Sau sẽ được an lạc

Phước báo của Bồ tát

Vô tận như hư không

Thí kết quả như vậy

Tăng trưởng không ngừng nghỉ.

Có thí chủ thỉnh các Bí-sô cúng dường, Bí-sô biết vậy nhưng không xưng tên họ và trú xứ của thí chủ.

Phật dạy:

- Phải chuẩn bị việc xưng tên họ thí chủ như: Thí chủ... ngày mai sẽ trai Tăng cúng dường đại chúng ở chỗ...

Có Bà la môn cư sĩ đến chỗ Bí-sô hỏi:

- Thánh giả! Hôm nay ngày mấy? Đáp:

- Ngày mười lăm.

Hỏi:

- Mọi người đều nói ngày mười bốn. Tại sao quý ngài nói ngày mười lăm, chẳng lẽ các Bí-sô không biết tính việc giảm ngày hay sao (tháng thiếu).

Đáp:

- Không tính.

Các Bí-sô bạch Phật.

Phật dạy:

- Phải tính ngày giảm.

Các Bí-sô vào nửa tháng nào cũng giảm một ngày. Cư sĩ hỏi:

- Thánh giả! Hôm nay ngày mấy?

Đáp:

- Ngày mười bốn.

Hỏi:

- Mọi người đều nói ngày mười lăm, tại sao nửa tháng nào quý ngài cũng giảm một ngày vậy.

Các Bí-sô đem việc này bạch Phật.

Phật dạy:

- Các thầy không được nửa tháng nào cũng giảm một ngày, cần phải tính toán thời gian nào đi qua nửa tháng đó mới được giảm ngày (nguyên chú: Từ mười sáu tháng giêng đếân mười lăm tháng hai là một tháng. Từ mười sáu tháng hai đếân hết tháng hai là nửa tháng. Nửa tháng này phải giảm bớt một ngày vì tháng thiếu. Ngoài ra tương tự như vậy. Nhưng Đông, Tây không giống nhau). Như vậy, trong một năm tổng cộng làm trưởng tịnh có sáu ngày vào nửa tháng mười bốn ngày và sáu ngày vào nửa tháng mười lăm ngày.

Có Bà la môn cư sĩ đến hỏi Bí-sô:

- Thánh giả! Bây giờ tháng mấy?

Đáp:

- Nay là tháng Thất la mạt noa (nguyên chú: khoảng mười sáu tháng năm đến mười lăm tháng sáu).

Họ hỏi tiếp:

- Thánh giả! Mọi người đều nói là tháng A sa trà (từ mười sáu tháng tư đến mười lăm tháng năm) tại sao quý vị nói là tháng Thất la mạt noa. Chẳng lẽ quý vị không tính tháng nhuận hay sao?

Đáp:

- Không tính.

Mọi người đều cười chê.

Các Bí-sô bạch Phật.

Phật dạy:

- Phải tính tháng nhuận.

Năm nào các Bí-sô cũng tính thêm tháng nhuận. Cư sĩ hỏi:

- Thánh giả! Nay là tháng mấy?

Đáp:

- Nay là tháng A sa trà.

Hỏi tiếp:

- Thánh giả! Mọi người đều nói là tháng Thất la mạt noa. Tại sao quý ngài lại nói tháng A sa trà. Chẳng lẽ năm nào quý ngài cũng tính thêm tháng nhuận?

Đáp:

- Đúng vậy.

Mọi người đều cười chê. Các Bí-sô đem việc này bạch Phật. Phật dạy:

- Không được năm nào cũng tính tháng nhuận. Phải đến sáu năm mới tính tháng nhuận (nguyên chú: Cứ năm đến sáu năm tăng thêm ba mươi ngày, đây là cách tính thời cổ, nay không đồng nhau).

Bấy giờ có một quốc vương quy định cứ hai năm rưởi tính một tháng nhuận, các Bí-sô không làm theo. Mọi người cùng nhau chê bai.

Phật dạy:

- Bí-sô phải tùy theo phép vua để tính tháng nhuận. Nếu quỹ đạo các hành tinh có sai biệt thì tùy theo sự sai biệt ấy mà thay đổi để sử dụng cho thích hợp. Thế nên các thầy cần phải biết phân biệt tính toán năm tháng ngày giờ để cùng sử dụng với thế gian. Không tạo các điều kiện để ngoại đạo dựa vào những lý do ấy mà tìm lỗi các thầy.

- Bạch đại đức Thế Tôn! Bí-sô nào bị trú xứ cử tội thọ học, vị ấy được thuyết giới không?

Phật dạy:

- Không được.

Tụng thứ ba.

Giới biệt bất các tịnh

Diệt bất vi yết ma

Thừa không bất trì dục

Giải tiền phương kết hậu.

Phật ở thành Thất La Phạt. Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

- Người ở trong cương giới được nói với người ngoài cương giới rằng mình thanh tịnh không?

Phật dạy:

- Không được.

- Người ở ngoài cương giới được nói với người trong cương giới rằng mình thanh tịnh không?

Phật dạy:

- Không được.

- Người ở trong cương giới được phép làm yết ma cho người ngoài cương giới không?

Phật dạy:

- Không được.

- Người ở ngoài cương giới được phép làm yết ma cho người trong cương giới không?

Phật dạy:

- Không được.

- Người mang dục đi trên hư không thành mang dục không?

Phật dạy:

- Không thành, phải lấy dục lại lần nữa.

- Nếu chưa giải cương giới cũ được kết cương giới mới không?

Phật dạy:

- Không được, phải bạch Tứ yết ma giải giới cũ, sau đó mới kiết giới mới.

Tụng thứ tư.

Bất thập giới xả giới

Thọ giới hữu Thế Tôn

Bất việt cập khả việt

Yết ma giã thân tử .

Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

- Được phép lấy cương giới không được nhập chung với cương giới khác không?

Phật dạy:

- Không được.

- Có bao nhiêu loại cương giới không được nhập chung với nhau.

Phật dạy:

- Đó là Tiểu đàn trường và chỗ nước ngay trong hiện tại (hiện đình thủy xứ) cương giới Bí-sô và cương giới Bí-sô ni. Đây đều không nhập chung lẫn nhau.

Chỗ nào trước đây đã kết cương giới, có bao nhiêu trường hợp xả?

Phật dạy:

- Có năm trường hợp:

1. Tất cả đại chúng đều hoàn tục.

2. Tất cả đại chúng chuyển căn một lúc.

3. Tất cả đại chúng quyết tâm bỏ đi.

4. Tất cả đại chúng chết hết.

5. Bỉnh bạch giới yết ma giải giới.

Được phép lấy một cây làm tiêu tướng cho hai cương giới không?

Phật dạy:

- Mỗi phần giữ một góc, được phép lấy một cây làm tiêu tướng cho ba hoặc bốn cương giới. Biết cách tính toán cho bằng nhau, đều được thành tựu.

Thế Tôn ở nước Ca Thị, du hành trong nhân gian. Đi đến một chỗ nọ, ngài mỉm cười. Thường pháp của Thế Tôn là khi ngài mỉm cười, ngay nơi miệng, phát ra năm loại hào quang xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, hoặc chiếu xuống dưới, hoặc chiếu lên trên. Hào quang chiếu xuống tận đến Đẳng Hoặc địa ngục, Hắc Thằng địa ngục, Chúng Hợp địa ngục, Hào Khiếu địa ngục, Đại Hào Khiếu địa ngục, Thiêu Nhiên địa ngục, Đại Thiêu Nhiên địa ngục, Vô Gián địa ngục, Bào Hình địa ngục, Liên Bào địa ngục, A Tra Tra địa ngục, A Kha Kha địa ngục, A Hô Lô địa ngục, Thanh Liên Hoa địa ngục, Hồng Liên Hoa địa ngục, Đại Hồng Liên Hoa địa ngục, tất cả những chỗ ấy nếu đang bị nóng bức, đều được mát mẻ. Nếu đang chịu nước lạnh lẽo thì được ấm áp. Các loài hữu tình ấy đều được an lạc, chúng đồng nói:

- Ta cùng các người đã chết chỗ cũ sinh vào chỗ khác ư?

Khi ấy Thế Tôn làm cho các loài hữu tình ấy đều sinh lòng tín ngưỡng. Ngài lại hiện tướng khác, chúng thấy tướng ngài đều tự nói:

- Chúng ta nào phải chết từ chỗ cũ sinh vào chỗ khác đâu, mà nhờ thần lực của vị đại nhân đặc biệt kia, làm cho thâm tâm chúng ta được chỗ mát mẽ.

Khi ác hữu tình ấy sinh tâm kính tín như vậy thì diệt được các thống khổ ở địa ngục, thọ được thân thắng diệu ở cõi trời người. Họ sẽ là bậc pháp khí thấy được chân lý. Hào quang chiếu lên soi thiên chúng cõi trời Tứ Thiên Vương đến Tam Thập Tam Thiên, Dạ Ma Thiên, Đổ Sử Đa Thiên, Lạc Biến Hóa Thiên, Tha Hóa Tự Tại Thiên, Phạm Chúng Thiên, Phạm Phụ Thiên, Đại Phạm Thiên, Thiểu Quang Thiên, Vô Lượng Quang Thiên, Cực Quang Tịnh Thiên, Thiểu Tịnh Thiên, Vô Lượng Tịnh Thiên, Biến Tịnh Thiên, Vô Vân Thiên, Phước Sanh Thiên, Quảng Quả Thiên, Vô Phiền Thiên, Vô Nhiệt Thiên, Thiện Hiện Thiên, Thiện Kiến Thiên, đến Tận Sắc Cứu Cánh Thiên. Ngay trong hào quang này diễn thuyết các pháp Khổ, Không, Vô thường, Vô ngã và hai bài kệ:

Ngươi nên cầu xuất ly

Siêng tu lời Phật dạy

Hàng phục quân sanh tử

Như voi xô nhà cỏ.

Ngay trong pháp luật này

Tinh tấn không phóng dật

Làm cạn biển phiền não

Sẽ thoát khỏi cảnh khổ.

Ánh hào quang sau khi chiếu khắp cả ba ngàn thế giới, quy tụ lại chỗ Phật. Nếu Thế Tôn thuyết minh việc quá khứ thì hào quang đi vào sau lưng. Nếu ngài thuyết minh việc vị lai thì hào quang đi vào ngực. Nếu ngài thuyết minh việc địa ngục thì hào quang đi vào dưới chân. Nếu ngài thuyết minh việc bàng sanh thì hào quang đi gót chân. Nếu ngài thuyết minh việc ngạ quỷ thì hào quang đi vào ngón chân. Nếu ngài thuyết minh việc người thì hào quang đi vào đầu gối. Nếu ngài thuyết minh lực Luân Vương thì hào quang đi vào bàn tay trái. Nếu ngài thuyết minh về Chuyển Luân Vương thì hào quang đi vào bàn tay phải. Nếu ngài thuyết minh về trời thì hào quang đi vào rốn. Nếu ngài thuyết minh về Thanh Văn thì hào quang đi vào miệng. Nếu ngài thuyết minh về Độc Giác thì hào quang đi vào giữa hai chân mày. Nếu ngài thuyết minh về Chánh Đẳng Giác thì hào quang đi vào đỉnh đầu. Bấy giờ hào quang xoay quanh Phật ba vòng và đi vào đỉnh đầu. Cụ thọ A Nan Đà chắp tay cung kính bạch Phật:

- Thế Tôn! Đức Như lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác an vui mỉm cười, phải có nhân duyên, liền nói kệ:

Từ miệng tỏa ra nhiều hào quang

Tràn khắp đại thiên vô số sắc

Chiếu khắp các cõi nước mười phương

Như mặt trời sáng tận hư không

Phật chỉ chúng sinh nhân tối thắng

Trừ được kiêu mạn và ưu sầu

Không duyên thưa hỏi, Phật mỉm cười

Tất có diễn thuyết pháp hy hữu

Thế Tôn xem xét thật rõ ràng

Vì người muốn nghe, giảng chính pháp

Như vua sư tử rống tiếng lớn

Xin vì chúng con quét lòng nghi

Như núi Diệu Cao trong biển lớn

Nếu không nhân duyên không lay động

Đức Phật từ bi tự tại cười

Vì người khát ngưỡng giảng nhân duyên.

Thế Tôn bảo A Nan Đà:

- Đúng như vậy! Đúng như vậy! Chẳng phải không nhân duyên mà đức Như Lai Ứng Cúng Chánh Đẳng Giác mỉm cười. Này A Nan Đà! Ngay tại chỗ đất này là nơi thời quá khứ đức Phật Ca Nhiếp Ba thuyết pháp cho chúng đệ tử Thanh văn.

Nghe lời dạy này tôn giả A Nan Đà vội vàng lấy y Uất Đa La Tăng (y mặc trên) xếp làm tư, bạch Phật rằng:

- Thế Tôn! Con đã trải tòa, ngưỡng mong Thế Tôn tri thời, có thể ngồi ở tòa này. Con mong ước đất này là chỗ thọ dụng của hai bậc chánh giác, đó là Phật Ca Nhiếp Ba và Thế Tôn hiện nay.

Phật bảo A Nan Đà:

- Lành thay! Lành thay! Ta tuy không bảo nhưng ông tự biết đúng lúc.

Thế Tôn ngồi lên tòa ấy, bảo A Nan Đà:

- Ngay tại địa phương này là chùa của Phật Ca Nhiếp Ba trú ngụ. Các thầy nên biết: Đây là chỗ kinh hành, đây là chỗ hành lang nơi cửa phòng để rửa chân, đây là chỗ tịnh trù, đây là phòng tắm.

Khi ấy, Ô Ba Ly bạch Phật:

- Thế Tôn! Như Phật đã dạy tịnh và bất tịnh địa. Như vậy thế nào gọi là tịnh, bất tịnh.

Phật dạy:

- Chánh pháp trụ thế có tịnh và bất tịnh, chánh pháp bị diệt, đều là bất tịnh.

- Bạch Thế Tôn! Thế nào là chánh pháp trụ thế, thế nào là bị diệt?

Phật dạy:

- Ô Ba Ly! Nếu còn có Bỉnh pháp yết ma, có thực hành như lời pháp. Như vậy được gọi là chánh pháp trụ thế. Nếu không còn Bỉnh pháp yết ma, không thực hành như lời pháp. Như vậy được gọi là chánh pháp bị diệt hoại.

Ô Ba Ly bạch Phật:

- Nếu bậc Vô Thượng đại sư ở ngoài giới, các Bí-sô được Bỉnh pháp yết ma không?

Phật dạy:

- Không được.

- Nếu đại sư ở trong giới những người khác được Bỉnh pháp yết ma không?

Phật dạy:

- Được!

- Được phép lấy Thế Tôn kể vào túc số tăng hay không?

Phật dạy:

- Không được! Phật bảo và Tăng bảo thể tánh sai biệt.

- Ngay nơi cương giới không thể vượt qua, được phép vượt qua không?

Phật dạy:

- Không được.

- Bạch đại dức Thế Tôn! Có bao nhiêu cương giới không thể vượt qua?

Phật dạy:

- Có năm loại cương giới: Bí-sô giới, Bí-sô ni giới, Tiểu đàn trường, Hiện đình thủy xứ, trung gian hai giới.

- Bạch đại đức! Nếu có hào sâu và sông khe suối lấy làm giới không vượt qua, làm sao được vượt qua?

Phật dạy:

- Nếu thường xuyên có cầu, vượt qua không có lỗi. Nếu cầu bị phá hoại, trong thời gian bao lâu được gọi là không mất giới?

Phật dạy:

- Vừa bằng bảy đêm. Đây căn cứ vào trường hợp có tâm lo sửa cầu. Nếu không có tâm sửa cầu, thì khi cầu hư, liền bị mất giới.

Bí-sô ngay sau khi kiết giới. Người Bỉnh pháp yết ma bỗng nhiên qua đời, chẳng biết cương giới có thành tựu không?

Phật dạy:

- Nếu biết tiêu tướng khi tác pháp yết ma đã tiến hành quá bán. Vị ấy tuy qua đời nhưng kiết giới vẫn thành tựu. Nếu chưa biết tiêu tướng, yết ma chưa tiến hành quá bán, vị ấy qua đời, không thành kiết giới. Bí-sô ni kiết giới có thành tựu hay không, căn cứ vào đây thì rõ.

Tụng thứ năm:

Địa tường đẳng bỉnh sự,

Kiết giới vô dữ dục

Đản ư nhất xứ tọa

Đắc vi tứ yết ma.

Duyên khởi tại thành Thất La Phạt.

Cụ Thọ Ô Ba Ly bạch Thế Tôn:

- Người ở trên mặt đất, cùng người ở trên mặt đất nhưng cách xa nhau, tác pháp yết ma, vậy tác pháp yết ma thành tựu không?

Phật dạy:

- Không thành, gởi dục thì thành tựu.

- Đại đức! Người ở dưới đất và người trên đầu tường cùng tác pháp yết ma, vậy tác pháp thành tựu không?

Phật dạy:

- Không thành.

- Đại đức! Người ở dưới đất và người ở trên cây cùng tác pháp yết ma, vậy tác pháp thành tựu không?

Phật dạy:

- Không thành!

- Bạch Đại đức! Người ở dưới đất cùng người ở trên không tác pháp yết ma. Vậy tác pháp thành tựu không?

Phật dạy:

- Không thành. Nên biết rằng lấy trên cây, trên tường không trung làm đầu đề đều có bốn trường hợp như vậy.

Như Thế Tôn dạy, có 101 pháp yết ma. Có bao nhiêu pháp cho phép gởi dục, có bao nhiêu pháp không cho phép gởi dục?

Phật dạy:

- Chỉ trừ kết cương giới, ngoài ra đều cho phép được gởi dục.

- Đại đức! Nếu sử dụng thần biến, huyễn thuật tạo ra tiêu tướng, thành tiêu tướng không?

Phật dạy:

- Không được! Thần lực huyễn thuật đều không thực có.

- Nếu lấy mặt trời, mặt trăng, tinh tú làm tiêu tướng, thành tiêu tướng không?

Phật dạy:

- Không được! Vì mặt trời mặt trăng, tinh tú không ở một chỗ.

- Nếu lấy sóng nước làm tiêu tướng, thành tiêu tướng không?

Phật dạy:

- Không thành! Vì sóng nước luôn luôn thay đổi.

- Nếu Bí-sô đi trên không, nhận dục thanh tịnh của người khác gởi. Đây được gọi là gởi dục thanh tịnh không?

Phật dạy:

- Không thành! Phải lấy dục lại lần nữa.

- Nếu có một Bí-sô tác pháp yết ma tại bốn trú xứ, cùng được thành tựu không?

Phật dạy:

- Nếu tại bốn giới ấy đều có bốn người và sự hiện tiền (nhân sự hiện tiền). Mỗi chỗ bố trí ba người. Khi ấy người Bỉnh pháp hoặc dùng ghế, giường, phản hoặc chiếu đặt trên bốn giới mà Bỉnh pháp yết ma. Vì người Bỉnh pháp thêm những người kia thành bốn, đều thành tác pháp. Như vậy, ngay tại bốn giới có biệt sự phát sinh, được phép làm bảy yết ma là:

1- Khu tẫn yết ma.

2- Linh bố yết ma.

3- Chiết phục yết ma.

4- Cầu tạ yết ma.

5- Bất kiến tội yết ma.

6- Bất như pháp hối yết ma.

7- Bất xã ác kiến yết ma.

Khi tiến hành các pháp yết ma này, người Bỉnh pháp ở vị trí của góc bốn cương giới tiếp cận nhau. Dùng ghế, giường phản, chiếu, đệm đặt trên vị trí ấy để ngồi. Bỉnh pháp đều thành tựu.

Tụng thứ sáu.

Đại giới lưỡng dịch bán

Hạ thủy thượng sơn điên

Dị kiến minh tướng quá

Ngũ chúng thọ thất nhật.

Cụ thọ Ô Ba Ly bạch Thế Tôn:

- Như Thế Tôn dạy phải kết đại giới vậy cho phép (mỗi chiều) đại giới rộng bằng bao nhiêu?

Phật dạy:

- Đại giới, mỗi chiều rộng hai du thiện na rưỡi, có thể kết đại giới. (Nguyên chú du thiện na chừng ba mươi dặm, đây là một trạm ngựa (dịch). Nói do tuần là sai, muốn cho dễ hiểu nên nói là trạm ngựa).

- Nếu khoảng cách lớn hơn hai du thiện na rưởi thì còn trong phạm vi của đại giới không?

Phật dạy:

- Khoảng cách lớn hơn hai du thiện na rưởi không còn là đại giới không?

Phật dạy:

- Khoảng cách lớn hơn hai du thiện na rưởi không còn là đại giới.

- Hướng về phía dưới vừa bằng bao nhiêu thì được gọi là đại giới?

Phật dạy:

- Đến ngay chỗ có nước được gọi là phạm vi đại giới.

- Ngoài phạm vi hai du thiện na rưởi mới đến chỗ nước, khoảng cách thừa ra đó được gọi là đại giới không?

Phật dạy:

- Không phải.

- Lên cao bao nhiêu là phạm vi đại giới?

Phật dạy:

- Cao bằng ngọn cây hoặc bằng đầu tường, được gọi là thuộc phạm vi đại giới.

- Đại đức! Từ hai du thiện na rưởi đến ngọn cây, khoảng thừa ra đó, được gọi là giới không?

Phật dạy:

- Không phải.

- Ngược lên đỉnh núi, đến đâu được gọi là trong phạm vi của giới?

Phật dạy:

- Đến chỗ có nước (cắt ngang), ngoài phạm vi hai trạm rưởi, vừa đến chỗ ranh nước, khoảng cách này được gọi là giới không?

Phật dạy:

- Không phải.

- Nếu trong hạ (an cư) có tăng già phá hoại. Bí-sô nào từ thân hữu như pháp gia nhập thân hữu phi pháp, như vậy vị ấy phá hạ hay không phá hạ?

Phật dạy:

- Bí-sô như vậy, thích thú ác kiến, gia nhập bạn bè ác, đến khi minh tướng xuất hiện, thành phá hạ. Nếu không thích thú với dị kiến đến chỗ bạn bè ác. Tuy minh tướng đã xuất hiện nhưng không gọi phá hạ.

Như Thế Tôn dạy:

- An cư trong hạ, có duyên sự phải ra ngoài, được cho phép đi trong bảy ngày, vậy người nào được phép đi?

Phật dạy:

- Có năm chúng được phép: Bí-sô, Bí-sô ni, Chánh học nữ, Cầu tịch, cầu tịch nữ.

- Người này được thọ xuất giới ở đâu?

Phật dạy:

- Vị này có thể ngay trong cương giới, đối thủ với một Bí-sô, chắp tay đứng nghiêm trang, thưa như thế này: Cụ thọ nhớ cho, tôi Bí-sô.... ở tại trú xứ này thọ ba tháng tiền (hay hậu) an cư. Tôi, Bí-sô tên... mổ giáp... vì tăng già sự xin pháp thủ trì ra ngoài đại giới bảy ngày. Nếu không nạn duyên thì tôi trở lại trú xứ này. Hạ này tôi an cư ở đây. Thưa như vậy ba lần, hoặc có những duyên sự cần đi một ngày... cho đến sáu ngày đều căn cứ vào phép bảy ngày để thọ, đầy đủ như chỗ khác.

Tụng thứ bảy.

Ngũ chúng tọa an cư

Thân đẳng thỉnh nhật khứ

Ư kinh hữu nghi vấn

Cầu giải giã ưng hành.

Cụ thọ Ô Ba Ly thưa Thế Tôn:

- Như Thế Tôn dạy phải an cư mùa hạ, không biết những ai phải an cư?

Phật dạy:

- Năm chúng đều an cư. Ấy là: Bí-sô, Bí-sô ni, Chánh học nữ, Cầu tịch, Cầu tịch nữ. Tại chỗ khuất, đối trước một Bí-sô, ngồi xổm bạch rằng: "Cụ thọ nhớ cho, hôm nay ngày mười sáu tháng năm, tăng già an cư mùa hạ. Tôi, Bí-sô tên... cũng vào ngày mười sáu tháng năm tiền an cư mùa hạ, bằng tháng trong đại giới của trú xứ này. Trong thời gian này lấy vị... làm thí chủ, vị... làm người doanh sự, vị... làm người xem bịnh. Ngay tại trú xứ này nếu có sụp đổ hư dột, sẽ sửa chữa lại. Ngay trong hạ này, tôi an cư tại đây, lần thứ hai lần thứ ba cũng bạch như vậy. Hoặc tiền hay hậu an cư tùy ý nên làm như vậy. Phải biết rằng ni đối với ni căn cứ Bí-sô mà làm. Cầu tịch phải đối với Bí-sô mà làm, Chánh học nữ, Cầu tịch nữ đối với Bí-sô ni mà làm."

Như Thế Tôn dạy:

- Khi Bí-sô tọa an cư, nếu có duyên sự do Ô Ba Sách Ca (Phật tử nam) mời thỉnh, được phép đi trong bảy ngày, nếu có duyên sự do ngoại đạo hay thân tộc mời thỉnh được phép đi không?

Phật dạy:

- Được phép.

- Đối với Tam tạng có việc nghi ngờ cần phải thỉnh vấn, được phép đi không?

Phật dạy:

- Được phép đi.

Bí-sô nào chưa đắc cầu đắc, chưa giải cầu giải, chưa chứng cầu chứng và có tâm nghi ngờ, cần phải đi để giải quyết. Vì, những việc như vậy, được phép thủ trì đi trong bảy ngày không?

Phật dạy:

- Được phép. Nếu đi một hai ngày... đều căn cứ đây mà thi hành.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THẾ HỮU BỘ

TỲ NẠI DA