Bồ Tát Và Tánh Không Trong Kinh Tạng Pali Và Đại Thừa

SÁCH THAM KHẢO

I. NGUỒN CHÍNH

- A Commentary on the Twelve Gate Treatise, Shih-erh-men-lun-su, Chi-Tsang, (T 1825).

- A Treasury of Mahāyāna Sūtras – Selections from the Mahāratnakūṭa Sūtra, ed. by G.C.C. Chang, Tr. from the Chinese by the Buddhist Association of the United Sates, Pennsylvania and London, 1983.

- Aṣṭasāhasrikā-prajñāpāramitā-sūtra or The Eight Thousand Verse Prajñā Sūtra (八 千 頌 般 若 波 羅 密 經) extant in the following three translations:

1) Hsiao-pi’n-pan-jo-po-lo-mi-ching (小 品 般 若 波 羅 密 經) translated by Kumārajīva from Aṣṭasāhasrikā-prajñāpāramitā-sūtra (8000 Verse prajñā sūtra) in 408; Taisho. 8. (No. 227); Taisho. 8. (No. 227);

2) Mo-ho-pan-jo-po-lo-mi-ching (大 品 般 若 經) (The Large Prajñā Text) or (般 若 波 羅 密 經) translated by Kumārajīva from (27 fascs.) translated by Kumārajīva from the Pañcaviṁśatisāhasrikā - prajñāpāramitā - sūtra. Taisho.8, (No. 223) in the year of 409 simultaneously with 大 智 度 論.

3) Pañcaviṁśatisāhasrikā - prajñāpāramitā - sūtra (The Twenty-five thousand Verse Prajñā text, 二 萬 五 千 頌 般 若 波 羅 密 經).

- Aṅguttara Nikāya, ed. R. Morris & E. Hardy, 5 vols., London: PTS, 1885-1900; ed. Mrs. Rhys Davids, tr. by F.L. Woodward, The Book of the Gradual Sayings, London: PTS, rpt. 1955-1970.

- Apadāna, ed. by Marry E. Lilley, London, 1925.

- Aṣṭasāhasrikāprajñapāramitā, ed. R. Mitra, Calcutta, 1888.

- 般 若 波 羅 密 多 心 經, 佛 學 業 書, 台 鸞, 一 九 九 八, tr. into Chinese from Sanskrit by Hsuan Tsang, tr. into English by Upasaka Lu Kuan-yu, The Heart Sūtra (The Prajñā-pāramitā Hṛdaya Sūtra),Taiwan: Buddhist Culture Service, 1994.

- 菩 薩 瓔 珞 本 業 經 or the Sūtra on the Original Action of the Garland of the Boddhisattva (2 fasc.) translated by Buddhasmṛti (Chu-fo-nien) in 376-378.

- Bodhisattva Vows, Isitituto Lama Tzong Khapa, Education Departement, The Presevation of the Mahāyāna Tradition International Office, September 1997.

- Bodhicaryāvātāra (Ācārya Śāntideva), Tr. by Stephen Batchlor, A Guide to the Bodhisattva‘s Way of Life, New Delhi, 1998.

- Bodhisattvabhūmiḥ, ed. by N. Dutt, Vol. II, K.P. Jayaswal Research Institute, Patna 1978.

- Bodhisattvabhūmi, Skt. Ed. Wogihara, 1971, Eng. tr. (of part 1:4 Tattvārthapaṭalam), Willis, 1979.

- Buddhavaṁsa, ed. by R.Morris, II, London, 1882.

- Chung-kuan-lun-su (A Commentary on the Middle Treatise), Chi-Tsang, T 1842.

- Dīgha Nikāya, 3 vols, ed. T.W. Rhys Davids & J.E. Carpenter, London: PTS, 1890-1911; Tr. T.W. & C.A.F. Rhys Davids, The Dialogue of the Buddha, 3 vols, Motilal, 2000.

- Dhammapada (Pāli text and Translation), tr. Ven. Nārada Maha Thera, Maha Bodhi Information and Publications Division, Maha Bodhi Society of India, Isipatana Deer Park, Sarnath Centre, 2000.

- 妙 法 蓮 華 經, 佛 教 經 典 會, 佛 教 慈 慧服務中 心，香港，一九九四 , Tr. by Burton Watson, The Lotus Sutra, Colombia University Press, New York, 1993.

- Divyāvadāna, ed. E.B. Cowell & R.A. Neil, Cambridge, 1886.

- Existence and Enlightenment in the Laṅkāvatāra-sūtra (A Study in the Ontology and Epistemology of the Yogācāra School of Mahāyāna Buddhism), Florin Giripescu Sutton, Sri Satguru publications, Delhi-7, 1992.

- Kathāvatthu, I-II, ed. A.C. Taylor, London: PTS, 1894-95.

- 金 剛 般 若 波 羅 密 經, 佛學業書台鸞一九九 八, tr. into Chinese from Sanskrit by Kumarajiva , tr. into English by Upasaka Lu Kuan-yu,The Diamond Sūtra (The Vajracchedikā Prajñā-pāramitā Sūtra),Taiwan: Buddhist Culture Service, 1994.

- Laṇkāvatāra-sūtra, ed. by B. Nanjio, Kyoto, 1923.

- Lalitavistara, ed. P.L.Vaidya, BST, I, 1958.

- Lankāvatāra-sūtra, ed. B. Nanjio, tr. D.T. Suzuki, Kyoto, 1956.

- Mādhyamika Kārikās of Nāgārjuna, ed. by L. de la V. Poussin, (Bib. Budd. Iv).

- Mūlamadhyamakakarika of Nāgārjuna, Skt. ed., tr. David J. Kalupahana, The Philosophy of the Middle Way, Delhi, 1996.

- Mūlamādhyamika-kārikā of Nagārjuna, David J. Kalupahana, Delhi: Motilal Banarsidass, 1996.

- Mādhyamikavṛtti, ed. L. de la Vallee Poussin, Bibliotheca Buddhica, Vol. IV, 1902-13.

- Madhyānta-vibhaṅga, Tr. Th. Stcherbatsky, Leningrad, 1937.

- Mahāprajñā-Pāramitā Sūtra, Skt. ed., tr. Edward Conze, The Large Sūtra on Perfect Wisdom, Delhi: Motilal Banarsidass, rpt. 1990.

- Mahāvastu, I-III, ed. E. Senart, Paris, 1882-97.

- Mahāyāna Sūtrālaṅkāra of Asaṅga (A Study in Vijñānavāda Buddhism), Yajneshwar S. Shastri, Sri Satguru publications, Delhi-7, 1989.

- Mahāyāna Sūtrālaṇkāra, edité et traduit par S. Lévi, Pari, 1907, 1911.

- Majjhima Nikāya, 4 Vols, ed. V. Trenckner, R. Chalmers & Mrs. Rhys Davids, London: PTS 1888-1925; ed. Mrs. Rhys Davids, tr. by F.L. Woodward, The Middle Length Sayings, 3 vols. 1995-1994 & 1993, London: PTS.

- Milindapañha, ed. V. Trenckner, London: PTS, 1962.

- Nāgārjuna’s Philosophy as presented in the Mahā-prajñāpāramitā Śāstra, by K. Venkata Ramanan, Bharatiya Vidya Prakashan, Varanasi 1, 1971.

- Nāgārjuna’s Twelve Gate Treatise, viii, Boston: D. Reidel Publishing Company, 1982.

- 佛 學 業 書, (Bilingual Buddhist Series), Buddhist Culture Service, 台 鸞, 一 九 九 八.

- Prajñāpāramitāpiṇḍārtha, I-II, ed. G. Tucci (Minor Sanskrit Texts on the Prajñāpāramitā), Journal of Royal Asiatic Society, 1947.

- Ratana Sutta (Great Book of Protections), with translation by Lionel Lokuliyana, published by Ven. Weragoda Sarada Maha Thero, Singapore, Singapore Meditation Centre, 1993.

- Saṁyutta Nikāya, ed. M. L. Feen & Mrs. Rhys Davids, 5 vols., London: PTS: 1884-1898; ed. Mrs. Rhys Davids, tr. by F.L. Woodward, The Book of the Kindred Sayings, London: PTS, rpt. 1950-1956.

- Selected Sayings from the Perfection of Wisdom, Edward Conze, Boulder, 1978.

- Sūtra of the Past Vows of Earth Bodhisattva, The Collected Lectures of Tripitaka Master Hsuan Hua, tr. Bhiksu Heng Ching, Buddhist Text Translation Society, The Institute for Advanced Studies of World Religious, NY, 1974.

- Sutta Nipata, V. Fausboll, London: PTS, reprint Delhi: Motilal Banarsidass, 1992; Tr. K. R. Norman, The Group of the Discourses,London: PTS: 1984.

- Śikṣāsamuccaya, Śāntvideva, Skt. ed., Vaidya 1961, Eng. tr. C. Bendall & W.H.D. Rouse, 1922.

- Ta-chih-tu-lun (大智度論 , 100 fasc.s), translated by Kumārajīva from the Mahāprajñāpāramitopadeśa-śāstra ascribed to Nāgārjuna. Taisho, 25, (No. 1509). The treatise was Nāgārjuna’s commentary on the Pañcaviṁśatisāhasrikā- prajñāpāramitā-sūtra (the 25,000 Śloka Text), and Kumārajīva produced both the text and this treatise in 409.

- The Bodhisattvapiṭaka (Its Doctrines, Practices and their Position in Mahāyāna Literature), Ulrich Pagel, The Institude of Buddhist Studies, Tring, U.K., 1995.

- The Complete Enlightenment, Trong. & Com. By Cha’n Master Sheng-yen, London, 1999.

- The Diamond that cust through Illusion, Thich Nhat Hanh, California: Parallel Press: 1991.

- The Geneology of The Buddhas, Translation of the Buddhavaṁsa, M.S. Bhat, M.V. Talim, Bombay, 1969.

- The Itivuttaka, ed. E. Windish; London: PTS, 1889, Tr. F.L.Woodward; Ivivuttaka: As It Was Said, London: Oxford University Press, 1948.

- The Jātaka, ed. V. Fausboll, London: PTS, 1962; ed. E. B. Cowell, tr. by Robert Chalmers, Stories of the Buddha’s Former Births, 6 Vol., Low Price Publications, Delhi 52, rpt. 1993.

- The Mahā-prajñā-pāramitā-śāstra of Nāgārjuna (tr. Kumārajīva), T. 1509, Vol.25

- The Meaning of the Twofold Truth, Erh-ti-i, Chi-tsang, T 1854.

- The Prajnāpāramitā Literature, Edward Conze, Tokyo, 1978.

- The Sata-sāhasrikā Prajñā Pāramitā, ed. P. Ghose, Calcutta, 1902-13

- Thera-gāthā, ed. H. Bendall, Journal of Royal Asiatic Society, 1883.

- Theri-gātha, ed. R. Pischel, London: PTS, 1883.

- Vigrahavyāvartanī of Nāgārjuna, Skt. ed., tr. Kamaleswar Bhattacharya et al., The Dialectical methhod of Nāgārjuna, Delhi, 1990.

- Vinaya-piṭaka, ed. H. Oldenberg, vol. I, London, 1879.

- Visuddhimagga, ed. Henry Clarke Warren and Dharmānanda, Delhi: Motilal Banarsidass, 1989; tr. Bhikku Ñānamoli, The Path Of Purification, Bhadantācariya Buddhaghoṣa, Ch. XX, Singapore Buddhist Meditation Centre, Singapore, reprint by The Corporate Body of the Buddhist Educational Foundational, Taiwan.

II. NGUỒN PHỤ

- Albert Einstein, Ideas and Opinions, Rupa & Co., London, 1973.

- Alfonso Verdu, Early Buddhist Philosophy, Delhi: Motilal Banarsidass, 1995.

- Bapat, P.V., 2500 Years of Buddhism, Ministry of Information and Broadcasting Government of India, 1919.

- Bapat, P.V., Vimuttimagga and Visuddhimagga, Poona, 1937.

- Beatrice Lane Suzuki, Mahayana Buddhism, London, Fourth edition 1980.

- Bhandarkar, R.G., Sects, (Vaiṣṅnavism, Śaivism and Minor Religious Systems), Strassburg, 1913.

- Bimal Krishna Matilal, Epistemology, Logic, and Grammar in Indian Philosophical Literature, Paris: Mouton, 1971.

- Bimala Chum Law, A History of Pāli Literaturere, Vol. I, Indological Book House, 1983.

- Buddhadasa P. Kirthisinghe ed., Buddhism and Science, Delhi: Motilal Banarsidass, 1996.

- C. Egerton, Buddhism and Science, Sārnātha, 1959.

- Charles Elliot, Buddhism and Hinduism, Vol. II, London, 1968.

- Chatterjee, S., and Datta, D.M., An Introduction to Indian Philosophy, Calcutta, 1954.

- Choong Mun-Keat, The Notion of Emptiness in Early Buddhism,Delhi: Motilal Banarsidass, 2000.

- Chopra, N., Contribution of Buddhism to World Civilization and Culture, Delhi: S. Chand & Co. 1983.

- Daisetz Teitaro Suzuki, Outlines of Mahayana Buddhism, New York, sixth reprint: 1977.

- Daisetz Teitaro Suzuki, Studies in the Lankavatara Sutra (One of the most important Texts of Mahāyāna Buddhism in which almost all its principal Tenets are presented, including the teaching of Zen), Delhi: Motilal Banarsidass, 2000.

- Damien Koewn, The Nature of Buddhist Ethics, London: The Machillan Press, 1992.

- Dasgupta, S. N., A History of Indian Philosophy, Vol. I, Cambridge, 1963.

- Davids, T. W. Rhys, Buddhist India, Delhi: Motilal Banarsidass, rpt.1993.

- Davids, T.W. Rhys, The History and Literature of Buddhism, Susil Gupta Ltd, Calcutta, 1952.

- Dutt, N., Aspects of Mahayana Buddhism and Its Relation to Hinayana, London: Luzac & Co: 1930.

- Dutt, N., Mahayana Buddhism, Delhi, 1978.

- Ed. Donald S. Lopez, Jr., and Steven C. Rockefeller, The Christ and the Boddhisattva, Sri Satguru Publications, Delhi-7, 1992.

- Edmunds, A.J., Gospels (Buddhist and Christian Gospels), Tokyo, 1905.

- Edward Conze ed., Buddhist Scripture, England, 1959.

- Edward Conze, A short History of Buddhism, George Allen & Unwin LTD, London, 1980.

- Edward Conze, Buddhism: Its Essence and Development, Delhi, 1994.

- Edward Conze, Text, Sources, and Bibliography of the Prajñā-pāramitā-hṛdaya, Journal of Royal Asiatic Society, 1948.

- Edward Conze, Thirty Years of Buddhist Studies, Bruno Cassier (Publisher) LTD, Oxford, London, 1967.

- Edward J. Kormondy, Concept of Ecology, Prenticehall of India, Private Limited, New Delhi: 110001, 1991.

- Ehrlich, Paul R. and Ehrlich, Anna H., Population Resources Environmental, San Francisco: Freeman, 1972.

- Fernando Tola Carmen Dragonetti, On Voidness (A Study of Buddhist Nihilism), Delhi: Motilal Banarsidass, 1995.

- Fritjof Capra, The Turning Point, London: Flamingo, 9th rpt. 1982.

- Fukui, Bunyū: A Historical Study on the Prajñā Heart Sūtra, Tokyo: Shunjūsha, 1987.

- G. Sutton, Existence and Enlightenment in the Lankavatara Sutra, New York, 1991.

- Gandhi, M.K., In Search of the Suprems, vol. I, Navajivan publishing House, Ahmedabad, 1962.

- Gandhi, M.K., Prayer, Navajivan publishing House, Ahmedabad.

- Garbe, R., Christentum, (Indien und das Christenthum), Tubingen, 1914.

- Garma C.C. Chang, Buddhist Teaching of Totality, Great Britain: The Pennsylvania State University, 1972.

- Gunapala Dharmasiri, Fundamentals of Buddhist Ethics, The Buddhist Research Society, Singapore, 1986.

- Hajime Nakamura, Indian Buddhism, A Bibliographical Survey, Delhi: MLBD, rpt. 1983.

- Har Dayal, The Bodhisattva Doctrine in Buddhist Sanskrit Literature, Delhi: Motilal Banarsidass, rpt. 1999.

- Hardy, R. S., A Manual of Buddhism, Varanasi, 1967.

- Henepola Gunaratana, The Path of Serenity and Insight, Delhi: Motilal Banarasidass, 1985.

- Hsueh Li Cheng, Empty Logic, Delhi: Motilal Banarsidass, 1991.

- Huntington, C.W. with Geshe Namgyal Wangchen, The Emptiness of Emptiness, Delhi: Motilal Banarsidass, 1992.

- Huntington, C.W., An Introduction to Early Indian Mādhyamika, London, 1957.

- I-Ching, ‘Śūnyatā and Paradigm-Shift: Dialogue between Buddhism and Science’ included in Śramaṅa Vidyā Studies in Buddhism, Prof. Jagannath Upadhyaya Commemoration Volume I, Sarnath, Varanasi, India: Central Institute of Higher Tibetan Studies, 1987, pp. 81-100.

- Isaline, B. Horner, The Early Buddhist Theory of Man Perfected: A Study of the Arahanta, London: Williams & Northgate Ltd., 1979.

- Jayatillaka, K.N., Early Buddhist Theory of Knowledge, Delhi: Motilal Banarsidass, 1963.

- Junjiro Takakusu, The Essentials of Buddhist Philosophy, Honolulu, 1947.

- K’uei-chi (632-682), Suttle Complement on the Mahāprajñāpāramitā-hṛdaya-sūtra, Taisho. 33 (No. 1710).

- Kanai Lal Hazra, The Rise and Decline of Buddhism in India, Munshiram, M.Publishers, 1995.

- Karunaratane, W.S., The Theory of Causality, Colombo, 1978.

- Karunaratne, W.S., Buddhism: its Religion and Philosophy, Buddhist Research Society, Singapore, 1988.

- Kern, H., Manual of Indian Buddhism, published in Karl J. Trubner’s Classical Research Series-Strassburg 1898, ed. C.Mani, Bharti Ya Kala Prakashah, Delhi, rpt. 1992.

- Kimura Taiken, Japanese ed., tr. by T. Quang Do, Dai thua Phat giao Tu tuong luan, Sai gon, 1969.

- Kimura Taiken, Japanese ed., tr. by T. Quang Do, Tieu thua Phat giao Tu tuong luan, tap II, Sai gon, 1979.

- Kogen Mizuno with a foreword by J.W. de Jong, Essentials of Buddhism, Tokyo, 1996.

- Kogen Mizuno, Basic Buddhist Concepts, tr. Charles S. Terry and Richard L. Gage, Tokyo, 4th rpt. 1994.

- Krishnamurti, J., Education and the Signification of Life, Krishnamurti Foundation India, 1994.

- L. A. de Silva, The Four Essential Doctrines of Buddhism, Colombo, 1948.

- La Vallee Poussin, L. de, Bodhisattva. Encyclopedia of religion and ethics 2: 739-753, 1916.

- Leslie S. Kawamura ed. & introduced, The Boddhisattva Doctrine in Buddhism, Sri Satguru Publications, Delhi-7, 1997.

- M. Mc. Govern, An Introduction to Mahayana Buddhism, London, 1922.

- Marion L. Matics (Tr.), Entering the Path of Enlightenment, London, George Allen and Unwin, 1970.

- Masao Abe, Buddhism and Interfaith Dialogue, Ed. Steven Heine, Hong Kong, 1995.

- McMrindle, J.M., India (Ancient India), London, 1877.

- Minh Chi - Ha Thuc Minh, Dai Cuong Triet Hoc Dong Phuong, Truong Dai hoc Tong Hop, TPHCM, 1993.

- Mittal, K. K., Vijñavada (Yogacara) and its Tradition, Delhi, 1993.

- Mittal, K.K., Sunyavada, Delhi, 1993.

- Murti, T.R.V., The Central Philosophy of Buddhism: A Study of the Mādhyamika System, Delhi: Harper Collins, 1998.

- Musashi Tachikawa, An introduction to the philosophy of Nāgārjuna, Delhi, 1997.

- Myers, P.V.N., General History, Boston, 1919.

- Nakamura, H., Indian Buddhism, Delhi: Motial Banarsidass, rpt. 1996.

- Nalinaksha Dutt, Buddhist Sects in India, Motilal Banarsidass, 2ndrpt. 1978.

- Nathan Katz, Buddhist Images of Human Perfect, Motilal Banarsidass, 1982.

- Obermiller, E., A Study of the Twenty Aspects of Śūnyatā, Idian Historical Quarterly, Vol. IX, 1933.

- Pande, Govind Chandra, Studies in the Origins of Buddhism, Delhi: Motilal Banarsidas, 1995.

- Paul Williams, Mahāyāna Buddhism-The Doctrinal Foundation, New York, 4th rpt. 1998.

- Paul Williams, Studies on the philosophy of the Bodhicaryavatara: Altruism and Reality, Delhi: Motilal Banarsidas, 2000.

- Peter Harvey, An Introdution to Buddhism, Delhi: Munshiram Manoharlal, 1990.

- Prabhu, R.K. and Rao, U.R., The Mind of Mahatma Gandhi, Navajivan publishing House, Ahmedabad, 1969.

- Radhakrishnan, Indian Philosophy, 2 Vols., Delhi, 1993.

- Rahula, S. Walpola, What the Buddha taught, Buddhist Cultural Centre, Srilanka, 1996.

- Ramanan, V., Nagarjuna’s philosophy, Delhi, 1978.

- Richard F. Gombrich, How Buddhism Began, Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd. 1997.

- Richard, G., Sunyata: Objective referent or via negative? Religious studies 14 (2): 251-260, 1978.

- Rogers, R.A., A Short History of Ethics, London, 1962.

- S Rinpoche, C. Mani ed. with Introduction by T.R.V. Murti, Mādhyamika Dialectic and the Philosophy of Nāgārjuna, (The Dalai Lama Tibetan Indology Studies vol. I), Sarnath, 1977.

- Sangharakshita, The Eternal Legacy, Tharpa Publications, London, 1985.

- Sharma, T. R., An Introduction to Buddhist Philosophy, Delhi: Eastern Book Linkers, 1994.

- Shohei Ichimua, Buddhist Critical Spirituality: Prajñā and Śūnyatā,Delhi: Motilal Banarsidass, 2001.

- Sir Charles Eliot, Hinduism and Buddhism, Routledge & Kegan Paul LTD, London, rpt.1971.

- Sorensen, S., An Index to the Names in the Mahābhārata, London, 1904.

- Sorokin, Pitirim A., Social and Cultural Dynamics, 4 vols., New York: American Book Company, 1937-41.

- Stcherbatsky, Madhyānta-vibhāga, Discrimination between Middle and Extremes, Calcata, 1971.

- Streng, F., Emptiness: A Study in Religious Meaning, Nashville, 1967.

- Sue Hamilton, Early Buddhism: A New Approach, The I of the Beholder, Great Britain: 2000.

- Suzuki, D.T., Mahayana Buddhism, London, 1956.

- Suzuki, D.T., Outlines of Mahayana Buddhism, New York, 1977.

- Suzuki, D.T., Studies in The Laṇkāvatāra Sutra, Routledge & Kegan Pual LTD., London, rpt. 1975.

- Thomas, E.J., Buddhism, London, 1934.

- Toynbee, A. Daisaku Ikeda, Man Himself Must Choose, Koddansha. I. Ltd., Tokyo & Usa, 1976.

- Trevor Ling, Buddha, Marx and God, The Macmillan Press LTD, London: 1979.

- Ty kheo Thich Minh Chau (tr.), Chuyen Tien Than Duc Phat, Vien Nghien Cuu Phat Hoc Viet Nam, 1991.

- Vaidya, P.L., Dasānvhikasūtra Buddhist Sanskrit Texts No.7, Darbhanga, Mithila Institute of Post-graduate Studies & Research in Sanskrit Learning, 1967.

- Ven. Dr. K. Sri Dhammananda, Buddhism as a Religion, Malaysia, 2000.

- Ven. K. Sri Dhammananda, What Buddhists Believe, Malaysia, 1999.

- Ven. Narada Maha Thero, Vision of the Buddha, Singapore, Singapore Buddhist Meditation Centre.

- Ven. Narada Mahathera, The Buddha, in ‘Gems of Buddhist Wisdom’, The Corporate Body of the Buddha Educational Foundation, Taiwan, 1996.

- Ven. Sumangala Thera, Buddhism in Analysis, Colombo, 1979.

- Venkatramanan K., Nāgārjuna’s Philosophy, Delhi, 1978.

- Walpola Rahula, Zen and The Taming of The Bull, London, 1978.

- Wang Chi Buu, A Scientist’s Report on Study of Buddhist Scripture, Corporate Body of the Buddha Education Foundation, Taipei, Taiwan, R.O.C.

- Warder, A.K., Indian Buddhism, Delhi: Motilal Banarsidass, rpt. 1997.

- Warren, H.C., Buddhism in Translation, Cambridge, 1922.

- Watanabe, H.B., Philosophy and its Development in the Nikāyas and Abhidhamma, Delhi, 1996.

- William James, The Varieties of Religious Experience, Longmans, Green and Co., 1941.

III. TỰ ĐIỂN, BÁCH KHOA VÀ BÁO CHÍ

- A Dictionary of Chinese Buddhist Terms (中 英 佛 學 辭 典), with Sanskrit and English Equivalents, Compiled by William Edward Soothill and Lewis Hodous, Taiwan, 1994.

- A Sanskrit English Dictionary, Etymologically and Philologically Arranged with Special reference to Cognate Indo-European Languages, 14th rpt., Delhi: Motilal Banarsidass, 1997.

- Dictionary of Buddhist Hybrid Sanskrit, Edgerton Franklin, New Haven: Yale University Press, 1953.

- Dictionary of Pāli Proper Names, G. P. Malalasekera, 2 vols, London: Pāli Text Society, vol. II, 1960.

- Encyclopaedia of Buddhism, ed. G.P. Malalasekera, Government of Ceylon, Colombo, 1971.

- Journal of Dharma, Dharma Research Association, Bangalore, 1997.

- Journal of the Royal Asiatic Society, London, 1906.

- Manual of Buddhist Terms and Doctrines, Nyanatiloka, The Corporate Body of the Buddha Educational Foundation, Taiwan, 1970.

- Oxford Advanced Learner’s Dictionary, A.P. Cowie (ed.), Oxford University Press, Great Britan, 4th rpt. 1991.

- Pāli-English Dictionary by T.W. Rhys Davids and William Stede, Motilal Banarsidass Publishes, Pvt, Ltd. Delhi, 1993.

- The Encyclopaedia of Religion, Mircea Eliade, Vol. II, Collier Macmillan Publishers, London, 1987.

- The Journal ‘The Maha Bodhi’, vol. 80 –Oct. & Nov., Delhi, 1972.

- Tu Dien Phat Hoc Han Viet, (Dictionary of Vietnamese-Chinese Buddhist Terms) Phan vien phat hoc xuat ban, Viet Nam: Ha Noi, 1992.

- Tuyển Tập Tự điển Từ ngữ Phật học Thường Dùng, Minh Thông, 1-2002 trong Website: buddhismtoday.com

*

Tỳ kheo ni Thích nữ Giới Hương sanh năm 1963 tại Bình-tuy. Xuất gia năm 15 tuổi. Năm 2003, Sư cô đã tốt nghiệp Tiến-sĩ Phật học tại Trường Đại-học Delhi, Ấn-độ. Tại Việt Nam, Sư cô là trụ trì Tịnh thất Pháp Quang, Vĩnh Lộc A, Bình Chánh, Sài Gòn; Uỷ viên Ban Phật giáo Thế Giới và Ban Phiên Dịch Kinh Điển Đại Thừa của Viện Nghiên Cứu Phật Học VN; và Cộng tác viên của Nguyệt san Giác Ngộ. Hiện nay (2009), Sư cô là Trụ trì chùa Phước Hậu, Milwaukee, Hoa Kỳ ( http://www.phuochau.com ).

Sư cô là tác giả của các sách:

- Boddhisattva and Sunyata in the Early and Developed Buddhist Traditions, Delhi-7: Eastern Book Linkers, 1st print 2004 & 2nd reprint 2005.

- Bồ-tát và Tánh Không trong Kinh điển Pali và Đại thừa, Delhi-7: Tủ sách Bảo Anh Lạc, 2005.

- Ban Mai Xứ Ấn (3 tập), Delhi-7: Tủ sách Bảo Anh Lạc, 2005.

- Xá Lợi của Đức Phật, Tham Weng Yew, Thích Nữ Giới Hương chuyển ngữ, Delhi-7: Tủ sách Bảo Anh Lạc, 2005.

HẾT

The Middle Treatise, T 1564 in Vol. 30, tr. By Kumarajiva in 409 A.D., XXIV: 14; Nagarjuna’s Twelve Gate Treatise, viii, Boston: D. Reidel Publishing Company, 1982.

Edward Conze, Thirty years of Buddhist Studies, London, 1967, tr. 54.

Trevor Ling, Buddha, Marx and God, London, 1979, trang 5-6.

Fritjof Capra, The Turning Point, London, 1982, trang 1.

Như trên, trang 2-3.

Xem Hoà thượng K. Sri Dhammananda, ‘What Buddhists Believe’, CBBEF, Taipei, 1999, trang 285.

Cùng trang sách đã dẫn.

Như trên.

Edward J. Kormondy, Concept of Ecology, New Delhi, 1991, trang 246.

Fritjof Capra, The Turning Point, London, 1982, trang 3.

Paul R Ehrlich and Anna H. Ehrlich, Population Resources Environmental, San Francisco, 1972, trang 147.

Cùng trang sách đã dẫn.

Trevor Ling, Buddha, Marx and God, London: 1979, trang 5.

Erich Fromm, Psychoanalysis and Zen Buddhism, trang 79.

Trover Ling, như trên, trang 6.

Minh Chi-Hà Thúc Minh, Đại Cương Triết Học Đông Phương, Trường Đại học Tổng Hợp, TPHCM, 1993, trang 32-3.

J. Krishnamurti, Education and the Signification of Life, 1994, trang 19.

Như trên, trang 17.

Pitirim A. Sorokin, Social and Cultural Dynamics, 4 tập, New York, 1937-41.

Ed. Buddhadasa P. Kirthisinghe, Buddhism and Science, Delhi, 1996, trang 18.

A. Toynbee - Daisaku-Ikeda, Man Himself Must Choose, Tokyo, 1976, trang 288-0.

Hoà thượng Dr. K. Sri Dhammananda, Buddhism as a Religion, Malaysia, 2000, trang 7.

Hoà thượng Dr. K. Sri Dhammananda, Buddhism as a Religion, Malaysia, 2000, trang 7.

Dhammapala, câu 183, trang 97-8.

Masao Abe, Buddhism and Interfaith Dialogue, ed. by Steven Heine, Hong Kong, 1995, trang 17-8.

Albert Einstein, Ideas and Opinions, London, 1973, trang 46.

Xem chi tiết trong ‘Buddha, Marx and God’, như trên, trang 8-9.

Wang Chi Buu, "A Scientist’s Report on Study of Buddhist Scripture", CBBEF, Taipei, R.O.C.

Edward Conze, Buddhism: Its Essence and Development, Delhi, 1994, trang 130.

Edward Conze, Thirty Years of Buddhist Studies, London, 1967, tr. 54.

Dha, câu 60, trang 33-4.

K.N. Jayatillaka, Early Buddhist Theory of Knowledge, 1963, trang 391.

Trích trong The Nature of Buddhist Ethics, Damien Koewn, London, 1992, p. vii.

BGS, tập I, Chương Ba pháp, Phẩm 5, Mục 66. Salha, số 7, trang 171-2.

A, tập I, trang 189.

Dha, câu 160, trang 83-4.

Dha, câu 165, trang 87-8.

Đầu tiên Phật giáo được phân chia thành hai là Phật giáo Nguyên-thuỷ và Đại Chúng bộ. Trải qua nhiều thế kỷ sau này, khi ý thức hệ đã xảy ra thì Phật giáo lại được chia thành hai là Đại-thừa (Mahāyāna) và Tiểu-thừa (Hinayāna).

Từ Tiểu-thừa thường dùng trong trường hợp phân chia bộ phái.

Tỳ kheo Telwatte Rahula, A Critical Study of the Mahāvastu, trang 49-62.

E.J. Thoma, Buddhism, London, trang 256.

Indian Buddhism, Meerut, trang 351

Như trên, trang 351.

PED, tập I, trang 14.

A, tập IV, trang 23.

Bs, trang 20.

The Sāṅkhya Sūtra I.71, vide S. Chatterjee and D.M. Datta, An Introduction to Indian Philosophy, Calcutta, 1954, trang 272.

EB, tập III, trang 224.

Encyclopaedia of Religion and Ethics, như trên, tập II, trang 739.

PED, tập I, trang 132.

BDBSL, trang 4-9.

1. Sattva nghĩa là ‘Wesen, Charakter’, ‘Bản thể, bản chất, tính chân thật’ (Skt. Dicy. Pbg. & Skt. Dicy. M.W). Từ Pāli, satta cũng có nghĩa là ‘thực chất’ (substance) (Pali Dicy.s.v). Phần lớn những nhà từ điển học thường dịch từ này theo nghĩa này. Monier Williams dịch như sau: ‘Người tỉnh thức hoặc trí tuệ’ (trang 688b). C. Eliot: ‘Hữu tình giác’ (Eliot, ii, 7). H. Hackmann: ‘Người đang trở nên tỉnh thức’ (Buddhism, trang 52). Cũng có thể thêm rằng từ Hindi hiện đại ‘sat’ là rút từ Sanskrit ‘sattva’, nghĩa là ‘thực chất, nguồn gốc’.
2. ‘Sattva’ (masculine) có nghĩa là ‘Bất cứ chúng sanh hay hữu tình nào’ (Skt. Dicy. M.W). Từ Pali, satta là ‘Một chúng sanh, sinh vật có tình thức, con người’ (Pali Dicy. s.v). Hầu hết các học giả hiện đại chấp nhận sự giải thích này. H. Kern: ‘Một chúng sanh hoặc hữu tình có tình thức’ (Manual, trang 65, dòng 11). T. W. Khys Davids và W. Stede: ‘Một chúng sanh giác ngộ’, nghĩa là chúng sanh hướng đến đạt Chánh đẳng Chánh giác’ (Pali Dicy. s.v). L. D. Barnett: ‘Hữu tình giác’ (Path, trang 20). M. Anesaki: ‘Một chúng sanh đang tìm cầu giác ngộ’ (Ere., v, 450). E. J. Thomas: ‘Chúng sanh giác’ (Buddha, trang 2, ghi chú I). D.T. Suzuki: ‘Chúng sanh có trí’ (Outlines, trang 277). Csoma de Kors: ‘Tinh thần mạnh mẽ và thanh tịnh’ (Csoma, trang 6). Tác giả của Tam-muội-vương kinh (Samsāhi-raja-sutra) đã dịch sattva như ‘chúng sanh có tình thức’, nhưng cho rằng từ bodhisattva nghĩa là ‘Bậc trợ duyên và ủng hộ tất cả chúng sanh’ (bodhettisattvan. Sam. Ra., fol. 25a, 4). P. Ghosa dường như dịch sattva như ‘chúng sanh’, ‘bodhihsa casau maha-krp-Sfayena sattv-alambanat sattvaf cet’t bodhisattvaḥ.’ nghĩa là một chúng sanh có cả giác và tình thức.
3. ‘Sattva’ có lẽ là ‘tinh thần, tâm, tri giác, thức’ (Skt. Dicy. M.W. and Pbg). Từ Pali, satta cũng có nghĩa là ‘tinh thần’ (Pali Dicy. s.v). Theo L. de la Vallee Poussin, những nhà từ điển học Ấn độ cũng giải thích sattva như đồng nghĩa với ‘tâm’ (citta) hoặc vyavasaya (quyết định, kiên tâm). P. Ghosa trích dẫn từ một nhà bình luận cổ đại đã dịch sattva là abhipraya (dự định, mục đích): ‘bodhau sattvam abhiprayo yes am te bodhisattvah’ (Prajnaparamita Qata., trang 2, ghi chú 2). Vì vậy, từ này có nghĩa là ‘tâm, tư tưởng, dự định hoặc ước nguyện của một người hướng đến giác ngộ’. P. Oltramare chối bỏ ý nghĩa này cho rằng không chính xác, nhưng L. de la Vallee Poussin dường như chấp nhận điều này, trong khi cùng thời ông cũng chấp nhận ý nghĩa gốc của từ này có thể rút từ ý nghĩa ‘thực chất, bản chất’.
4. Sattva có lẽ cũng có nghĩa là ‘còn phôi thai’ (Skt. Dicy. M.W) và H.S. Gour dịch rằng: ‘Người mà trí tuệ còn tiềm ẩn và chưa phát triển’ (Buddhism, trang XI).
5. Sattva có lẽ cũng giống ý trên như trong Kinh Du-già (Yoga-sūtras), nơi mà nó ngược với Purusa (thần ngã) và có nghĩa là ‘tâm, trí’. Đây là do E. Senart dịch vì ông tin rằng Yoga đã ảnh hưởng sâu sắc Phật giáo. Thật sự, sattva thường xuất hiện trong kinh Du-già và G. Jha đã dịch như sau ‘gốc hoặc tâm suy nghĩ’: (Yoga Sutras, II, 41, trang 109, ‘Sattva-fuddhl-saumanasy-aikagry-endrlya-jay-atma-darfana-yogyatvani ca’). E. Senart đã chỉ ra rằng: Sattva là khác biệt với purusa (thần ngã) trong Yoga-Sutras (III, 55, Sattva-purusayoh fuddhi-samye kaivalyam, trang 174). H. Kern có ý kiến bodhi có lẽ liên quan đến buddhi của hệ thống Yoga (Du-già), đặc biệt như từ buddhisattva được tìm thấy trong kinh điển Yoga. Vậy, bodhisattva hẳn phải là một sự hiện thân của trí tuệ tiềm ẩn.
6. Sattva có lẽ là một hình thức sai tiếng Phạn của từ Pāli satta, có thể tương ứng với sakta trong Sanksrit. Vì vậy, từ Pāli bodhisatta là rút từ Sanskrit bodhi-sakta: ‘Người hướng đến hoặc gắn bó với giác ngộ’. Sakta (từ từ gốc sanj) nghĩa là ‘Trung thành với, yêu mến, hoặc nắm giữ, gia nhập hoặc liên lạc với, dự định, nỗ lực hoặc tận tụy (Skt. Dicy. M.W). Theo tự điển Pāli, từ Pali satta tương ứng với nhiều từ Sanskrit như: sattva, sapta, sakta và sapta. Như từ Pali sutta cũng liên quan đến từ Skt. sukta. Điều này có thể hợp lý rằng từ Skt. bodhi-sakta là có thể tương đương với từ Pali bodhisatta. Theo ý kiến của các nhà tư tưởng Phật giáo đã chấp nhận dịch là sattva mà không coi trọng vấn đề chúng ta đã có một từ tiếng Phạn sai, chẳng hạn như smrty-upasthana (cho từ Pāli sati-patthana), samyak-prahana (cho từ Pāli sammappadhana)... Bodhisattva cũng có lẽ thuộc về loại tiếng Phạn sai này. P. Oltramare đã từ chối dịch ý này vì động từ sanj không biểu lộ được sự gắn bó với những lý tưởng tinh thần và đạo đức và những nhà tác giả sau này không nên phạm ‘lỗi lầm’ như vậy trong khi dịch từ Pali ra Sanskrit.
7. Sattva có lẽ có nghĩa là ‘Sức mạnh, năng lực, tinh tấn, năng lực và can đãm’ (Skt. Dicy. M.W., trang 1052). Từ bodhisattva do đó có nghĩa là ‘người có đầy năng lực để hướng đến giác ngộ’. Sattva trong ý nghĩa này thường được thấy trong Ksemendra’s Avadana-kalpa-lata: ‘sattv-abdhih’ (II, trang 713, kệ 42); ‘sattv-ojjvalam bhagavataf caritam nifamya’ (II, trang 85, kệ 74); ‘kumarah sattva-sagarah’ (II, trang 723, kệ 21); sattva-nidhir (II, trang 945, kệ 21); ‘bodhisattvah sattva-vibhusitah (II, trang 113, kệ 8). Từ này giống như ý nghĩa trong B.C. (IX, 30—‘bodhisattvah parlpurna-sattvah’). E. B. Cowell dịch: ‘Sự hoàn thiện của vị ấy là tuyệt đối’; nhưng nghĩa này không giải thích chính xác ý của sattva. Những nhà tự điển học Tây tạng đã dịch bodhisattva như là byan-chub sems-dpah. Trong từ phức này, byan-chub nghĩa là bodhi, sems là ‘tâm’ hoặc ‘trái Tim’và dpah có ý nghĩa là ‘người anh hùng mạnh mẽ’ (= Skt. sura, vira). (Tib. Dicy. Jaschke, 374b và 325b; Tib. Dicy. Das, 883b, 787b và 276b). Sự dịch thuật này dường như đã kết hợp hai nghĩa của saliva., nghĩa là ‘tâm’ và ‘can đãm’ (như số 3 và 7 ở trên). Nhưng không làm từ nguyên học của từ ghép bodhisattva trở nên rõ và sáng sủa hơn. Có thể luận ra rằng những nhà dịch thuật Tây tạng kết hợp với ý tưởng của ‘tâm’ và ‘can đãm’ với sattva. Theo E. J. Eitel, tiếng Hoa dịch bodhisattva là ‘hữu tình giác ngộ’ (trang 34a).

Cùng trang sách đã dẫn

Như trên.

Bhikkhu Dāṇamoli (Tr), The Path of Purification (Visuddhi-magga), Sri Lanka, Buddhist Publication Society, 1975, IX, 53, trang 310.

Xem chi tiết S.N. Dasgupta, A History of Indian Philosophy, Tập I , Cambridge, 1963, trang 445-52.

S. Radhakrishnan, Indian Philosophy, Tập II, London, 1966, trang 475-85.

PED, tập I, trang 114.

Trường bộ kinh, Tập II, trang 427.

DPPN, tập II, trang 322 và tiếp theo.

Bs, trang 30.

Như trên, trang 20.

Thầy đem lại trí tuệ cho đệ tử.

BDBSL, trang 6.

Trang 2, ghi chú số 2.

Cùng trang sách đã dẫn.

Xem Edward Conze (dịch), Astāhasrika Prana-paramita (kinh Thập-bát-thiên-tụng Bát-nhã Ba-la-mật).

T.R.V. Murti, The Central Philosophy of Buddhism, London, 1960, trang 264.

Charles Elliot, Buddhism and Hinduism, Tập II, London, 1968, tr. 1.

H. Kern, Manual of Indian Buddhism, Delhi, rpt. 1974, trang 65.

DCBT, trang 337.

DB, tập III, trang 77 và tiếp theo.

EB, tập V, trang 349-0.

Trung-bộ, tập I, trang 73.

Phật-bản-hạnh Tập kinh dị bản, tập II, trang 282.

BGD, tập I, Chương Ba Pháp, iv, Phẩm Sứ giả của Trời, trang 127.

A, tập I, trang 143-5.

Trung Bộ, Tập 1, trang 73.

EB, tập II, trang 41.

Isaline B. Horner, The Early Buddhist Theory of Man Perfected: A Study of the Arahanta, London: Williams & Northgate Ltd., 1979, trang 52.

Theragāthā, ed. H. Bendall, JRAS, 1883, trang 111.

A, tập III, trang 376.

Như trên.

S, tập II, trang 217.

S, tập I, trang 12; tập II, trang 120-6, tập IV, trang 252.

A, tập IV, trang 145.

M, tập II, trang 29

DB, tập III, số 29, Kinh Thanh Tịnh (Pasādika Sutta), trang 125.

D, tập III, trang 138.

BIHP, 259; The Boddhisattva Ideal, Ven. Narada Maha Thera, the Journal ‘The Maha Bodhi’, tập 80 – Oct. & Nov., Delhi, 1972, trang 481.

Tự-Điển Phật-học Hán-Việt (A Dictionary of Vietnamese-Chinese Buddhist Terms), Phân Viện Phật học xuất bản, Việt Nam: Hà Nội, 1992, trang 446.

BDBSL, trang 3 cũng xem Gala-paññatti, trang 14.

EB, tập III, trang 357.

Vinayapitaka, ed. H. Oldenberg, tập I, London, 1879, trang 8.

A, tập II, trang 38-9.

Mười lực: Mười khả năng trí giác của đức Phật
1. Thị xứ phi xứ trí lực: Trí lực biết về sự vật nào là có đạo lý, sự vật nào là không có đạo lý;
2. Nghiệp trí lực: Tri tam thế nghiệp báo trí lực: Trí lực biết rõ ba đời nghiệp báo của chúng sanh.
3. Thiền định trí lực: Tri chư thiền giải thoát tam muội trí lực: trí lực biết các thiền định và trí lực biết tám giải thoát, ba tam muội.
4. Căn tính trí lực (Tri chúng sanh tâm tính trí lực): trí lực biết tâm tính của tất cả chúng sanh.
5. Nguyện dục trí lực (Tri chủng chủng giải trí lực): trí lực biết mọi loài trí giải của tất cả chúng sanh.
6. Giới trí lực (Tri chủng chủng giới trí lực): trí lực biết khắp và đúng như thực mọi loại cảnh giới khác nhau của tất cả chúng sanh.
7. Đạo chí xứ trí lực (Tư nhất thiết chí đạo sở trí lực): Trí lực biết hết đạo mà người tu hành sẽ đạt tới, như người tu ngũ giới thập thiện thì được ở cõi người, hoặc lên cõi trời, người tu pháp vô lậu thì sẽ chứng đạt niết bàn.
8. Túc mạng trí lực (Tri thiên nhãn vô ngại trí lực): Trí lực vận dụng thiên nhãn nhìn thấy sự sinh tử và nghiệp thiện ác của chúng sanh, lại còn biết rõ vô lậu niết bàn.
9. Thiên nhãn trí lực (Trí túc mạng vô lậu trí lực): Trí lực biết túc mạng của chúng sanh, lại còn biết rõ vô lậu niết bàn.
Lậu tận trí lực (Trí vĩnh đoạn tập khí trí lực): Trí lực có thể biết rõ được như thực đối với mọi tàn dư tập khí sẽ vĩnh viễn đoạn diệt chẳng sinh. (Xem A, V, từ trang 33.7 trở đi; M, I, trang 69 trở đi; DCBT, 46; BDBSL, 20)

Bốn lòng tín (Vaisāradyas):
1. Đức Phật tin rằng ngài đã đạt Chánh đẳng giác và Nhất thiết trí .
2. Đức Phật tin rằng ngài đã đoạn diệt tất cả các kiết sử lậu hoặc (āsravas).
3. Đức Phật tin rằng các chướng ngại đối với đời sống cao hơn mà ngài mô tả, thực sự sẽ tạo ra sở tri chướng thâm sâu.
4. Đức Phật tin rằng con đường mà ngài chỉ dẫn để đi đến diệt khổ, thực sự là có kết quả. (Xem M, I, 71; A, II, 9)

Mười tám Pháp bất cộng (Āveṇika-dharmas) để phân biệt đức Phật khác với chúng sanh khác.
1. Thân vô thất: Thân không có sai sót.
2. Khẩu vô thất: Miệng không có sai sót.
3. Niệm vô thất: Ý niệm không có sai sót.
4. Vô dị tưởng: Không có tư tưởng khác.
5. Vô bất định tâm: Đức Phật dù đi đứng nằm ngồi đều không lìa thắng định.
6. Vô bất tri dĩ xả: Phật đối với tất cả các pháp đều biết rõ rồi mới xả bỏ.
7. Dục vô giãm: Phật có đủ điều thiện thường muốn độ cho tất cả chúng sanh, tâm không biết chán.
8. Tinh tiến vô giãm: Siêng năng làm các việc thiện không mệt mỏi.
9. Niệm vô diệt.
10. Tuệ vô diệt: Chư Phật ba đời, hết thảy trí tuệ sáng ngời đầy đủ.
11. Giải thoát vô giãm.
12. Giải thoát tri kiến vô giãm.
13. Tất cả thân nghiệp đều làm theo trí tuệ.
14. Tất cả khẩu nghiệp đều làm theo trí tuệ.
15. Tất cả ý nghiệp đều làm theo trí tuệ.
16. Trí tuệ biết đời quá khứ vô ngại.
17. Trí tuệ biết đời vị lai vô ngại.
18. Trí tuệ biết đời hiện tại vô ngại.
(xem Divy-āvadāna, ed. E.B.Cowell & R.A.Neil, Cambridge, 1886, trang 148; DCBT, trang 45)

MLS, tập I, số 36, Đại kinh Saccaka, trang 295.

M, tập I, trang 240.

MLS, tập I, số 26, kinh Thánh cầu, trang 207.

M, tập I, trang 163.

EB, tập III, trang 229.

MLS, tập III, số 123, Kinh Vị tằng hữu Pháp, trang 165.

M, tập III, trang 119-0.

DB, tập II, số 14, kinh Đại bổn (Mahapadana Sutta), trang 8-9.

D, tập II, trang 12.

EB, tập III, trang 229.

Điều này dường như có nghĩa là ‘thánh thai’ (virgin birth). Xem MLS, the Acchariya-abbhuta-dhamma-sutta, tập III, trang 165; Mahāvastu, ed. E. Senart, Paris, 1882-97, tập II, trang 6 và Lalitavistara, ed. P.L. Vaidya, PST, tập I, trang 29-0.

GD, Nālaka sutta, Kệ số 693, trang 125.

Sn, Nālakasuttam Nitthitam, Kệ số 693, trang 125.

EB, tập III, trang 228.

Dha, kệ 183, trang 97-8.

DPPN, tập II, trang 578.

Cùng trang sách đã dẫn.

DB, tập II, số 14, kinh Đại bổn (Mahapadana Sutta), trang 5.

D, tập II, trang 2.

DB, tập II, số 14, kinh Đại bổn, trang 8 (cũng xem DB, tập II; số 17, Kinh Đại thiện kiến vương, trang 192; số 19, Kinh Đại điền tôn, trang 253.

D, tập II, trang 12.

The Buddhavaṁsa, ed. R. Morris, tập 38, London: PTS, 1882, trang 240-1.

Xem CD: The Great Chronicle of Buddhas, International Theravada Buddhist Missionary University, Yangon, Mymmar, Developed by CE Technology Co., Ltd, 2002; Tham khảo thêm Buddha Vamsa (Chánh Giác Tông), do Bhikkhu Bửu Chơn soạn dịch, Đà Nẳng, 1966, trang 11-2.

T.W. Rhys Davids, Buddhist India, Motilal, rpt.1993, trang 188.

DB, tập II, trang 266.

D, tập II, trang 230.

MLS, tập II, số 83, Kinh Makhadeva, trang 268.

M, tập II, trang 74-5.

Tỳ kheo Thích Minh Châu (dịch), Chuyện Tiền Thân Đức Phật (Jātaka), Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt Nam, 1991, trang 5-6.

SBFB, tập I, truyện số 3, trang 12; số 12, trang 39; số 43, trang 114.

J, tập I, trang 111, 149 và 245.

Không giống như kỷ nguyên Thiên chúa, kỷ nguyên Phật giáo được tính từ khi đức Phật nhập Niết bàn (80 tuổi) tức khoảng 543 trước tây lịch, chứ không tính từ thời điểm ngài đản sanh.

Dha, kệ số 146, trang 77-8.

MLS, tập I, London: PTS, 1954, trang 208.

Nt, trang 210.

Trong Phật và Thánh chúng của Cao hữu đính dịch: Kiều-trần-như (Ajnata Kaudinya), A-xả-bà thệ (Asvajit), Ma-ha-bạt-đề (Bhadrika), Thập-lực ca-diếp (Dasabala-kasyapa), Ma-nam Câu-ly (Mahanama-kuliya).

MLS, I, số 26, Đại kinh Saccaka, trang 300-1.

M, tập I, trang 245-6.

Như trên.

M, tập I, trang 246.

Từ khi bồ tát Sĩ đạt đa đạt giác ngộ dưới gốc cây này, các phật tử đã gọi đây là cây bồ đề (Bodhi-tree) hoặc cây bồ tát (Bodhisattva-tree). Hiện nay tên này vẫn được phổ biến.

MLS, tập I, số 26, Kinh Thánh cầu, trang 210-1.

M, tập I, trang 166-7.

Dha, Kệ số 163, trang 85-6.

MLS, tập I, số 26, Kinh Thánh cầu, trang 211-2.

M, tập I, trang 167.

MLS, tập III, số 111, Kinh Bất đoạn (Anupada Sutta), trang 78-0.

MLS, tập III, số 111, Kinh Bất đoạn (Anupada Sutta), trang 78-0.

M, tập III, trang 25-8.

BGS, tập IV, Chương chín Pháp, phẩm 10, Tapussa, trang 295.

A, tập IV, trang 448.

MLS, tập I, số 4, Kinh Sợ hãi khiếp đãm, trang 28-9.

M, tập I, trang 22-3.

MLS, tập I, số 4, Kinh Sợ hãi khiếp đãm, trang 28-9.

P.V. Bapat, 2500 Years of Buddhism, Ministry of Information and Broadcasting Government of India, 1919, trang vii.

Ven. Narada Mahathera, The Buddha, in ‘Gems of Buddhist Wisdom’, The Corporate Body of the Buddha Educational Foundation, Taiwan, 1996, trang 112-3.

Như trên.

Beatrice Lane Suzuki, Mahayana Buddhism, London, Fourth edition 1980, trang b 35.

D.T. Suzuki, Studies in The Laṇkāvatāra Sutra, Routledge & Kegan Pual LTD., London, rpt. 1975, trang 214.

BDSBL, trang 2-3.

Isaline Blew Horner, The early Buddhist Theory in Man Perfected: A Study of the Arahanta, London: Williams & Northgate Ltd., 1936. London, 1979.

BKS, III, Chương I: Tương ưng uẩn, Phẩm iii: Những gì được ăn, iv. Các vị A-la-hán, trang 69-0.

Năm lực: tín (saddhā), tấn (saccaṇ [āraddha] viriya), niệm (sati), định (hiri-ottappaṇ) và huệ (pañña).

Thất giác chi (Satta-bojjhangā): Trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, niệm, định, xả (xem A, VI, trang 14).

Ba học pháp (sikkhā): Giới (adhi-śila), định (citta), tuệ (pañña).

10 lực: Mười khả năng trí giác của đức Phật
1. Thị xứ phi xứ trí lực: Trí lực biết về sự vật nào là có đạo lý, sự vật nào là không có đạo lý;
2. Nghiệp trí lực: Tri tam thế nghiệp báo trí lực: Trí lực biết rõ ba đời nghiệp báo của chúng sanh.
3. Thiền định trí lực: Tri chư thiền giải thoát tam muội trí lực: trí lực biết các thiền định và trí lực biết tám giải thoát, ba tam muội.
4. Căn tính trí lực (Tri chúng sanh tâm tính trí lực): trí lực biết tâm tính của tất cả chúng sanh.
5. Nguyện dục trí lực (Tri chủng chủng giải trí lực): trí lực biết mọi loài trí giải của tất cả chúng sanh.
6. Giới trí lực (Tri chủng chủng giới trí lực): trí lực biết khắp và đúng như thực mọi loại cảnh giới khác nhau của tất cả chúng sanh.
7. Đạo chí xứ trí lực (Tư nhất thiết chí đạo sở trí lực): Trí lực biết hết đạo mà người tu hành sẽ đạt tới, như người tu ngũ giới thập thiện thì được ở cõi người, hoặc lên cõi trời, người tu pháp vô lậu thì sẽ chứng đạt niết bàn.
8. Túc mạng trí lực (Tri thiên nhãn vô ngại trí lực): Trí lực vận dụng thiên nhãn nhìn thấy sự sinh tử và nghiệp thiện ác của chúng sanh, lại còn biết rõ vô lậu niết bàn.
9. Thiên nhãn trí lực (Trí túc mạng vô lậu trí lực): Trí lực biết túc mạng của chúng sanh, lại còn biết rõ vô lậu niết bàn.
10. Lậu tận trí lực (Trí vĩnh đoạn tập khí trí lực): Trí lực có thể biết rõ như thực đối với mọi tàn dư tập khí sẽ vĩnh viễn đoạn diệt chẳng sinh.
(Xem MLS, I, trang 69-70; A, V, trang 33.7; M, I, trang 69; DCBT, trang 46; BDBSL, trang 20).

S, III, trang 83-4.

BKS, II, trang 35-7.

DB, I, số 12, Kinh Chủng đức (Soṇadaṇḍa Sutta), trang 145.

D, I, trang 111.

MLS, II, số 91, Kinh Brahmāyu, trang 330.

M, II, Brahmāyusutta, trang 144.

BKS, III, Chương I Tương ưng uẩn, I. Phẩm Tham luyến, vi. Chánh đẳng giác, trang 58.

S, III, trang 66.

BIHP, trang 96.

Milindapañha, ed. V. Trenckner, PTS, 1962, trang 226.

W. Rahula, Zen and The Taming of The Bull, London 1978, trang 74.

Edward Conze, Thirty Years of Buddhist Studies, Bruno Cassier (Publisher) LTD, Oxford, London, 1967, trang 54.

Koṭis: một triệu. Cũng giải thích 100,000; hoặc 100 laksa, nghĩa là 10 triệu. Trích trong Tự-điển Phật học Trung-Anh, trang 261.

Lalita Vistara, Ed.S. Lefmann, Halle a.S.1902-8, 402.10; Saddharma Puṇḍarīka, 228.4; Sukhāvatī Vyūha, trang 10; in BDBSL, trang 25.

Kṣetra: cõi, giới, đất nước, nơi chốn (land, field, country, place; also a universe consisting of three thousand large chiliocosms; also, a spire or flagstaff on a pagoda, a monastery, but this interprets ‘Caitya’); trích trong DCBT, trang 250b.

Suvarṇa-prabhāsa, Manuscript Số 8, Hodgson Collection, Royal Asiatic Society, London, fol. 5a., trang 1 trở đi.

DCBT, trang 77b.

Mahāyāna Sūtrālaṇkāra, edité et traduit par S. Lévi, Paris, 1907, 1911, trang 48, II, 83. 2.

EB, II, trang 678.

EB, II, trang 680.

Journal of the Royal Asiatic Society, London, 1906, trang 493; cũng xem BDBSL, trang 33.

BDBSL, trang 30.

Cf. S. Sorensen, An Index to the Names in the Mahābhārata, London, 1904, trang 203.

Milinda-pañha, trang 191, dòng 6 trở đi, "siva vāsudevā ghanikā".

R.G. Bhandarkar, Sects, (Vaiṣṅnavism, Śaivism and Minor Religious System), Strassburg, 1913, trang 116-7.

J.M. Mc Crindle, India (Ancient India), London, 1877, trang 200, II, trang 5 trở đi.

Veda (S) Vệ đà, (S, P) Phệ đà, Tiết đà luận: Trí tuệ thiêng liêng; tên của kinh điển của Đạo Hindu thời kỳ đầu. Bà la môn có 4 bộ kinh luận chủ yếu: 1) Tiết đà (Rig-veda) = Thọ minh: giải thích về số mạng, dạy cách bảo tồn thiện pháp, cách giải thoát. 2) Dã thọ Tiết đà (Yajur-veda) = Tự minh: dạy việc tế tự, cầu đảo chư thiên chư thần. 3) Sa ma Tiết đà (Sama-veda) = Bình minh: dạy cách chiếm quẻ, binh pháp, việc ở đời, phép ở đời. 4) A đạt Tiết đa (Atharva-veda) = Thuật minh: dạy kỹ thuật như toán, y.

Như trên, trang 518.

Kanai Lal Hazar, The Rise and Decline of Buddhism in India, Munshiram Publishers, 1995, trang 47.

N. Dutt, Mahayana Buddhism, Motilal Banarsidass, Delhi, 1978, tr. 2.

BDBSL, trang 38.

Sir Charles Eliot, Hinduism and Buddhism, Routledge & Kegan Paul LTD, London, rpt. 1971, I, trang xxxiii.

Cambridge History of India, I, Cambridge, 1922, trang 225.

N. Dutt, Mahāyāna Buddhism, Calcuta, 1973, trang 2.

BDBSL, trang 39.

R.G.Bhandarkar, Sects, sách đã dẫn, trang 153, 157.

Dīgha-Nikāya, tập I, trang 11, dòng 2l.

Jātaka, tập II, trang 72-3.

Rājat, I, trang 136, 140-4; xem kṣemendra’s Samayamātṛkā, Tập 61, Kṛtyāśama-vihara.

R.Garbe, Christenthum, (Indien und das Christenthum), Tubingen, 1914, trang 150; A. J. Edmunds, Gospels, (Buddhist and Christian Gospels), Tokyo, 1905, trang 42; và xem BDBSL, trang 41.

Kozen Mizuno, Basic Buddhist Concepts, Tokyo, fourth reprint 1994, trang 30.

R.G. Bhandarkar, Sects, trang 153.

V.A. Smith, Ashoka, trang 140 trở đi.

Pāṭaliputra (S) Hoa thị thành, Pāṭaliputta (P), Patna (P): Ba trá lị phất thành. Năm 250 trước Tây lịch, vua A Dục tổ chức đại hội kiết tập kinh điển tại thành này.

Như trên, trang 335; P.V.N. Myers, General History, Boston, 1919, trang 61.

EB, III, trang 231.

Ṛgveda: Tiết-đà hoặc Thọ minh: giải thích về số mạng, dạy cách bảo tồn thiện pháp và cách giải thoát của Đạo Hindu.

BDBSL, trang 43.

N. Dutt, Mahāyāna Buddhism, Delhi: Motilal Banarsidass, trang 1.

H. Nakamura, Indian Buddhism, Motilal Banarsidass, rpt. Delhi, 1996, trang 99.

A.K Warder, Indian Buddhism, Motilal Banarsidass, rpt. Delhi, 1997, trang 352.

Mircea Eliade, The Encyclopaedia of Religion, Tập 2, Collier Macmillan Publishers, London, 1987, trang 458.

Prof. Rhys Davids cho rằng Khái niệm Bồ-tát được biên soạn vào lúc nào đó trước thời đại vua A-dục. (Xem "Buddhists India by T.W. Rhys Davids", trang 169) và Bimala Chum Law cũng khẳng định Bồ-tát được biên soạn vào thời Tiền-A dục (xem "A History of Pali Literature by Bimala Chum Law", trang 28). Gombrich phát biểu rằng có thể xảy ra khoảng thế kỷ III trước Tây lịch (xem " How Buddhism Began by Richard F Gombrich, Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Ltd. 1997, trang 9).

MLS, I, trang 207.

Bimala Chum Law, A History of Pali Literaturere, Tập I, Indological Book House, India, 1983, trang 42.

N. Dutt, Buddhist Sects in India, Motilal Banarsidass, 1978 (Second Edition), trang 58-9.

N. Dutt, Aspects of Mahāyāna Buddhism in its Relation to Hīnayāna Buddhism, London: Luzac & Co: 1930. s.v. Mahāsanghikā.

MLS, III, trang 165.

Isaline B. Horner, The Early Buddhist Theory of Man Perfected, London, 1979, trang 191.

LS, trang 14.

Edward Conze (tr.), The Diamond Sūtra and The Heart Sūtra, London, 1957, trang 23.

Edward Conze (tr.), Aṣṭasāhasrikā Prajđā-pāramitā, trang 7.

LS, trang 221.

LS, 4 & L. Hurvitz, Scripture of The Lotus Blossom of the Five Dharma, New York, 1976, trang 1-2.

Edward Conze, Buddhism: Its Essence and Development, Delhi, 1994, trang 130.

Oxford Advanced Learner’s Dictionary, A.P. Cowie (Ed.), Oxford University Press, Great Britain, 4th rpt. 1991, trang 394-5.

MLS, III, số 121. Kinh Tiểu Không (Culasunnata sutta), trang 147.

M, III, trang 104.

BGS, IV, trang 108.

S, IV, trang 173.

DB, I, số 1. Kinh Phạm Võng, trang 30-1.

D, I, trang 17.

Sutta-nipatā, Kệ 1119.

MLS, II, số 71. Kinh Dạy Vacchagotta về Tam minh, trang 162.

M, I, số 43. Đại kinh Phương quãng (Mahavedalla Sutta), trang 483

MLS, I, trang 359-0.

M, I, trang 298.

Culla Niddesa, II, Patisambhidāmagga I, Para, 45, 91; 11 Para, 36, 48, 177.

MLS, III, số 121. Kinh Tiểu Không (Culasunnata sutta), trang 147.

M, II, trang 104.

Như trên, trang 148.

M, III, trang 104.

Như trên, trang 149.

M, III, trang 105-6.

Như trên, trang 155.

M, III, trang 111-2.

Như trên, trang 156.

M, III, trang 113.

BKS, IV, chương iv. Tương ưng không thuyết, ii. Anurada, trang 271.

S, IV, trang 382-3.

MLS, III, số 121. Kinh Tiểu không (Culasunnata Sutta), trang 147-8.

M, III, trang 104-5.

Vi, II, trang 628.

Journal of Buddhist Studies, IV, trang 10.

Upādhi: một điều kiện, cá biệt, giới hạn, đặc biệt (a condition, peculiar, limited, special); Trích trong Tự-điển Phật học tiếng Hoa (DCBT), trang 330a.

BKS, IV, i. Tương ưng sáu xứ, 85. ii. Trống rỗng, trang 29.

S, IV, trang 54.

BKS, III, i. Tương ưng uẩn, i. Phẩm Nakulapita, iv. Cái gì vô thường, trang 21.

S, III, trang 22.

BKS, IV, i. Tương ưng sáu xứ, 85. ii. Trống rỗng, trang 29.

S, IV, trang 54.

Patisambhidāmagga, II, trang 48.

M, I, trang 298.

MLS, I, số 43, Kinh Đại phương quảng, trang 358.

M, I, trang 297.

Dha, kệ số 279, trang 145-6.

S, 21-2; trích trong Early Buddhist Philosophy, Alfonso Verdu, Delhi: Motilal, 1995, trang 11.

S, IV, i. Tương ưng sáu xứ, 85.ii. Trống rỗng, trang 28.

S, IV, trang 54.

Culla Niddesa, II, Patisambhidāmagga I, Para, 45, 91; 11 Para, 36, 48 & 177.

Sn, xxv, trang 334.

BKS, II, trang 2; IV, 53-4; DB, II, trang 52.

S, II, trang 1.

BKS, II, trang 23.

S, II, trang 28.

BKS, IV, i. Tương ưng sáu xứ (d), 107. iv. Thế giới, trang 53-4.

S, IV, trang 87.

MLS, III, trang 151-2.

DB, II, số 15. Kinh Đại duyên (Mahanidana sutta), trang 50-1.

D, II, trang 55.

Vi, II, trang 695.

Như trên, trang 578. 287 Như trên, trang 695.

Như trên, trang 695.

Như trên, trang 695

Như trên, trang 512-3

Như trên, trang 513

Vinaya, Tr. by I.B. Horner, I, 10-17.

Sn, III, 134. 30-135.19 và Sn, II, 178.30.

BKS, II, trang 23.

MLS, III, Kinh Tiểu không (Culasunnata sutta), trang 147.

M, III, trang 104.

M, III, trang 293 trở đi.

A, V, trang 301.

S, IV, trang 360.

MLS, III, Kinh Tiểu không (Culasunnata sutta), trang 149.

M, III, số 121, trang 105.

MLS, III, Kinh Tiểu không (Culasunnata sutta), trang 149.

M, III, số 121, trang 105.

MLS, III, Kinh Tiểu không (Culasunnata sutta), trang 150.

M, III, trang 107.

MLS, III, số 121, Kinh Tiểu không (Culasunnata sutta), trang 151.

M, III, trang 107-8.

MLS, III, số 121. Kinh Tiểu không (Culasunnata sutta), trang 151.

M, III, trang 108.

Therigatha, ed. R. Pischel, London: PTS, 1883, trang 46.

S, IV, trang 368.

A, V, trang 107.

Như trên, trang 148.

Sn, trang 734.

Udāna viii, 3 và 2; cũng xem Itivuttaka, trang 37 (43).

S, IV, trang 368.

S, IV, trang 368.

A, I, trang 72-3

Dha, Kệ số 92, trang 49-0.

Như trên.

MLS, III, số 121. Kinh Tiểu Không (Culasunnata sutta), trang 152.

M, III, trang 109.

BGS, I, Chương II: Hai pháp, v. Phẩm Hội chúng, 6, trang 68-9.

A, I, trang 14.

MLS, III, số 151. Kinh Khất thực Thanh tịnh, trang 343.

M, III, 294.

Edward Conze, The Prajnāpāramitā Literature, Tokyo, 1978, trang 1; Conze 1960: trang 9 trở đi; 1968: trang 11 trở đi; cũng xem Mahāyāna Buddhism - The Doctrinal Foundation, Paul Williams, New York, 4th rpt. 1998, trang 41.

Prajña Pāramitā Text: 20-24, cũng xem EL, trang 132.

SSPW, trang 14.

Shohei Ichimura, Buddhist Critical Spirituality: Prajñā and Śūnyatā, Delhi: Motilal Banarsidass, 2001, trang 258. Bồ Tát và Tánh Không 244

The Diamond that cut through Illusion, Thich Nhat Hanh, California: Parallel Press: 1991, trang 1.

EL, trang 151.

般 若 波 羅 密 多 心 經, 佛 學 業 書, 台 鸞, 一 九 九 八, trang 135.

EL, trang 152.

DCBT, trang 337-8.

Trong thế kỷ thứ IV trước tây lịch, Phật giáo chia thành hai nhánh chính: Đại chúng bộ (Mahāsaṇgika) và Nguyên thuỷ bộ (Sthaviras). Đến thế kỷ thứ III trước tây lịch có tám bộ phái mới (chi nhánh) xuất phát từ Đại chúng bộ. Cũng trong thế kỷ thứ III-II trước tây lịch, có mười chi nhánh mới xuất phát từ Nguyên thuỷ. Mười tám bộ phái này sau này được gọi là Tiểu-thừa (Hīnayāna). Truyền thống về các bộ phái này chưa chính xác và rõ ràng lắm. Xem Edward Conze's Buddhist Thought in India, Ann Arbor: University of Michigan Press, 1967, trang 119-120.

Kinh điển Pali được biên soạn và hiệu đính hoàn chỉnh trong ba kỳ kiết tập. Kỳ kiết tập lần thứ nhất chỉ vài tháng sau khi Đức Phật nhập niết bàn (483 trước tây lịch) ở Vương-xá (Rājagaha). Sau đó khoảng 100 năm, kỳ thứ hai được tổ chức khoảng 383 trước tây lịch ở thành Xá-vệ (Vesali) và lần thứ ba khoảng năm 225 trước tây lịch ở thủ đô Hoa-thị thành (Pataliputra: Ba-tra-lị-phất-thành). Kinh điển Nguyên thuỷ được chia thành ba tạng (piṭaka): Luật tạng (Vinayapiṭaka, những giới luật trong tăng chúng), Kinh tạng (Suttaptaka, những pháp thoại của đức Phật) và Luận tạng (Abhidhammapiṭaka, các bài luận phân tích chi tiết kinh tạng). Cũng có những tác phẩm sau này như Kinh Na-tiên tỳ-kheo (Milindapañha), Thanh-tịnh-đạo luận (Visuddhimagga) và A-tỳ-đàm (Abhidhammatthasangaha). Kinh của phái Nhất-thiết-hữu bộ (Sarvastivada) được viết bằng tiếng Phạn (Sanskrit).

Không có tạng kinh Đại thừa (Māhayāna) bởi lẽ các kinh đại thừa không phải là một bộ hệ thống xuyên suốt mà chỉ là rời rạc từng kinh riêng biệt gọi là các kinh đại thừa (Mahāyāna sūtras), khởi đầu được viết bằng tiếng Phạn. Nhiều bản gốc Phạn ngữ đã bị thất lạc và hiện chỉ có những bản dịch tiếng bằng Tây tạng và Trung quốc. Văn học Đại thừa ban đầu là kinh Bát nhã và vô số những kinh đại thừa khác mà không thể liệt kê hết tên ở đây. Như trình bày ở trên, cuốn sách này chỉ giới thiệu Bồ-tát và Tánh-không trong vài kinh Đại thừa như Kinh Bát-nhã Ba-la-mật (Prajñā-pāramitā Sūtra), Kinh Kim-cang Bát-nhã Ba-la-mật (Vajrachedika-prajñā-pāramitā Sūtra), Bát-nhã tâm-kinh (Hṛdaya Sūtra) thuộc hệ Kinh điển Bát nhã. Tuy nhiên thỉnh thoảng tôi cũng trích dẫn từ các kinh Duy ma cật (Vimalakīrti), Diệu pháp liên hoa (Saddharma Puṇḍarīka Sūtra)... Bồ Tát và Tánh Không 252

Xem T.R. Sharma, An Introduction to Buddhist Philosophy, Delhi: Eastern Book Linkers, 1994, trang 24.

Murti, T.R.V., ed. Srinpoche C. Mani, Mādhyamika Dialectic and the Philosophy of Nāgārjuna, (The Dalai Lama Tibetan Indology Studies vol. I), Sarnath, 1977, trang x.

Ngài Long thọ là tổ thứ 14 trong 28 tổ Phật giáo Ấn độ, người Nam Ấn, sanh vào năm 160. Nhờ sự gia hộ của Đức Đại-Nhật Như-Lai ngài mở được tháp bằng sắt vào bên trong và đảnh lễ Ngài Kim Cang Tát Đoả rồi được ban lễ quán đảnh và tiếp nhận hai bộ Đại Kinh. Các kinh ngài ghi chép lại có: Na Tiên Tỳ kheo Kinh, Trung Luận, Thập nhị môn luận. Ngài thọ khoảng 60 tuổi, truyền y bát cho tổ Ca na đề bà (Kanadeva).

Ngài Mã Minh sanh vào thế kỷ thứ nhất, lúc đầu theo ngoại đạo, sau vì biện luận thua ngài Hiếp tôn giả nên qui y Phật pháp. Từ đó, ngài hết sức truyền bá chánh pháp, làm ra những bộ Đại-thừa Khởi-tín-luận, Đại-thừa Trang-nghiêm kinh luận... Phật giáo Nam Ấn đã nhờ vậy mà lần lần thịnh vượng.

Dignāga (S) Trần Na; Mahadignāga (S), Diṅnāga (S): Ngài Trần Na, khai tổ Trần Na phái, hồn thành môn học Nhân Minh Lý luận và tuyên dương A-lại-da-duyên-khởi luận.

Prajñāpāramitā-piṇḍārtha, I-II, ed. G. Tucci (Minor Saṇskrit Texts on the Prajñāpāramitā), Journal of Royal Asiatic Society, 1947, 6.18, trang 263-64: 1. Không Bồ-tát (Bodhisattva-Śūnyatā), 2. Bhoktṛ-Śūnyatā, 3. Adhyātmika-Śūnyatā, 4. Không sự kiện (Vastu-Śūnyatā), 5. Không sắc (Rūpa-Śūnyatā), 6. Không Tự tánh (Prakṛti-Śūnyatā), 7. Không thức (Vijñā-Śūnyatā), 8. Không hữu tình (Sattva-Śūnyatā), 9. Không hành (Saṁskāra-Śūnyatā), 10. Không pháp (Dharma-Śūnyatā), 11. Không ngã (Atma-Śūnyatā), 12. Không pháp (Pudgalanaira-Śūnyatā), 13. Không hữu vi (Saṁskṛta-Śūnyatā), 14. Không vô vi (Asaṁskṛta-Śūnyatā), 15. Sāvadya-Śūnyatā, 16. Nirvadya-Śūnyatā

Như trên, trang 263: Bodhisattvaṁ na paśyāmīty uktavāṇs tattvato muniḥ / bhoktādhyātmikavastunāṁ kathitā tena Śūnyatā//

Prof. Stcherbatsky, Madhyānta-vibhāga, Discrimination between Middle and Extremes, Calcutta, 1971.

Bhāvaviveka, Prajñāpradīpa, on Madhyamakaśāstra.

Obermiller, E, A Study of the Twenty Aspects of Śūnyatā, Idian Historical Quarterly, Tập. IX, 1933.

Murti, T.R.V., The Central Philosophy of Buddhism: An Study of the Mādhyamika System, Delhi: Harper Collins, 1998.

Shohei Ichimura, Buddhist Critical Spirituality: Prajñā and Śūnyatā, Delhi: Motilal Banarsidass, 2001, trang 218.

DCBT, trang 259. Bồ Tát và Tánh Không 260

Mādhyamikavṛtti, ed. L. de la Vallee Poussin, Bibliotheca Buddhica, Tập IV, 1902-13, trang 173, 177.

Garma C.C. Chang, Buddhist Teaching of Totality, Great Britain: The Pennsylvania State University, 1972, trang 100-1.

Aspects of Mahāyāna Buddhism, trang 26: This view is endorsed by P.T. Raju Idealistic Thought of India, trang 207; cũng xem Buddhism its Religion and Philosophy, Prof. W.S. Karunaratne, Buddhist Research Society, Singapore, 1988, trang 44.

LS, Chapter II, trang 24.

妙 法 蓮 華 經, 佛 教 經 典 會, 佛 教 慈 慧 服 務 中 心，香 港, 一 九九 四,trang 47.

般 若 波 羅 密 多 心 經, trang 134.

The Middle Treatise (T 1564 in Vol. 30, tr. by Kumārajīva in 409 A.D.), xxiv: 14; Nāgārjuna’s Twelve Gate Treatise, viii, Boston: D. Reidel Publishing Company, 1982; cũng xem Empty Logic, Hsueh Li Cheng, Delhi: Motilal Banarsidass, 1991, trang 43.

金 剛 般 若 波 羅 密 經, 佛 學 業 書, 台 鸞, 一 九 九 八, tr. 121.

Mūlamādhyamika-kārikā of Nagārjuna, David J. Kalupahana, Delhi: Motilal Banarsidass, 1996, xxii, trang 16. Bồ Tát và Tánh Không 266

般 若 波 羅 密 多 心 經, trang 134.

LS, trang 29, 39, 116 & 134.

Padartha (S) Lục cú nghĩa: Sáu phạm trù dùng để hiện thị thực thể thuộc tánh tác dụng và nguyên lý sinh thành hoại diệt của các pháp: Thật, Đức, Nghiệp, Đồng, Dị và Hoà hợp.

般 若 波 羅 密 多 心 經, trang 134.

BKS, IV, trang 29.

LS, trang 42.

妙 法 蓮 華 經,trang 46

Trung Quán Luận, H.T. Quãng Liên dịch, Tu viện Quãng đức, 1994, trang 56.

Śūnyā Dharma, Sinhalese Edition, trang 57.

金 剛 般 若 波 羅 密 經,trang 132.

SSPW, trang 20. Bồ Tát và Tánh Không 276

CPB, trang 166.

Candrakīti on Mādhyamikaśāstra

Xem chi tiết Bimal Krishna Matilal, Epistemology, Logic, and Grammar in Indian Philosiphical Literature, Paris: Mouton, 1971, trang 148-151; ‘A Critique of the Mādhyamika Position’, The Problem of Two Truths, ed. by Mervyn Sprung, trang 56-7.

Garma C.C. Chang, Buddhist Teaching of Totality, Great Britain: The Pennsylvania State University, 1972, trang 95-6.

金 剛 般 若 波 羅 密 經,trang 113-4.

Như trên, trang 129.

Chapter V, trang 136-43.

Madhyamaka-śāstra (Trung luận).

Nagārjuna, The Middle Treatise, xviii: 7.

Candrakīrti (S) Nguyệt Xứng: Tên một trưởng già thành Tỳ-xá-ly cầu Phật trị bệnh truyền nhiễm cho dân trong thành. Đây cũng là tên của một vị luận sư thuộc phái Cụ Duyên Trung Quán, dòng dõi Bà La Môn ở Samanta, Nam Ấn. Sư rất thông thaïo Trung Quán lẫn Mật thừa, tác phẩm gồm có: Lục Chi Du Già Chú, Kim Cang Tát Đỏa Thành Tựu Pháp, Nhập Trung Quán Huệ, Trung Luận Chú (tức Căn Bản Trung Luận Chú Minh Giải), Tác Đăng Minh Quảng Thích, Nhập Trung Quán…

Xem Candrakīti (Nguyệt Xứng), Prasannapadā on Mādhyamikaśāstra (24.18) như trên trang 220: yā ceyaṁ svabhāvaśunyatā sā prajñaptir upādāya, saiya śunyatā upādāya prajñaptir iti vyavasthāpyate cakrādiny upādāya rathāṇgāni rathaḥ prajñayate / tasya vā savāṇgāny upādāya prajñap, sā svabhāvenānutpattih, yā ca svabhāvānanutpattih sā śunyatā. saiva svabhāvānutpattilakṣaṇā śūnyatā madhyamā pratipat iti vyayateasthāpyate.

Như trên: Tad evaṁ pratītyasamutpādasyaivaitā viśesasaṁjñā śūnyatā upādāya prajñaptih, madhyamā pratipad iti.

Xem Candrakīrti (Nguyệt Xứng) on MāMādhyamikaśastra (Trung luận). Pratītyasamutpādaśabdasya yo’ arthah sa eva’ śūnyatāśabdārthah. Bồ Tát và Tánh Không 284

Như trên, trang 31(Cũng nên nhớ rằng trong truyền thống Trung- Nhật, phái Thiên thai tất cả có ba trừ pratītyasamutpāda thành lập ‘ba chân lý’: Không (Tánh-không), giả (Duyên khởi) và Trung (Trung đạo). Xem Takakusu, The Essentials of Buddhist Philosophy (Honolulu Office Appliance Co., Third Ed. trang 129 (trích từ Gadjin M. Nagao, trang 42).

Mādhyamikaśāstra (Trung luận).

Venkatramanan K., Nāgārjuna’s Philosophy, Delhi, 1978, tr. 339 (a).

PP, trang 143-51.

Itivuttaka, ed. E. Windish, London: PTS, 1889, trang 37. Iṭivuttaka (P) Như thị ngữ Kinh. itivṛttaka (S), ityuktaka (S): Kinh Phật thuyết như vậy: Gồm 112 bài kinh ngắn khởi đầu bằng: "Tôi nghe như vầy...", ghi lại hành nghi ở đời quá khứ của Phật và đệ tử.

Kathāvatthu, I-II, ed. A.C. Taylor, London: PTS, 1894-95, trang 124; cũng xem Milindapañha, ed. V. Trenckner, London: PTS, 1962, trang 316.

Trích trong Mahayana Buddhism, N. Dutt, Calcutta, 1976, trang 237.

Mādhyamika Kārikāvṛtti (Prasannapadā) by Canrakīrti, Commentary on Mādhayamika Kārikās, Bib. Budd. IV, trang 521.

Cùng trang sách đã dẫn.

Eta evaṁ na kasyacin nirvāṇe prahāṇaṁ nāpi kasyacin nirodha iti vijñeyam tataś ca sarua kalpanāksayarūpam eva nirvāṇam tathoktam Ārya Ratnāvalyām: na cābhāvo'pi nirvāṇam kuta evāsya bhāvatā; bhavābhāva-parāmarśa-kṣayo nirvāṇam ucyate. MKV, trang 524.

MK, xxv, trang 10.

Tham khảo Vadānta Paribhāṣā, chương I.

‘Muktis tu śūnyatādṛsṭes tadarthāśesabhāvanā’. A dictum of Nāgārjuna quoted in BCAP. p. 438 and also in Subhāsita Samgrha. Also in Guṇaratna's commentary (trang 47) on Saḍḍarśana Samuccaya. buddhaih pratyeka-buddhaiś ca śravakaiś ca nisevitā; mārgas tvam ekā moksasya nāstyanya iti niścayah. ASP. IX, 41. na vinānena mārgeṇa bodhir ityāgamo yatah, GBWL, IX, trang 41.

Giáo sư Stcherbatsky đề nghị chú thích cuối trang là Aśūnya = Nirvāṇa of the Hīnayānists = Pradhāna of Sāṁkhya.

Giáo sư Stcherbatsky dịch ‘prapañca’ bằng số nhiều và thỉnh thoảng lại nhấn mạnh về ý nghĩa của từ. Bồ Tát và Tánh Không 292

Madhyamakavṛtti, ed. L. de la Vallee Poussin, BB. iv, 1902-13, trang 445.

"Ekaṁ hi yānaṁ dvitīyaṁ na vidyate". Cũng xem ĀṣtaSāhasrikāPrajñāpāramitā, Śānti Deva, Bib. Ind., trang 319. Ekaṁ eva hi yānaṁ bhavati yad uta buddha-yānaṁ bodhisattvānaṁ yathā āyusmatah subhūter nirdeśah. It is explicitly stated in the AbhisamayĀlaṁkārĀloka, Haribhadra, G.O.S. Baroda, trang 120 that it is the opinion of Nāgārjuna and his followers that the votaries of other paths do not gain final release, that they remain in a lower state, but are, at the end of the period, enlightened by the Buddha. Ārya Nāgārjuna-pādāis tanmatanusāriṇaś caikayāna-nayavādina āhuh: labdhvā bodhi-dvayaṁ hy ete bhavād uttrastamānasāh; bhavanty āyuh-ksayāt tusṭāh prāpta-nirvaṇa-saṁjñiah na tesaṁ asti nirvāṇaṁ kim tu janma-bhavatraye; dhātau na vidyate tesāṁ te'pi tisṭhanty anāsrave. aklisṭa-jñāna-hānāya paścād buddhaih prabodhitāh; sambhṛtya bodhi-sambhāraṁs te'pi syur lokanāyakāh. AbhisamayĀlaṁkārĀloka, Haribhadra, G.O.S. Baroda, trang 120. The Catuh Stava (I, 21, trích trong Advayavajra, trang 22): "Dharmadhātor asambhedād yānabhedo'sti na prabho; yānatritayam ākhyātaṁ tvayā sattvāvatāratah".

Ratnāvalī of Nāgārjuna, trích trong Bodhi-Caryavatāra-Pañjikā by Prajñākaramati, Bib. Ind., tr. 492.

Ś, trang 246. Bồ Tát và Tánh Không 296

Laṇkāvatāra-sūtra, ed. B. Nanjio, Kyoto, 1923, trang 226.

Ś, trang 263.

S, II, trang 25; "Iti kho, bhikkhave, yā tatra Tathatā avutatthatā anaññaTathāgata idapaccayatā, ayaṁ vuccati, bhikkhave, paṭicca-samuppādo".

般 若 波 羅 密 多 心 經,trang 134-5.

金 剛 般 若 波 羅 密 經,trang 116.

Như trên, 113-4.

般 若 波 羅 密 多 心 經, trang 134-5.

Garma C.C. Chang, Buddhist Teaching of Totality, Great Britain: The Pennsylvania State University, 1972, trang 97.

Như trên, trang 98.

MK, xxv, trang 9.

Xem chi tiết ở Basic Buddhist Concepts, Kogen Mizuno, tr. Charles S. Terry and Richard L. Gage, Tokyo, 1994, trang 13-35; và 2500 Years of Buddhism, P.V. Bapat, Ministry of Information and Broadcasting Government of India, 1919, trang 31- 42.

SSPW, trang 21.

般 若 波 羅 密 多 心 經, trang 135.

SSPW, trang 45.

Nirvṇamapi māyopamam svapnopamam. Aṣṭasāhasrikā-prajña-pāramitā, ed. R. Mitra, Calcutta, 1888, trang 40.

Như trên, trang 25, 39, 196, 198, 200, 205, 279, 483 & 484.

Như trên, trang 119, 120, 185 & 262.

Nāmarūpameva māyā māyaiva nāmarūpam. Như trên, trang 898; māyāyāḥ padam na vidyate. Như trên, trang 1209.

Yachcha prajñaptidharmam tasya notpādo na nirodho nyatra saṁjñāsaṁketamātreṇa vyavahriyate. Như trên, trang 325.

Lankāvatārasūtra, ed. B. Nanjio, Kyoto, 1923, trang 22, 51, 62, 84, 85, 90, 95 & 105..

Xem Lalitavistara, ed. P.L. Vaidya, BST, I, 1958, trang 176, 177 & 181.

Xem Samādhi-rāja, Sanskrit Manuscript No. 4, Hodgson collection, Royal Asiatic Society, London, trang 27 & 29.

Xem Suvarṇa-prabhāsa, Manuscript No. 8, Hodgson collection, Royal Asiatic Society, London, trang 31, 32 & 44.

The Complete Enlightenment, Tr. & Com. by Cha’n Master Sheng-yen, London, 1999, tr. 26. 427 LSPW, trang 145.

LSPW, trang 145.

Garma C.C. Chang, Buddhist Teaching of Totality, Great Britain: The Pennsylvania State University, 1972, trang 94-5.

Nāgārjuna, Hui Cheng lun (The Refutation Treatise), T. 1631, tr. 24.

LSPW, trang 140.

Suzuki, The Awakening of Faith in the Mahāyāna, trang 111-2.

D, I; LS, trang 48.

LS, trang 7.

The Twelve Gate Treatise, viii. xxiv: 8, See Chi-tsang, The Meaning of the Two fold Truth, trang 77-115, and The Profound Meaning of the Treatises, trang 1-14.

Xem chi tiết ở Mervyn Sprung, ed. như trên, trang 17, 38, 43 và 57, và N. Dutt, Aspects of Mahāyāna Buddhism and Its Relation to Hīnayāna, London, 1930, trang 216-27.

Xem chi tiết ở Chi-tsang, như trên. Cũng xem Mervyn Sprung, như trên, trang 17, 43 & 58.

Chi-tsang, như trên.

金 剛 般 若 波 羅 密 經, trang 126.

Như trên, trang 118.

Như trên, trang 128.

Như trên, xxiv, trang 10; the Twelve Gate Treatise, viii.

The Twelve Gate treatise, viii. Chi-tsang bình luận rằng: ‘Biết chân đế là lợi ích cho bản thân, biết tục đế là lợi ích cho người khác, biết cả hai chân lý đồng thời là lợi ích cho bình đẳng tất cả chúng sanh. Do đó, hai đế được thành lập.’ Xem A Commentary on the Twelve Gate Treatise (T 1825), trang 206. Cũng xem The Profound Meaning of Three Treatise, trang 11 and The meaning of the Twofold Truths, trang 81, 82c, 85c & 86.

般 若 波 羅 密 多 心 經,trang 134.

Garma C.C. Chang, The Buddhist Teaching of Totality, Britain: The Pennsylvania University, 1972, trang 109.

The Middle Treatise, xxiv: 9; The Twelve Gate Treatise, viii.

Như trên, XXIV, trang 8-9.

Visuddhimagga II, ed. H.C. Warren and D. Kosambi, HOS, 41, 1950, trang 654.

Như trên.

Như trên.

Như trên, trang 655.

Như trên.

Cùng trang sách đã dẫn.

Như trên, trang 655-6.

Prajñāpāramitā-piṇḍārtha, I-II, ed. G. Tucci (Minor Sanskrit Texts on the Prajñāpāramitā ), Journal of Royal Asiatic Society, 1947, 6.18, trang 263-4: 1. Bodhisattva-Śūnyatā, 2. Bhoktṛ-Śūnyatā, 3. Adhyātmika-Śūnyatā, 4. Vastu-Śūnyatā, 5. Rūpa-Śūnyatā, 6. Prapti-Śūnyatā, 7. Vijñāna-Śūnyatā, 8. Sattva-Śūnyatā, 9. Saṁskāra-Śūnyatā, 10. Dharma-Śūnyatā, 11. Atma-Śūnyatā, 12. Pudgalanairatmya-Śūnyatā, 13. Saṁskṛta-Śūnyatā, 14. Asaṁskṛta-Śūnyatā, 15. Sāvadya-Śūnyatā, 16. Nirvadya-Śūnyatā.

Obermiller, E., A Study of the Twenty Aspects of Śūnyatā, Indian Historical Quarterly, tập Ix, 1933, trang 170-87.

CPB, trang 351-6.

Cùng trang sách đã dẫn.

CPB, trang 354.

Madhyānta-vibhanga, Trans. Th. Stcherbatsky, Leningral, 1937, p.v. Cũng xem Buddhism: its Religion and Philosophy, Prof. W.S. Karunaratne, Buddhist Research Society, Singapore, 1988, tr. 44. Để minh họa điều này, tác giả trích lời của Th. Stcherbatsky nói như sau: "Từ Tánh-không (Śūnyatā) như là một sự cách tân cần thiết của Đại thừa theo dòng phát triển triết học. Nguồn gốc của nó được tìm thấy trong Tiểu-thừa, nhưng Đại thừa đã gán cho nó một sự giải thích hoàn toàn mới, từ đó cho thấy hai trường phái chính của Phật giáo có sự khác nhau rõ ràng."

Visuddhimagga II, trang 658.

T.R. Sharma, An introduction to Buddhist Philosophy, Delhi: Eastern Book Linkers, 1994, tr. 75-6.

般 若 波 羅 密 多 心 經, trang 134.

BKS, IV, trang 29.

Như trên, trang 135.

Shohei Ichimura, Buddhist Critical Spirituality: Prajñā and Śūnyatā, Delhi: Motilal Banarsidass, 2001, trang 108-9.

Xem chi tiết trong cuốn Vườn Nai-Chiếc Nôi Phật giáo, Thích Nữ Giới Hương, Delhi-7: Tủ sách Bảo Anh Lạc, 2005.

Shohei Ichimura, Buddhist Critical Spirituality: Prajñā and Śūnyatā, Delhi: Motilal Banarsidass, 2001, trang 108-9.

般 若 波 羅 密 多 心 經,trang 135.

Edward Conze, Text, Sources, and Bibliography of the Prajñā-pāramitā-hṛdaya, Journal of Royal Asiatic Society, 1948, tr. 47.

Aṣṭasāhasrikāprajñapāramitā, ed. R. Mitra, Calcutta, 1888, trang 40.

Chi- tsang, Chung-kuan-lun-su (A Commentary on the Middle Treatise), T 1842, trang 11.

The Middle Treatise, xviii: 5.

Hsueh-li Cheng, Nāgārjuna’s Twelve Gate Treatise, Boston: D. Reidel Publishing Company, 1982, trang 13-4.

Encyclopedia of Religion, ed. Mircea Eliade, Tập II, Collier MacMillan Publishing Company, London, 1987, trang 165.

G. Dhammsiri, Fundamentals of Buddhist Ethics, The Buddhist Research Society, Singapore, 1986, trang 113-28.

GBWL, trang 13.

Như trên, trang 16.

Adhimukti:(阿提目多迦) dịch là thiện tư duy, tự tin 善思惟 (means entire freedom of mind, confidence), trích trong DCBT, trang 288.

Xem M, I, trang 163 & A, I, trang 145.

D.T. Suzuki, Outlines of Mahayana Buddhism, NY, 1977, trang 297.

Như trên, trang 209.

Xem Abhisamayālaṇkārāloka, Gaekwad’s Oriental series, Baroda, LXII, trang 19 nơi đã nói Śūnyatākaruṇā-garbhaṁ bodhicittaṁ.

Trích trong EB, III, trang 186.

LSPW, trang 124.

Như trên.

Sūtra of the Past Vows of Earth Stove Bodhisattva, The Collected Lectures of Tripiṭaka, Hsuan Hua, tr. Bhiksu Heng Ching, Buddhist Text Translation Society, The Institute for Advanced Studies of World Religious, NY, 1974, trang 20.

GBWL, trang 104.

Như trên, trang 2.

Như trên, trang 3.

Như trên, trang 46.

BGS, I, trang 171-2, cũng xem Chương I, trang 23-4.

Như trên.

DCBT, trang 218.

DCBT, trang 218.

GBWL, trang 20-2.

E.J. Thomas, Buddhism, London, 1934.

BDBSL, trang 168.

Buddhavaṁsa, ed. by R. Morris, II, London, 1882, trang 59.

Bs, trang 3.

Avīcī (S): A tỳ địa ngục, Avīci (P): Vô gián địa ngục. Địa ngục có naêm hình phạt: nghiệp xấu và hậu quả không dừng nghỉ, không thời gian, triền miên không ngưng trệ, khốn khổ không chỗ cùng, đầy ấp không ngưng. Bị đày địa ngục này do phạm một trong naêm trọng tội: giết hại cha, giết mẹ, giết hại a-la-hán, làm Phật đổ máu, phá hoại tăng đoàn.

Māra (S): Ma ba tuần. Thiên ma có tên riêng là Pàpman, hay Pàpiyas, thường được phiên là Ba Bỉ Duyên, Ba duyên, Ba huyện. Các bản kinh cổ nhất ghi tên là Ma Ba Huyện. Theo Nhất Thiết Kinh Âm Nghĩa, quyển 10, chữ Huyện với chữ Tuần giống nhau, chỉ khác là chữ Huyện được ghi bằng bộ Mục ở bên trái, nhưng do sao chép lầm chữ Mục thành chữ Nhật nên chữ Huyện bị đọc thành chữ Tuần. Do gọi sai thành thói quen, người ta bỏ luôn cả chữ Nhật bên cạnh chữ Tuần, chỉ còn chữ Tuần đơn như hiện nay.

Śuddhāvāsa (S): Tác bình Thiên tử, Vô nhiệt thiên: Một vị trời hiện xuống dùng nhiều phương thiện khuyến khích thái tử Tất đạt đa xuất gia.

Trích trong G.P. Malalasekere, như trên, trang 323.

SBFB, V, Sarabhanga-Jātakā, số 552, trang 64.

E.J. Thomas, Buddhism, London, 1934.

E.J. Thomas, Buddhism, London, 1934.

N. Dutt (ed.), Bodhisattvabhūmiḥ, Vol.II (Patna), K.P. Jayaswal Research Institute, 1978, trang 9.

D.T. Suzuki, Outlines of Mahāyāna Buddhism, NY, 1977, trang 302.

Như trên, trang 299.

N. Dutt, như trên, trang 10.

Như trên.

DCBT, trang 109.

GBWL, trang 145.

EB, III, trang 184.

Gunapala Dharmasiri, Fundamentals of Buddhist Ethics, The Buddhist Research Society, Singapore, 1986, trang 120.

PED, trang 77.

BDBSL, trang 165.

Buddhist Dictionary, Colombo, 1956, trang 116; H.C. Warren, Buddhism in Translation, Cambridge, 1922, trang 23.

Ed. by J.S. Speyar, The Jātakamālā (Tr.), Delhi 1971, trang 93.

M.S. Bhat, M.V. Talim, The Geneology of The Buddhas, translation of the Buddhavaṁsa, Bombay, 1969, trang 10.

P.V. Bapat, Vimuttimagga and Visuddhimagga, Poona, 1937, tr. 64- 80.

Như trên, trang 166.

Như trên.

Như trên.

R.S. Hardy, A Manual of Buddhism, Varanasi, 1967, trang 49.

Như trên, trang 98.

Như trên, trang 101.

R.A. Rogers, A Short History of Ethics, London, 1962, trang 66.

Như trên, trang 194.

Như trên, trang 2.

D.T. Suzuki, Study in The Lankavatara Sūtra, Routledge and Kegan Paul, Ltd, London, 1975, trang 366.

BDBSL, trang 170-1.

E. Conze, A short History of Buddhism, George Allen & Unwin Ltd., London, 1980, cũng xem E. Conze, Thirty Years of Buddhist Studies, Bruno Cassier (Publisher) Ltd., Oxford, London, 1967, tr. 70.

BDBSL, trang 168.

Ed. by Marry E. Lilley, Apadāna, London, 1925, trang 56.

SBFB, V, Mahākapi Jātaka, số 516, trang 37.

SBFB, III, Sasa Jātaka, số 316, trang 34.

SBFB, VI, Vessantara Jātaka, số 547, trang 246.

SBFB, VI, Mahājanaka Jātaka, số 539, trang 16.

SBFB, III, Hiri Jātaka, số 363, trang 129.

SBFB, VI, Mahāsutasoma Jātaka, số 537, trang 246.

BDBSL, trang 168.

Như trên, trang 167-8, 356, chú thích 7.

Như trên.

PED, trang 153.

Như trên, trang 132.

Itivuttaka: As It Was Said, tr. F. L. Woodward, M.A., PTS, London: Oxford University Press, 1948, trang 185.

EB, IV, trang 201.

Henri de Lubac, Aspects of Buddhism, trang 24.

LS, trang 3.

Kinh Pháp-hoa, Thích Trí-tịnh, Phật học viện Quốc tế xuất bản, Phật lịch 2541-1997, trang 36-7.

妙法蓮華經, 佛教經典會, 佛教慈慧服務中心，香 港，一九九四,trang 16.

G.C.C. Chang (ed.) A Treasury of Mahāyāna Sūtras — Selections from the Mahāratnakūṭa Sūtra Tr. from the Chinese by the Buddhist Association of the United Sates, Pennsylvania & London, 1983, tr. 267.

LS, trang 182.

Kinh Pháp-hoa, Thích Trí-tịnh, Phật học viện Quốc tế xuất bản, Phật lịch 2541-1997, trang 367.

妙 法 蓮 華 經, trang 177-8.

LS, trang 281.

Pháp là lời nói của Phật. Môn là chỗ chung cho thánh nhân và chúng nhân. Phật đã dạy đến 84.000 pháp môn.

‘Koṭis: A million. Also explained by 100,000; or 100 lakṣa, i.e. 10 millions. Trích trong DCBT, trang 261.

LS, trang 298.

LS, trang 302.

妙 法 蓮 華 經, trang 287.

Edward Conze, Selected Sayings from the Perfection of Wisdom, Boulder, 1978, trang 66-7.

Kinh Pháp hoa, Chương I, Phẩm Tự, trang 54.

妙 法 蓮 華 經, trang 18.

金 剛 般 若 波 羅 密 經, 佛 學 業 書, 台 鸞, 一 九 九 八,trang 112.

Kinh Pháp Hoa, Chương I, Phẩm Tự, trang 38.

妙 法 蓮 華 經, trang 18.

Edward Conze, Selected Sayings from the Perfection of Wisdom, Boulder, 1978, trang 67.

BB, trang 140.

Ś, trang 66, 27-30.

The Mahā-prajñā-pāramitā-śāstra of Nāgārjuna (tr. Kumārajīva), T. 1509, Tập 25, trang 163c.

Kinh Pháp Hoa, Chương I, Phẩm Tự, trang 37.

妙 法 蓮 華 經, trang 17.

Kinh Pháp Hoa, Chương I, Phẩm Tự, trang 38.

妙 法 蓮 華 經, trang 18.

LS, trang 197.

妙 法 蓮 華 經, trang 185.

金 剛 般 若 波 羅 密 經, trang 120-1.

Gunapala Dharmasiri, Fundamentals of Buddhist Ethics, Singapore, The Buddhist Research Society, 1986, trang 207.

BB, trang 189.

The Mahā-prajñāpāramitā-śāstra of Nāgārjuna (tr. Kumārajīva), T. 1509, Tập 25, trang 168 b.

Như trên, trang 170c.

Như trên, trang 171c.

Như trên.

Như trên, trang 172a.

Như trên, trang 172a, 97b, 168b trở đi, 415b & 417c.

BB, trang 200 trở đi.

EE, trang 73.

R.K. Prabhu and U. R. Rao, The Mind of Mahatma Gandhi, Navajivan publishing House, Ahmedabad, 1969, trang 31.

妙 法 蓮 華 經, trang 65-6.

妙 法 蓮 華 經, trang 65-6.

LS, trang 219.

妙 法 蓮 華 經, trang 205-6.

EE, trang 74.

LSPW, trang 65.

The Mahā-prajñāpāramitā-śāstra of Nāgārjuna (tr. Kumārajīva), T. 1509, Tập 25, trang 172 b.

Như trên, trang 173c.

Như trên, trang 174c.

LSPW, trang 143-6.

Kinh Pháp-hoa, Chương I, Phẩm Tự, trang 54.

妙 法 蓮 華 經, trang 26.

Kinh Phap-hoa, Chương XV, Phẩm Tùng Địa Dũng Xuất, trang 380.

妙 法 蓮 華 經,trang 207.

The Mahā-prajñāpāramitā-śāstra of Nāgārjuna (tr. Kumārajīva), T. 1509, Tập 25, trang 187c.

Như trên.

Như trên, trang 189 b, c.

Kinh Pháp Hoa, Chương I, Phẩm Tự, trang 38.

妙 法 蓮 華 經, trang 18.

Kinh Pháp hoa, Chương I, Phẩm Tự, trang 40.

妙 法 蓮 華 經, trang 19.

LSPW, trang 60.

Như trên, trang 56.

Chapter VI.

Laṇkāvatāra-sūtra, ed. by B. Nanjio, Kyoto, 1923, trang 54.

Như trên, I & Mahāyāna- sūtrālaṇkāra, Pari, 1907, 1911, trang 149.2.

The Śata-sāhasrikā Prajñā Pāramitā, ed by P. Ghosa, Calcuta, 1902- 13, trang 842, 1216, 1360, 136, 141, 1197, 1643 & 1440.

Xem BDBSL, 245 & 金 剛 般 若 波 羅 密 經, như trên, trang 21.5, 441.ii, 42.8, 43.16, 23.7, 38.9, 37.13.

LS, trang 80.

LS, trang 23.

William Jamesin, The Varieties of Religious Experience, Longmans, Green and Co., 1941, trang 58.

Gandhi, M. K., In Search of the Suprems, tập I, Navajivan publishing House, Ahmedabad, 1962, trang 173.

Như trên, trang 176.

Như trên.

Gandhi, M.K., Prayer, Navajivan publishing House, Ahmedabad, tr. 20.

EE, trang 100.

Asṭasāhassrikā-prajñāpāramitā Sūtra (八 千 頌 般 若 波 羅 密 經).

菩 薩 瓔 珞 本 業 經 (The Sūtra on the Original Action of the Garland of the Boddhisattva (2 fasc.) Translated by Buddhasmṛti (Chu-fo-nien) in 376-378. Taisho. 24 (no. 1485), 1010 ff. ‘Garland’ (mālā) mentioned in the title is the jewel-ornament consisting of crown, necklet, and bracelets of the Boddhisattvas. This Sūtra was composed to manifest the original Action of the Boddhisattvas.

The Mochizuki Bukkyo Daijjten, Tập 2, trang 1755b (四弘誓願) Su hung shih yuan or shigu-seigan).

Shohei Ichimura, Buddhist Critical Spirituality: Prajñā and Śūnyatā, Delhi: Motilal Banarsidass, 2001, trang 112.

Ven. Narada Maha Thero, Vision of the Buddha, Singapore, Singaspore Buddhist Meditation Centre, trang 289-96.

Śiksās: học (Learning, study) trích trong DCBT, trang 212.

Phần 36.

D, Ambaṭṭha sutta, VII, trang 220.

D, I, trang 110-112, 148-9.

BDBSL, trang 166.

DCBT, trang 413.

Gunapala Dharmasiri, Fundamentals of Buddhist Ethics, Singapore, The Buddhist Research Society, 1986, trang 21.

BDBSL, trang 245.

Chen Wei Shi Lun, Shindo Edition, chương 9, trang 31, dòng 10.

PED, trang 197.

Peter Harvey, An Introdution to Buddhism, Delhi: Munshiram Manoharlai, 1990, trang 200.

Kinh Pháp Hoa, Chương II, Phẩm Phương tiện, trang 94-5.

妙 法 蓮 華 經, trang 47.

MLS, II, trang 95.

Kinh Pháp Hoa, Chương XXIV, Phẩm Diệu-âm Bồ-tát, tr. 603-4.

妙 法 蓮 華 經, trang 290.

LS, trang 61.

妙 法 蓮 華 經, trang 65-6.

LSPW, trang 78.

Kinh Pháp Hoa, Phẩm XV, Tùng Địa Dũng Xuất, trang 435.

妙 法 蓮 華 經,trang 207.

金 剛 般 若 波 羅 密 經, trang 111.

LS, trang 167.

妙 法 蓮 華 經,trang 253-4.

DCBT, trang 175.

Xem chú thích 82, trang 31, chương II.

LS, trang 14.

Kinh Pháp Hoa, Phẩm XV, Tùng Địa Dũng Xuất, trang 436.

妙 法 蓮 華 經,trang 207.

Xem cuối sách, trang 347-9.

EB, III, trang 74-5.

BDBSL, trang 270-1.

Xem chương III, trang 73.

BDBSL, trang 167.

P.L.Vaidya, DasaBhumikasūtra Buddhist Sanskrit Texts No.7, Darbhanga, Mithila Institute of Post-graduate Studies & Research in Sanskrit Learning, 1967, trang 3.

BDBSL, trang 284-291.

Đức nhẫn về sự vâng theo. (Nghiên cứu Kinh Lăng Già, Daisetz Teitaro Suzuki, Thích Chơn Thiện và Tuấn Mẫn dịch, GHPGVN, Ban Giáo dục Tăng ni, năm 1992, trang 475).

Đây là sự chứng thực không có gì được sanh ra hay được tạo ra trong thế giới này, khi các sự vật được thấy đúng như chính chúng là (yathābhūtam-như thực). Theo quan điểm của trí tuệ tuyệt đối, thì chúng chính là Niết Bàn, không bị ảnh hưởng bởi sinh và diệt chút nào cả (Nghiên cứu Kinh Lăng Già, Daisetz Teitaro Suzuki, Thích Chơn Thiện và Tuấn Mẫn dịch, GHPGVN, Ban Giáo dục Tăng ni, 1992, trang 473).

Dhāraṇī (S): Đà la ni, Trì cú, Tổng trì, Năng trì, Năng già. Một câu trì, một câu đà la ni, một câu chơn ngôn, một câu chú: Darani (J). Có nhiều câu thì gọi là Chân ngôn (Dharani), nếu chỉ một câu gọi là Chú (Mantra). Man trà la (ý mật) cùng với thần chú (dharini) là ngữ mật và ấn là thân mật nếu được khéo học và thực hành thì hành giả sẽ là một với chư Phật, thân ngữ ý mình là thân ngữ ý của chư Phật. Chân ngôn có năm loại: Như Lai chân ngôn, Bồ tát chân ngôn, Kim Cang chân ngôn (chân ngôn bậc thánh), Nhị thừa chân ngôn và Chư thiên chân ngôn (chân ngôn bậc thần). Chân ngôn có bốn pháp: Tiêu tai, Hàng phục, Nhiếp triệu và Tăng ích. Chân ngôn có ba loại: Nhiều chữ gọi là Đà la ni (Dharani), một chữ gọi là chân ngôn, không chữ gọi là Thật tướng.

Abhiṣeka (S) Điểm đạo, Abhiseca (P), Abhisecanam (P), Abhisecani, Wang (T): Tục lấy nước rưới lên đầu biểu lộ sự chúc tụng. Nghi thức trong Phật giáo để chuẩn bị tiếp nhận những giáo pháp bí mật.

Sn, trang 76 trở đi; M, I, trang 166 trở đi & 246 trở đi.

D, I, trang 87-8; LS, trang 144, 376; trích trong Lalitavistara ed. P.L.Vaidya, BST, I, 1958, trang 3.

Trong kinh Đại-thừa chẳng hạn như kinh Thập địa nói rằng Bồ-tát có thể trở thành một Đại thiên (Mahābrahma) trong địa thứ chín nếu ngài muốn.

M, III, trang 8.

D, Lakkhana Sutta, ix, trang 236.

D, Mahāparinibbāna Sutta, xiii, trang 182.

DCBT, trang 337.

M, Ariyapariyesana Sutta, I, trang 171.

Loka (S) Cảnh giới, Laukka (S): Thế, Thế gian; Thế giới, cảnh giới. Mỗi thế giới nhỏ có: Tu di sơn, Mặt trời, Mặt trăng, Tứ thiên hạ chung quanh núi Tu di, Tứ thiên vương, Đao lợi thiên, Dạ ma thiên, Đâu suất thiên, Hóa lạc thiên, Tha hóa thiên và Sơ thiền thiên. Mỗi thế giới đều qua bốn kỳ: thành, trụ, hoại và không. Bốn kỳ ấy là bốn Trung kiếp, hiệp thành một Đại kỳ kiếp. 1.000 thế giới nhỏ và moät đệ nhị thiền thiên hiệp thành Tiểu thiên thế giới. 1.000 tiểu thiên thế giới và moät đệ tam thiền thiên hiệp thành Trung thiên thế giới. 1.000 trung thiên thế giới và moät đệ tứ thiền thiên hiệp thành Đại thiên thế giới.

Kathāvatthu, ed. A.C. Taylor, London: PTS, 1894-95, XVII, 1 & 2. Kathavatthu (P) Biện giải, Thuyết sự, Luận sự. Một tập trong bảy tập của bộ Thắng Pháp Tạng, gồm 23 phẩm, 217 bài luận. Sách này tương truyền do chính tay Mục Kiền Liên Đế Tu, làm thượng thủ trong kỳ kiết tập kinh điển tại thành Hoa thị, năm 250 trước Tây lịch, do vua A Dục triệu tập.

N. Dutt, Buddhist Sects in India, Delhi: Motilal, rpt. 1998, trang 105.

S, III, trang 140.

Vasumitra (S) Bà tu mật, Thế Hữu, Thiên Hữu, Hoà tu mật đa?. Có hai nghĩa: 1) Vị tổ thứ bảy, một trong 28 vị tổ Phật giáo ở Ấn độ, thế kỳ thứ I, một vị đại luận sư trong số Tứ luận sư. Là Thượng thủ của 500 hiền thánh kết tập kinh điển vào năm 400 sau khi Phật nhập diệt. 2) Tên vị thiện tri thức thứ 25 mà Thiện Tài đồng tử có đến tham vấn.

Kathāvatthu, XXI, trang 5.

Andhaka (S) án đạt la phái. Một bộ phái Tiểu thừa. Phái này có boán bộ: Đông sơn trụ bộ, Tây sơn trụ bộ, Vương sơn trụ bộ và Nghĩa thành bộ.

Kathāvatthu, XXVII, trang 3.

N. Dutt, Buddhist Sects in India, Delhi: Motilal, 1998, trang 106-0.

Kathāvatthu, XXVII, V.9.

N. Dutt, Buddhist Sects in India, Delhi: Motilal, 1998, trang 81.

EB, III, trang 424.

Đại-tỳ-bà-sa luận (Abhidharma-mahāvibhāṣā-śāstra), tập 76

Như trên, tập 76.

EB, III, trang 423-6.

D, Mahāparinibbāna Sutta, trang 242.

M, III, trang 7 trở đi.

N. Dutt, Mahāyāna Buddhism, Calcutta, 1976, trang 159.

S, Vakkalia sutta, III, trang 110 trở đi.

PP, trang 234.

Atthasalini (P) Pháp tụ luận chú, Luận Thù Thắng Nghĩa. Bộ luận đầu tiên của Tạng luận.

N. Dutt, trang 142.

Như trên, trang 144.

Kacilindika (S) Ca chiên lân đà, Ca chiên lân đề, Ca già lân địa điểu, Thật khả ái điểu. Một loài chim.

N. Dutt, trang 136-7.

N. Dutt, trang 145.

金 剛 般 若 波 羅 密 經, 佛 學 業 書, 台 鸞, 一 九 九 八, trang 130.

Akobhya-tathāgatasya-vyūha sūtra (S): A súc Phật quốc Kinh, Kinh A súc, Kinh A súc Phật quốc Sát Chư Bồ tát Học Thành Phẩm và Kinh Đại bảo tích Bất động Như lai Hội.

Vajrapāni (S) Kim Cang Thủ Bồ tát. Channa Dorje (T), Vajirapāni (P): Chấp Kim cang Bồ tát, Bí Mật Chủ Bồ tát, Kim Cang Thủ Dược Xoa Tướng, Kim Cang Lực sĩ, Kim Cang Mật tích, Chấp Kim cang, Chấp Kim cang thần, Mật Tích Lực sĩ, Kim Cang Tát đõa.

Yena Śākyamuni-tathāgatādirūpeṇāsaṁsāraṁ sarvaloka-dhātuṣu sat-tvānāṁ samīhitara arthaṁ samaṇkaroty asau kāyaḥ, prabandhatayānuparato nairmāṇiko buddhasya bhagavataḥ . . . tathā coktam: karoti yena citrāṇi hitāni jagataḥ samam; ābhavāt so'nupacchinnaḥ kāyo nairṁāniko muneḥ. Abhisamay Ālaṁkār Āloka of Haribhadra, G.O.S., Baroda, trang 532.

Xem Buston, trang 133 trở đi. Uttaratantra of Asaṅga, trang 245 trở đi (Obermiller’s Trans. Acta Orientalia, Tập IX, 1931).

AbhisamayĀlaṁkārĀloka of Haribhadra, G.O.S., Baroda, trang 525.

N. Dutt, trang 157.

Buston, tập I, trang 129.

Dvātriṁśal lakṣaṇāsitivyañjanātmā muner ayam; Sāmbhogiko mataḥ kāyo mahāyānopabhogataḥ. Abhisamay Ālaṁkār Āloka of Haribhadra, G.O.S., Baroda, trang 526.

Śata Sāhasrikā, trang 2 trở đi.

Đây là quan điểm của luận sư Pháp-tú (Dharmamitra), (Mādhyamika, Buston, tập I trang 131 trở đi). Tác phẩm của ngài Pháp-tú được gọi là Prasphuṭapāda và hiện nay đang lưu giữ tại Tây-tạng.

Kārikā (kāraka): Lời ngắn gọn, súc tích, học thuyết (concise statement in verse of, doctrine); trích trong A Sanskrit English Dictionary, Etymologically and Philologically Arranged with Special reference to Cognate Indo-European Languages, print 14 times, Delhi: Motilal Banarsidass, 1997, trang 274.

Kārikā (kāraka): Lời ngắn gọn, súc tích, học thuyết (concise statement in verse of, doctrine); trích trong A Sanskrit English Dictionary, Etymologically and Philologically Arranged with Special reference to Cognate Indo-European Languages, print 14 times, Delhi: Motilal Banarsidass, 1997, trang 274.

Ye māṁ rūpeṇa cādrākṣur ye māṁ ghoṣeṇa anvayuḥ mithyāprahāṇa-prasṛtā na māṁ drakṣyanti te janāḥ dharmato Buddhā draṣṭavyā dharmakāya hi nāyakāḥ dharmatā cāpy avijñeyā na sā śakyā vijānitum. Vajracchedikā, trang 43, trích trong MKV, trang 448; Bodhicaryāvātāra, Ācārya Śāntideva, trang 421. uktaih hy etad Bhagavata: dharmakāya Buddhā Bhagavantaḥ mā khalu punar imaṁ bhikṣavaḥ satkāyaṁ kāyaṁ manyadhvaṁ dharmakāya pariniṣpattito mām bhikṣavo drakṣyanty eṣa ca Tathāgatakāyaḥ. Aṣṭa Sāhasrikā Praj Nāpāramitā, (Bib.Indica), trang 94. mukhyato dharmakāyas tathāgataḥ. Abhisamay Ālaṁkār Āloka of Haribhadra, G.O.S., Baroda. trang 181. Cũng xem trang 205 & 521 trở đi.

Sarvākārām viśuddhiṁ ye dharmāḥ prāptā nirāsravāḥ; svābhāviko muneḥ kāyas teṣām prakṛti-lakṣaṇaḥ. Abhisamay Ālaṁkār Āloka of Haribhadra, G.O.S., Baroda, trang 523.

Outlines of Mahāyāna, trang 223-4.

Abhisamay Ālaṁkār Āloka of Haribhadra, G.O.S., Baroda, trang 523 trở đi.

金剛般若波羅密經, 佛學業書, 台鸞, 一九九八, trang 113-4.

Xem Buddhism and Science, Buddhasa P. Kirthisinghe ed., Delhi: Motilal Banarsidass, Rpt. 1996, trang 8-11, 17, 40, 92, 103 & 146 trở đi

般若波羅密多心經, 佛學業書, 台鸞, 一九九八, trang 134.

Máy hoặc động cơ chạy bằng bánh xe quay bởi dòng nước, hơi nước, không khí hoặc hơi.

The Middle Treatise (T 1564 tập 30 do ngài Cưu-ma-la-thập [Kumārajīva] dịch năm 409), xxiv: 14; Nāgārjuna’s Twelve Gate Treatise, viii, Boston: D. Reidel Publishing Company, 1982; cũng xem Empty Logic, Hsueh Li Cheng, Delhi: Motilal Banarsidass, 1991, trang 43.

C. Egerton, Buddhism and Science, Sarnath, 1959, trang 9.

Xem 妙 法 蓮 華 經, 佛 教 經 典 八, 佛 教 慈 悲 復 務 中 心 , 香 港 ,一 九 九 四.