Duy Ngữ Lục - Quyển Hạ

Tâm Kinh nói “Vô lão tử diệc vô lão tử tận”, bây giờ có xá lợi đâu có ích lợi gì! Những thứ đó do chấp sanh tử mới có, người không chấp sanh tử thì có hay không chẳng vấn đề, có cũng được, không có cũng được, tất cả hiện tượng mình thấy đều là vọng tưởng, do vọng tâm tạo. Trong kinh Lăng Nghiêm giải thích rất kỹ.

Hỏi: Khi xưa Đức Phật sau khi trà tỳ, được xá lợi vô vàn, để phân chia khắp nơi. Tại sao thời nay chẳng thể noi theo gương đó?

Đáp: Tất cả đều là vọng tưởng, ấy là lời của Phật nói. Nay chúng ta thấy sum la vạn tượng, nhà cửa cây cối đều do tập khí vọng tưởng của mình, với cộng nghiệp của tất cả chúng sanh, nên cũng thấy như thế, nhưng trong cộng nghiệp có biệt nghiệp của cá nhân.

Sự thật thì chẳng phải như thế: Nếu ở trong thế lưu bố tưởng sanh ra trước tưởng thì gọi là pháp thế gian, hễ không sanh ra trước tưởng, thì gọi là pháp xuất thế gian, gọi là Phật pháp. Đó là trong kinh Đại Niết Bàn.

Còn ở trong Yếu chỉ Trung Quán Luận thì tất cả đều phá, Như Lai cũng phá, Niết bàn cũng phá ... phàm do bộ não nhận biết được, do văn tự lời nói diễn tả được, có sự tương đối đều phải phá. Vì hễ dùng lời nói, phải tương đối mới nói ra được, văn tự là thay cho lời nói, cũng vậy. Cho nên, kinh Lăng Già nói “Pháp phải lìa văn tự”, vì văn tự chẳng thể nói. Nhưng người ta không hiểu, tưởng là có thể nói, có thể diễn tả, có thể cho là đúng hay sai, ấy là lọt vào biên kiến mà tự chẳng hay biết.

Hỏi: Vậy thế nào là hành đúng theo chánh pháp?

Đáp: Không chấp thật, lại phá chấp thật là chánh; không chấp ngã, lại phá chấp ngã là chánh.

Hỏi: Tại sao tất cả các kinh đều bắt đầu từ hai chữ “Như thị”?

Đáp: Hai chữ này nghĩa là “đúng như vậy”. Vì thời Phật thuyết pháp không ai ghi chép, sau khi Phật nhập diệt đệ tử của Phật tập họp lại, mời Thị giả của Đức Phật là A Nan ghi nhớ và đọc lại, nên cuốn kinh nào cũng khởi đầu bằng “Tôi nghe như vầy”, nếu năm trăm vị A la hán đều cho là đúng thì ghi nhận.

Hỏi: Có phải hễ có khởi niệm là lọt vào tương đối?

Đáp: Không phải. Nếu chỉ có thế lửa bố tưởng, không sanh ra trước tưởng thì không có tương đối. Cũng như bậc thánh nói “có” cũng được, nói “không” cũng được, vì không sanh ra trước tưởng. Nay chúng ta dù hiểu được nhưng làm không được, vì còn ngã chấp chưa dứt sạch, ví như chưa ra khỏi luân hồi, dùng tri kiến muốn tìm Viên giác thì Viên giác ấy cũng thành luân hồi.

Hỏi: Một số các thầy giảng về câu “Sắc bất dị không, không bất dị sắc”, rằng sắc chẳng tự có, mà từ nhân duyên, từ cái không này nhờ duyên mà ra, nên nói “Sắc bất dị không”, đến chừng duyên hết rồi, như tứ đại tan rã, thì gọi là “Không bất dị sắc”. Giải thích như vậy có đúng không?

Đáp: Do là vì chấp nhân duyên cho là thật. Trong quyển Lăng Nghiêm Tông Thông có đoạn phá chấp nhân duyên bởi bài kệ của ngài Long Thọ :

Các pháp chẳng tự sanh,

Cũng chẳng từ tha sanh.

Chẳng cộng chẳng vô nhân,

Cho nên nói vô sanh.

Vì nó chẳng phải là tự sanh, cũng chẳng phải tha sanh, hễ nói tha cũng là tự. Cũng chẳng phải tự và tha cộng sanh, chẳng phải không có nhân sanh, ví như cây lý sánh ra cây lý, cây đào sanh cây đào, chứ chẳng phải vô nhân mà sanh được. Đủ thứ nghĩa lý đều chẳng thành lập, nên nói vô sanh.

Tại sao nói là các pháp chẳng tự sanh? Vì phải nhờ nhân duyên mới sanh khởi. Còn nói chẳng từ tha sanh, vì mỗi duyên chẳng tự tánh. Nói “chẳng cộng sanh” vì tự với tha còn không có thì lấy gì để cộng? Chẳng vô nhân sanh: Như bây giờ muốn giác ngộ thì phải tu mới

giác ngộ được, chứ đâu phải mình không tu mà được giác ngộ!

Từ ngũ uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức), lục nhập (nhãn, như tỷ, thiệt, thân, ý), thập nhị xứ (lục căn đối với lục trần), thập bát giới (lục căn đối với lục trần sanh ra lục thức), cho đến thất đại (địa, thủy, hỏa, phong, không, kiến, thức) đều muốn giảng rõ ý này.

Nếu ngộ biết vốn chẳng sanh khởi, thì giống như con mắt sáng to, vốn là không có hoa đốm trong hư không. Nếu dụi con mắt, thình lình bị bệnh thì thấy hư không có hoa đốm, như nay thấy đủ thứ, đều là hoa đốm. Ấy là do con mắt mỏi mệt mới thấy. Tức là bỏ cái thật mà lại thấy cái vọng nên thấy hoa đốm. Hoa đốm chẳng thật, chỉ là ảo tượng, đâu phải từ chỗ nào đến! Vì con mắt bệnh mới thấy.

Trên thực tế, nếu con mắt chẳng bệnh thì thấy hư không sáng tỏ chẳng hoa đốm, nên biết chẳng phải tự sanh, chẳng phải từ nhân duyên sanh.

Sắc ấm như thế thì thọ, tưởng, hành, thức đều như thế; ngũ uẩn đã như thế thì lục nhập, thập nhị xứ, thập bát giới đều như thế.

Hỏi: Kinh nghiệm mình hiểu và mình từ hiểu có khác nhau không?

Đáp: Hễ tìm hiểu là càng tìm càng xa. Có công án của Tổ Pháp Nhãn:

Thiền tông có 5 phái: Lâm Tế, Tào Động, Vân Môn, Pháp Nhãn, Quy Ngưỡng. Tổ đầu tiên của tông Pháp Nhãn là Thiền sư Văn Ích, sau khi được thầy ấn chứng là ngộ đạo, vì là người cao nhất trong các huynh đệ, nên ngài dẫn đầu đi tham học.

Ngày xưa người kiến tánh rồi vẫn còn đi tham học. Khi đi ngang chỗ Thiền hội của Thiền sư Quế Sâm, gặp bão tuyết chẳng thể đi tiếp, nên ghé lại nơi này để tránh tuyết. Lúc trò chuyện với Thiền sư Quế Sâm, nói đến “trời đất với ta cùng một nguồn gốc” của Triệu Luận, Quế Sâm hỏi:

- Trời đất với Thượng tọa đồng hay khác?

Văn Ích đáp: Đồng.

Quế Sâm không nói mà chỉ đưa 2 ngón tay (ý nói là nhị. Vì chọn tâm bất nhị, đã ngộ rồi tại sao còn nhị pháp?)

Các người đi cùng thấy vậy thì trả lời: Khác.

Quế Sâm vẫn không nói mà chỉ đưa 2 ngón tay.

Theo sự hiểu biết của mọi người đều cho “đồng” là một, khác mới là nhị. Mà chẳng biết đồng cũng là nhị, vì có hai vật trở lên mới có thể so sánh là đồng hay dị.

Quế Sâm biết những người này chưa kiến tánh, nhưng cũng công phu cũng sắp chín mùi. Khi tuyết đã dừng, Văn Ích và những người đi cùng từ giã đi tiếp, Thiền sư đưa ra ngoài cửa gặp một tảng đá.

Quế Sâm hỏi: Bình thường Thượng tọa cho là vạn pháp duy tâm. Vậy tảng đá này ở trong tâm hay ở ngoài tâm?

Văn Ích đáp: Ở trong tâm.

Quế Sâm cười: sao Thượng tọa đi hành cước lại để tảng đá trong tâm vậy?

Văn Ích đỏ bừng mặt, không đi tiếp nữa, trở vào xin ở lại. Mỗi ngày trình kiến giải đều bị Quế Sâm lắc đầu. Trải qua một tháng, Văn Ích nói:

Nay con tất cả đều sạch, chẳng còn lý gì để trình (lúc đó công phu đã chín muồi).

Quế Sâm nói: Nếu nói Phật pháp thì tất cả đều sẵn sàng.

Văn Ích liền ngộ triệt để, và nối pháp của Quế Sâm, trở thành tông sư của phái Pháp Nhãn tông.

Thời nay, người tu học hay tìm hiểu, nhiều người xem Phật pháp như một loại văn hóa để tìm hiểu, lại giải thích từng danh từ, từng chữ, nên càng tìm càng xa.

Hỏi : Nếu không giải thích thì làm sao hiểu?

Đáp: Là giải thích cái lý, chứ chẳng phải giải thích theo chữ. Tại pháp lìa văn tự, phàm có lời nói đều chẳng phải nghĩa thật, nên phải phù hợp với ý của Phật. Nếu y văn giải nghĩa thì là tam thế Phật oan.

Hỏi: Tác dụng đọc 50 thứ ma ngũ ấm để là gì?

Đáp: Để nhắc nhở, để ý mình có lọt vào những cảnh giới đó không? Nếu thấy mình có chứng đắc thì rất nguy hiểm, chớ tưởng là tốt. Phật dặn A Nan luôn nhắc nhờ người đời sau: “Tu hành không được để lọt vào 50 thứ ma ngũ ấm”.

Hỏi: Sư phụ nói người kiến tánh rồi dễ dứt tập khí hơn, vậy còn người giải ngộ thì sao? Có dứt được tập khí không?

Đáp: Không, nó còn có thể tăng thêm tập khí nữa, vì ôm chấp cái ngộ.

Hỏi: Thế nào là giải ngộ? Thế nào là chứng ngộ?

Đáp: Giải ngộ là cái nhận biết của bộ não, còn chứng ngộ là dẹp hết cái biết của bộ não, lúc đó chơn tâm hiện lên, chẳng phải sự hiểu hay không hiểu.

Hỏi : Trong tháng vừa rồi xảy ra ba trận động đất, vậy có phải do nhân quả của loài người không?

Đáp: Phải. Đó cũng là trong kinh nói về cộng nghiệp và biệt nghiệp, trong cộng nghiệp cũng riêng có biệt nghiệp, ví như trong trận động đất đó có người bị chết, có người thì được sống sót, ấy là biệt nghiệp vậy.

Hỏi : Làm sao hết được nhân quả, chấm dứt cái biết?

Đáp: Ở trong mở mắt chiêm bao thức tỉnh thì hết. Trên xã hội ngày nay là người nào hiểu biết nhiều chừng nào cao chừng nấy, là bậc tri thức. Còn Phật pháp thì ngược lại biết nhiều chừng nào, sở tri chướng ngại nhiều chừng nấy, cho nên làm sao chấm dứt được cái tìm hiểu biết? Không chấm đứt thì chẳng thể ngộ, chẳng thể thức tỉnh từ mở mắt chiêm bao. Như thế cứ từ chiêm bao này qua chiêm bao khác; nay là chiêm bao con người, sau này có thể là chiêm bao con heo, con chó, con mèo ...

Nay tham thiền là muốn dẹp những cái che khuất cho mau thức tỉnh, Che khuất đó là: Tìm hiểu, suy nghĩ, ghi nhớ, nên phải dùng cái không biết để chấm dứt.

Hết