Bồ Đề Đạt Ma Quán Tâm Pháp

THIÊN THỨ HAI

LUẬN NGỘ TÁNH

CHÁNH VĂN:

*Vã chăng Đạo là lấy vắng lặng làm thể. Tu là lìa tướng làm tông.

Thưa, sở dĩ nói vắng-lặng hay không vắng-lặng là tại ở lòng mình. Nói lấy lìa tướng làm tông nghĩa là vấn đề tướng – dù tất cả tướng của vũ trụ - cũng chỉ là tổ hợp, vô-thường. Hay nói cách khác là chớ nên chấp tướng. Chớ không phải nghĩa tướng vốn có thật, mà mình phải lìa nó.

* Nên kinh nói: Vắng-lặng là Bồ-đề, vì dứt hết các tướng. Phật nghĩa là giác. Người có tâm giác được Đạo Bồ-đề nên gọi là Phật. Kinh nói: Lìa tất cả các tướng là danh hiệu chư Phật.

Người có tâm giác là sao? – Là người nhận ra được tận nguồn tâm linh của mình hồi chưa khởi thiện khởi ác. – Và lúc nào cũng được như thế gọi là người có tâm giác, là đạt Đạo.

Nói “lìa tất-cả tướng là danh hiệu chư Phật”. Có thể nói khác hơn như câu tôi đã hỏi :”Tất-cả đều không phải tâm, vậy cái gì là tâm?” – 2 câu đó giá trị ngang nhau.

Thưa, quí-vị mới đến nghe cách tôi nói đừng vội cho là khó hiểu. Bởi vì ở đây không phải cắt nghĩa để chồng thêm kiến-thức trí-óc, mà cần phải có một tác dụng thâm sâu vào tâm-linh. Điều đó phải lưu tâm.

Câu nói “lìa tất-cả tướng là danh hiệu chư Phật”, cũng như nói; Phật vốn không có tướng, tùy tâm chúng sanh mà hiện tướng”; hay nói cách khác là :”Bổn lai không có Phật nào ở ngoài. Tự-tánh là Phật”. – Nên khi săn đuổi ra tìm Phật, thì ông Phật của qúy ông với ông Phật của tôi không giống được.

Thế mới biết: Có tướng là tướng mà không tướng.

Tại sao vậy? –Vì tất-cả tướng đều tổ-hợp, mà hết thảy tổ-hợp đều vô thường. - Một viên gạch có vô số hột cát, một hột cát có vô số hột bụi, một hột bụi có vô số hột mún, một hột mún có vô số hột mín … tới chỗ nhỏ nữa thì mình không thể đặt tên. Do đó tất-cả đều vốn không. - Thế mới biết có tướng là tướng mà không tướng.

Không thể dùng mắt thấy, chỉ có thể dùng trí biết. Ai nghe pháp này mà sanh một niệm lòng tin, phải biết người đó đã phát tâm đại-thừa, siêu 3 cõi. Ba cõi tức là tham, sân, si. Đổi tham, sân, si ra thành giới, định, huệ - tức gọi là siêu ba cõi.

Chính ở trong thân mình có đủ 3 cõi chớ không có ở đâu khác hơn. Do đó hễ kẹt vào tham, sân, si thì tự nhiên 3 cõi ở ngoài sẽ đến với mình.

Nhưng tánh của tham, sân, si cũng không thật, chỉ tùy-thuận chúng sanh mà nói vậy thôi. Nếu ai có thể soi trở vào trong thì thấy rõ tánh của tham sân si tức là tánh Phật. Ngoài tham sân si không có tánh Phật nào khác.

Thưa, đó là câu ở trong Chứng-Đạo-Ca có nói:”Tánh chúng sanh vốn là tánh Phật”. Trong kinh Pháp-Bảo-Đàn cũng có nói :”Dù cho chúng sanh ác độc đến đâu cũng từ bổn tánh xuất hiện”. Vì tất cả vạn pháp đều cùng một thể, đều là hiện tượng: dù là chúng sanh hay Phật cũng thế.

Kinh nói: chư Phật từ xưa đến nay thường ở trong 3 độc để nuôi lớn pháp giải thoát mà thành ThếTôn. Ba độc là tham sân si đó.

Thưa, không một chúng sanh nào không có tánh Phật, không một người nào trên dòng sinh mệnh không gặp đắng cay chua-chát, cũng như không một ông Phật nào không từ chúng-sanh mà ra. Nên chưa có nếm mùi đắng cay chua chát thì không thể trở nên thánh hiền được. Vạn cổ khẳng định như thế.

* Nói đại-thừa, tối thượng-thừa đều là nói chỗ sởhành của Bồ-Tát. Không chỗ thừa, không chỗ chẳng thừa. Suốt ngày thừa mà chưa từng thừa, đó là Phật thừa.

Nghĩa là không mắc kẹt, không đóng cứng là Phật thừa. Đây muốn chú-thích nghĩa của kinh Kim Cang gọi là vô-sở trụ. Nên đúng lý ra không có 3 hay 4 thừa gì hết, đó chỉ là chuyện tùy thuận theo thế gian mà nói thôi. Hễ thoát tục là thoát tục, chớ không có thoát từ từ. Hễ còn một chút xíu tục-lụy là còn nguyên. – Do đó dầu một hột bụi rơi vào con mắt cũng đủ che khuất cả bầu trời; một chút xíu mê lầm về mình cũng đủ làm mờ tánh linh-năng muôn thuở. Nên nói đi lần lần là chuyện tùy thuận theo thế gian, chớ thật ra không phải vậy.

Có một ông giáo đến hỏi vị Thiền-sư: Phật nói tu 3 a-tăng-kỳ kiếp mới thành Phật. Còn thiền sư lại nói thành Phật một lần và liền bây giờ, làm sao có lý?

Thiền sư không trả lời hỏi lại: Thí dụ xưa nay đại đức là người trong sạch hoàn toàn, không bao giờ gian-tham. Bất thần đi ngang qua chỗ có vật qúi, nổi tánh tham muốn ăn-cắp lấy một ít về xài. Hỏi vậy chuyện ăn cắp đó chỉ có cái tay hay là nguyên con? Ông giáo đáp: hễ ăn cắp là ăn cắp nguyên con; sao lại ăn cắp có cái tay không!

Thiền sư bèn nói: Ăn cắp thì ăn cắp nguyên con. Vậy sao thành Phật lại không thành Phật nguyên con?

Nên biết hễ kẹt là kẹt. Sự thật vẫn là vậy.

Kinh nói: “Không thừa là Phật thừa đó”. Nếu ai biết được 6 căn không thật, 5 uẩn giả danh, khắp thân tìm cầu hết thảy đều không có chỗ nhất định. Phải biết người đó rõ được nghĩa Phật nói.

Thưa nhiều lần tôi có nói: Chúng ta hãy thử dứt hết các duyên, đừng móng sanh một điều nghĩ tưởng. Rồi hãy soi trở vào lòng, nghiệm xem cái gì là tâm tánh của mình, cái gì không phải là tâm tánh của mình?

Ai làm chuyện đó sẽ thấy câu :”Nếu ai biết được 6 căn không thật, 5 uẩn giả danh, khắp thân tìm cầu hết thảy đều không có chỗ nhất định. Phải biết người đó rõ được nghĩa Phật nói.” – Câu này ăn khớp với câu tôi vừa nêu lên hỏi.

Kinh nói: Hang ổ của 5 uẩn là Thiển-viện. Soi trở vào trong được tỏ ngộ là môn đại-thừa. Há chẳng rõ lắm sao! Chẳng chứa tất-cả pháp gọi là Thiền-định. Nếu rõ được câu này thì đi đứng nằm ngồi đều là Thiền-định.

Câu này rất quan-hệ! Nói “hang ổ của 5 uẩn là Thiển-viện. Soi trở vào trong được tỏ ngộ là môn đại-thừa”, nghĩa là không có cảnh chướng cảnh nghịch, thì không thể lấy đâu để biết được lòng mình. – Chưa bị người ta chửi thì sẽ không biết được lòng mình ứng hiện ra sao. Nên một người hoàn toàn chỉ gặp cảnh thuận, vị tất người đó có thể dễ dàng hiểu mình! Cũng như người tu mà định chui rút vào một nơi biệt lập, vị tất lòng người đó đã được yên! Đó là cảnh yên chớ không phải lòng mình yên.

* Biết tâm là “không”, gọi là thấy Phật. Vì sao thế?

– Vì mười phương chư Phật đều là vô tâm.

Thưa, chữ “vô tâm” ở đây không phải là không có trái Tim; mà là nghĩa không có chấp chứa. Nếu mình cố quên thì giống như lăn “ru-lô” đè cỏ cú. Cỏ lì xuống không lên nổi, nhưng qua một cơn mưa nó sẽ mọc lại dữ-dội hơn. Cho nên không thể giả đò mà quên được. Chỉ đừng có chấp chứa thì chính thân là Bồ-đề.

Sự thật là vậy! – Tuy nhiên nói thì dễ, nhưng nếu không một phen tháo mồ hôi, xót con mắt vị tất đã thông rõ được!

* Chẳng thấy tâm gọi là thấy Phật

Câu này thật độc đáo! Bởi vì hễ còn tâm để thấy thì còn kẹt trong hai-tướng. Mà không thấy tâm thì là si-mê. Khoảng giữa hai cái đó, không có, làm sao thì làm!

Thí dụ: Tôi nhìn trong gương thấy cái đầu của tôi. Đó chỉ là cái thấy trong gương thôi. Còn thiệt thấy là tay phải rờ đụng đầu, biết chắc chắn tôi có cái đầu. Cái đó không còn nghĩa thấy hay không thấy. Nên nói không thấy cũng không chẳng thấy.

Trong kinh Lăng Nghiêm, Phật có kể chuyện ông Diễn-Nhã-Đạt-Đa, một hôm tình cờ đi ngang qua tấm gương thấy đầu mình hiện trên gương. Hoảnghốt ông la lên: Người trong gương có đầu, còn đầu ta sao không thấy ?! Rồi bỗng phát điên cuồng bỏ chạy. - Người ta theo bắt lại, lấy tay ông cho rờ đầu - Bấy giờ thiệt biết đầu của mình, ông dần tỉnh. Phật mới kết câu chuyện là : điên từ đâu đến – Và hết điên từ đâu ra ?!

Thế mới biết: Còn thấy cái tâm, tâm đó chưa phải thiệt là tâm. Thường thường mình chỉ thấy được cái vọng tâm lăng xăng, còn lúc chưa mống khởi thì không có nghĩa thấy và không thấy. - Nếu không có thấy là mình mê, nếu có thấy là mình cũng chưa tỉnh.

Hỏi: Thưa, cái thấy đúng là phải thấy khách quan.

Có phải thế không?

Đáp: Thưa, phải đề phòng chữ khách và chủ, hễ còn mắc kẹt trong khách và chủ là không phải. Nên Thiền học chủ trương phá và trừ, đến khi nào hết phá được, còn lại cái gì là cái đó đúng. Nếu cái sân tôi thiệt bằng xi-măng, tất-cả những gì trong sân tôi quét trôi được thì đều là rác cả. Còn lại mới là cái sân xi-măng của tôi. Chuyện của Chúa hay của Phật cũng thế thôi. Hễ còn phá được là không phải. Khi nào hết phá được, còn lại cái y nguyên đó muốn kêu bằng chi cũng được.

Lìa chấp thân chẳng tiếc gọi là đại bố thí.

Hầu hết chúng ta tu-hành thường nghĩ rằng: Mình đã cúng dường bố thí thật nhiều để kiếp sau được hưởng. Đó chỉ là một cuộc mua bán đổi chác thôi. Nói vậy không phải là tôi biểu đừng bố thí cúngdường, nhưng tôi muốn nói việc làm của chúng ta phần nhiều xuất-phát từ tâm tham-lam, sợ-hãi. Ở đây muốn định nghĩa chính xác việc tu-hành nên nói :”Lìa chấp thân chẳng tiếc là đại bố-thí”. Một người không còn mắc kẹt trên cái chấp tôi nữa, thì dù bố thí cúng-dường cũng không phải là đổi chác. Còn không vậy thì tất cả đền chùa, nhà thờ, nhà thánh đều biến thành cửa chợ hết. Đem của cải vật chất cúng-dường thì của cải vật-chất là tiền; đem con vật phóng-sanh là đem tiền để đổi vật cũng thế thôi! - Nếu tính buôn ra để lát nữa được cái gì vô cho cá-nhân mình thì đều ở phạm-vi mắc kẹt trong cái Tôi cả. Nên lìa chấp Tôi mà không luyến tiếc, đó mới thật là bố-thí cúng-dường. Nếu không hiểu rõ như vậy thì tu Phật mà sẽ thành Trời. Vì sao thế ?- Vì bố thí cúng dường thật nhiều được sanh lên cõi Trời, hưởng hết phước rồi sẽ đọa xuống nặng nề hơn.

Lìa các động, tịnh gọi là đại toạ thiền.

Thưa, phần nhiều hễ nói Thiền thì người ta chấp vào cái bồ đoàn để ngồi; mà nói Tịnh thì người ta chấp xâu chuỗi! Đúng nghĩa của Thiền là không mắc kẹt trong động và tĩnh. Bởi vì động tĩnh là hai mặt của một sự việc. Mắc kẹt trong tĩnh cũng là một thứ mắc kẹt trong động thôi.

Vì sao thế? – Vì phàm phu một niềm chấp động, tiểu thừa một niềm chấp định. Nếu vượt khỏi cái tọa thiền của tiểu thừa và phàm phu thì gọi là đại tọa thiền. Nếu nhận được như thế thì tất cả các tướng chẳng tìm cũng tự rõ, tất cả các bịnh chẳng trị cũng tự khỏi. Đó là nhờ sức đại thiền định.

Thưa, bịnh đây là bịnh của tinh thần. Trong lu nước có để cây kim. Nếu cứ lắc cái lu hoài thì muốn cây kim không thể được, bao giờ nước lắng yên lại thì tức khắc thấy. Cũng như đứng ở phía bên này núi thì không thể thấy người ở bên kia núi, còn leo hẳn lên chót núi thì tất cả những cảnh chung quanh núi dù không muốn thấy cũng tức khắc thấy. Nên khi lìa tất cả động, định nghĩa là trả cái tâm về mức bình thường thì vạn pháp vốn hiển rõ, khỏi cần tìm; ông Phật không đợi rước cũng đến. Nên Phật có hiệu là “bạn không mời”. Và cũng vì thế Thiên Chúa có câu “Hãy dọn mình cho trong sạch để đón rước chúa”. Không phải Chúa hay Phật đòi hỏi mình phải có đủ lễ mới đến. Mà có nghĩa là : tôi đang mang kính đen, nếu muốn tìm màu sắc thật sự của sự vật thì không thể được, nên việc đầu tiên của tôi phải là gỡ kính đen để xuống, thì màu sắc đích thật của sự vật sẽ hiển hiện ngay. Do đó trong việc học Đạo, hay nhất là chỉ khám phá con người của mình. Bởi vì tìm Phật, tìm Chúa hay tìm chân lý đều không thể được. Làm sao tìm được cái thứ mình chưa từng biết chứ! Nên điều chính xác nhất là đừng vướng bận vào trong cái Tôi, đừng bị kẹt vào trong cái mê chấp; thì tức khắc nhìn đến đâu sự vật sẽ hiển hiện đến đấy. Thế thì dù có ai bày ra cách thế nào, dù họ có cho rằng chân-lý trên hết chăng nữa, mình cũng vẫn có thể biết được sự thật. Đành rằng chân lý vốn trên hết, nhưng vẫn phải đề phòng chân lý của tôi, của ông và của tất-cả quí ngài đây có đồng một thứ hay không. Hay là cùng một danh từ chân lý mà mỗi người hiểu một cách!

Bởi vậy không thể nào chính xác bằng cách cứ quay về với cái Tôi, để khi thấu suốt, lòng mình hết chấp, hết mê rồi tất cả bộ mặt thật của sự vật hiển hiện tức khắc. Khi tôi quá sợ rắn, thì tôi thấy lúc nào con rắn cũng chực cắn tôi. Còn khi tôi thiệt lòng bình thản, tôi tức khắc thấy rắn cũng có những hồi cần nương tôi để đi qua lộ tránh khỏi con diều con qụa đang chực xớt nó. – Hay là bởi tôi vốn qúa nghèo, bây giờ bất thần tôi có được một hai trăm ngàn – Quí nó qúa, tôi đem cất thật kín, mà lòng cứ sợ có người rình thấy, nên một lát tôi chạy ra đường coi có ai đi ngang không, một lát tôi vô thăm thử coi tiền còn hay mất. Thì tự nhiên đó là tôi kêu ăn trộm đến. Nên hễ có tướng giữ của là có tướng ăn trộm vậy.

Phàm ai đem tâm mà cầu pháp đều là mê, chẳng đem tâm cầu pháp là ngộ.

Thưa, hễ nhận ra được thế nào là bổn tâm bổn tánh của mình, thì tức khắc vạn pháp vốn đầy đủ, không cầu cũng vẫn có. Do chỗ đó Phật có hiệu là “Pháp vương”. – Bất cứ người nào tỏ ngộ được tâm tánh rồi cũng đều có chuyện đó. Còn khi chưa tỏ ngộ tâm tánh mà vọt ra tìm thì càng tìm càng cách. Cho nên càng đi sâu vào chân lý chừng nào tôi càng không gặp chân lý chừng ấy; càng đi tìm ông Phật chừng nào tôi càng không gặp ông Phật chừng ấy. Chỉ có một cách khi trở về với cái Tôi của tôi, khi tôi hết mê thì không mời ông Phật cũng tự hiện, hay nói khác hơn thì nghĩa thế nào là Phật sẽ hiện rõ nơi tôi. - Được như thế thì không đến nỗi xảy ra những vụ tranh chấp là Trời lớn hay Phật lớn; hay có những trường hợp trả lời: đó là tôn giáo tín ngưỡng, không nên đá động đến. Đó chỉ là những cách giải quyết đập nhẹp, chớ không phải thấu rõ vấn đề.

Chẳng đắm chấp văn tự gọi là giải thoát. Chẳng nhiễm 6 trần gọi là hộ pháp. Lìa khỏi sanh tử gọi là xuất gia. Chẳng thọ báo sau này gọi là đắc Đạo.

Mấy định nghĩa này thật hay! Hầu hết chúng ta đều mắc kẹt trong thói “quen sợ tiếng dạ, lạ sợ bộ đồ”. Nên cứ nhìn thấy đầu tròn vai vuông thì kể đó là người tu. Đến khi vào chùa, vẫn nghĩ rằng ai cũng tu, rủi gặp những ông đi vào chùa ẩn dương nương Phật để trốn lính, hay để chùa nuôi cho ăn học có bằng cấp .. Nghe thấy những điều trái chướng rồi về chửi thầy chùa người nào cũng vậy hết. - Thiền học không nhìn con người bằng cái nhìn ấy. Bất cứ người nào, dù đạp xích lô, phu bến tàu, ông thầy tu, người buôn bán …hễ người nào tỏ ngộ được tâm tánh của mình, người đó là Phật, dù người đó không biết một chữ, hay không từng ở chùa một ngày nào. Con nếu chưa thấu suốt con người của mình, dù mang tướng tăng ở chùa mãn đời cũng là phàm phu, hay bất qúa chỉ là thầy chùa thôi! Điều đó phải nên biết.

Nói “chẳng đắm chấp văn tự gọi là giải thoát”, tuy nghe dễ vậy nhưng khó lắm!

Có lần tôi đã kể chuyện con rùa, đưa ra 2 trường hợp để chúng ta nhận xét thử ra sao:

1) Thí dụ một người chưa từng biết con rùa ra sao. Một hôm đến chơi, tôi đưa con rùa cho coi nhưng không nói tên con vật, rồi tôi làm thịt cho ăn. Nghĩa là anh ta đã thấy con vật có hình dáng như vậy, cách thế ăn uống .. và đã nếm mùi vị thịt của nó? Nhưng đến khi khác, có người cầm con rùa hỏi anh có biết con nầy là con gì không? Anh ta vội đáp: thật tôi chưa biết!

2) Một người khác cũng chưa từng biết con rùa ra sao, được tôi chỉ cho biết con này tên con rùa. Đến khi gặp một người cầm con rùa hỏi anh biết con này không? Đáp: biết, con này là con rùa! Hỏi vậy trong hai người đó, ai là người thiệt biết? Sự thật chính ông trước mới là người thiệt biết, nhưng hỏi thì họ nói là không biết. Như vậy cái biết đó cũng chưa phải là thiệt biết, vì còn mắc kẹt trong tên chữ.

Ông thứ nhì trả lời biết liền, cũng là mắc kẹt trong cái tên mà thôi! Nên biết danh ngôn nó kẹt lắm! Cũng như thí dụ tôi tên A; bây giờ có người kêu tên A của một ông khác ra chửi. Tôi không từng biết ông A kia, nên nghe vậy là trong bụng tôi nổi “bađào” liền. Vậy tên A đó ở đâu? – Vì vốn hồi mới sanh ra chưa có, nên biết cái đó do cha mẹ gắn cho, chẳng phải ai mang tên A, B gì cả! Bởi vậy hầu hết chúng ta đều kẹt ở trong danh ngôn, chớ không phải biết được sự thật. Nên phải lìa cái chấp ngữ ngôn văn tự thì mới được giải thoát là vậy.

* Chẳng sanh vọng tưởng gọi là Niết Bàn.

Chẳng kẹt trong vô minh gọi là đại trí tuệ.

Thưa, phần nhiều không có mấy ai hễ khi nói thì nói đàng hoàng, minh bạch; hễ ngừng nói là ngừng luôn ở trong bụng, không còn lào xào bàn cãi. Ngược lại, phần nhiều hễ nói ra thì lắm lúc muốn nói đàm bang, khi nín thinh thì ở trong lại lào xào bàn cãi.

Thế mới biết cái bịnh vọng niệm là bịnh gốc. Và khi một người chẳng sanh vọng tưởng, chẳng kẹt trong cái chấp tôi (hay chẳng kẹt trong vô minh) thì đi đứng hằng ngày vẫn thảnh thơi, không bị lo lắng, phiền não.

Đến chỗ không phiền não gọi là Bát Niết Bàn. Đến chỗ không có tướng tâm gọi là qua bờ bên kia. Khi mê thì có bờ bên đây. Khi ngộ rồi thì bờ bên đây cũng không có.

Nếu tâm còn tướng là tâm tương đối,chưa phải là linh tánh (bổn lai diện mục). Chưa phải là bổn tánh vốn có của mình.

Vì sao thế? – Vì phàm phu một niềm chấp bên đây, nếu tỏ ngộ được pháp tối thượng thừa thì tâm chẳng trụ bên đây cũng chẳng qua bên kia, nên lìa được cả đây kia vậy.

Thưa, vấn đề cái “cặp” quan hệ ghê lắm. Chỉ như vấn đề Nam với Bắc, mà chúng ta có nhiều người đã mọc gốc mọc rễ ở trong tâm. Cứ hễ người Nam nghe nói đến người Bắc là ghét, người Bắc nghe nói đến người Nam là ghét. Vì vậy đánh nhau hoài không dứt. – Nên chỉ có vấn đề chấp tướng, chấp danh ngôn cũng đủ làm phòng tuyến dẫn hỏa châm mồi cho trận chiến của cả thế giới dễ dàng.

Nếu thấy bờ bên kia chẳng khác hơn bờ bên đây, cái tâm của người ấy đã được cái định vô thiền.

Nghĩa là nếu thấy được cả hai bề lưng và lòng của một bàn tay thì thấy được bàn tay thiệt. Nếu thấy được hai bề thiện với ác, nghịch với thuận của một sự việc thì mới thấy được tận nguồn tâm linh. Hễ động dụng ra thì có tướng thiện tướng ác. Lui vào lúc chưa động dụng thì vốn không có hai tướng. Thế mới biết: thiện với ác chỉ là đồng tiền hai mặt. Nếu không có đen thì làm sao định được trắng; không có trắng làm sao định được đen! Không có những cái chung quanh tôi làm sao định được cái TÔI ! Không có thiện thì lấy đâu để định cái ác, không có ác thì lấy đâu để định cái thiện! Không có chúng sanh lấy đâu có Phật, không có Phật lấy đâu có chúng sanh! Nên biết có danh từ Phật là tại có danh từ chúng sanh. Nếu biết được vậy, mới thấy rõ chúng sanh với Phật không phải là hai chuyện. Phương chi chúng ta ở trên qủa địa cầu này - Địa cầu là một phần tử trong Thái dương hệ ; Thái dương hệ là phần từ thật nhỏ trong khối ngân hà ; khối ngân hà là một phần tử ở trong vô số khối ngân hà trong hư không này. – Tôi muốn nói vốn từ cái “không có gì hết” mà hiện ra cái “có”. Đến khi có mình rồi, tưởng đâu cái MÌNH là chắc thật nên tranh chấp, tàn hại lẫn nhau. Những cái đó đều xuất phát từ sự không hiểu biết, từ lòng không có yêu thương lẫn nhau cả.

Phiền não gọi là chúng sanh, tỏ ngộ gọi là Bồ đề, cũng chẳng một chẳng khác, chỉ khác nhau ở mê ngộ.

Điều này rõ lắm. Thí dụ tôi vừa bị mất 20 ngàn đồng, vì nghèo qúa nên tôi khổ sở đến muốn tự tử. Bây giờ có người cho tôi biết: Ở đời muôn sự của chung. Chuyện đã lỡ mất không tìm được. Bây giờ nếu khổ thì lại càng kéo dài cái khổ tăng thêm. Nếu không khổ thì ngay bây giờ được lời cái không khổ, mà mình còn làm được việc khác để sống. Thôi, nên bỏ qua chuyện đó đi thì khỏe hơn! – Tôi nghe được, nhờ bỏ qua mà khỏe. Vậy cái mệt hồi nãy với cái khỏe bây giờ có một thằng chớ đâu phải hai! – Nên biết hễ mê thì mệt, hết mê thì khoẻ chớ không có thêm bớt gì hơn!

Khi mê có thế gian để ra khỏi, khi ngộ không có thế gian để ra. Trong pháp bình đẳng chẳng thấy phàm phu khác với thánh nhơn.

Sự thiệt, chính hồi tôi mới đi tu, lòng tôi luôn bồn chồn làm sao cho ra khỏi thế gian. Đến khi nhận ra được thằng mình là gì rồi, thì thấy không có chỗ nào là thế gian hay không thế gian hết. Chỉ có mình tỏ ngộ hay không tỏ ngộ mà thôi.

Phần đông chúng ta hồi mới đi tu thì thấy thiên hạ đều quấy hết, chỉ có mình phải. Tu một lúc lâu thấy thiên hạ có quấy có phải, mình cũng có quấy có phải. – Tu thật lâu hơn nữa rồi mới thấy thiên hạ không ai quấy hết, chỉ có mình quấy hay không quấy mà thôi. Do đó thằng MÌNH là cái đầu dọc. – Mình đi ra đường có kẻ hầu trước, người hầu sau, nên tưởng là mình mạnh lắm; nhưng nhớ lại thì mình là thứ yếu xìu, có đủ thứ sợ hãi lo âu trong lòng. Cũng như đi tu mà ra đường phải có người hầu. Tự cho là mình oai lắm; nhưng đó chíng là lòng sợ người ngoài nhìn mình không to bự mà ra. Nên rốt cuộc là mình bị mắc kẹt. Chỉ bao nhiêu đó cũng khó lắm rồi!

Nên phần đông chúng ta hồi mới tu thì nôn nao đi tìm lối thoát cho ra khỏi thế gian. Đến khi nhận ra được tâm tánh rồi, mới thấy thế gian chính là cái tâm của mình, chớ không có ở đâu ra. Khi mê thì có thế gian để thoát, khi ngộ thì không có nghĩa thế gian để thoát nữa.

Vấn đề ở trong pháp bình đẳng, không có thấy phàm phu khác thánh nhơn. Thật ra, tại mình lầm thánh nhơn là cái gì ở trên cao, còn mình là thứ ở dưới đất cáy; thì mới thấy phàm phu khác thánh nhơn. Bởi vì chính mình mới là người bịnh hoạn mất bình thường, nên làm thế nào chữa cho hết bịnh mất bình thường của mình, thì tự nhiên thấy phàm phu với thánh nhơn vốn không phải hai. Nếu chúng ta không có cái thấy đó thì việc dùng pháp sẽ trở nên tai hại vô cùng. Thí dụ nhà Phật bày ra pháp khi vô tu đốt mấy liều trên đầu, là để tượng trưng ý nghĩa xả thân cầu Đạo. Nhưng bây giờ thì nó đã trở thành cái “ga lông”! Hễ có một hai liều thì càng tự cao thêm. Tai hại đến thế!

Kinh nói: pháp bình đẳng nghĩa là phàm phu không thể nhập, nhị thừa không thể hành. Chỉ có bực đại Bồ Tát và chư Phật Như Lai có thể hành mà thôi.

Nói như vậy không có nghĩa là phàm phu thì muôn thuở là phàm phu. Đó là nghĩa người nào tỏ ngộ tâm tánh, người đó là Bồ Tát. Người nào biết được tâm linh, áp dụng hết mọi mặt, thì người đó là Phật. Người nào chưa phải như vậy, dù có nói gì cũng là chúng sanh nói mà thôi. Chỗ đó Lục Tổ định nghĩa rất xác thực : “Minh tâm mới là Bồ Tát”. Hễ không minh tâm là không phải Bồ Tát. Vậy minh tâm là gì? - Là tỏ ngộ nguồn tâm tánh của mình. Hễ tỏ ngộ suốt nguồn tâm tánh của mình thì tự nhiên 6 độ muôn hạnh vốn đủ; là vì đến đó không còn hai tướng nữa. – Do vậy, dù không muốn tạo ra lòng từ bi, lòng từ bi cũng vốn sẵn. Nên lòng từ bi kkhông phải là thứ đặt tên, không phải là thứ từ bi ở ngoài ráp vào, hay là thứ ban ơn nghĩa cho kẻ yếu hơn mình. Đó là cái thấy tất cả sự đời với mình vốn chỉ có một thân thôi. Bây giờ “từ bi” đã biến ra nghĩa ban bố, thi ân chớ không còn nghĩa đích thực nữa.

Nếu thấy sanh khác với tử, động khác với tĩnh đều gọi là chẳng bình đẳng.

Sự thật là mình thì ham sống sợ chết: còn qua cõi chết, nó thấy cõi chết mới sống, con người sống là chết. Nên biết chúng sanh hễ ở chỗ nào thì chấp chỗ ấy.

Cái chấp tuy vậy nhưng lạ lắm. Tất cả mọi người không có ai giống ai dù cho thân thể xấu xí, bịnh hoạn chăng nữa, cũng vẫn thấy vừa ý, đeo chắc lấy thân này. – Chúng ta thử nghĩ: nếu hồi tới lãnh cái thân, người ban cho cái thân xấu thì thật mình không vui. Nhưng lãnh cái thân rồi qua ngày sau, dù nó xấu thế nào mình cũng thấy tốt; cũng thấy cần đeo chắc lấy nó. Qủa thật lạ! Có lần một người tu Tịnh Độ đến than với tôi: Thầy ơi Thầy, sao tôi cứ đau hoài chịu gì nổi! – Tôi nói: nếu nó không làm vậy thì làm sao chết được! Vả lại bà muốn mau vãng sanh mà sợ chết quá sao được! Bà cười. Thành ra một mặt niệm Phật để cầu mau vãng sanh, một mặt lại sợ chết; một mình mà mâu thuẫn hai việc.

Thêm nữa, tâm lý con người bình thường ai cũng sợ chết. Nhưng khi xuông vào cõi tình trường, được chết trong vòng tay người khác phái mình thương yêu thì lại thấy đó là cái “đã” chớ không phải cái chết! Cũng như trường hợp đau ban, nếu để người khác phái nuôi thì dễ chết lắm mà là cái chết “đã”! hay trong những cuộc tình duyên của anh em họ, bị dòng họ không bằng lòng. Hai người bèn dắt nhau vào hang núi, đổ dầu lửa, châm hột quẹt đốt rồi ôm nhau cùng chết. Vậy là cái chết “đã” chớ đâu phải chết khổ. Cái chết “đã” tuy làm vậy nhưng không phải đó là bằng lòng. Bởi nếu bằng lòng sao lại khóc! Đó là nghĩa kẹt lắm, vì cuộc sống không thể y như ý muốn được, nên bây giờ tìm thử qua cõi bên kia. – Nên tham sống sợ chết hay tham chết sợ sống cũng là một thứ trở hai bề vậy thôi. Sợ sống khổ, ra cầu Bình Lợi nhảy xuống để tìm cái yên, thì cũng là một thứ sợ sống, chớ không phải là không khoái sống. Nếu cuộc sống đừng có lộn xộn thì thích, vì kẹt qúa nên mới làm như vậy.

Nên nghĩa ham sống sợ chết là tại mình thấy nằm làm thinh nhăn răng mà ngán. Sự thật, khi cái chết đến liền tức thì, sẽ không có ai sợ hết.

Chẳng thấy phiền não khác với Niết Bàn, thế mới gọi là bình đẳng.

Nói cách khác: Nếu thấy sóng với nước không khác thì mới là bình đẳng. Nếu chỉ nhìn thấy sóng có lên lên xuống xuống. Nhìn luôn cả sóng với nước thì thấy chỉ toàn là nước. Nên biết: sóng là hình của nước, nước là từng đáy của sóng.

Vì sao thế? Vì phiền não và Niết Bàn cùng một tánh không. Cho nên người nhị thừa vọng dứt trừ phiền não, vọng nhập Niết Bàn, tự tạo Niết Bàn để trói buộc. Còn Bồ Tát biết được tánh phiền não vốn không, nên chẳng lìa không, thường ở Niết Bàn. Niết Bàn nghĩa là khơi mà chẳng sanh, tịch mà chẳng chết, vượt khỏi sanh tử là bát Niết Bàn. Tâm không có đi và đến là nhập Niết Bàn. Thế mới biết Niết Bàn tức là tâm không.

Nghĩa là một người trong tâm rỗng rang, rời-rảnh, động dụng đừng mê, cuộc sống tự tại, không có bị cái gì ràng buộc. Đó là Niết Bàn.

Chư Phật nhập Niết Bàn là ở chỗ không vọng tưởng, Bồ tát vào đạo tràng là không tham sân si vậy. Tham là cõi dục, sân là cõi sắc, si là cõi vô sắc.

Thưa, « si » là cái chết « đã » tôi vừa nói đó. Còn tham và sân thì chúng ta ai cũng biết rồi.

Nếu một niệm tâm sanh liền vào 3 cõi, một niệm tâm diệt là ra 3 cõi.

Nói cách khác là : Nếu một niệm lià khỏi nguồn tâm linh của mình thì vào 3 cõi. Một niệm vẫn tỏ ngộ nguồn tâm linh của mình thì 3 cõi dứt. Bởi vì đến chỗ đó không có 2 tướng nữa.

Thế mới biết : 3 cõi sanh diệt, vạn pháp có không đều do một tâm. Phàm nói một pháp là cũng giống như đập ngói gạch, chẻ tre gỗ vô tình.

Nghĩa là hễ nói có một, là có đủ thứ. Bởi vì mình nhìn vào từ tướng, chớ bổn lai vốn không có lìa. Nếu nói có lìa, tại sao cầm cây quạt quạt nghe nặng ?! Nếu nói rời từ cục, từ cục, tại sao chúng ta nói chuyện với nhau được, tại sao vô tuyến truyền thanh truyền hình thực hành được ? Nhưng phải đề phòng khi tôi dùng trí óc phóng trở ra mà nghiệm, tôi cũng thấy được hình như bao la này không có hai tướng ; nhưng sự thật khi lui lại nơi con người tôi thì tham sân si vẫn còn ngưyên. Do vậy Phật gọi cái đó là « sở tri ngu », nghĩa là biết qúa hóa ra ngu, vì biết trở ra không phải là thiệt biết. Cái biết đó không giúp ích gì cho chính con người của mình cả. Cũng như khoa học ngày nay đã rơi thẳng vào cái mà Phật gọi là « sở tri ngu » là vậy.

Đến đây tôi xin nói thêm qua bộ Tây Du Ký, là một bộ sách viết theo thể tài lạ kỳ để diễn tả ý nghĩa kinh Phật. – « Tôn-Ngộ-Không » là tượng trưng cho sự hiểu biết bằng cái trí ; nên mặc dù cái biết đó có thể lui tới xứ Phật đều được, nghĩa là thấy được 2 tướng không phân, nhưng cái tên đó chỉ là pháp danh mà thôi, nên vẫn còn phải đội Kim cô và thờ Tam Tạng làm thầy. - Do đó lý trí dù đến như khoa học ngày nay lên được cung trăng, phóng phi thuyền vượt không gian, đổi trái tim, thay tròng mắt v.v... cũng vẫn ở trong phạm vi nhân qủa, nghĩa là vẫn bị đội niềng Kim Cô. Chừng nào trở vô trong con người của mình, hoàn toàn tỏ ngộ chính con người của mình rồi, thì khỏi dùng thước bảng để cạy Kimcô cũng tự nó rớt ra. Khi đó trọn nguồn tâm linh chúng ta mới chảy một chiều ; nên qua tới xứ Phật rổi Kim-cô tự rớt hồi nào không hay. Nghĩa là hễ một người đã giác ngộ thì không ai trói buộc được. Nếu chưa giác ngộ mà còn nghinh ngang thì không lãnh sợi dây chuối cũng lãnh cái còng bằng « inoxidable » cũng thế thôi !

Bộ sách đó do một người tu chứng viết, trong đó nhiếp cả Khổng-Mạnh-Lão-Trang và Phật. Vô đề bằng lối Dịch Lý với văn minh Trung Hoa, cốt để dùng văn minh Trung Hoa mà diễn tả văn minh Ấn Độ. – Có lần tôi thử hỏi một ông tăng :

- Ông đọc bộ Tây Du rồi thấy trong đó ai hay nhất ? Đáp : Tôn Ngộ Không hay hơn hết.

Tôi nói : Không phải.

Hỏi : Vậy ai hay ?

Tôi nói : Người viết hay hơn hết ! vì tác giả đẻ ra được Tôn Ngộ Không mà ! - Người đó nếu chưa chứng thì không viết được như vậy.

* Nếu biết được tâm chỉ là giả danh tạm gọi chớ không có tướng, thì liền biết cái tâm của tự mình cũng không phải có không phải không.

Nghĩa là tâm không phải là thứ đem tướng mà mò kiếm được, vì thế nên biết được bao la với tâm ta không phải là hai, không có trong ngoài. Đây là nghĩa trong kinh Kim Cang nói : Nếu mắc kẹt vào trong sắc mà tìm sự thật, mắc kẹt vào âm thanh mà tìm sự thật, thì người đó đã lầm rồi, sẽ không bao giờ thấy được sự thật (nhược dĩ sắc kiếm ngã, dĩ âm thanh cầu ngã, thị nhơn hành tà đạo, bất năng kiến Như Lai).

Nói rộng hơn, các nhà khoa học ngày nay, nhìn cái lớn họ không dám nhìn đến mất cái tướng, mà nhìn cái nhỏ cũng không dám nhìn đến mất cái hình. Vì thế khoa học nhìn cái lớn, bất qúa chỉ tới các tướng tinh cầu trong vũ trụ này ; nhìn cái nhỏ cũng chỉ tới siêu nguyên tử mà thôi. Đến chỗ máy móc không thể nhìn được nữa, rồi hoảng sợ quay trở lại. Bởi lẽ khoa học chỉ toàn áp dụng ngôn ngữ văn tự, lý trí tính toán, máy móc dụng cụ, nên kết qủa không đi đến đâu. Lý trí cũng như đèn Pin, hễ pin nhiều thì cầm rọi được thật xa, nhưng chỉ sáng suốt được một hướng thôi, dời sang hướng khác thì hướng kia sẽ tối. – Nên lý trí khó bắt được sự thật là vậy.

Còn tôi nói đây, không phải là cách xài như thế ! Thí dụ tôi bố trí bóng đèn điện khắp chung quanh chùa này, công tắc để trong phòng, tôi tắt đèn đi ngủ - Đến khuya có người hay ăn trộm đang rình ở ngoài. Bây giờ tôi bật công tắc, đèn sáng khắp nơi, thì tên trộm đó chạy đâu cho thoát ! Mỗi con người chúng ta vì cái thấy bị kẹt ở trong con mắt, cái nghe bị kẹt trong lỗ tai, cái ngửi bị kẹt ở mũi, cái nếm kẹt ở miệng, cái trí kẹt ở đầu ... từng khối đều riêng nên cái biết không được suốt khắp. Sự thật không phải vậy – Khi mũi hít vô thì trọn hết mặt da thở ra, miệng thở ra thì trọn hết da mặt hít vô. – Mỗi một tế bào trong thân chúng ta là một con người, đều có đủ cơ cấu thấy nghe hay biết. Nên phải lìa cái TÔI thì cái thấy mới trọn vẹn được. Chỗ đó khoa học ngày nay chưa biết chỗ đó cũng là chỗ đáng thích thú nhất !

Phương chi, bao la vốn không có vách ngăn. Nếu có vách ngăn hẳn thì làm sao chế được vô tuyến truyền hình ! Nhưng chúng ta chế được vô tuyến truyền hình mà vẫn bị ngu là tại sao ? – Là tại mình để sự việc ở ngoài mà nhìn, nên bỏ quên mình ở ngoài. Cũng như chúng ta học y khoa, mổ bịnh nhơn ra ai cũng thấy thân này chỉ là từng phần tổ hợp chớ không có gì hết. Nhưng tốt nghiệp ra trường, đụng vấn đề sắc thì cũng vẫn bị kẹt như thường, cả vấn đề tình tài cũng không qua khỏi được. Còn mấy ông thầy tu khám phá chính mình trước, nên rồi nhìn ở đâu cũng thấy suốt. Nên biết việc gỡ cặp kính đen để xuống là việc làm khôn ngoan nhất. Hiển nhiên vậy !

* Vì sao thế ? – Vì phàm phu một niệm sanh tâm gọi là có, tiểu thừa một niệm diệt tâm gọi là không. Còn Bồ Tát và Phật chưa từng sanh tâm cũng chưa từng diệt tâm, cho nên gọi không phải có không phải không. Chỗ này cũng gọi là Trung đạo.

Nghĩa là một đàng ráng phủ nhận cái « có », còn một đàng mắc kẹt trong cái « có ». Sự thật, nếu đừng mắc kẹt thì tâm cũng giống như cái gương, nên còn gọi là gương lòng. Cái gì đi qua thì có bóng dọi, bóng này qua tiếp đến bóng khác, chớ không chứa giữ lại. Trái lại, khi mê thì tâm giống như phim hình ; hễ bấm thì nó chụp, bấm nữa thì cứ chụp chồng lên tiếp. Đó không phải là nghĩa Trung đạo.

Đến đây còn một khoảng thời gian, tôi xin nói qua về chuyện Tây Du. Trong đó có chép chuyện Thầy Trò Tam Tạng đi đến Tiểu-Lôi-Âm, bị con yêu phá rối không qua được. Con yêu đó là đồng tử của ngài Di Lặc, nhân lúc ông ngủ quên nó lén cắp cái chặp chỏa và cái ruột ngựa (còn gọi là đải hậu thiên), đem 2 món bửu bối đó xuống làm yêu quái thâu cả thầy trò Tam Tạng nhốt vào. Quan hệ đáng nói là cái đải hậu thiên ; đó chỉ là một cái túi bẳng vải màu vàng, không có gì ở trong cả nhưng nó thâu hết thầy trò Tam Tạng và tất cả những người đến tiếp viện cho Thầy trò Tam Tạng như Tứ vị công-tào, Ngũ phương Yết đế .... đều bị kẹt hết. Chỉ có Ngộ Không nhờ cái trí nên nhảy khỏi, nhưng vẫn phải tránh mệt lắm vì hễ nhảy lên là bị thâu ! Hồi nhỏ đọc chuyện Tây Du, đến đây tôi không hiểu nói gì cả. Đến khi tôi đi tu trên núi, một hôm ăn sáng xong rồi đi đốn cây cất cốc, bỗng tôi sực nhớ : Sao lại gọi đó là đải hậu thiên ! Mới nhớ ra hai chữ « hậu thiên » theo tinh thần Á Đông là ám chỉ bộ tiêu hóa, hai đầu trên dưới đều trống. Chính cái túi trống hai đầu đó là nền tảng cho cuộc sống mà cũng là nguồn cội của vấn đề kinh tế chiến tranh. – Do đó hễ còn kẹt vào vấn đề ăn uống kinh tế thì bị đải hậu thiên tóm thấu hết. Ông Di-Lặc là người đi vào nểo của thức thứ 6, lý trí, còn cái xác bỏ lại là thẳng đồng tử và cái đải hậu thiên. Trong kinh Pháp Hoa nói tiền thân của Di Lặc là « Cầu Danh Bồ Tát », tu hành mà làm biếng tụng niệm, ưa dựa theo quyền thế mấy ông nhà giàu, nên kẹt lâu giải thoát. Tôi sực nghĩ ra thằng đồng tử đó không ai đâu lạ là trận giặc hiện giờ. Đó là trận giặc lấy kinh tế làm nền tảng để thắt chặt cái ăn, nắm then máy cái ăn mà khơi chiến tranh. Nên bây giờ hầu hết các cửa chùa, nhà thờ, nhà thánh ... đều bị lung lay về vấn đề kinh tế. Ai cũng sợ đói, cũng đua nhau vấn đề là mình phải. Do đó tất cả các cửa tôn giáo đều khuyến khích làm phước ; chớ nếu không đưa vấn đề phước ra, e rằng không hấp dẫn được Phật tử, thì vấn đề ăn của mình sẽ cũng bị ảnh hưởng chăng ?! Thế là tất cả đều chạy đua theo việc làm phước. Hiện nay thế giới đang lâm vào tình trạng : phe bên kia Cộng Sản cũng lấy kinh tế làm bàn đạp tính gom thế lực về mình ; phe tư bản cũng lấy kinh tế làm bàn đạp để thao túng vấn đề ăn uống, gom thế lực về mình. – Tôi bừng thấy hết mọi chuyện - Bỗng tôi hoảng hốt, nghĩ rằng bộ Tây Du đã xưa lắm rồi, thế mà người ta biết đến tình cảnh bây giờ như vậy, qủa thật không phải là chuyện chơi !

Chúng ta hãy để ý bao nhiêu vấn đề tranh nhau để phá hoại nền tảng tất cả các dân tộc nhược tiểu, phá hoại đến tận cùng tinh thần dân tộc cũng đều lấy vấn đề kinh tế làm nền tảng. – Cũng từ chỗ đó, tôi làm cho ông thiệt nghèo, để ông không có chỗ theo ai mà phải theo tôi. Hay tôi giúp cho ông thật dư dã để ông bại hoại và sẽ theo phe tôi. – Cũng như tôi nuôi con bò, bắt kéo xe làm việc vất vả mà không cho ăn thì con bò oán tôi. Còn tôi nuôi con heo cho ăn đầy đủ, o bế tắm rửa kỹ lưỡng, thì con heo thấy khoái ý ; nhưng không dè tôi làm vậy để một lát tôi bán được nhiều tiền ! Hai thế đó cũng là một, thế thôi ! Chúng ta hãy để ý thêm một chuyện này cũng rất quan hệ : Tôi vẫn còn nhớ rõ khi tôi còn nhỏ, hãng thuốc Melia mới lập, đem thuốc cho đồng bào hút thử. Nhiều người không biết hút, nhưng nghĩ người ta cho không mà không lấy là dại ; nên lấy đốt ngậm thử. Ít ngày quen lần, muốn hút phải mua. Thế là hãng thuốc bán được mối. Một lúc thấy bán không chạy, hãng bèn chế ra ống điếu đem cho để ghim thuốc vào hút cho oai. Được ống điếu cho không nữa, nên ai cũng thích ghim vào hút. Đến chừng đó, mình nhìn người không có kẹp điếu thuốc, vắt ống điếu ; thấy như người đó không phải là người ta vậy ! Đến một lúc thấy đình đốn nữa, hãng làm mỗi gói thuốc đều có chụp hình một cô đầm lõa thể đủ kiểu. – Lâu ngày người ta nếu không ghiền thuốc thì cũng ghiền cái hình đó !

Người xưa nói : « Đói cơm khát nước tèm hèm. No cơm ấm áo lại đòi nọ kia ». Nên biết thiệt sướng và thiệt khổ tai hại y nhau, không có nghĩa lý gì hết. - Nếu không biết như vậy thì chết với cả hai thứ đó – Cũng như người Mỹ sang đây viện trợ cho chúng ta, bày ra phân hóa học để bón cây cho tốt. Bình thường đất đai xứ mình làm không cần bỏ phân mà vẫn tốt, nay bón thêm phân vào vì tham huê lợi được gấp bội, nhưng chỉ được 2,3 năm đầu, về sau hễ không có phân thì đất chai cứng, cây cỏ héo xèo hết. Nên trái cây trồng ở đất bón phân cũng ăn không tốt như trái cây tự nhiên. Cũng như cơ thể của chúng ta vốn là một kho tàng chế hóa các thức ăn uống đưa vào, bây giờ không có bịnh, mà cứ cho thuốc bổ thêm vào. Lâu ngày, cơ thể mất khả năng chế hóa mà sanh ra lười biếng . Đó là cách viện trợ kiểu Mỹ, là một cách phá hoại vậy. Cũng như con nhà giàu phần đông được tiếp dưỡng đầy đủ đều không ra gì hết. Do chỗ đó, chỉ có quay trở vào trong mình thì mới tránh được gọng kềm kinh tế chánh trị nó xiết chặt. Nên tất cả chúng ta, nếu cuộc sống không còn bị vấn đề kinh tế thao túng thì mới được bình an yên ổn.

Hỏi : Thưa, Thầy nghĩ sao về vấn đề châm cứu hiện nay ? Người Mỹ đang xôn xao về vấn đề Trung Cộng đã áp dụng châm cứu vào khoa giải phẩu, ghép da, nhổ răng ... không đau đớn mà người vẫn khoẻ như thường.

Đáp : Thưa, cái đó không có chi lạ hết. Chúng ta bây giờ tinh thần đã bị phá sản rồi, nên dễ bị người ta ý hà lắm ; cho đến người Mỹ cũng bị Trung Cộng ý hà, nên đổ sang Trung Cộng tìm học. - Thật ra chuyện châm cứu ngày nay không còn mang sắc thái trung thực của nghĩa châm cứu nữa, mà đã đi vào trong tả đạo bàng môn. Nên chỉ cần về phương diện kỹ thuật, điều kiện vật chất, và dựa hẳn vào kinh nghiệm sống của người trước để lại mà thôi ; bỏ hẳn chiều hướng trọn vẹn của nền tảng thâm sâu. Cũng vì thế mà họ không thể giải nghĩa về lý do kết qủa. Như vậy là chỉ thấy chớ không phải hiểu. Nếu chúng ta tuần tự đi sâu vào trong NỘI KINH, quyết định khám phá trọn vẹn con người thì sẽ thấy rõ chuyện đó không có chi lạ. Nếu chúng ta chạy đua theo hướng đi ra mãi rồi sẽ thấy đó mà sợ, sợ rồi sẽ săn đuổi theo ; thành ra chúng ta đều trở ra ngọn hết. Do vậy tôi bằng lòng hạ thấp xuống đến tận cùng tới gốc, rồi mới đi lên nhánh nhóc ; thì mới có được căn bản vững chắc. Nên biết bây giờ người ta đang nôn nao, mà tôi vẫn thản nhiên bình tĩnh làm việc ... Do vậy cũng có những người đến đây, phần nhiều nhìn bề ngoài nghĩ rằng tôi không có đi Nhật, đi Tàu hay Pháp Mỹ ... là một sự thiếu sót cho việc tu học ... theo tôi, chân lý không ai có thể đầu cơ được, và vốn cũng không phải của riêng ai. Điểm này mong quí vị thận trọng nghiệm xét.

TUẦN THỨ TƯ

18 – 6 – 1972 (8 – 5 N. Tý)

Hôm nay trước khi vào học tiếp, tôi xin đưa ra một nhận xét mong quí vị lưu tâm:

Trong một số người đến cùng nhau học Đạo ở đây, chỉ có bao nhiêu đây mà tôi thấy có đến mấy người cận thị; như thế tính ra số người ấy trên đất nước Việt Nam và trên thế giới thì sẽ ra sao ?! Một vấn đề như thế mà người ta vẫn coi thường! Tôi thấy rất đáng thương tâm. Đó là điểm thứ nhất. Điểm thứ hai là: Chiều hôm qua cửa chùa bị xét. Thực ra chuyện đó không có đáng chi, nhưng cũng có thể gây ra thành tai hại khủng khiếp. Vì nếu tôi như người ta, không phải thiệt tu - gặp những kiểu đó, thì nếu tôi không theo phe này cũng sẽ theo phe kia để chống lại cho vừa ý mình. Chỉ bao nhiêu đó thôi, mà nếu mình không biết được mình thì sẽ gây tùm lum ra, để rốt cuộc càng không biết được mình cũng không thể biết được người. Nên ở đây hễ tôi có nói là nói thẳng thắn không khi nào tránh né, miễn tôi xét thấy việc tôi làm không sai và không có gì trái với Đạo. Chỉ một cái nhìn đó cũng đủ cho chúng ta thấy cái tình thế nhân loại đang xuống dốc một cách ghê gớm. Nên nếu chúng ta nhẹ dạ kiểu đó thì ai điều khiển mình cái gì cũng được. Do đó Thiền học có danh từ “Như cẩu trục khối” (Cẩu là chó, trục là đuổi theo). Nghĩa Thiền học muốn nói rằng: Khi không biết gì hết về mình thì ngoại cảnh thúc đẩy mình sẽ bị chạy theo, cũng như chó bị đuổi theo cục đất ném vậy. Đó là hai điểm chúng ta cần lưu tâm. Giờ đây chúng ta học tiếp phần “Luận Ngộ Tánh”.

Thế mới biết: chấp tâm học pháp thì cả tâm lẫn pháp đều mê. Đừng chấp tâm mà học pháp thì cả tâm và pháp đều ngộ.

Nghĩa là dù chấp tâm cũng là một thứ chấp. Chấp là gì? – Là một chữ để chỉ cho sự đóng cứng một chỗ. Bởi vì vũ trụ này rất sống, không có lúc nào chết tê một chỗ ; nên nếu mình đóng cứng lại thì đó là chấp.

Phàm mê nghĩa là mê ở trong ngộ, ngộ là ngộ ở trong mê..

Nghĩa là chính mình đây là một hiện tượng từ trong tự tánh xuất hiện. Mỗi người đều vốn có tánh Phật. Nhưng vì mê nên gọi là mê ở trong ngộ. Nhưng cũng y như trên thân chúng sanh này, bây giờ biết được thân này chỉ là hiện tượng mà không kẹt ở trong tướng, nên gọi là ngộ ở trong mê. Giản dị như vậy. Ý nói bàn tay vẫn y nguyên là vậy, mà trở bên này sấp, trở bên kia ngửa; chớ không phải là cái nào khác.

Con người chánh kiến biết được tâm vốn rỗng không liền siêu mê ngộ.

Làm sao biết được như thế ? - Mỗi chúng ta cứ để tâm thanh tịnh đừng nghĩ phải quấy, thiện ác chi hết; rồi soi trở lại tâm mình thấy nó đặc hay lỏng, lớn hay nhỏ, trong hay ngoài … tự nhiên sẽ nhận ra được chớ không có chi khó khăn hết. Khi biết được tâm vốn rỗng không, nghĩa là biết tất cả tướng đều là hiện tượng – lòng sẽ không còn kẹt vào cái chấp đóng cứng nữa, thì tất nhiên là siêu mê ngộ.

Siêu mê ngộ là sao ? – Nghĩa là ở trong tướng mà không mắc kẹt với tướng, ở trong không mà không mắc kẹt với không. Đừng hiểu chữ siêu là nghĩa không ở trong mà nhảy vọt ra tới ngoài; bỏ xác thân này để nhảy đi tìm cảnh nào khác. – Siêu nghĩa là vẫn ở trong mà thông suốt ra tới ngoài. Ngoài với trong vốn không có, chỉ có đồng nhất; chớ không phải là bỏ ở trong mà chạy ra ngoài, hay bỏ ở ngoài mà chạy vào trong.

Như thế mới gọi là thấy biết đúng. Sắc chẳng tự sắc, do tâm nên có sắc.

Có bao giờ cây quạt tự nó ngồi dậy xưng tao đây là quạt! Tại có người ta nên mới có tên quạt và vật gọi là quạt. Nhưng có người khác cũng chưa đáng quan hệ, phải có mình mới có vấn đề. Bởi vì khi chưa có mình, chuyện ở ngoài này có hay không không thành vấn đề. Chỉ khi có mình rổi mới có vấn đề.

Nên biết trung tâm vấn đề là mình.

Tâm chẳng tự tâm, do sắc nên có tâm.

Sự thật, nói tâm nói sắc là tại có thân này. Vì chấp thân nên mới có sắc và mới sanh tâm. Nên biết cái chấp là nguồn cội.

Thế mới biết tâm và sắc, cả hai cùng nương nhau sanh diệt.

Hễ có chấp thân thì có chấp tâm. Kinh Hoa Nghiêm có nói: mỗi người có hai thiên nhơn đi theo ở hai bên vai, một người tên là đồng danh, một người tên là đồng sanh; hễ mình làm điều chi họ cũng biên vào sổ. – Cũng như nói đến Phật, thì mỗi vị có hai vị Bồ Tát theo hầu. – Hay các cụ già ở thôn quê cũng thường nói: “Tụi bây làm gì thì làm, coi chừng có 2 bên vai vác làm chứng à !”. – Là vì hễ có chấp thân này thì có phải có quấy, và có ôm đồm chấp chứa. Nên hễ có một chút xíu là có đủ thứ hết.

Có là có ở trong không. Không là không ở trong có. Thế gọi là thấy đúng.

Nghĩa là không một cái “có” nào không là tổ hợp. Không có tổ hợp nào lại không ở trong tổ hợp, dù nhỏ đến thế nào cũng vậy.- Thế mới biết: cái “có” theo kiểu mình đặt, chẳng qua cũng là một thứ “không”. Và cái “không” theo kiểu mình đặt chẳng qua cũng là một thứ “có”. Do đó là có ở trong không, không là không ở trong có. Thế gọi là thấy đúng.

Vả chăng, nếu thật thấy là không chỗ chẳng thấy, cũng không chỗ thấy.

Nếu thật thấy thì không có thấy từng lỏm, từng cục riêng; nghĩa là thấy khắp. Tôi thấy rằng tôi với ông không có dính dấp gì nên tôi ích kỷ thẳng tay, tôi nghĩ bài trừ được ông càng tốt. Nhưng sự thật, nếu tôi tiêu diệt hết tất cả những gì không phải tôi thì tôi cũng phải tiêu diệt luôn.

Tuy thấy khắp muời phương, nhưng chưa từng có thấy. Vì sao thế ? – Vì không chỗ thấy, vì thấy được cái không thấy, vì thấy không phải thấy.

Nghĩa là con mắt của người thông đạt không có thấy một vật nào riêng tư, cũng không một vật nào đặc kẹo như bánh đúc như cái thấy của con mắt thường tình. Bởi vì bao la vốn đồng nhất, tương quan, biến hóa, lưu thông và cũng bất khả phân, bất khả hợp.

Cái mà phàm phu gọi là thấy ấy đều là vọng tưởng cả.

Nói như vậy không phải là Phật phủ nhận cái thấy của chúng ta; nhưng vì cái thấy của chúng ta bị thông qua con mắt và màn lưới của cái tâm mê. Thí dụ một sắc đẹp từ khi mới tượng trong thai đến khi già xuống lỗ đều thay đổi một cách biện chứng. Nhưng chúng ta lại chận đứng một khúc mình vừa mắt nhất; đề rồi nào luyến tiếc, nào kỷ niệm … xót thương chồng chất … Thế là chúng ta không thấy gì hết, hay là chỉ thấy bằng vọng tưởng. Nên mới có câu:

“Đêm nay là cuối mùa Đông

Giấy hoen, mũ cũ, mắt dưng lệ thừa

Lần trang kỷ niệm về xưa

Sầu theo dòng chữ như mưa lào rào..”

Như vậy là mang cái cũ đã qua rồi đeo lên cổ, lấy cái nặng đó mà cảm thấy sướng. Thật ra qủa địa cầu này vẫn sống như chúng ta sống. Nếu chúng ta thử bước tránh ra ngoài vòng bao la, lớn bằng cái lớn của hư không, rồi quay nhìn lại qủa địa cầu nay suốt từ khi nó mới tượng cho đến khi lâm chung. Nếu chúng ta quay phim, chiếu lên màn bạc thật nhanh, chúng ta sẽ thấy rõ qủa địa cầu này thật đang sống. Nó cũng thở phình ra thóp vào như bao nhiêu cuộc sống khác. – Nhưng thường thì chúng ta chận một khúc vừa ý để ôm lại, còn khúc nào ghét thì chận để xô nó ra. Nên ôm đồm chấp chứa riết rồi nặng qúa đi không nổi, bịnh đó là tại chúng ta không có thấy suốt. Do đó kinh Lăng Nghiêm nói : “Tại vì mình muốn thấy quá nên không thấy được”. Lão Tử cũng nói :”bởi vì mình thấy nhiều quá nên mắt hóa ra đui” là nghĩa như thế.

Nếu vắng lặng không chỗ thấy mới gọi là thấy thật.

Đó là nghĩa thấy không có manh mún. Tôi thấy trong tôi có tất cả mọi người, trong tất cả mọi người có tôi. Do đó tôi mới ngồi đây để nói chuyện này với qúi vị. Chớ nếu tôi thấy mỗi người đều riêng tư thì tôi sẽ lo ích kỷ phận tôi, sống đời cho yên ổn phần tôi.

Tâm và cảnh đối nhau, cái thấy trong đó phát sanh

Nghĩa là tánh biết của mình đụng với cái tướng, phát ra cái trí, rồi nó đặt tên, phân chia .. gọi là thấy.

Nếu trong chẳng khởi tâm thì ngoài chẳng sanh cảnh, cảnh và tâm đều vắng lặng, như thế mới gọi là thấy thật.

Nếu tôi thấy được tất cả mỗi cảnh vật đều y như nó hiện đang có, đừng chồng thêm một ý nghĩ thì không có cảnh vật nào nao núng tôi được. Nhưng ý nghĩ nó tới lẹ lắm – Tôi đi ngang cây cầu khỉ, nếu ở dưới rạch có nước thì tôi mạnh dạn đi qua, còn nếu không có nước là tôi không dám đi. Thế là hồi tôi đi hay không dám đi đều đã có tính toán rồi, mà không cần thời gian suy nghĩ. Hễ thấy có nước đi qua dễ, là hồi đó ở trong tôi đã tính nếu rớt trên mặt nước thì tôi cũng biết lội nên không lo. Còn không có nước mà không dám đi là tôi cũng đã tính rồi, rủi rớt xuống dưới bùn qúa sâu thì nguy lắm, nên sợ mà không dám đi. - Nếu có chuyện gì tới, chúng ta đừng có một chút tính toán gì ở trong lòng thì cảnh sẽ không điều động chúng ta được. Nhưng tai hại nhất là lòng chúng ta luôn luôn bàn cãi, tính toán đủ các thứ ở trong. Thế nên chúng ta đừng nghĩ rằng; sao cái tâm tôi nó yên qúa, mà tôi vẫn khổ như thường! – Đó là chúng ta tưởng tượng vậy thôi, chớ không bao giờ có chuyện tâm yên mà vẫn khổ vì trong tâm chúng ta nó đá banh mà mình cũng không hay. – nên trong chuyện thầy trò Tam Tạng cãi nhau về vấn đề Tâm Kinh, cuối cùng Tôn Ngộ Không nói :”nghĩa là cứ việc làm thinh, làm thinh tới trong ruột, đi hoài chừng nào tới thì thôi !”. Sự thật là hầu hết chúng ta không làm thinh được như vậy, hễ chuyện đụng tới là liền nhảy nhổm ra, nên sự thấy biết dễ dàng bị nhầm lẫn. – Đó là chỗ chúng ta rất nên lưu tâm.

Chẳng thấy tất cả pháp mới gọi là được Đạo. Chẳng biết tất cả pháp mới gọi là tỏ pháp.

Nói đến đây tôi nhớ có người hỏi Ngũ Tổ :”Tại sao trong chùa có hơn ngàn người, đủ thứ bậc … đều học Đạo đã lâu, tại sao Tổ không truyền y bát cho các người đó, lại truyền cho một người mới vào chùa chưa biết đọc, cũng chưa tụng một bài kinh nào, chưa thọ một giới nào? – Ngũ Tổ trả lời :”Tại vì Huệ Năng không biết pháp Phật nên được truyền y bát”. Câu nói thật chẳng khác nào đóng đinh vào lỗ tai chúng ta vậy! Sự thật, đó là ý Tổ muốn nói Huệ Năng từ hồi nào đến giờ chưa có kiến thức nên nghe chuyện này liền được thấm trọn vào lòng; còn các ngươi vì chồng chất kiến thức nhiều qúa nên cái nghe chỉ là sơn phết ngoài da chớ không ăn sâu vào trong lòng. Tôi ý thức điều đó một cách thâm sâu vô cùng. Từ thời Ngũ Tổ đến bây giờ đã qua bao nhiêu lâu, Tổ đã nói lên câu đó mà đến bây giờ chúng ta cũng chưa thức tỉnh!

Kiến thức tôi nói đây, dù cho kiến thức của Phật giáo cũng là kiến thức mà thôi. Chúng ta hãy nhìn trọn tất cả đại học Phật Giáo Việt Nam cũng như Nhật Bản, kể cả đại học Nalanda - đều vẫn làm theo kiểu chẳng những giữ nguyên cái mê mà còn nuôi lớn thêm cho thành những con vẹt nhà Phật, chớ không phải để giúp thêm cho con người có đủ khả năng tu chứng? Do đó chúng ta thấy nêu lên câu nói nghe như rất đúng :”Tu mà không học là tu mù, học mà không tu là đải đựng sách”. Nhưng rốt cuộc là câu nói nêu lên để chơi, mà làm vẫn y như cũ! - Chỗ đó Ngũ Tổ có nói rõ lắm : dù cho các ông có giàu kiến thức phật-giáo đến đâu, cũng chỉ là một thứ chướng Đạo (gọi là sở tri kiến, có khi Phật dùng chữ sở tri ngu). Bởi bị biết nhiều qúa hóa ra ngu, vì cái biết đã cản lấp trí huệ. – Thí dụ tôi đi đến một nơi mà người ta đồn rằng có ma nhiều lắm. Nghe nói vậy tôi không biết làm sao, liền bấm ngón tay, vừa đọc thần chú vừa đi tới. Như thế tôi nói rằng tôi không sợ ma là đâu phải! Đó là tôi đã dựa hẳn vào cây cột thần chú và bấm ngón tay mà không sợ vậy thôi! Nên phần đông chúng ta đều tìm cách đào tẩu, tìm hóc để chun vào chớ không cần tìm sự thật; cho đến tình trạng hiện nay mà vẫn còn mua hầm núp nổi để núp chớ không phải là thiệt muốn giáp mặt sự thật để biết; và điều đáng tội nghiệp nhất là kiến thức Phật giáo cũng đã bị rơi vào trong đó. Do đó tôi thấy câu nói của Ngũ Tổ là một lời than đối với tình trạng đang xuống dốc khủng khiếp của chúng ta ngày nay vậy.

Hỏi: Thưa, nếu tai hại đến như thế tại sao Phật lập pháp để lại làm chi?

Đáp: Điều đó không có chi lạ. Dù cho tôi có tài ba gì, cho đến tất cả chư Phật cũng thế, đều phải mượn phương tiện để nói cho chúng ta nghe. Do đó ở trong cái đồng nhất mà lòng còn vướng 2 tướng, thì dù nói có hay đến đâu cũng là ma nói. Nên kinh Kim Cang có nói :”Không có Phật, cũng không có pháp để nói nữa”. Nghĩa là sợ mình rơi vào trong cái nghe, để rồi sẽ thấy có ông Phật ở trên thiệt cao, còn mình ở dưới lỗ nẻ; là hai người cách biệt. Chớ không thấy được bổn lai không có chia chẻ, không có 2 tướng. Nên kinh Hoa-Nghiêm có câu: “Vọng niệm thiên lưu nải hữu khứ lai chi tướng, Chơn tâm tuyệt đải bổn vô kim cổ chi thù”. Nghĩa là vọng niệm trôi lăn nên có tướng đi tướng đến. Sự thật bổn tánh vốn không có hai nên không có xưa và nay.

Và cũng vì như thế, một lần ông Tu Bồ Đề tụng kinh Kim Cang xong, chư thiên ứng thanh lên nói :”Tu Bồ Đề tụng Kim Cang hay qúa !” – Tu Bồ Đề đáp :”Tôi có nói gì đâu ?” Thiên thần liền ứng :” Ông không có nói gì hết, thì tôi cũng không có nghe gì hết”. – Nghĩa là người huyển nói người huyễn nghe, phải hiểu như thết mới đúng lý. Phải đặt một nền móng bổn lai vốn không hai tướng để nghe pháp thì pháp mới chơn. Nên từ mấy năm nay, tôi luôn luôn đề cao với tất cả chư quí vị thiện hữu đến đây nghe - về vấn đề phải nhận cho ra nguồn tâm linh ngay ở nơi lòng mình trước, rồi nghe cái gì cũng trúng, nhìn ở đâu cũng trúng. Do đó tôi nói khi đang mang kính đen mà muốn nhìn màu sắc đích thật của sự vật, thì công việc ưu tiên của tôi là phải gỡ cặp kính đen để xuống chớ đừng đi tìm cách nào khác. Hễ gỡ kính đen để xuống rồi thì tôi nhìn ở đâu cũng thấy được mặt thật. Do chỗ đó, tôi thường khuyên mỗi người nên phải để nằm lòng câu nói của ngài Huệ-Năng khi Huệ-Minh đến hỏi pháp :“ Nếu ông muốn nghe pháp, hãy nên dứt hết các duyên, đừng mống sanh một ý nghĩ, giây lát ta sẽ nói cho nghe”. Giây sau Tổ Huệ Năng mới nói: “Vậy trong khi không nghĩ thiện nghĩ ác gì hết, cái gì là tâm tánh của ngài?”.

Đến chỗ đó thì không có người nói và người nghe, mà cũng có người nói cũng có người nghe. Và có thể nói hoài cũng được, mà nín hoài cũng được – Đó là chỗ cốt tủy. Chúng ta làm sao mang ý thức đó đi vào tất cả hành động hằng ngày, thế là đắc Đạo. Đắc Đạo nghĩa là không có được gì hết; nghĩa là vẫn cuộc sống bình thường này mà vẫn yên ổn, lòng không sạo sục.

* Vì sao thế? – Vì thấy và chẳng thấy đều là chẳng thấy

Tôi đã nói qua về 2 cách biết con rùa : một người biết thật rõ ràng hình dáng con rùa, thấy cách sinh hoạt và nếm vị thịt của nó mà không biết tên gọi con vật là gì. Có ngưòi đưa con rùa ra hỏi biết con gì không? Người đó đáp không biết! - Một người khác chỉ biết tên con rùa và nghe tả sơ qua về hình dáng của nó. Có người đưa con rùa ra hỏi biết không? Đáp: biết! đó là con rùa! Do đó biết với không biết đều là chưa thiệt biết.

Tôi còn nhớ chuyện một nhà vua nọ rất sợ gặp thuyết khách. Một hôm phải tiếp sứ giả là một tay thuyết khách nổi tiếng. Nhà vua ra điều lệ trước : thuyết khách được phép nói tự do, nhưng cấm không cho thí dụ. -Thuyết khách liền vô đề: Có một người không từng biết cái nỏ ra sao, vậy nhà vua sẽ làm cách nào để người đó biết được cái nỏ?

Nhà vua đáp: phải thí dụ như có một cây cung … Thuyết khách liền nói: Ấy, Bệ-Hạ còn phải thí dụ, tại sao ngài cấm tôi thí dụ ?!

Thế nên nói phải có thí dụ; đó chẳng qua là mượn cái nầy để nói cái kia, mượn cái kia để nói cái nọ mà thôi. Nếu kẹt trên lời và chữ thì không làm sao thấy được ý chánh. Trang-Tử có nói một câu rất hay :”Nói là mượn lời để diễn tả ý, nghe là nương nơi lời để đạt ý. Được ý phải quên lời. Thế mà đời này có mấy ai được ý quên lời để mình cùng chơi cho đỡ buồn!” – Ý Trang-Tử muốn nói tất cả thế-gian đều kẹt ở trong danh ngôn sắc tướng! Trang-Tử được xếp vào bậc nhất tài-tử cũng từ chuyện đó.

Hiểu cùng chẳng hiểu đều là chẳng hiểu. Cái thấy không phải thấy mới gọi là thật thấy. Cái hiểu không không hiểu mới gọi là hiểu rộng lớn.

Nghĩa là thấy, hiểu mà còn mắc kẹt và trong lý-trí từ vùng, thì không phải là thiệt thấy thiệt hiểu.

Vả chăng, thấy đúng nghĩa là không phải cái thấy có thấy mà là cái thấy trong không thấy. Thật hiểu nghĩa là không phải cái hiểu trong có tướng, mà là cái hiểu trong không có tướng. Phàm hễ có cái bị biết đều gọi là chẳng biết. Không có cái bị biết mới gọi là thật biết. Biết cùng chẳng biết đều không phải biết. Kinh nói chẳng bỏ trí tuệ gọi là ngu si. Nếu tâm là không, hiểu cùng chẳng hiểu đều là thật cả.

Nếu tâm là có, hiểu cùng chẳng hiểu đều là vọng.

Nghĩa là nếu tôi còn thấy tôi có sự nghiệp trí-huệ, sự nghiệp kiến thức dồi dào qúa : nếu một việc đã qua tôi vẫn còn ôm đồm, chấp chứa; đó là một thứ ngu si. Nên mới nói :”nếu chẳng bỏ trí huệ gọi là ngu si “, nghĩa là còn có sở đắc là không phải tríhuệ.

Còn nếu tâm không bị chấp sự nghiệp hiểu biết thì làm sao cũng trúng. Nên mới nói :” Nếu tâm là không, hiểu cùng chẳng hiểu đều là thật cả”. Nghĩa là nếu chuyện đã qua rồi, chuyện hiện tại không dừng, chuyện vị lai chưa đến; trong lòng mình cứ rỗng rang, thảnh thơi, không ôm đồm chất chứa, không sạo sục đau khổ, thì việc gì đến cũng giải quyết được dứt khoát.

“Nếu tâm là có thì hiểu cùng chẳng hiểu đều là vọng”. Cái tâm đặc kẹo tối đen gọi là vô lý, ngu si. Ôm đồm kiến thức là sự nghiệp của lý trí. Hai cái đó cũng là một thứ bề bên đây và bề bên kia, chấp có và chấp không mà thôi.

Nếu tỏ ngộ thì pháp theo người. Nếu chẳng tỏ ngộ thì người theo pháp.

Nếu đã nhận ra được vấn đề nguồn cội của chính mình, thì mỗi việc niệm Phật tụng kinh … đều là chuyện mình dùng pháp. Còn nếu chưa có đường hướng rõ rệt để nhận ra con người của mình, thì dù làm theo pháp nào cũng chẳng qua là mê tín, làm giống, làm theo, là chuyện mình bị pháp nó dùng. Dù không làm gì hết cũng là một thứ làm giống làm theo ; dù không tin gì hết cũng là một thứ mê tín mà thôi.

Nếu pháp theo người thì phi pháp trở thành pháp, hết thảy pháp đều chơn. Nếu người theo pháp thì pháp trở thành phi pháp, hết thảy pháp đều trở thành vọng.

Kinh Kim-Cang chư gia có nói :”Người chánh dùng pháp tà thì pháp tà trở nên chánh. Người tà dùng pháp chánh thì pháp chánh trở nên tà”. Điều đó không có chi lạ cả ! Nếu biết, đó là tại phía trong của tôi, chớ không phải tại phía ngoại cảnh. Do đó, khi tôi không thấy được chuyện tụng kinh, niệm Phật, ăn chay, giữ giới … đều là những phương tiện, những pháp tôi dùng để pháp tập khí, để hộ niệm cho cái tâm tự giác tự ngộ ; và tôi cũng không biết gì hết về chính con người của tôi, thì tôi sẽ cho những phương tiện đó là chân lý. Để rồi ngày nào có tụng kinh, tôi kể như ngày đó tôi đã thực hiện được chân lý. Nếu ngày nào bận việc không tụng được, thì trong bụng bức rức khó chịu. Chính hồi đó là con ma pháp đang điều khiển tôi. Thế là pháp đó biến ra ma rồi ! Nên dù Phật có đến với chúng ta chăng nữa, điều hệ trọng nhất là ở chúng ta chớ không phải ở Phật. Dù lương y Biển-Thước Hoa-Đà sống dậy đến với người bịnh chăng nữa, điều hệ trọng ở người bịnh chớ không phải ở Biển-Thước Hoa-Đà ; vì khi người bịnh ngậm miệng không chịu uống thuốc thì dù có lương y cũng không làm gì được. Nên mới nói : hễ người chánh dùng tà pháp, pháp tà hóa ra chánh ; người tà dùng pháp chánh, pháp chánh hóa ra tà.

Nói đến đây tôi xin nhắc lại câu chuyện đối đáp của Lục-Tổ : một người đem câu kinh đến hỏi LụcTổ: - Tánh Phật là thường, có phải thế không? Lục-Tổ nói: Ông nghe lộn rồi đó ! – Tánh chúng sanh là thường, tánh Phật mới vô thường. Người kia bỡ ngỡ hỏi : Sao ngài nói trái với kinh vậy?

Tổ đáp: Tôi truyền tâm ấn Phật, đâu có nói trái với kinh ! - Nếu tánh Phật là thường, vậy chúng sanh nghiệp báo ở đâu ra ?! Nếu tánh chúng sanh là vô thường, thì muôn thuở làm gì có người phát Bồ Đề tâm ?!

Thế là Tổ đã nhìn thấu tới trong trong bụng ông kia đã bị chấp thường chấp đoạn, mà hiểu lầm cái thường và vô thường của Phật nói. Thế mới biết quan hệ là chỉ ở cách dùng. Nên trong võ thuật Thiếu-Lâm, cốt yếu là luyện cho con người trở lại cái dẻo bình thường của gân cốt cả chiều thuận lẫn chiều nghịch, để khi áp dụng, không những không đánh không đỡ, mà chỉ cần tránh kéo là đối phương bị té rơi vào trong cái không ; bấy giờ mới đỡ lên để thuyết pháp. Thiền ở trong võ-thuật Thiếu-Lâm là vậy.

Hỏi: Thưa, người hỏi Lục-Tổ câu đó cũng trúng, tại sao Tổ đáp ngược như thế?

Đáp: Vì ông nói chỉ đứng ở ngoài, thuộc lòng câu kinh mà hỏi chớ không hiểu gì hết. Còn Lục-Tổ đáp vậy là để phá cái mê cho ông đó, chớ không phải nói theo miệng, không phải nghe người ta nói y theo mình liền vội chấp nhận. Cũng như câu chuyện có 2 người đến hỏi phật:

Người thứ nhứt cầm một vật tới hỏi Phật : Cái này “có” phải không? - Phật nói : Phải, có. Lại hỏi : phải cái này có thiệt không? - Phật đáp : phải có thiệt. Tất cả đều thiệt, cho tới hư không cũng thiệt. Nếu hư không có thiệt thì cũng không có tôi với ông.

Người thứ hai cầm một vật khác đem lại hỏi : cái này không có phải không? - Phật đáp : phải! không có.

Lại hỏi : Phải cái này không có thiệt không? - Phật đáp : Phải ! không có thiệt. Tất cả đều không thiệt, cho tới hư không cũng không thiệt. Nếu hư không mà thiệt không thì tôi với ông cũng không có. Nghĩa hiển hiện sự thật trong Thiền học là vậy.

* Cho nên thánh nhơn chẳng đem tâm mà cầu pháp, cũng chẳng đem pháp mà cầu tâm, cũng chẳng đem tâm mà cầu tâm, đem pháp mà cầu pháp. Cho nên tâm chẳng sanh pháp, pháp chẳng sanh tâm. Tâm pháp đều vắng lặng nên thường ở trong định.

Nghĩa là hư không đứng yên ; chỉ có mình chạy tới hay thụt lui làm xáo trộn hư không ; làm ngăn cách hư không với mình là hai. Cũng như chúng ta ngồi trên chiếc xe đậu yên thì không thấy gió. Còn nếu mở máy cho xe vọt tới thì đàng trước lướt gió, đàng sau bị bụi cuốn đuổi theo. Như vậy là mình ủi gió để trúng mình, mà gọi là trúng gió. Nên chỉ cần đứng yên lại thì hư không với mình không có cách bức. Do đó, đem tâm mà cầu pháp hay đem pháp cầu tâm ; đem tâm cầu tâm hay đem pháp cầu pháp đều là chuyện làm thêm, chưa hoàn toàn chính xác. – Nên trong Thiền học mới nói : “Bất dụng cầu chơn, duy tu tức vọng “. Nghĩa là đừng dùng cách làm thêm để tìm cái thiệt, chỉ cần ngừng làm thêm cái mê mà thôi. Đó là nghĩa tâm pháp đều vắng thì thường ở trong định.

Hỏi: Thưa, giữa người chất phát và người lão luyện trong cuộc sống đối với việc chứng ngộ có khác nhau ra sao?

Đáp: Đối với ngộ thì người chất phát dễ hơn. Nhưng đối với chứng hoàn toàn thì 2 người đều khó như nhau. Tại sao vậy?- Vì đối với người chất phát, chưa nếm sự đời thì nghe Đạo dễ nhận ra. Tuy đã ngộ thấy nhưng vấn đề chứng vẫn chưa rồi, vì lòng vẫn còn lóng nghe, còn sạo sục đối với chuyện sắp tới. Khác với trường hợp của Lục-Tổ là dòng sinh mệnh đã qua đã nếm cả sự đời, bây giờ Tổ thị hiện nên lòng không còn sạo sục thèm muốn nữa. Nhờ đó khi nhận ra sự thiệt là tức khắc nhảy vô đó liền.

Còn đối với một người đã nhẫn hết chuyện đời, nghe Đạo tuy khó nhận được liền. Nhưng khi đã tới mức cùng, hễ nhận ra được thì chứng cũng mau – Nên hai trường hợp đó cũng có giống nhau mà cũng có khác.

Đến đây tôi xin nói cùng tất cả quí vị đến nghe đây, tôi bảo đảm rằng sự học hỏi cùng nhau của chúng ta suốt mấy năm nay không khi nào lạc hướng được. Nếu không tin, quí vị cứ về làm thử xem có lạc nổi không ! Nhưng chuyện thời gian nhanh hay chóng tùy theo người hộ niệm, chớ quyết định không lạc hướng ; đã biết hướng đi rồi, quyết định không phải đi tới khoanh lò xo thứ hai. Trong kinh Phật có nói đến vấn đề A-La-Hán muốn xuống địa phủ phải mượn nghiệp. Đó là ý muốn nói đi theo nẻo A-La-Hán, khi đã đóng cứng rồi, muốn cho lòng trở lại để thành nguời chứng qủa thì khó vô cùng. – Là vì A-La-Hán khi muốn xuống địa phủ ít nhất phải làm một cái gì để mượn nghiệp đi xuống. Nhưng đã mắc kẹt ở trong tốt xấu, có không thì làm sao làm nổi chuyện đó ! Nên A-LaHán chưa chứng qủa được vì chưa lưu thông. Do đó, việc đặt cái nhân sai lầm thật vô cùng nguy hiểm ! Nên trong kinh có nói :” Chẳng thà muôn kiếp không tỏ ngộ chớ không thà một sớm lầm đường”. Nghĩa là hãy thận trọng cái nhân, đừng vội giải quyết, mà trước phải biết cho rõ sự việc, đừng sợ tu lâu không thành Phật. Chỗ quan hệ nhất là đặt cái nhân như thế nào đây !

Nếu đã nhận ra ý của tôi nói, nếu tâm không còn săn đuổi nữa, thì hồi đó chúng ta lọt vào trong định hồi nào không hay. Đó là nghĩa của đại định không hình không tướng, chớ không phải là thứ định có xuất nhập.

Tâm chúng sanh sanh thì pháp Phật diệt. Tâm chúng sanh diệt thì pháp Phật sanh.

Giản dị quá ! Hễ vọng tâm nổi lên thì pháp Phật phải diệt, là vì mình còn có biết gì nữa là phải quấy. Hễ tâm tỏ ngộ nổi lên thì tự nhiên đâu đó phân minh, là pháp Phật sanh. Bởi vậy nên Lục-Tổ mới nói niệm trước mê là Phật làm chúng sanh, niệm sau ngộ là chúng sanh thành Phật.

Nếu đã biết tất-cả pháp đều chẳng có tự tánh riêng, thế gọi là người có Đạo. Biết tâm chẳng thuộc về của riêng của các pháp – Đó là người thường ở Đạo tràng.

Nghĩa là nếu biết được tất-cả pháp đều không có thật, đều không thể chấp kẹt. Đó là người ở Đạo tràng.

Khi mê có tội, ngộ rồi không tội. Vì sao thế ? Vì tánh tội vốn không.

Nghĩa là hễ khi mê thì có mình, người, thân cảnh, có không, phải quấy, được mất, hơn thua, lợi hại, sống chết … Vì hễ có, thế tất phải có 2 bề. Nên đến khi không có cái “có” nữa, thì tướng còn không có, làm gì có hai bề ! Nên tội cũng từ tâm sanh ; mà hễ tâm giác ngộ thì chuyện đó hết thành vấn đề. Cũng như nếu tôi có cây cột đóng đinh, thì người đi qua có xâu thịt, xâu lạp-xưởng … mới máng lên được.

Chớ nếu đừng có cây cột thì không có chỗ máng. Giản dị như vậy.

Kinh nói: các Phật pháp không có tự tánh riêng, thật dụng chớ nghi, nghi liền thành tội.

“Các pháp không có tự tánh riêng” là một cách nói khác cũng như câu nói của Khổng Tử : “Vạn vật đồng nhất thể”. Nên trong bài công phu chiều ở các chùa gọi là “Mông Sơn thí thực” có câu: “Nhược nhơn dục liểu tri tam thế Phật. Ưng quán pháp giới tánh, nhứt thiết duy tâm tạo”. Nghĩa là nếu ai muốn rõ Phật mười phương ba đời, hay là tấtcả Phật – thì nên quan sát để nhận cho thấy được tánh của bao la, pháp giới, tất-cả đều tại có mình nên mới có chuyện.

Vì sao thế ? – Vì tội do nghi hoặc mà sanh.

Nghi hoặc nghĩa là không có rõ suốt dứt khoát. Nếu rõ suốt dứt khoát thì tội nghiệp đời trước hết thành vấn đề.

Khi mê thì 6 thức 5 ấm đều là pháp phiền não sanh tử. Khi ngộ thì 6 thức 5 ấm đều là pháp NiếtBàn không sanh tử.

Sự thiệt, con dao thì phải bén, còn mình đem dùng chém lộn, hay gọt khoai gọt bầu … là chuyện do mình. Cũng như tai, mắt, miệng, mũi, thân, ý là chuyện thân người phải có ; nó vốn không có lỗi, chỉ có mình đem dùng trúng hay trật mà thôi. Nhưng khốn thay ! Vì chúng ta không có quay trở vô, nên việc xài dùng hóa ra đều trật hết. Trang-Tử có kể chuyện ông “Hỗn Độn”; là người không có mắt tai mũi miệng, thân tròn như trứng vịt; nhưng trí-huệ linh thông sáng suốt. Hai nước láng giềng ở hai bên ông gây chiến, phải mượn đường thông thương ngang qua nước ông. Sau một lúc mệt mỏi vì trận chiến, hai vị Quốc vương ghé nhà ông Hỗn-Độn xin tạm nghỉ. Một hôm thấy ông Hỗn-Độn thiếu mắt tai mũi miệng, vì cảm tình thương ông nên hai vua rước thầy lỗ-bang về khai quang điểm nhãn cho ông có tai mắt mũi miệng … rồi ông cũng chết luôn !

Nghĩa là khi đã vọt ra là kể như người đó đã chết. Nên chúa Giê-Su là con một của đức Chúa Trời mà bị đóng đinh trên Thập-Tự-Giá, chết chôn xuống 3 ngày sống dậy 40 ngày trở về Trời. Chuyện này cũng bắt đầu từ chỗ đó.

* Người học Đạo chớ nên tìm Đạo ở ngoài. Vì sao thế ? – Vì biết tâm là Đạo.

Kinh Pháp-Hoa có nói rằng : tất-cả chư Phật hiện ra trong đời nay đều chỉ vì có một đại sự nhân duyên là khai thị cho chúng sanh tỏ ngộ tâm tánh mà thôi. Ở kinh Pháp-Hoa gọi đó là “Tri-kiến-Phật”. Kinh Lăng-Nghiêm gọi là “Đại-Phật-Đảnh Như-Lai mật nhân”. Kinh Kim Cang gọi là “Vô Thượng BồĐề” hay “Như-Lai” … ở mỗi nơi đều dùng danh từ khác nhau nhưng ý diễn tả không có khác. Chỉ con gà nhưng người ta khéo nấu sẽ có ra mấy chục món. Hiển nhiên là vậy chớ không có chi lạ cả.

Nếu khi được tâm, không có tâm có thể được. Nếu khi được Đạo, không có Đạo có thể được.

Có người hỏi Lục-Tổ : Ai được cốt tủy của NgũTổ ? Lục-Tổ đáp : Ai vô tâm thì được, ai có Đạo thì không.

Lại hỏi: Vậy hòa-thượng có được không?

Đáp: Không.

Thế mới biết tâm phải thật thả lỏng mới trả lời nổi câu đó.

Nếu nói đem tâm cầu Đạo mà được, thì gọi là tà kiến.

Bởi vì nếu đem tâm cầu Đạo mà có được, thì tất nhiên ngoài tâm còn có một thứ Đạo nữa. Thế là vẫn còn lung tung trong đối lập.

Khi mê có Phật có pháp. Khi ngộ không Phật không pháp.

Nghĩa là khi mê thấy có chúng sanh, có Phật, có tất-cả; mỗi pháp đều riêng. Khi ngộ, thấy tất-cả đều tuyệt đối bình đẳng, vạn vật đồng nhất thể. Chớ đừng hiểu lầm là khi ngộ rồi chỉ có một mình ta thôi. Cũng như có người đọc Krishnamurti rồi nói :

Khi mình ngộ Đạo rồi, mình chửi người ta cũng được. Học Đạo kiểu đó thì có ngày chúng giết chết !

Vì sao thế ? Vì ngộ tức là Phật, là pháp. Vả chăng tu nghĩa là diệt cái thấy có thân riêng thì Đạo thành.

Cũng như hột giống nứt vỏ thì cây nẩy mầm.

Nghĩa là phá cái chấp ngã thì Đạo thành. Phải nhắm vào chỗ mê mà phá ; nếu không thì làm tào lao không tới đâu hết.

Cái thân sanh tử nghiệp báo luôn luôn vô thường; là pháp không nhất định, chỉ tùy niệm mà tu, cũng không nên chán sanh tử hay thích sanh tử.

Người nào chán sanh tử hay thích sanh tử cũng đều không phải ; vì đó là làm thêm chớ không có để tự nhiên như cái vốn có vậy.

Chỉ làm sao trong tâm luôn luôn đừng vọng tưởng thì khi sống nhập được hữu dư Niết-Bàn, khi chết vào được vô-sanh pháp nhẫn.

Rõ ràng lắm ! Chỉ có làm sao lòng chúng ta đừng có sạo sục. Nhưng khốn đốn cho chúng ta là thằng người là một thứ đứng núi này trông núi nọ, ở đây ngóng chuyện bên kia, ở bên kia ngóng chuyện bên nây. Bây giờ ngóng chuyện sắp tới, nhớ chuyện đã qua, mà hiện tại không có sống. Bịnh đó là tại chúng ta không có hiểu biết, do đó mà chúng ta mới học để hiểu biết.

Thưa nói đến đây tôi xin trình bày một câu chuyện ; trong nhà Phật có 2 danh từ thật là mâu thuẫn: Câu thứ nhứt trong kinh Lăng Nghiêm : “Bất tùy phân biệt”, nghĩa là đừng đi theo cái phân biệt. Phân biệt là tôi biết cái này là cây quạt, cuốn kinh … Nhưng nếu không biết phân biệt gì hết thì tôi là ngưòi điên.

Đến câu thứ hai lại thấy nói ngược lại : “Nếu ai khéo phân biệt các tướng thì nghĩa cứu cánh không bị lay động”. Đi vào biển kinh nghe hai câu đó chúng ta không khỏi bị mâu thuẫn lùng tung trong lòng - Thật ra nỗi sạo sục trong lòng đó là do không thông đạt, do mình không biết được mình. Chính tôi đây, thành thật mà nói tại tôi không biết mà tôi cũng bị một lúc lùng tung, hỏi ai cũng không biết, bực bội hết sức ! Sở dĩ có phân biệt là tại tôi thấy có tốt xấu, phải quấy, hơn thua, thiện ác, sống chết có thật tình. Sở dĩ có cái thấy như thế tại tôi mê lầm, không thông đạt. - Nếu thiệt tình thông-đạt thì lòng hết sạo sục. Nên khi tôi thấy cứu tận không có nghĩa sống chết, phải quấy thiệt như mình tưởng, thì tự nhiên lòng tôi sẽ yên, thảnh thơi không còn sợ chết tham sống nữa. Chuyện thật rõ rệt như vậy, nhưng khi không hiểu thì nó trở nên rắc rối vô cùng. Nên Thiền-học nói : hễ chưa thông đạt, thì dù ông Phật bằng sắt cũng phải tháo mồ hôi ! Điều đó quan hệ lắm.

Nên bí quyết để học Phật, trước nhất là học về con người của mình. Nếu không lấy cây thước kinh Phật để đo trong bụng mình, thì dong ruỗi theo sự nghiệp kiến thức của kinh sách, để cuối cùng học thì học Phật mà lại thành ma. Tai hại tại chỗ đó. Do vậy không có một người nào có phước hơn một người rỗng rang rời rảnh, động dụng đừng mê. Không có người nào có phước cho bằng trong cuộc sống đã qua qua rồi, hiện tại không dừng lại, vị lai chưa đến, trong lòng không có chấp chứa.

Khi mắt thấy sắc chẳng nhiễm sắc, tai nghe tiếng chẳng nhiễm tiếng thì đều là giải thoát.

Nói thì dễ nhưng không phải là chuyện chơi ! Nếu người nào nhìn sắc mà ráng đừng nhiễm sắc, nghe tiếng mà ráng đừng nhiễm tiếng, thì người đó tự làm cho cái tâm cũng chết luôn. Bởi vì cái tâm đâu phải khúc gỗ mà muốn nó đừng nhiễm. Chỉ có thật hiểu rõ vấn đề rồi bỗng dưng không bị nhiễm nữa. Nhờ tôi đã biết quá rõ nên việc người ta chửi bới hay làm chướng ngại tôi, tôi ít thấy nguy hiểm hơn ở phần trong tôi, ở phần ý nghĩ của tôi. Hồi đó tự nhiên tôi không nhịn cũng phải nhịn. Như thế không phải là tôi nhịn cho ông ở ngoài, mà vì tôi sợ đám giặc ở trong lòng tôi nổi dậy làm cho tôi nhìn ngoại cảnh đều sai lầm. Cả Phật Di Lặc có 6 thằng nhỏ bò trên mình móc mắt, mũi, tai, miệng … là do ý nghĩa đó.

Mắt chẳng đắm sắc thì mắt là cửa lễ, tai cũng vậy.

Thật vậy, nếu đã rõ thông được bổn tánh, thì tự nhiên đối với mọi người dù lớn hay nhỏ, xấu hay đẹp, mình đều có thái độ kỉnh trọng như nhau. Do đó mới nói con mắt là cửa lễ. Ngược lại, nếu mắt đắm sắc thì gặp người tốt mình đi theo, gặp người xấu mình phủi ra. Cũng như trong các công sở ngày nay, hễ các cô trẻ đẹp vào làm giấy tờ thì được làm nhanh chóng, còn các ông nam hay người xấu vào thì phải chịu chậm trễ, bê tha đủ thứ. Chúng ta phải dám nói sự thật, vì dù có phũ phàng đó cũng là sự thật. Tôi lúc nhỏ mới biết làm thầy thuốc, trong bụng mình bị chứa ‘cọp’ nhiều qúa, nên ‘cọp’ ở ngoài tới mình để ý người đẹp mà săn sóc kỹ hơn. Do đó cũng phải đề phòng mấy ông thầy thuốc như thường !

Nói tóm lại, khi thấy sắc mà thấy được đến tánh của sắc thì không nhiễm, thường giải thoát.

Nói một cách khác là : “Nếu ai khéo phân biệt sắc tướng thì nghĩa cứu cánh không bị lay động”. Nghĩa là nếu tôi thấy được tất cả hiện tượng đều tổ hợp, dù ở trong hột bụi nhỏ xíu cũng tổ hợp, và tận cùng của tổ hợp là cái “không là gì”. Nếu tôi chứng thực được điều đó ngay ở trong thân tôi, thì tôi không bị mắc kẹt ở sắc nữa, là vì tôi thấy sắc mà thấy được đến tánh của sắc.

Nếu mắc kẹt ở tướng của sắc là thường bị trói buộc. Nếu chẳng bị phiền não trói buộc thì gọi là giải thoát, chớ không có giải thoát nào khác hơn.

Nghĩa giải thoát là trong lòng mình hết sạo sục, hết sợ hãi, không mong cầu, tham đắm, bon chen mà vẫn sống cuộc đời y như mọi người ; chớ không có thứ giải thoát nào khác, mà cũng không có ở một xứ nào khác.

Người khéo quán sắc, sắc chẳng sanh tâm, tâm chẳng sanh sắc, thì sắc và tâm đều thanh tịnh

Nghĩa là người khéo nhìn sắc thì sắc không làm mống tâm, không gây tai hại. Sự thật, sắc đâu có gây tai hại, chỉ có mình mang sắc để tự tại mà thôi. Nên có người hỏi Lục-Tổ : nói như Ngài, khi thông đạt rồi không cần tụng kinh giữ giới nữa phải không ? - Tổ đáp : kinh có cắn mổ gì ông đâu ! Cần thì tụng, không cần thì thôi.

Khi không vọng tưởng thì một tâm là một cõi Phật. Khi vọng tưởng khởi thì một tâm là một cõi địa ngục.

Mỗi người chúng ta nên lưu ý điểm đó. Hễ khi không có vọng tưởng khởi thì một tâm là một cõi Phật, nghĩa là tất-cả đều là cõi Phật, vì không có khởi lên hai tướng. Còn khi mê, một mống niệm ích kỷ ngu mê nổi lên thì kể là một cõi địa ngục, như thế biết rằng 3 A-tăng-kỳ kiếp có hay không chúng ta tức khắc biết. Nên nếu không có tâm thì không có cảnh ; nếu không có một duyên cớ gì thì qúi vị cũng không có đến đây để chúng ta cùng nhau học hỏi ; nếu tôi là người nuôi vịt tàu thì cũng không hề có chuyện này.

Chúng sanh làm ra vọng tưởng, lấy tâm sanh tâm nên thường ở địa ngục. Bồ-Tát quán sát vọng tưởng chẳng lấy tâm sanh tâm, nên thường ở cõi Phật. Nếu chẳng lấy tâm sanh tâm thì tâm tâm đều nhập vào không, niệm niệm đều qui về tịnh, từ một cõi Phật đến một cõi Phật. Nếu lấy tâm sanh tâm thì tâm tâm đều chẳng tịnh, niệm niệm đều qui về động, từ một địa ngục qua một địa ngục. Khi một niệm khởi thì liền có 2 nghiệp thiện ác, có thiên đường địa ngục. Nếu một niệm tâm chẳng khởi thì hai nghiệp đều dứt, thiên đường địa ngục cũng không.

Nói tâm khởi thì có thiên đường địa ngục, chúng ta đừng hiểu lầm rằng tu lâu rồi chết tê không nghĩ gì hết. Nghĩa ở đây muốn nói rằng : chúng ta nghĩ gì thì nghĩ, làm gì thì làm, nhưng trong từng giờ từng phút từng giây, hãy nên lưu tâm xem chúng ta có lìa bổn tánh hay không. Sự thật, tất-cả đều là hiện tượng huyển hóa, chính mình cũng là hiện tượng huyển hóa. Nhưng nếu chúng ta không hiểu như vậy thì dù cho nghe pháp cũng vẫn là bị tạo thiên đường, địa ngục, mắc kẹt vào trong hai tướng. Nên dù nghe hay nói, làm, cũng đều có cách để cuộc sống chúng ta cũng nghe cũng nói cũng làm … mà không bị vướng vào vòng tục lụy được hay không? đó là điều quan hệ.

Bởi vì hễ khi trong lòng chúng ta bị vướng kẹt vấn đề thời gian không gian, đắm chấp theo tướng mà lầm không rõ tất-cả hiện tượng đều là huyển hóa vô thường ; thì tự nhiên chúng ta bị rơi vào trong hai tướng đối lập, nghĩa là rơi vào cái cặp – Cái cặp là nghĩa thấy có ngày đêm, phải quấy, thiện ác, nóng lạnh, được mất, hơn thua, sống chết … đều là thật. Nhưng nếu chúng ta không thấy có phải quấy, thiện ác, ngày đêm, sống chết thì chúng ta là người điên. Do đó chúng ta phải ở trong cái ‘thấy’ mà chẳng mắc kẹt trong cái thấy; nghĩa là thấy được tất-cả đều là hiện tượng ; cho đến thời gian không gian chỗ chúng ta ở đấy chẳng qua cũng là thời gian không gian của thái-dương-hệ này mà thôi. Biết đâu chúng ta bước qua thái-dương-hệ khác, thì thời gian không gian cũng đổi khác! Ở đây một ngày một đêm 24 giờ, nhưng ở Bắc và Nam cực thì một ngày một đêm là một năm, và đến các tinh cầu khác thì lại khác nữa. Điều đó phải rất nên lưu tâm. Nên học Đạo không có gì khác hơn là trả lại con con người cuả mình cái vốn có. Thân này vốn biến chuyển theo đà của bao la vũ trụ, càng ngày càng mới, mới từ giờ từ phút từ giây; đã qua mới, hiện tại mới, sắp đến mới … nên lòng chúng ta cũng phải lỏng y như vậy, thì tự nhiên cuộc sống sẽ yên ổn. Ngược lại chúng ta ôm đồm những cái đã qua đóng cứng lại, mà còn ngóng đến vị lai, để hiện tại không có sống. Đó là nguồn gốc của đau khổ. – Tôi biết nói như thế sẽ có người cho là ích kỷ. Nhưng kỳ thực nếu một người không thấy như thế thì không hề có dám ôm trọn cái khổ thế gian vào lòng để mà giải quyết ; nếu có chăng nữa rồi cũng không khỏi buổi đầu thì do lòng tốt, đến cuối cùng biến sanh lợi dụng mà không tự hay như các nhà cách mạng đã làm. Không nữa cũng sẽ bị chán nản thối chuyển cái tâm buổi đầu chớ không hề nguyên vẹn. Đó là chỗ khác của Nhất-thừa và Tiểu-thừa, thế gian và Đạo vậy.

* Vì “Thể” vốn không phải có, không phải không. Ở phàm là có, ở thánh là không.

Tôi xin kể câu chuyện đối đáp cuả một cư-sĩ học Thiền và Thiền-sư :

Cư-sĩ hỏi : Địa ngục có không ?

Đáp : Có.

Hỏi : Thiên đường có không ?

Đáp : Có.

Hỏi câu nào Thiền-sư cũng đáp có. Bực mình, ông cư sĩ hỏi lại : Bạch Hòa-thượng, Hoà-thượng nói vậy mà có bảo đảm trên lời nói không ? Thiền-sư không trả lời câu hỏi mà hỏi lại rằng : hôm nay ông đi gặp ai nói tôi nghe thử. Thấy hỏi trúng chuyện trong bụng, ông đáp : tôi đi có gặp một vị Hoà-thượng.

Thiền-sư hỏi : vậy Hoà-thượng đó có vợ không ? Đáp : Không.

Hỏi : có con không ? – Đáp : không Hỏi : Có sự nghiệp không ? – Đáp : không.

Hỏi điều chi cũng đáp không. Thiền-sư lại hỏi tiếp :

Còn ông có vợ không ? – Đáp : có

Có con không ? – Có

Có sự nghiệp không ? – Có

« À ! Vậy thì Hoà-Thượng đó nói phải rồi ; còn ông đâu được quyền nói không ! ».

Cho nên : « Có thì có tự mảy may. Không thì cả thế gian này cũng không. Thử xem bóng nguyệt dòng sông, Ai hay không có có không là gì ! ». là vậy.

Bây giờ qúi vị có điều chi thắc mắc xin cứ hỏi.

Có người hỏi : Xin thầy nói tiếp cho nghe. Đáp : Tôi muốn có ai có ngứa chỗ nào thì mới gãi, chỉ sợ gãi không trúng chỗ sẽ trầy da !. Hỏi : Thưa, « Nhứt thiết duy tâm tạo » nghĩa thế nào xin cho nghe rõ.

Đáp : Muốn hiểu nghĩa câu nói đó, chúng ta cần phân biệt kỹ nghĩa duy vật và duy tâm của Âu Tây. Nghĩa duy tâm theo Âu Tây hiểu rằng một con người có một linh hồn, khi thân này chết đi thì nó chuyển sang thân khác y nguyên vậy – Còn theo duy vật lại hiểu rằng chết rồi là hết chuyện. Nhưng buồn cười là tuy nói vậy nhưng họ vẫn còn nhớ, còn vui khổ, còn mang theo ... Bây giờ nói đến vấn đề duy tâm của nhà Phật, chúng ta nên thận trọng để hiểu chữ « Tâm » trước khi nói thêm chữ « duy ». Chắc quí vị vẫn còn nhớ câu chuyện Na-Tiên Tỳ kheo và vua Lan-Đà mà tôi đã thuật trong những tuần trước ; cũng như bây giờ tôi hỏi : cây quạt này có phải tâm không ? – Không. - Ông đây có phải là tâm của tôi không ? - Không Tất-cả, chúng ta đều không thể nói cái nào là tâm của tôi được.

- Tất cả đều không phải tâm ; vậy cái gì là tâm ? Đó là chỗ mỗi người phải tự nhận thẳng lấy thì hiểu được câu : « Nhứt-thiết duy tâm tạo » của Phật nói. Hỏi : làm cách nào mới gọi là « Hành thâm Bát Nhã Ba-la-mật-đa » ?

Đáp : không có cách nào làm đúng nghĩa « Hành thâm Bát-Nhã Ba-La-Mật » bằng cách trở vô khám phá chính con người của mình trước. Bây giờ chúng ta thử nghĩ xem thân này có tốt đẹp y nguyên như vậy hoài không ? hay là sáng, trưa, chiều nó đều thay đổi khác, kiếp này khác, kiếp sau khác. Cho đến tâm của chúng ta cũng vậy, lúc nhỏ với già ngược nhau. Nên có nhiều người thuở nhỏ ăn chơi phóng túng sanh con ra cũng một dòng máu nên lớn lên ăn chơi cũng phóng túng. Đến khi ấy mình đã già mới hiểu chuyện ăn chơi phóng túng thất bại, nên trở lại đường tu hành. Còn đứa con đang lúc lớn, ham ăn chơi phóng túng, chúng ta không có cách gì cản ngăn, bèn đánh đập mà than : con mình sao bất hiếu.

Thử hỏi cái đó của ai mà có ra ? – Đó là cái mâu thuẫn trong lòng mình từ trước, bây giờ mới hiện ra đó !

Nếu nhỏ với già ngược nhau, thì tự nhiên kiếp này với kiếp trước, với kiếp qua nữa ... cũng khác, và kiếp tới cũng khác. Nếu 10 năm trước với 10 năm sau có khác thì 1 năm trước với 1 năm sau cũng có khác. Nếu năm trước với năm sau ngược nhau thì đầu năm với cuối năm cũng ngược nhau và trong một ngày sớm chièu cũng có mâu thuẫn. Mà sớm chiều có mâu thuẫn thì chớp con mắt cũng có mâu thuẫn. Thế thì mình là một cái xe chở đầy nhóc một khối mâu thuẫn xỏ xâu chậy khua lổn cổn. Đó gọi là đau khổ. Có suy đến tận cùng rồi chúng ta mới thấy thân tâm này là một khối tổ hợp do nhiều thành phần cực nhỏ. Ở trong cái cực nhỏ cũng do nhiều thành phần cực mún mín ... đến cái không biết nói gì nữa, rồi đến cái « không là gì ». Thưa tôi xin chịu tất cả trách nhiệm với qúi vị rằng : chỉ cần thấy thiệt rõ tới chỗ đó, khỏi cần làm thêm gì nữa hết. Đó gọi là « Hành thâm Bát-Nhã Ba-La-Mật-Đa ». Tôi cũng chỉ nói đến đó thôi ; vì dù tôi có nói thêm cũng chẳng qua là việc làm thêm ít cọng ngò trên dĩa cá chưng, không có gì khác cả.

Quan hệ chỉ ở chỗ đó.

Hỏi : Thưa, người duy vật nói đứng trên khác quan để nhận xét sự việc. Vậy khác quan đó có đúng không ?

Đáp : Hễ nói chủ quan với khách quan khác nhau đèu là lầm cả. Chủ quan và khách quan đều là chủ quan. Mà nếu thiệt là khách quan thì tức không có khách quan. Bởi vì bổn lai vốn không có trong với ngoài, chủ với khách. Nếu kẹt vào chủ và khách là kẹt vào lý trí mà tính. Chủ là một thứ « Mình » mang nhãn hiệu « chủ ». Khách là một thứ « Tôi » mang nhãn hiệu « khách ». Nhưng sự thật cả hai đều là chủ quan cả.

Hỏi : Thưa, chúng ta đều phải nhờ phương tiện tu hành mới có được Phật tánh. Nay thầy nói bổn tánh Như-Lai sẵn có, vốn vô thỉ vô chung. Vậy sự thật là sao xin cho nghe rõ.

Đáp : Hay lắm ! Đây, xin ông hãy nghe kỹ : Nếu bổn tánh là thứ làm ra, thì bổn tánh của tôi, bổn tánh của ông và của mọi người đều khác. Cũng như đức Chúa Trời và Phật của mỗi người đều khác, nên 2 Chúa đụng nhau là có đánh, hay Phật của Ấn Quang và của Việt Nam Quốc Tự đụng nhau cũng đánh ! Do đó, nếu chân lý, bổn tánh là thứ làm ra, thì đó chưa phải là chân lý bổn-tánh.

Thế nên tôi dẹp vấn đề bổn-tánh, chỉ nói cần phải khám phá chính con người của mình trước, thì tự nhiên bổn-tánh hiển hiện, chớ không thể đi tìm bổntánh được. Không ai có thể đi tìm một người mà mình chưa từng biết mặt biết tên bao giờ ! Chỉ có nghe tên người ta đặt mà cùng nhau tranh cãi Trời lớn hay Phật lớn. Thật vô ly ! Tốt hơn là cứ trở lại con người của mình, thấy rõ đích thực tận cội nguồn thì mọi việc vỡ toang.

Hôm trước tôi đọc thấy phù hiệu của Thông-ThiênHọc có hàng chữ : « Không có tôn-giáo nào qua chân-lý » - tôi nhận thấy người viết câu đó cũng đã cố gắng lắm, nhưng vẫn còn ở trong cái Tôi mà viết. Theo tôi, nếu thử sửa câu đó lại như thế này thì quí vị sẽ nghĩ sao ? « Không có một tôn giáo một chân lý nào qua việc cần phải khám phá chính con người của mình trước » - Tự nhiên chúng ta thấy rõ ràng minh bạch hơn.

Do đó, việc học Đạo cần phá hơn cần lập. Nếu cái sân của tôi thiệt là xi măng, thì cái gì có thể quét được đều là rác rến. Bao giờ không còn gì quét được nữa, thì đó mới là sân xi măng của tôi. – Chúa hay Phật .. đều là danh ngôn của chúng ta đặt ra. Bao giờ phủ nhận hết tất-cả, đến tận từng đáy mà không còn phủ nhận được nữa, thì muốn gọi bằng gì cũng được. Nên một người chưa dám phủ nhận tất-cả thì người đó cũng không dám chấp nhận tất-cả. Và cũng do đó mà thế giới này vẫn còn từ cục riêng tư, đánh nhau mãi không thôi. Điều này chúng ta phải rất lưu tâm.

TUẦN THỨ NĂM

25 – 6 – 1972 (15 – 5 N. Tý)

Trước khi tiếp tục 3 thiên luận của Tổ Đạt ma, cũng như thường lệ tôi có vài nhận định : Khi nãy đi vòng quanh chùa tôi thấy được một chuyện : Chùa này có nuôi 3 con vật : con két, con qui, và con vịt. Con két không biết từ đâu, bị đói đến đây tìm ăn rồi ở luôn. Nhưng khốn đốn là khi nó đã quen với mình như thế rồi, đến khi thả ra ngoài nó sẽ tưởng ai cũng như ở chùa thì nguy cho nó lắm ! còn thả ở trong chùa thì nó phá trái cây chịu không nổi. Do đó phải nhốt nó vào lồng. – Còn con qui người ta đem cúng ; nếu thả ra nó không biết gì hết sẽ bị người ta bắt, buộc lòng mình cũng phải nuôi nó ở trong một cái hồ.

Sự thật, nuôi như vậy cũng là một thứ qui định một thứ đóng chuồng nó lại. Nhưng khốn đốn là thả nó ra, nó không biết gì hết thì cuộc sống không thể nào yên lành được. Mà đóng chuồng lại thì cuộc sống nó cũng chỉ vất vưởng mà thôi. Chỉ có bao giờ biết khôn, thì tự nhiên cuộc sống nó có tự do. Dù mình không thả ra, nó cũng có cách tự do ; mà thả ra nó cũng vẫn sống được yên lành.

Còn con vịt, có lẽ lạc bầy không biết từ đâu đến trú mưa ở sau hàng cây tràm. Mình ốm dài ; lưa thưa ít sợi lông. Thấy thế chúng tôi lấy thức ăn cho nó ăn, ăn xong nó ở luôn sau hè chùa. Cứ thế, cho ăn xong nó chỉ đi tới đi lui ở vỉa hè, không cần nhốt, đến nay nó trở nên mập mạp, trông điệu bộ nó hài lòng thảnh thơi lắm.

Rồi mình thấy trong 3 con, mà 2 con bị nhốt, còn một con được thả tự do. – Cho nên biết rằng chúng sanh ở cõi đời này, nếu không bị kẻ khác qui-định thì cũng tự mình qui-định, không bị kẻ khác đóng khuôn đóng chuồng thì cũng bị tự mình đóng khuôn đóng chuồng mình. Bao giờ tự biết lấy mình rồi thì mình mới có một cuộc sống khám-phá. Chuyện người qủa thật là một trường bi đát ! Vì thế Lão Tử mới nói : « Trời đất bất nhân, coi vạn-vật như con chó nộm bằng rơm vậy ». - Thế nên chỉ có một điều duy nhất là phải tìm trở về với con người của mình thì mới trả lại được tự do cho chính mình. Và đến khi đó mới thấy mình với bao-la vốn đồng nhất. Tôi nói đây, tôi xin chịu trách nhiệm trên ngôn ngữ. Tôi nói cho đến vấn đề lục thông của nhà Phật : thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm, thần túc, túc mạng thông, lậu tận thông, cũng không có gì lạ hết ! Tất cả đều có một nguyên lý sẵn, giản dị. Mỗi người là một ông Phật, nhưng vì không biết dùng ông Phật nơi mình nên mình làm chúng sanh. Thêm một điều nữa tôi xin nhắc nhở quí vị lưu tâm. Phần nhiều cuộc sống chúng ta đều thích đi tìm một nguồn tin tưởng. Nên khi nguồn tin tưởng đó không còn tin tưởng được nữa thì mình bị lạc loài, bơ vơ. Đã qua, tôi cũng từng là nhạn nhân của một nguồn tin tưởng ; tôi đứng khơi một mình không dựa vào đâu tôi lại thấy vững hơn ! Nên bao giờ tôi thấy tất-cả đều không vững, không còn chỗ nương tựa nữa, và chính tôi cũng không thể nương tựa được ; hồi đó tôi buông lòng để cho nó tự yên lấy. Do chỗ đó, hình như nếu chưa đến được chỗ không vững tột cùng đó, con người ta chưa thể yên được. Đây là một chuyện có thật xảy ra ở chiến trường, và cũng có thể xảy ra ở nhiều nơi khác : Hai phe đánh nhau kéo dài suốt mấy tháng, cuối cùng mỗi bên còn lại một số lực lượng nhỏ đều bị vây không thể tiếp tế được. Máy bay quốc gia đến tiếp tế liền bị súng phòng không bên kia bắn, phải nhào đại bỏ lương thực xuống. Rủi không trúng cứ đích, rơi vào ranh giới giữa 2 bên. Bao gạo mang dấu hiệu 2 bàn tay bể đổ tung ra. Cả 2 phe đều bị đói đã 5 ngày, nhìn nhau mà nhiễu nước miếng. Cảm tử xông ra mang gạo liền bị phe địch bắn chết. Cứ thế, chưa bên nào no bụng được mà chết mất mấy mạng người. Hai phe vẫn chờ rình nhau, may 3 hôm trời không mưa. Cuối cùng, không chịu nổi với cơn đói - mỗi phe cử một người, buông súng, tay không bước ra, chia đều từng chiếc nón sắt mang gạo về. Cứ chia như thế mỗi bữa ăn. Thế rồi huề cả 2 bên. Có lẽ bài học của nhân loại đều phải học bằng kiểu ấy, đều phải mua mắc với giá đó ! Câu chuyện chỉ nhắc đến đây, cho chúng ta thấy Đạo nằm tại chỗ bao gạo đó. Việc đời qủa thật mênh mông không đâu kể cho hết ! Bây giờ chúng ta đi tới.

Thánh nhơn nhờ tâm ‘không’ nên trong lòng rỗng rang, cùng trời đất đồng lượng.

Thật ra những ai có theo dõi từ trước, thì đối với câu này không có gì khó hiểu hết. Hễ quay trở về với lòng mình ngay từ khi chưa mống niệm khởi thiện khởi ác, thì tức khắc hồi ấy sẽ thấy được tâm lượng của mình bao lớn. Nếu có làm việc, suy tư trầm ngâm trong lòng thì tức khắc thấy. Chỗ đó không thể nói gì khác hơn.

Đây đều là chúng trong đại đạo, không phải cảnh giới của tiểu thừa và phàm phu. Khi tâm được NiếtBàn cũng không thấy có Niết-Bàn có thể được. Vì sao thế ? – Vì tâm là Niết-Bàn. Nếu ngoài tâm còn thấy có Niết-Bàn, thế gọi là đã nhiễm tà kiến.

Ai học Phật mà còn nói rằng tôi được tới chỗ nào ... kể như người đó chưa có được. Vì lẽ còn có người được và có pháp để được.

Phải biết tất-cả phiền não đều là hột giống tâm của Như-Lai ; vì nhờ có phiền não mà được trí huệ.

Thưa, chuyện này nghe thì dễ dàng vậy, nhưng phải nghiệm kỹ vào trong mới thấy. Tất-cả những người biết làm ăn đều là những người đã từng có thiếu thốn. Tất-cả những người có được trí-huệ đều là những người có bị phiền não. Vì không có phiền não đau khổ, không thể có dễ dàng nên người. Nên những người được có cha mẹ giàu từ khi mới sanh ra, thì luôn luôn những người đó chưa biết xài tiền, và chưa biết giá trị đồng tiền là gì. Vì thế tôi rất ngạc nhiên là những người đi tìm học về ‘Đạo’, ai ai cũng cứ tìm về cảnh thuận, mong rằng : nếu gặp cảnh thuận thì tu mới mau. Đó là một điều hết sức sai lầm ở trên tư tuởng. – Nhưng tôi nói vậy không phải là luôn luôn tôi xúi chui vào trong đám giặc mà tu. Nghĩa tôi muốn nói là người nào hiểu rằng phải có cảnh thuận tu mới được, thì chưa hiểu giá trị của tu ra sao. Và người nào thấy cảnh thuận mà thích thì gặp cảnh nghịch không thể nào chịu nổi, còn người nào biết dùng cảnh nghịch thì khi gặp cảnh thuận càng hay. Nên Thiền học có nói : ‘Cảnh nghịch như cây thương đâm trước mặt, dù có to lớn ghê gớm đến đâu cũng dễ đỡ gạt. Cảnh thuận chẳng khác nào mũi tên bắn sau lưng, không những không thấy mà còn khó đề phòng’. – Do đó Thiện-tri-thức cũng có 2 hạng : hạng thấu rõ tâm tánh rồi khai ngộ giúp mình ; tôi thường nói là Đề-Bà-Đạt-Đa. Vì chưa bao giờ có ông Phật nào không từ trong chúng sanh mà đến. Nên biết hễ không có phiền não đau khổ thì không có sự kích thích để phát sanh trí huệ. Do đó ông giao thiệp với tôi, ông đểu với tôi một, nghĩa là ông dạy tôi phải đểu trở lại với ông gấp hai. Và tôi đểu với ông gấp 2 để rồi tôi nếm nhân qủa sâu đậm hơn. Để rồi cuối cùng cả tôi lẫn ông đều nhận ra là tất-cả những sự đểu giả không xài được gì cả, nên cùng nhau buông hết để trở về với trí huệ. Thế nên cả người tốt lẫn người xấu, cả cảnh nghịch lẫn cảnh thuận đều có công trình giúp chúng ta trở nên người cả ; và không có ai là kẻ thù hết.

Do đó Thiền học có nói :‘ Mới tu thì thấy người ta quấy mình phải ; tu lâu lâu một chút thì thấy người ta có quấy có phải, mình cũng có quấy có phải ; tu lâu hơn nữa thì thấy thiên hạ không ai quấy hết, mình có quấy không quấy thì thôi.

Chỉ có thể nói phiền não sanh Như-Lai, nhưng không thể nói phiền não là Như-Lai. Nên tự tâm là ruộng nương, phiền não là hột giống, trí tuệ là nẩy mầm ; còn Như-Lai để dụ như kết qủa lúa thóc.

Cho nên trong kinh Hoa-Nghiêm có nói : chúng sanh là gốc rễ, người tu là cây cội, Bồ-Tát là hoa lá, Phật là qủa – Đó là một cái nhìn suốt khắp không có dư thiếu.

Phật ở trong tâm như hương trong cây, giác mục hết rồi thì lõi hương tự hiện ; phiền não hết rồi thì Phật tâm tự hiện cũng như vậy.

Thật ra, cây đàn vẫn là cây đàn, tự vốn có những âm thanh kỳ diệu, nếu được thông qua bàn tay sử dụng của những bực tài tử - Bổn tánh con người cũng vốn linh động như vậy. Nếu biết dùng thì sẽ ra cái hay cái diệu, không biết dùng thì sẽ ra cái dở cái xấu. Nên Phật với chúng sanh chẳng qua chỉ có cái biết dùng hay không biết dùng mà thôi.

Cho nên biết ngoài cây không hương, ngoài tâm không Phật. Nếu ngoài cây có hương tức là hương chỗ khác, ngoài tâm có Phật tức là Phật từ ngoài ; là không phải Phật.

Do đó tôi thường hay nói : Nếu không thấy ông Phật ở ngay trong tâm mình, thì dù ông Phật ở ngoài có đến chăng nữa cũng vẫn là chuyện ông Phật với mình còn riêng biệt, vẫn còn là 2 pháp đối đãi, chưa phải là một lẽ đồng nhất. Do đó, nếu soi trở lại vào trong con người mình mà thấy được chính ông Phật, chính tâm tánh ở nơi mình thì ông Phật ở ngoài với ông Phật ở trong mình mới đồng nhất. Qúi vị tụng kinh Pháp-Hoa, nhớ đến phẩm BảoTháp có nói : Phật đang giảng hội Pháp-Hoa, bỗng một cái tháp từ đâu dưới đất trồi vọt lên hư không. Phật Thích Ca mới cắt nghĩa rằng Đa-Bảo Như-Lai tịch đã lâu đời, vì bổn nguyện nên chỗ nào có giảng kinh Pháp-Hoa thì hiện đến nghe. - Rồi Phật Thích Ca đi lên hư không, lấy ngón tay mở cửa tháp. Phật Đa-Bảo ở trong vẫn còn nguyên, liền mời Phật

Thích Ca vào ngồi chung một tòa. Còn các đệ tử Phật lên không được, phải chờ Phật giúp cho phương tiện thần lực mới lên được. Nói như vậy có nghĩa là gì? – Là nghĩa ông Phật ở ngoài chỉ là phương tiện, còn trong chính thân mỗi con người đều có một ông Phật. Và ông Phật ở ngoài chẳng qua là cái bóng của ông Phật ở trong, nhưng vì chúng sanh mê lầm lâu đời qúa nên ví cũng như ông Phật đó đã tịch rồi mà còn để trong tháp vậy. Bây giờ nhờ ông Phật ở ngoài khai ngộ, mở được cửa tháp, nên Phật ở trong tháp và Phật ở ngoài mới ngồi chung một tòa – nghĩa là tuy không phải là một nhưng cũng không phải khác. Tại sao tháp Đa-Bảo vọt lên hư không? – Là vì cái thân ngũ uẩn của chúng sanh này là thứ tột bực vô lý, tự nhiên mà đặt ra cái tôi không có thiệt. Tại sao các đệ tử của Phật lên không được ? – Là tại không có thâm nhập vào trong ngũ uẩn được, nghĩa là chưa có hành thâm Bát Nhã Ba-La-Mật-Đa nên lên không được. Nghĩa của chuyện nầy là vậy. Do đó không thể lặn lội đi tìm ông Phật ở ngoài được ; và như thế nghĩa là sao? Thế là kinh Pháp-Hoa muốn nói : hầu hết người xuất gia theo Phật chỉ biết ỷ lại ông Phật bên ngoài, mà bỏ quên hẳn tâm tánh mình đi nên không thể đến được. Cái đó có kẻ gọi là Phật; người gọi Chúa, người gọi Thượng Đế … đủ thứ ; Bây giờ chúng ta đừng vội gọi bằng gì mà cũng đừng tìm nữa. Cứ hãy trở lại để khám phá cho thấy được rõ chính con người của mình trước, thì tức khắc cái gọi là chân lý, là Phật, là Đạo v.v… đến ngay với mình không phải mời rước chi hết, vì không ai có thể đi tìm gặp một người chưa từng biết tên biết mặt bao giờ. Nên nếu săn đuổi đi tìm, may gặp được mà vội mừng, thì coi chừng gặp phải thứ gì rồi mình kêu đại là vậy vị tất là đúng thứ mình kiếm. Do đó vấn đề lặn lội đi tìm Phật, tìm Trời, tìm Chúa … thật mâu thuẫn vô cùng.

Hãy thử nghĩ một việc làm rất đáng buồn cười của loài người chúng ta là : trước khi muốn đi xe đạp, ai cũng phải thử các bộ phận chính xác đàng hoàng, rồi mới nhảy lên đi. Đối với xe đạp còn thế, đàng này chúng ta dùng cái máy ‘Mình’ lại không cần đến điều chỉnh chi trước ! Chỉ có phải biết điều chỉnh máy ‘Mình’ mà thôi, tuyệt đối không thể khác hơn được; lúc này lại càng không thể khác hơn được! Nên nếu nói chân lý là tuyệt đối, chúng ta cũng phải đề phòng hai chữ tuyệt đối ấy, vì tuyệt đối của tôi khác với tuyệt đối của đạo hữu ; mỗi người đều có một thứ tuyệt đối, một chân lý riêng thì nguy mất! Chỉ có một cách là làm sao tháo cho banh guồng máy MÌNH ra. Nhận được mình rồi, thì tức khắc ngoài mình là cái gì sẽ thấy ngay. – Cũng như chúng ta mang kính màu, thì không thể nào nhìn màu sắc thật của sự vật được. Chỉ có một cách là mình gỡ kính màu để xuống thì nhìn đến đâu sẽ rõ mặt thật của sự vật đến đấy. – Cũng tương tự như vậy, khi con mắt có mây thì nhìn thấy một ngọn đèn hóa ra hai, nên chỉ còn có cách lột mây ở mắt là hơn cả.

Nhưng cái tâm của chúng ta khốn đốn lắm ! Tôi nhắc lại điều này : là bộ óc điện tử không diệu bằng tâm chúng ta đâu ! Như câu chuyện qua cầu khỉ tôi đã nói, là nó đã tính trước rồi. Và tất-cả các cuộc tiếp xúc của chúng ta đều có tính trước hết cả. Nên chúng ta đem nải chuối hay thẻ hương vào chùa cúng, xem như thành kính lắm, nhưng phải đề phòng phía sau đó còn có cái gì nữa. Luôn luôn là vậy ! Có nhiều người đem vô một chút xíu cúng chùa mà vái lung tung bao nhiêu chuyện. Cái đó tôi gọi là mục đích hậu trường. – Xưa kia tôi cũng bị người ta chửi nhiều lắm vì lẽ đó. Hai vợ chồng người bạn tôi, vì lẽ cơm không lành canh không ngọt, bà muốn đem ông gởi vô chùa để tránh việc đi chơi ở ngoài, lo việc tu hành cho khoẻ cái thân. Nhưng đến khi gần tôi lâu, tôi thúc đẩy ông đi lần vào chỗ say mê, thì bà lại chửi tôi thậm tệ ! Như vậy là khi đem qùa chuối hương đền vào quy y là muốn mượn ông Phật giữ dùm ông chồng. Mục đích hậu trường tính ghê gớm lắm ! Nên mỗi người đừng sợ ai hơn sợ mình, đừng thấy thắng ai khó hơn thắng mình. Nhắc qua thì thấy đời này khó nhất, đáng sợ nhất là mình. Nhắc qua thì thấy hình như mình chở không kham, nhưng sự thật là vậy.

* Trong lòng chứa 3 độc là cõi uế, trong lòng không 3 độc là cõi tịnh. Kinh nói : nếu cõi nước dơ bẩn ác độc đầy dẫy mà muốn chư Phật xuất hiện thì không thể có bao giờ ; mà dơ bẩn ác độc là tham sân si mê muội đó.

Nói cách khác hơn, trong lòng không còn ôm đồm chất chứa, ngoài không có vướng bận, tự nhiên là khoẻ. Nên kinh thánh Thiên-Chúa có nói: Phải dọn mình cho trong sạch để đón rước Chúa. Nghĩa là nếu chính mình trong sạch, thì Phật hay Chúa không cần mời cũng tức khắc hiện trong lòng mình. Và trong Tin-Lành-giáo cũng có 2 bức hình, do một người đã trải qua nhiều kinh nghiệm rồi mới làm được : một bức hình vẽ người có gương mặt sáng sủa, hào quang chiếu sáng, có tim trắng; chung quanh là qủi sứ, rắn, rùa, công, heo, gà, vịt … các thú đều tuôn chạy ra hết. Một bức khác vẽ người có gương mặt tiều tụy, không có hào quang, có tim đen, trong tim có qủi sứ bắt ghế ngồi, ở ngoài có qủi lâu la bắt rắn, rùa, công, heo, gà, vịt … thả vô. Rắn nghĩa là không thành thật; rùa là chậm lụt ; công là khoe khoang ; dê là tánh nam nữ - Hễ trái tim đen thì mấy thứ đó nhào vô. Nên cõi nước đó không đâu lạ hơn là chính thân mình.

Hôm nay có đủ nhân duyên tôi nói câu này chúng ta nên lưu tâm : trọn hết 3 tạng kinh điển nhà Phật, Phật nói chẳng qua là để mở tâm chúng sanh ra bằng pháp giới bao la vậy. rồi cũng thu bao la vào thân chúng ta mà có ra 3 tạng kinh điển. - Thế nên cõi Phật không đâu khác hơn là thân tâm mình.

Thân tâm mê, dơ bẩn, đó là cõi chúng sanh.

Chư Phật Thế-Tôn chính là cái tâm giác ngộ. Nếu giác ngộ thì tất-cả nói năng đều là pháp Phật. Nếu không nói mà nói thì suốt ngày nói đều là Đạo.

Nếu tôi không đạt, nhận ra được nguồn cội tâm linh của tôi, thì vấn đề nói với không nói như nhau. – Và nếu qúi vị đến đây nghe nhận được ý tôi nói, thì tự nhiên người nghe không có chấp trên lời, người nói cũng không có chấp trên pháp. Người nghe cùng người nói cũng không có cách bức, không phải là một mà cũng không phải là khác. Thế thì dù có nói nhiều đến đâu cũng giống như không nói. Nên ngài Tu-Bồ-Đề tụng kinh Kim-Cang, chư Thiên lóng nghe rải hoa khen :‘ Tu-Bồ-Đề tụng kinh hay quá!’ - Tu-Bồ-Đề đáp : tôi có nói gì đâu ! Chư Thiên lại nói : ông không có nói gì, thì chúng tôi cũng không nghe gì.

Nếu chấp nói năng thì dầu suốt ngày nín thinh cũng là phi Đạo.

Nhiều người nghĩ rằng mình tịnh khẩu 10 hay 20 năm rồi sẽ thành Phật. Sự thật, vấn đề tịnh khẩu còn dễ, mà tịnh tâm mới khó. – Mỗi người cứ ngồi lóng nghe kỹ sẽ thấy dù mình nín thinh không nói gì, mà ở trong nó cũng nói hoài như có 2 – 3 người vậy. Nên trong chuyện Tây-Du-Ký, Tôn-Ngộ-Không nói : “Cứ việc nín thinh tận trong bụng, đi hoài chừng nào tới thôi “. - Nếu người nào nói là nói, nín là nín cho minh bạch, người đó khá lắm rồi.

Cho nên Như-Lai nói mà không trái với nín, nín chẳng trái với nói ; nói nín không lìa. Nếu ngộ được nghĩa nói và nín đây là vào được chánh định. Nếu nói đúng lúc, nói cũng là giải thoát. Nếu chẳng phải lúc dẫu nín cũng là trói buộc. Cho nên nói cũng lìa tướng, nói cũng là giải thoát. Nếu chấp tướng dẫu nín cũng là trói buộc. - Vả chăng bổn tánh vốn giải thoát văn tự không thể đến trói buộc được. Pháp không cao thấp, nếu thấy có cao thấp là không phải pháp rồi.

Trong kinh Kim-Cang có câu : ‘Thị pháp bình đẳng vô hữu cao hạ, thị danh A-Nậu-Đa-La Tam Miệu-Tam-Bồ-Đề’.

– Nghĩa là tất-cả pháp vốn bình đẳng, vốn không có cao thấp, chỗ đó gọi là Vôthượng Bồ-Đề. Hay nói cách khác, nếu chứng thực ỏ ngay nơi lòng mình hồi chưa khởi thiện khởi ác là vạn pháp đều đồng một thể tánh. Đó gọi là Vôthượng Bồ-Đề.

Phi pháp là đò, pháp là người. Người nương đò để qua sông thì phi pháp tức là pháp. – Nói theo thế tục thì có nam nữ sang hèn, theo Đạo thì không có nam nữ sang hèn. Cho nên Thiên nữ ngộ Đạo chẳng đổi thân nữ, nữ Xa-Nặc thức tỉnh chẳng đổi danh xưng.

Phi pháp là trái với pháp. Ở đây nói phi pháp là đò, pháp là người. Người nương đò để qua sông, thì phi pháp tức là pháp. Nói một cách khác phiền não tức là đò. Con người nương nơi phiền não để sanh trí huệ.

Thưa, tôi đã từng nói bao nhiêu lần, chuyện tôi nói đây không dính dấp gì đến vấn đề học nhiều hay ít, có địa vị hay không, lớn tuổi hay nhỏ, nam hay nữ, sang hay hèn … hễ nhận ra được là nhận ra ngay. Nghĩa Đạo là vậy. Cái gì còn kẹt trong cái cặp là không phải Đạo. Thí dụ sáng đối với tối, phải đối với quấy, Phật đối với chúng sanh, Cực-Lạc đối với Ta-Bà … cái gì còn nằm trong cái cặp thì chưa phải là Đạo. Nên hễ vướng trong cặp là vướng trong tướng, là còn đối đãi.

Nói Thiên-nữ ngộ Đạo chẳng đổi thân nữ là do trong kinh Duy-Ma có chuyện : Phật phái các vị đệ tử Phật đến thăm bịnh Đại-Sĩ Bô-Tát tại gia là DuyMa-Cật. Cuộc đàm đạo đến hồi hào hứng. Thiên nữ liền hiện ra tham dự. Ngài Xá-Lợi-Phất thấy Thiênnữ đàm đạo như nước chảy bèn hỏi : Sao Thiên-Nữ không chuyển thân nữ đi ? Cuộc đối đáp kéo dài, cuối cùng Thiên-nữ dùng thần lực biến Xá-Lợi-Phất thành Thiên-nữ, rồi biến Thiên-nữ thành Xá-Lợi Phất. – Thiên-nữ bèn hỏi : Sao ngài không chuyển thân nữ đi ? Xá-Lợi-Phất đáp : ‘Bây giờ cũng không biết chuyển làm sao nữa !’ – Thiên-nữ bèn nói :’ Bổn lai không có nam nữ. Hễ kẹt trong nam hay nữ mới có nói chuyển’. Nói xong Thiên-nữ trả thần lực lại bình thường cho Xá-Lợi-Phất. Còn nói Xa-Nặc thức tỉnh chẳng đổi danh xưng là cũng một ý như trên. Xa-Nặc là tên người giữ ngựa cho Phật khi còn là Thái-Tử. Danh xưng chỉ là một thứ tên đặt. Nghĩa là cùng một con người mà khi mê thì đau khổ thức tỉnh rồi thì giải thoát, thông đạt, yên vui mà vẫn giữ y thân xác, tên tuổi này.

Như thế không phải sang hèn nam nữ đều từ một tướng đó sao ? ! Thiên-nữ suốt 12 năm tìm tướng nữ cứu cánh không thể được, thì biết suốt 12 năm tìm tướng nam cũng không thể được.

Trong kinh Duy-Ma phẩm Thiên-nữ nói chuyện với Xá-Lợi-Phất, Thiên-nữ nói :”Tôi ở trong nhà này 12 năm rổi mà tìm không ra tướng nữ”. Trong câu nói đó đã hàm ý rằng : Vậy 12 năm rồi tìm ra tướng nam sao ? ! … 12 năm rồi là đã qua khỏi 6 căn 6 trần. Có nam có nữ là kẹt trong vấn đề giác quan. Chớ nếu thoát khỏi tầm tay của 6 căn 6 trần thì còn đâu là tướng nam tướng nữ !

Cái nghĩa 12 năm là 6 căn 6 trần đó. Lìa tâm không Phật, lìa Phật không tâm. Cũng như lìa nước không giá, lìa giá không nước.

Ở nơi biển lạnh, nước đọng lại thành nước đá. Hễ bỏ nước đá thì không có nước, bỏ nước thì không có nước đá. Nên biết nước và nước đá vốn không phải một mà cũng không phải khác.

Phàm nói lià tâm không phải là nói chạy trốn cái tâm. Chỉ nói đừng chấp ở phần tướng của tâm mà thôi. Kinh nói : Chẳng thấy tướng gọi là thấy Phật, tức là lìa tướng tâm đó. Nói lìa Phật không tâm nghĩa là nói Phật từ tâm hiện, tâm có thể sanh Phật. Phật tuy từ tâm sanh, nhưng tâm chưa từng sanh ra Phật. Cũng như cá sanh ra từ nước chớ không phải nước đẻ ra cá. Muốn xem cá, chưa thấy cá đã thấy nước. Muốn quán Phật, chưa thấy Phật đã thấy tâm. Thế mới biết khi thấy cá là quên nước, khi thấy Phật là quên tâm. Nếu chẳng quên tâm là còn bị tâm mê hoặc.

Trong kinh Kim-Cang có câu : “Nhược kiến chư tướng phi tướng tức kiến Như-Lai “ - Nếu thấy tấtcả tướng mà không có kẹt tướng thì thấy được nghĩa Phật, nghĩa Đạo. Tôi thấy chúng ta đọc kinh đọc sách, từ xưa tới nay không có ai bù được công của người viết. Trong kinh Kim-Cang cũng có nói : thế giới không phải là thế giới nên gọi là thế giới. Chúng sanh không phải là chúng sanh nên gọi là chúng sanh. Vô-Thượng Bồ-Đề tức không phải VôThượng Bồ-Đề nên gọi là Vô-Thượng Bồ-Đề. Đã qua qua rồi, hiện tại không dừng, vị lai chưa đến. Thế giới này nếu có chăng chẳng qua chỉ là một tướng tổ hợp. – Nghĩa là tất-cả mọi vật, cái gì có tướng đều là tổ hợp. Tổ hợp là hợp nhiều phần nhỏ để thành ra tướng lớn. Thí dụ : một bức tường do nhiều viên gạch xây nên, một viên gạch cấu tạo bởi nhiều hột cát, một hột cát do nhiều hột bụi, một hột bụi do nhiều hột mún, một hột mún do nhiều hột mín … cứ như thế mà đi mãi cho tới hết thấy được. – Thế thì chính con người chúng ta cũng thế, vạn vật đều thế. Nếu thấu triệt được nghĩa đó thì tự nhiên ta nhập vào tướng thiệt, tướng rỗng rang không có vướng bận.

Đi xa hơn nữa, chúng ta có tai, mắt, miệng, mũi, đều ở phần trên đầu. Khi mũi hít vào thì tất-cả những thành phần nhỏ trong thân chúng ta đều thở ra. Nghĩa là mặt da thở ra. Khi miệng thở ra thì mặt da hít vào. Thế là khắp mặt da vẫn có mũi miệng y như trên mặt. Nếu ai có theo dõi NỘI-KINH sẽ thấy tới chỗ đó. Nghĩa là toàn thân chúng ta đều có tai mắt miệng mũi, đều có thấy nghe hay biết. Nhưng chỉ vì chúng ta bị kẹt ở cái đầu, kẹt vào giác quan nên thấy đàng trước mà không thấy đàng sau, gnhe bên này mà không nghe bên kia. Nên phải đợi đến bao giờ điếc rồi thì cái đít mới nghe, đui rồi thì ngón tay mới thấy, mũi tịt rồi thì lỗ tai mới biết ngửi. Đó là chuyện dĩ nhiên, trong kinh LăngNghiêm cũng có nói chớ không có chi lạ hết. Tôi có một người ông mù từ thuở bé, người ta mướn bẻ cau. Thường muốn bẻ cau phải leo lên cây hái thử 3 trái ở 3 hướng bổ thử thấy dầy thì mới bẻ buồng cau đó. Còn ông ấy chỉ cần lấy dao gõ dưới gốc cau 3 cái thì biết được cau đã dầy mà leo lên bẻ, khỏi phải thử. Như vậy là ông đã thế con mắt bằng lỗ tai rồi ! - Một người điếc ngồi trên bộ ván, mình gõ trên bộ ván đầu đằng kia, thì họ quay lại ngay. Thế là cách nghe bằng cái đít. Rõ-ràng là vậy, do đó vấn đề lục thông cũng chẳng có chi lạ. Phương chi ở trong bao la này không có chỗ nào trống hết. Do đó nếu tự nhìn trở vào, hễ thân này có mắt tai mũi miệng thì khắp trong bao la này đều có mắt tai mũi miệng, mình thấy nghe hay biết suốt khắp. Còn nếu vọt trở ra, thì tai mắt mũi miệng ở ngoài đều quay vô, nên mình bị cái ám ảnh đó. Vì thế mà hầu hết nhân loại đều mê tín là có thần quyền. – Và hễ nhìn ra thì bằng cách đảo ngược, vì lẽ chịu ảnh hưởng bầu khum của bao la này. Hễ mình quay trở vô thì cái biết hướng ra khắp theo chiều thuận. Do chỗ đó mà có ra pháp Phổ Môn thị hiện của Quan-Thế-Âm, thiên thủ thiên nhãn và bao nhiêu pháp thần thông khác trong nhà Phật. Thế thì tại mình kẹt trong giác quan, nhìn thấy thân này như cục đá, như vật đặc kẹo ; mình tạo ra một tướng tường đồng vách sắt bằng hư không, nên không có viên thông được. - Sự thật mỗi người vốn viên thông, chỉ vì không biết được chỗ đó mới hóa ra chúng sanh. Do đó Phật nói : Không ai không có đủ 32 tướng, không ai không có trí huệ, đức tướng của Phật. Nhưng tại vì tâm mê nên các tướng đó ẩn lép đi, chỉ còn lại mỗi người một phần nào thôi, là ý vậy.

Chúng sanh với Bồ-Đề cũng như giá với nước. Bị 3 độc làm rối loạn thì gọi là chúng sanh, được 3 giải thoát thanh tịnh thì gọi là Bồ-Đề. Cũng như nước bị mùa Đông làm đặc lại thì gọi là giá, bị mùa Hạ làm lỏng ra thì gọi là nước. Nếu bỏ giá đi thì không có nước nào khác, nếu bỏ chúng sanh đi cũng không có Bồ-Đề nào khác.

Nghĩa là tùy duyên biến hóa. Chúng ta thử nghĩ quả địa cầu này ở giữa hư không chẳng dính vào đâu, thế mà bây giờ sanh ra đủ thứ con. Đó là nghĩa chúng sanh với Bồ-Đề cũng như giá với nước.

Nên biết tánh giá là tánh nước; tánh nước là tánh giá. Tánh chúng sanh là tánh Bồ-Đề, chúng sanh và Bồ-Đề đồng một thể tánh cũng như Ô-Đầu và PhụTử cùng một gốc, chỉ vì thời tiết chẳng đồng. Mê ngộ khác cảnh nên có 2 tên chúng sanh và Bồ-Đề.

Cũng như chúng ta có thể nói : mặt đất chỉ là mặt đất, mà lên cây thì có cây độc cây không độc, sanh ra người có người tốt người xấu. Bổn tánh con người cũng vốn như vậy. Hễ biết dùng thì trở nên người tốt, không biết dùng thì trở nên người xấu.

Cho nên rắn hóa làm rồng mà chẳng đổi vảy, phàm biến làm thánh mà chẳng đổi mặt, chỉ người biết tâm thì trí soi trở vào trong, biết thân thì giới giữ bên ngoài.

Trong một sàn thuốc tể, nếu chúng ta phân tách được một viên, thì trọn cả những viên kia cũng thế thôi. Có khác chăng là người trộn không đều thì có viên phần này nhiều, phần kia ít, chớ cũng không phải khác. – Con người ai cũng hai lỗ mũi nằm xuôi, miệng nằm ngang, hai bên hai lỗ tai, ở trên 2 con mắt … người nào cũng giống người nấy, nhưng khác nhau ở chỗ từng thành phần bên trong, từng tâm tánh, chí hướng. Cũng thế, mọi cảnh vật bên ngoài cùng với chúng ta liền hơ. Nhưng cảnh bên ngoài dễ biết dễ thấy, chỉ có cái khối ở trong mình là khó biết khó thấy nhất mà thôi. Cho nên vấn đề học Đạo không ngoài vấn đề Tâm. – Nên nhớ cái mâu thuẫn ở trong con người chúng ta ngoắt ngoéo lạ đời lắm ! Một cô gái lớn lên trong cảnh chiến tranh, thấy ngán chuyện lập gia đình, không muốn có chồng. Nhưng đến khi gặp một người nào đó có tánh nết đằm thắm ; hình ảnh đó in vào đầu rồi dù cô muốn quên lắm cũng không làm sao quên được. - Một cách mâu thuẫn nữa là : một mặt sợ nuôi con nít cực khổ, mà một mặt lại mua búp-bê về may quần áo để rồi ngắm ! Thật là một sự mâu thuẫn ngặt nghèo ! Chúng ta vào chùa tu, tăng ni vị tất đã khỏi chuyện đó ! Nên có nhiều bà vải bà phước ham nuôi con nít lắm. Mà hễ nuôi một đứa, tự nhiên rồi cũng bị nó trói buộc không khác gì như con một vậy. Nên vấn đề đi tu mà còn thích con nít là kiểu mất cái lu thế cái hũ. Bởi vậy chúng ta phải nên thận trọng mà học hỏi về sự biết mình. Phần nhiều chúng ta đau khổ rồi mới đi tìm Trời Phật. Việc làm dường như chánh đáng lắm. Nhưng sự thật, Phật ở đâu mà tìm ! Nếu Phật không là ‘cái thứ hai’, Phật là cái vô cùng, thì chúng ta không biết mặt được làm sao mà tìm ! Có ai đi ra chợ để tìm gặp người mình chưa từng quen biết bao giờ đâu ! Nên Trời Phật phải đến với mình, miễn là trong lòng mình đừng nhóm chứa, tự nhiên trời Phật xuất hiện. – Do đó tôi nói rằng : một người đặng không mừng, mất không lo, mà có hiểu biết thì cuộc đời người đó không có gì là vô phước hết. Nhưng đó không phải là chuyện dễ ! Chỉ một vấn đề tiền bạc, khi có hai ba chục xe bạc với khi không có đồng nào lòng mình cũng y như vậy; thì dù cho giữ hai ba chục xe bạc cũng không sao. Ngược lại, chỉ có cái mẻ kho mà giữ khít trong lòng ; thì khi có hai ba chục bao bạc trong nhà sẽ mang họa ngay. – Nên cảnh này không có chi là thuận nghịch hết. Thí dụ bây giờ ngừng hết giặc, vị tất con người đã có phước - Nếu vấn đề trong lòng mình chưa có giải quyết. Đó là chỗ quan hệ nhất. Bởi vậy nếu không có giải quyết vấn đề ở trong lòng mình mà hạ thấp vấn đề tu hành như ngày nay, cho rằng làm phước là tu. Nhưng chúng ta làm mà có biết thết nào là thiệt tu không? ‘Tu’ hay là vướng vào trong đó rồi mắc kẹt với cái đó mà không thấy phải quấy được. Nên lắm khi chỉ một hơi hám câu nói của mình 2,3 chữ có chứa trong đó không biết bao nhiêu tai hại cho mình, mà vẫn không hay tưởng mình tốt lắm. Chỗ đó chúng ta phải biết hệ trọng lắm !

Chúng sanh độ Phật, Phật độ chúng sanh, thế gọi là Bình đẳng. Chúng sanh độ Phật nghĩa là nhờ phiền não sanh tỏ ngộ; Phật độ chúng sanh nghĩa là tỏ ngộ rồi diệt phiền-não. Thế mới biết không phiềnnão không tỏ ngộ. Thế mới biết không phải phiềnnão không lấy đâu sanh tỏ ngộ, không phải thức tỉnh không lấy đâu diệt phiền-não. Khi mê là chúng sanh độ Phật, khi ngộ là Phật độ chúng sanh. Vì sao thế? Vì Phật chằng tự thành, đều do chúng sanh độ cả. Chư Phật lấy vô minh làm cha, tham ái làm mẹ. Vô minh và tham ái đều là biệt danh của chúng sanh. Chúng sanh và vô minh cũng như tay trái và tay phải chớ không phải 2 người.

Nói thế thật là qúa rõ!

Khi mê là mắc kẹt bờ bên đây, khi ngộ là qua được bờ bên kia. Nếu biết tâm không, chẳng chấp tướng thì lìa mê ngộ, đã lìa mê ngộ thì không có bên đây bên kia nữa. Như-Lai chẳng ở bên đây cũng chẳng ở bên kia, chẳng ở giữa dòng. Vì sao thế? Vì ở giữa dòng là Tiểu-Thừa, ở bên đây là phàm phu, bên kia nghĩa là Bồ-Đề.

Nghĩa ở đây muốn nói là mắc kẹt chỗ nào cũng đều không phải. Chuyện Đạo-lý không có gì khác hơn là trả cho con người trở về với bổn-tánh vốn lỏng. Nên Lão-Tử nói : “Quân tử vi thiện nhược thủy, ủng chi khả dĩ tại sơn, kích chi khả dĩ quá tảng, năng phương, năng viên, ủy khúc tùy hình. Thị cố Quân tử năng nhu nhi bất nhược, năng cường nhi bất cang, như thủy chi tánh dã” ( Người học Đạo tâm tánh phải lỏng như nước, đắp đập ở trên núi được, đánh tung qua trán được, đổ trong bầu liền tròn, sang qua thùng liền vuông, gặp lạnh đông lại, gặp nóng liền chảy ra. Nó biến hóa kịp thì kịp lúc một cách linh động như vậy, gọi là tánh nước). Chỉ có cái không có gì hết mới có một sức mạnh không thể nghĩ bàn. Qúi vị đọc Tam-Quốc-Chí nên nhớ chuyện Trương-Phi xử tử Nghiêm-Nhan : Trương-Phi là tướng Tây-Thục, tánh hung dữ nóng nảy, đụng tới thì chửi, đánh; đi đánh giặc bắt được tướng bên địch là Nghiêm-Nhan. Đem NghiêmNhan ra trói để xử, bày rượu thịt ra bàn vừa ăn uống vừa mắng nhiếc Nghiêm-Nhan – Nghiêm-Nhan vẫn điềm tĩnh không đổi sắc mặt, đến lúc thấy TrươngPhi đã mệt bèn hỏi : “làm vậy có mệt không ? Đại phàm đạo làm tướng, hễ bắt được kẻ địch thì giết hay tha tùy quyền của mình, sao phải làm chi như thế cho mệt !”. Câu nói dội đến, Trương-Phi gạt đổ bàn ăn nhào xuống, mở trói đỡ Nghiêm-Nhan lên ghế ngồi, tạ lỗi rồi tha bổng. Từ đó về sau 2 người trở nên là bạn, không hề đánh nhau nữa. Chỗ đó mang một ý Thiền đặc biệt, khủng khiếp. Người nào muốn đương đầu giáp mặt sự thật, tới giờ phút chót phải có khí phách như vậy, là hết chuyện rồi ! Hoặc đương đầu bằng cách thật nhẹ hơ, như chuyện của ông Diêu và ông Tịnh mà tôi thường kể : tôi có 2 ông Bác bà con xa, đều làm thầy Pháp. Ông Tịnh làm theo phản ác, tánh hung dữ mà có vợ hiền. Còn ông Diêu làm theo phù thủy, tánh hiền mà vợ dữ vô cùng. Ông Tịnh tranh thân chủ với ông Diêu, một hôm uống rượu vào làm nư chửi ông Diêu đủ điều. Nhà gần bên, bà Diêu nghe về nói lại : “Mình ơi mình, thằng Tịnh chửi nát mình, qua mà coi !”.

Ông Diêu lặng thinh, ngồi ngoáy trấu ăn như không có chuyện gì xảy ra. Mấy tiếng sau bà vẫn thấy ông êm rơ, nóng lòng bà nói : “Ông ơi ông, thằng Tịnh nó chửi nát ông đó, qua mà coi !”. Ông vẫn ngồi làm thinh, coi như không có mặt bà vậy. Tới cả giờ đồng hồ sau, bà Diêu tức qúa, chạy ra chạy vô nói :”Diêu ơi Diêu ! Thằng Tịnh nó chửi nát cha mày ngoài đó, ra mà nghe !”. Ông vẫn tỉnh bơ, chậm rãi nói :” Ối ! Thằng Tịnh cha nó nó còn chửi, tôi mấy lăm hơi mà nó không chửi”!.

Chỉ một câu nói thôi. Thấu đến tai thầy Tịnh, ông chửi một bữa thật dữ dội, rồi từ đó về sau chấm dứt không hề có chửi nữa. – Đó cũng là một chuyện không phải dễ làm !

Phật có 3 thân là hóa thân, báo thân và pháp thân. Hóa thân cũng gọi là ứng thân ; Nếu chúng sanh thường làm điều thiện tức là hóa thân. Khi hiện tu trí huệ là báo thân. Hiện giác vô vi là pháp thân. Thường hiện 10 phương, tùy nghi cứu tế, đó là hóa thân Phật. Nếu dứt mê hoặc tức là Tuyết-Sơn thành đạo là báo thân Phật. Không nói không năng, không làm không được, rỗng lặng thường trụ là pháp thân Phật. Nếu luận chí lý một Phật còn không có thay làm gì có ba ! Nói có 3 là y cứ theo trí người đời mà nói, người có 3 bực : người bực hạ trí vọng cầu phước lực, vọng thấy hóa thân Phật.

Thưa, vọng thấy hóa thân Phật là tưởng tượng qúa rồi, vọng thấy bóng dọi của cái tâm mình mà thôi.

Người bực trung trí vọng dứt phiền não, vọng thấy báo thân Phật.

Tại sao lại nói “vọng dứt phiền não” ? – Trong kinh Lăng-Nghiêm có nói : “Ngay hồi tính trừ vọng, hồi đó chính là vọng”. Vì chỉ có ngừng đừng làm thêm vọng mà thôi, chớ không có nghĩa trừ. Nếu tôi trừ cái quấy, tôi sẽ còn lại cái trừ, nghĩa là còn làm thêm. Còn nếu tôi ngừng, đừng làm quấy nữa là hết chuyện. Nói khác hơn trừ cái quấy nghĩa là biến tướng đổi cái quấy để lấy cái trừ, chớ không phải hồi đó không có việc. Cũng như tôi đang chạy. Bây giờ muốn ngừng thì không chạy nữa, chớ không phải đợi chạy thụt lùi mới gọi là ngừng.

Người bực thượng trí vọng chứng Bồ-Đề, vọng thấy pháp thân Phật. Người bực thượng-thượng trí soi trở vào trong tròn lặng tỏ tánh là Phật, chẳng đợi trừ tâm mà được trí Phật. Biết 3 thân và vạn pháp đều không thể chấp, không thể nói.

Tại vì mê mà thấy có ngoài có trong, nên mới nói cần phải quay trở vào chính con người của mình. Sự thật, nếu mình không có mê, thì chính thân này còn không thiệt thay, làm gì có ngoài có trong ! Nhưng nên nhớ, khi thấy không có gì là thiệt hết, hồi đó tấtcả đều thiệt. Cũng như nói : Tất cả không phải là xe, vậy cái gì là xe ?

Tất cả đều không phải Phật, vậy cái gì là Phật?

Tất cả đều không phải tôi, vậy cái gì là tôi?

Tất cả đều không phải tâm, vậy cái gì là tâm?

Đến chỗ đó đừng vọng dùng lý trí.

Đó là tâm giải thoát viên thành đạo cả Kinh nói : Phật chẳng thuyết pháp, chẳng độ chúng sanh, chẳng chứng Bồ-Đề là nghĩa thế.

Nếu nói Phật có thuyết pháp hay không có thuyết pháp, có độ chúng sanh hay không có độ chúng sanh đều là chưa thiệt biết rõ nghĩa Phật muốn nói, vì rằng còn rơi vào trong hai tướng đối đãi.

Chúng sanh tạo nghiệp, nghiệp chẳng tạo chúng sanh. Đời này tạo nghiệp, đời sau thọ báo, quyết định không sai. Chỉ có bực chí nhơn nơi thân này chẳng tạo các nghiệp nên chẳng thọ báo. Kinh nói: chẳng tạo các nghiệp tự nhiên được Đạo, há chẳng đúng sao ?! Người hay tạo nghiệp, nghiệp chẳng hay tạo người. Người nếu tạo nghiệp, nghiệp và người cùng sanh. Người nếu chẳng tạo nghiệp, nghiệp và người đều dứt. Thế mới biết nghiệp do người tạo, người theo nghiệp sanh. Nếu người chẳng tạo nghiệp, thì nghiệp không theo mà sanh người. Cũng như người hay hoằng Đạo, Đạo chẳng hay hoằng người. Phàm phu đời nay thường tạo nghiệp, vọng nói không báo, há phải không khổ đâu ! Nếu luận chí lý thì tâm trước tạo, tâm sau thọ báo làm sao thoát được !.

Không phải nói chi xa xôi, bây giờ nếu mình nghĩ những chuyện hiểm hóc thì cái mặt, bộ tướng của mình đã đổi khác, mạch cổ tay cũng đổi khác. Hễ tâm nghĩ điều gì thì hiện thấy ra ngay. Nên mới nói :”Hữu kỳ trung tắc hình ư ngoại”.

Nếu tâm trước chẳng tạo thì tâm sau chẳng thọ báo thì lấy đâu vọng thấy nghiệp báo. Kinh nói : ai tin có Phật mà nói Phật có khổ hạnh, đó là tà kiến; nói Phật bị quả báo cây thương vàng và ăn lúa ngựa, đó gọi là đức tin chẳng đủ, gọi là Nhất-xiển-đề. Ai tỏ được pháp thánh thì gọi là thánh nhơn, tỏ pháp phàm thì gọi là phàm phu. Chỉ có thể bỏ pháp phàm theo pháp thánh, là phàm phu thành thánh vậy. Thế gian ngu mê, chỉ muốn cầu làm thánh nhơn mà chẳng tin cái tâm tỏ ngộ là thánh nhơn. Kinh nói : những kẻ không trí đừng cho nghe kinh này. Kinh nói : “tâm là pháp”. Người không trí chẳng tin tâm tỏ ngộ pháp trở thành thánh nhơn ; nên chỉ muốn tìm cầu bên ngoài, ngưỡng mộ hình tượng màu sắc v.v.. đều bị đọa vào tà kiến, tâm sanh cuồng loạn.

Trên đời này không việc gì khó bằng trở về với cái tâm. Mà học Phật nghĩa là trở về với tâm; nên có thể nói không có gì khó cho bằng học Phật. Trong lịch sử nhà Phật có mấy chuyện này chúng ta cần để ý :

Chuyện cây thương vàng. Một hôm Phật đang đi bỗng dưng xuất hiện một cây thương vàng trên hư không. Phật đi đến đâu thương cứ bay theo đến đó, muốn ghim xuống Phật mà không sao ghim được, vì Phật có cách ngăn không cho nó ghim xuống. Phật biết đó là do oan trái kiếp trước bây giờ phải lãnh qủa. Nên cuối cùng Phật bằng lòng trả xong oan trái đó, bèn đưa chân ra hứng, cây thương liền ghim xuống. Có điều lạ là nếu Phật không bằng lòng hứng thì cây thương không thể đâm, nhưng không làm sao để nó dừng được.

Chuyện ăn lúa ngựa : vào ngày an cư kiết hạ, nhà vua thỉnh Phật và cả tăng đoàn vào thành đích thân cúng dường chu tất. Một hôm, mãi say mê cuộc vui cùng cung nữ, vua bỏ quên cả tăng đoàn mấy ngày phải chịu đói. Bỗng một đoàn xe chở lúa ngựa đi qua. Người lái xe nghe tin ấy, vào bạch Phật xin tình nguyện cúng dường mấy xe lúa. Phật nhận lời. Thầy trò nhờ bữa cháo chịu đựng qua ngày. Đến khi nhà vua sực nhớ lại thì đã qua mấy ngày rồi ! Vua vội vàng làm lễ trai tăng, sám hối. - Thấy thế, trong đồ đệ có người hỏi Phật sao có chuyện lạ như vậy ? Phật chậm rãi kể lại vào muôn kiếp trước, tiền thân Phật là một ông vua rất ghét thầy tu. Một hôm có đoàn tăng lữ khất thực đi qua. Nhà vua bảo : “đám này cầu có lúa ngựa mà cho nó ăn !” – Nên bây giờ Phật phải lãnh quả báo ăn lúa ngựa. - Chuyện Phật nhức đầu 3 ngày : Một hôm bỗng dưng Phật bị nhức đầu, qua 3 ngày rồi khỏi. Đồ đệ bèn hỏi : nghe nói bậc La-Hán không còn bịnh nữa, mà sao Phật lại bịnh?

Phật mới kể : tiền thân của Phật có một kiếp làm Thái-Tử. Lúc bé đi chơi gặp người ta tát đầm bắt được con cá lóc vua. Thái-Tử lấy cây gõ lên đầu cá lóc 3 cái ; nên bây giờ Phật bị nhân qủa nhức đầu 3 ngày.

Những chuyện ấy có thật, nhưng ở đây Tổ-Đạt-Ma nói rằng : ai tin Phật bị qủa báo cây thương vàng và ăn lúa ngựa, người đó đức tin chưa đủ. Ý muốn nói ai hiểu như vậy đều là người mắc kẹt trong tướng; không thấy được trọn hết sự thật. Nghĩa là mượn chuyện này để nói lên vấn đề nhân qủa cho người hạ đẳng sơ cơ. Nếu ai mắc kẹt trong đó thì không thể phóng tầm mắt đến tận nguồn chân lý được.

Kinh nói : “nếu thấy các tướng không phải tướng là thấy Như-Lai.” Tám muôn bốn ngàn pháp môn đều do tâm khởi; nếu tướng tâm thanh tịnh như hư không liền thoát ly thân tâm vậy. Tám muôn bốn ngàn phiền não là căn bịnh. Phàm phu khi sống lại lo chết, khi no lại lo đói, đều gọi là đại mê hoặc.

Thật cũng đáng lấy làm lạ, vì có nhiều người đang sống mạnh khoẻ mà vội lo đi làm Kim-tỉnh để phòng lúc chết. Bởi thế Trang-Tử muốn phá cái tâm ấy, khi sắp chết bèn căn dặn đồ đệ : Lát nữa tôi có chết rồi, mấy người cứ đem lột hết quần áo ra, rồi đem vào rừng treo lên cây để cho quạ chim ăn. Đồ đệ nghe thế vội nói : Sao lại để thầy lõa lồ như thế được, thôi để chúng tôi xin phép chôn cất cho kín đáo một chút. Trang-Tử bèn nói : mình sống ở mặt đất, ăn những thứ trên mặt đất ; bây giờ chết đi sao lại tư vị cho đám ở dưới ăn mà không cho đám ở trên !

Cho nên thánh nhơn chẳng lo trước, chẳng nghĩ sau, không đắm hiện tại, niệm niệm đều qui Đạo

Giản dị quá ! - Nếu một người đối với việc đã qua biết nó qua rồi, thôi không vướng bận. Việc sắp tới biết nó chưa tới, thôi không mong mỏi. Việc hiện tại biết nó không dừng nên để cho tâm rỗng rang. – Như thế còn gì khoẻ hơn !

Nếu ai chưa ngộ được lý này, thì nên sớm tìm đường lành trời người, đừng để mất hết cả hai.

Tôi không hiểu tại sao Đạt-Ma nói ra câu này ! mà nói hồi nào? Nói với ai? Nói ở đâu? Tại sao nói? Có phải Đạt-Ma nói ra không? Dù cho chính Đạt-Ma nói ra chăng nữa … vì sao thế ? – Ngày nay tất cả loài người đều đắm mê vật chất, lười biếng suy tư, tham cầu tìm hầm núp nổi để nương dựa. Tất cả cửa tôn giáo tín ngưỡng đều biến thành cửa chợ. Không chỗ nào không có bàn tay chánh trị phe đảng mò vào. Thế giới vật chất đều năm châu họp chợ. Con người tuy sát mặt nhau mà lòng dạ càng ngày càng cách muôn sông nghìn biển. Tôn giáo tín ngưỡng chực biến thành phòng tuyến dẫn hỏa cho chiến tranh. Đức tin của con người chỉ còn là một thứ hời hợt, xuất phát từ lòng tham lam ! … Như thế tại sao lại bày thêm những an ủi tạm bợ để cho thêm kéo dài lê thê dòng sinh mệnh mê muội ? Tại sao không đóng bít cửa nhơn thiên để rồi hễ rơi xuống mạnh thì sẽ được vọt lên mạnh ?! Ta không thấy sao ? – Các loài trùng đóng kén, nếu kén còn có một chỗ hở thì nhất định không hóa được.

Vì thế nên theo tôi, câu này đáng lẽ là không có.

Đêm ngồi kệ rằng :

Canh một ngồi ngay bắt kiết già, Tĩnh thần lặng chiếu rỗng đồng hư. Lũy kiếp đến nay không sanh diệt, Đâu cần sanh diệt diệt Vô-Dư.

Vạn pháp chung qui đều như huyễn

Bổn tâm tự rỗng đâu dụng trừ

Nếu biết tâm tánh phi hình tượng,

Lặng yên chẳng động tự chơn như

*

Canh hai thần lắng chuyển suốt trong

Chẳng khởi ước mơ, chỉ một lòng

Sum-la vạn tượng đều qui Đạo, Há chấp có không để bịnh chung !

Các pháp bổn lai không Không Có,

Phàm phu vọng tưởng luận cuồng ngông Nếu tâm chẳng khởi sanh hai pháp, Còn nói làm chi thánh khác phàm !

*

Canh ba lòng lặng tợ hư không,

Trùm khắp mười phương đều suốt thông Núi sông ghềnh đá không sao chướng, Hằng sa thế-giới sẵn ở trong.

Thế giới chơn như cùng bổn-tánh

Cũng không không tánh tức dung thông

Phải đâu chư Phật là như thết,

Hữu tình muôn loại thảy đều đồng.

*

Canh tư không diệt không sanh,

Hư-không pháp-giới đẳng bình như nhau

Đến đi khởi diệt được nào

Có không sáng tối làm sao tỏ tường Không thấy là cái thấy Thế-Tôn.

Không tên không được là tên Phật mình Ai có tỏ ngộ biết liền

Chúng sanh mê-muội còn nguyên đui-mù