Kinh Bách Dụ

57 - BỊ ĐẠP RỤNG RĂNG

Phú ông giàu có trong vùng

Thuê người hầu hạ ở chung quanh mình

Họ cung kính, họ tận tình

Luôn ca tụng chủ tâm thành mãi thôi.

Phú ông có bệnh lâu đời

Cổ vương đàm rãi ông thời khạc ra

Những người hầu quanh ông ta

Mỗi lần thấy vậy thế là tranh nhau

Vội vàng chạy tới cho mau

Đạp lên đàm rãi mong sao tỏ rằng

Mình thương quý chủ như vàng,

Một chàng hầu nọ lại thường chậm chân

Bị xô lấn nên mất phần

Đạp đâu đờm rãi chủ nhân kịp thời

Trong lòng buồn bã khôn vơi

Nghĩ thầm: “Nếu đợi đàm rơi ra ngoài

Nằm trên mặt đất xong xuôi

Ta mà chạy đến trễ rồi còn chi

Khó mà đạp được đàm kia

Nếu ta đạp được trước thì hay hơn

Ông sắp nhổ, ta đạp luôn

Mới là kế hoạch tinh khôn hơn người.”

Một hôm cơ hội tới nơi

Chủ vừa đằng hắng miệng thời há to

Đàm chưa nhổ, chỉ mới ho

Chàng khờ vội vã lấn xô mọi người

Chen vào thật lẹ quá trời

Đạp lên mặt chủ. Rụng rời! Đớn đau!

Phú ông răng rớt ra mau

Sứt môi. Méo miệng. Buồn rầu hỏi ngay:

“Tại sao ngươi ác thế này?”

Chàng khờ hầu cận chắp tay phân trần:

“Tôi thương mến chủ vô vàn

Ước mong được đạp lên đàm của ông

Nhưng chờ hoài vẫn uổng công

Bị người chen lấn khó lòng lắm thay,

Đàm ông sắp nhổ hôm nay

Tôi bèn đạp trước vào ngay miệng mồm

Mong rằng vượt kẻ khác luôn

Mới hòng thoả nguyện được lần đầu tiên.”

Phú ông nghe giận như điên

Đồng thời nghĩ lại cũng thêm tức cười.

*

Truyện này mục đích khuyên người

Làm chi cũng phải chờ thời tới tay

Không thời cơ cứ làm ngay

Khó thành công nổi, chỉ đầy sầu bi

Mỗi khi muốn làm việc chi

Phải cần quan sát, nghĩ suy đủ điều

Xem thời cơ có thuận chiều

Mới mong đạt được mục tiêu của mình.

58 - CHIA CỦA

Có ông già ở nước kia

Gia đình quý phái rất chi sang giàu

Nhưng ông đau ốm từ lâu

Biết mình bệnh nặng sắp mau lìa đời

Con trai chỉ có hai người

Ông bèn gọi lại thốt lời trối trăng:

“Sau khi cha đã lìa trần

Hãy đem tài sản ra phân chia đều

Thật công bằng, hỡi con yêu.”

Ít lâu cha chết, con theo đúng lời

Như trong di chúc cha thôi

Bao nhiêu tài sản chia đôi hai phần.

Nhưng chia đều khó vô ngần

Chia đi chia lại bao lần không xong

Anh em mãi chẳng thuận lòng

Chê nhiều, chê ít mà không chịu ngừng

Thật là khó xử vô cùng

Đành nhờ ông lão trong vùng tiếp tay.

Lão ông giúp ý kiến ngay:

“Hãy theo biện pháp sau này của ta

Món nào cũng cắt đôi ra

Mỗi người một nửa thế là đều nhau

Hoàn toàn bình đẳng trước sau

Cả hai hoan hỉ còn đâu than phiền.”

Anh em nghe đồng ý liền

Cắt đôi mọi thứ luân phiên khắp nhà

Áo quần đem xé đôi ra

Xẻ từ giường chiếu, cưa qua ghế bàn

Bẻ chén bát, cắt chăn màn

Đến như tiền bạc xé làm hai luôn

Thế là chỉ một vài hôm

Bao nhiêu tài sản thấy buồn biết bao

Cắt đôi tan nát, tiêu hao

Trở thành đồ bỏ ai nào còn ham.

*

Tu Phật pháp, theo Đạo vàng

Là mong gỡ bỏ buộc ràng cho mau

Mỗi khi thuyết pháp tại đâu

Phải nên vận dụng cho sao hợp thời

Tùy nghi thay đổi từng nơi

Môn thời bình đẳng, môn thời lại không

Du di sai biệt là thường

Không nên chấp nhặt mà vương lỗi lầm.

Như bên ngoại đạo nhiều lần

Cho mình là phải chẳng cần đổi thay

Mãi theo một pháp lâu nay

Cho rằng như vậy là hay hoàn toàn

Thật là đáng tiếc vô vàn

Pháp lành bỗng chốc suy tàn ích chi.

59 - XEM LÀM BÌNH

Thong dong dạo bước hai người

Cùng đi hội nghị thảnh thơi kể gì

Giữa đường thấy thợ sứ kia

Làm bình sành khéo rất chi có tài

Bình sao trông đẹp tuyệt vời

Hai người dừng bước ghé chơi xem liền

Hồi lâu, tuy muốn xem thêm

Một người vội vã không quên lên đường

Đúng giờ tới kịp hội trường

Vào trong hội nghị sẵn sàng tham gia

Rồi sau dự tiệc xa hoa

Nhận thêm tặng phẩm thật là quý thay.

Chàng kia chẳng chịu rời ngay

Đứng yên xem thợ loay hoay làm bình

Nhởn nhơ thầm nghĩ riêng mình:

“Thợ xong một cái mới đành ra đi.”

Nhưng ông thợ đồ sứ kia

Làm xong một cái tức thì tiếp luôn

Làm thêm cái nữa trong khuôn

Và rồi lần lượt không buồn ngưng tay.

Anh chàng cứ đứng xem đây

Đến chiều, rồi tối, hết ngày chưa đi

Thế là hỏng việc còn chi

Lỡ luôn hội nghị còn gì nữa đâu

Bụng thời lại đói như cào

Không còn được chút việc nào xong xuôi.

*

Truyện này thí dụ nhiều người

Thời giờ quý báu buông trôi lẹ làng

Chỉ ham công việc buộc ràng

Cho nên chẳng chịu siêng năng tu hành,

Nơi thường tụ hội chúng sanh

Nơi mà Phật thuyết pháp lành cho nghe

Cứ lơ là chẳng chịu đi

Chỉ ham việc chẳng ích chi cho mình

Khó mà thoát khỏi tử sinh

Khó mà chứng ngộ được nhanh Phật thừa,

Đời vô thường vẫn cứ ưa

Con đường giải thoát kể như xa vời

Trầm luân bể khổ mãi thôi

Hãy quay đầu lại kịp thời cho mau!

60 - THẤY VÀNG DƯỚI NƯỚC

Một anh chàng đi lang thang

Đến bờ ao thấy có vàng dưới đây

Miếng vàng lấp lánh đẹp thay

Chàng bèn lội xuống ao ngay tức thì

Mò trong nước kiếm vàng kia

Mò hoài chẳng thấy vàng chi dưới này

Mệt thân người, mỏi chân tay

Chàng lên nghỉ ở bụi cây trên bờ.

Hồi sau mặt nước lặng lờ

Nước ao trong trẻo hiện ra miếng vàng

Chàng nhìn xuống lại thấy ham

Đứng lên bước vội bước vàng xuống ao

Mò tìm không thấy vàng đâu

Nước ao vẩn đục, vàng nào có đây

Chàng leo lên lại gốc cây

Ngồi nhìn mặt nước nhẹ lay thèm thuồng.

Cha chàng đang đi trên đường

Chợt nhìn xuống thấy con đương thẫn thờ

Mặt ngơ ngác, vẻ bơ phờ

Cha bèn bước xuống tới bờ hỏi thăm:

“Con đang lo nghĩ gì chăng?”

Chàng bèn than thở: “Con đang mò tìm

Vàng trong ao nước hiện lên

Hai lần mò xuống chẳng nên chuyện gì

Chỉ toàn bùn, thật lạ kỳ

Vàng kia bất chợt biến đi mất rồi

Giờ đây con mệt quá trời

Chịu đời không thấu, rã rời chân tay.”

Cha nghe nói thấy lạ thay

Đến bờ ao ngó xuống đây xem liền

Mới hay cái bóng hiện lên

Bóng vàng dưới nước đang in rành rành

Suy ra vàng chắc trên cành

Trên cây gần đó rọi hình xuống thôi

Cha bèn nói: “Này con ơi

Leo tìm vàng thử trên nơi cây này.”

Chàng con không hiểu hỏi ngay:

“Vàng thời dưới nước, lên cây làm gì?”

Cha chàng giải thích cho nghe

Nói thêm: “Chim chắc tha về trên cây

Nên vàng vướng mắc tại đây.”

Chàng con nghe vậy loay hoay leo trèo

Quả nhiên thấy miếng vàng treo

Bóng in xuống nước trong veo rõ ràng.

*

Phàm phu vô trí đáng thương

Tấm thân “vô ngã” lại thường hiểu ra

Cho rằng quả thực có “ta”

Nào hay cái đó chỉ là giả thôi

Như hoa in bóng gương soi

Như trăng dưới nước nổi trôi hiện hình

Cái “ta” tưởng mãi là mình

Phàm phu ám muội quả tình lầm sai

Trôi lăn trong biển khổ hoài

Nhọc công, mệt xác. Than ôi ích gì!

Như chàng mò dưới ao kia

Khuấy bùn, quậy nước kiếm chi được vàng.

61 - TẠO HÌNH NGƯỜI

Giáo đồ đạo Bà La Môn

Tuyên truyền cho mọi người luôn tin rằng

Chính là Đại Phạm Thiên Vương

Đóng vai chúa tể quyền năng vô cùng

Tạo ra muôn vật nói chung

Quyền năng sáng tạo đều trong tay ngài.

Phạm Thiên nhiều đệ tử tài

Có chàng nổi hứng tức thời một hôm

Tự mình muốn tạo ra luôn

Một sinh vật lạ với khuôn hình người

Rất kỳ dị, rất lạ đời

“Cổ thì thật nhỏ, đầu thời lại to

Bàn tay vừa lớn vừa thô

Cánh tay lại nhỏ quá ư lạ thường

Bàn chân cũng nhỏ, dài vươn

Gót chân lại lớn to hơn bội phần.”

Anh chàng đệ tử đích thân

Đem hình người đó trình luôn cho thầy

Hỏi rằng: “Hình thể người này

Thưa thầy trông nó giống ngay thứ gì?”

Phạm Thiên bèn đáp tức thì:

“Giống như con quỷ, có chi khác nào.”

*

Phạm Thiên có tạo ai đâu

Chuyện hoàn toàn chỉ nhuốm mầu ngụ ngôn.

Chúng sinh mỗi loại đều luôn

Chính do nghiệp báo đúc khuôn ra mình

Chính nghiệp báo tạo chúng sinh.

Chư Phật thuyết pháp phân minh tỏ tường

Như “bát chánh đạo” tám đường

Không chấp “đoạn diệt” hay “thường trụ” đâu!

Nhưng mà ngoại đạo đua nhau

Chấp luôn “đoạn” với “thường” đâu ngại ngần

Để rồi lừa dối thế nhân

Những điều như thế sai lầm mãi thôi

Xa lìa Chánh Pháp mất rồi!

62 - ĂN THỊT GÀ

Có người mắc bệnh dây dưa

Rất là trầm trọng, quá ư lâu ngày

Nên mời thầy thuốc thật hay

Đến nhờ xem mạch. Ông thầy phán luôn:

“Anh nên ăn thịt gà con

Bệnh thời thuyên giảm chẳng còn ngại chi.”

Bệnh nhân nghe lời lương y

Sai người vội vã chạy đi mua gà

Chợ làng cũng chẳng có xa

Gà con mua được thật là dễ thay

Mua một con về ăn ngay

Chỉ ăn có vậy, một ngày rồi thôi.

Lương y ít bữa trở lui

Sau khi xem mạch thầy thời hỏi thăm:

“Bệnh tình anh khá hơn chăng

Sau khi đã được chữa bằng gà con?”

Bệnh nhân khẽ trả lời luôn:

“Thật tôi chẳng biết bệnh còn hay không

Vì tôi chỉ mới ăn xong

Một con gà nhỏ là ngưng lại rồi

Ăn nhiều chắc cũng vậy thôi.”

Lương y nghe vậy tức thời nhủ khuyên:

“Một con ăn chẳng khỏi liền

Muốn lành bệnh hãy ăn thêm nhiều vào.”

*

Truyện này thí dụ đạo mầu

Người tu Phật Pháp phải cầu mà theo

Học cho rộng, hỏi cho nhiều

Tháng ngày tinh tấn, sớm chiều thiết tha,

Phàm phu ngoại đạo lơ là

Tâm không bền bỉ tiến xa khó lòng

Học hành chút ít rồi ngừng

Đương nhiên bệnh độc chẳng mong diệt trừ

Ngu si phiền não từ xưa

Vẫn còn tồn tại kể như muôn đời.

63 - CHẠY TRỐN

Một đoàn ca kịch nước kia

Năm nay trình diễn phải đi xa nhà

Chỉ vì nạn đói xảy ra

Ở trong nước họ thật là nguy tai

Đoàn đành đi ra nước ngoài

Đường đi trắc trở chông gai vô vàn

Phải qua núi thẳm non ngàn

Nghe đồn có quỷ thường ăn thịt người

Quỷ La Sát ẩn lâu đời

Nên đi chót lọt, ngưng thời chớ nên.

Khi đoàn đi tới núi trên

Thời trời đã tối màn đêm buông rồi

Khó mà vượt được kịp thời

Đoàn đành ngủ lại tại nơi hiểm nghèo.

Đêm nay trên núi cheo leo

Càng khuya càng lạnh gió nhiều buốt da

Mọi người nhóm lửa để hơ

Nằm quanh lửa ấm ngủ chờ bình minh

Một chàng phát bệnh thình lình

Chịu đâu cái lạnh nên đành ngồi lên

Lấy đồ diễn kịch mặc thêm

Tới gần ngọn lửa ngồi bên hơ người

Nào ngờ lại lấy nhầm rồi

Lấy đồ yêu quỷ mặc thời chẳng hay.

Một người khác trong đoàn này

Giật mình chợt thức và quay đầu nhìn

Thấy chàng bệnh ngồi gần bên

Mang đồ quỷ dữ. Hắn liền hoảng kinh

Tưởng Quỷ La Sát ngồi rình

Vội vàng chồm dậy phóng mình chạy mau

Chạy cho nhanh chẳng ngoái đầu,

Cả đoàn nghe tiếng ồn ào vẳng lên

Nửa khuya cũng thức dậy liền

Đầu đuôi nào rõ chuyện trên núi rừng

Thế là cả bọn hãi hùng

Cắm đầu cắm cổ đều vùng chạy theo.

Anh chàng khoác áo quỷ yêu

Lơ mơ bên lửa hồng reo đang ngồi

Thấy người bỏ chạy hết rồi

Cũng co chân chạy theo đuôi tức thì

Dù cho không hiểu chuyện chi.

Bọn người chạy trước đến khi quay nhìn

Thấy Quỷ La Sát cuồng điên

Chạy theo bén gót ngay liền phía sau

Thế là sợ hãi tăng mau

Gắng công cùng chạy theo nhau hãi hùng

Băng sông lạch, vượt suối nguồn

Đầu mình cây đập, tay chân gai cào

Thân người thương tích đớn đau

Tinh thần tán loạn trước sau cả đoàn.

Chạy cho phờ phạc xác thân

Đến khi trời sáng dừng chân ngoái đầu

Thấy ra có quỷ rượt đâu

Chỉ là người bạn chay mau theo mình

Mặc đồ diễn kịch thường tình

Khiến cho cả bọn đêm thanh kinh hoàng.

*

Chúng sinh “ngã kiến” buộc ràng

“Cái ta” cứ chấp, đáng thương vô cùng

Tử sinh lưu chuyển không ngừng

Âu lo, sợ sệt chập chùng bủa vây

Nào đâu giải thoát được đây!

Nếu như có thể phá ngay mê lầm

Hủy tiêu “ngã kiến” trăm phần

Bao nhiêu cuồng vọng trong tâm dứt liền

Chân như, thanh tịnh, an nhiên

Xưa nay sẵn có hiện lên sáng ngời

Thân tâm an lạc tuyệt vời

Vượt cơn kinh hoảng, tới nơi an bình

“Đất trời vô sự thật tình

Người ngu tự quấy nhiễu mình đấy thôi!”

64 - QUỶ TRONG NHÀ CŨ

Một nhà cũ trong thôn làng

Không người cư ngụ, bỏ hoang lâu đời

Bà con đồn đãi truyền lời

Rằng nhiều quỷ dữ trong nơi nhà này

Mọi người sợ hãi lắm thay

Dám đâu vào ngủ tại đây buổi nào.

Bấy giờ có kẻ tự hào

Rằng mình can đảm từ bao lâu rồi

Chàng tuyên bố với mọi người:

“Tôi không hề sợ, chờ coi biết liền

Hôm nay tôi sẽ ngủ đêm

Trong căn nhà đó để xem có gì.”

Buổi chiều chàng tới nhà kia

Tối trời ngủ lại, sợ chi tiếng đồn.

Có chàng khác ở cùng thôn

Cũng khoe can đảm vượt hơn người đầu

Quỷ ma chẳng ngán từ lâu

Cho nên cũng muốn tranh nhau khoe tài

Tối nay cũng lại tới nơi

Vào trong nhà cũ xem chơi thế nào

Chàng xô mạnh, đẩy cửa vào,

Bên trong chàng nọ chợt đâu giật mình

Tưởng đêm khuya quỷ hiện hình

Lao ra chặn cửa tận tình cản ngăn

Không cho quỷ dữ lấn chân,

Chàng ngoài thấy vậy nghĩ thầm: “Quỷ đây!

Đúng lời đồn đãi lâu nay

Ta nào há sợ. Tối này biết nhau!”

Thế là cố gắng đẩy mau

Muốn vào đọ sức trước sau một lần.

Trong xô, ngoài đẩy rầm rầm

Trời đêm khuya khuắt tối tăm chập chùng

Đến khi cánh cửa bật tung

Trong, ngoài nhào tới tưng bừng đánh nhau

Có trông rõ được gì đâu

Tưởng cùng quỷ dữ canh thâu tranh tài

Đánh nhau tới lúc sáng trời

Đến khi nhìn rõ mặt người đôi bên

Mới hay quỷ chẳng hiện lên

Thế là ác chiến ngưng liền. Thật vui!

*

Thông thường ở khắp mọi nơi

Bao giờ cũng có hai người đấu tranh

Đôi bên đều nghĩ rằng mình

Là người có lý. Thật tình đều sai!

Bao nhiêu sự vật trên đời

Nhân duyên tạm hợp lại thôi đấy mà

Làm chi lại có cái “ta”

Có đâu chủ thể phân ra đôi đường

Để tranh chấp với đối phương

Ganh đua hơn thiệt, đáng thương vô cùng.

65 - ĂN BÁNH ĐỘC

Thuở xưa có người đàn bà

Không yêu chồng, lại tỏ ra dữ dằn

Đòi bỏ chồng, muốn ly hôn

Luật không cho phép. Chị buồn kể chi

Loay hoay ngày tháng nghĩ suy

Chị tìm phương pháp thực thi ý mình

Giết chồng chị mới thoả tình

Thời cơ chưa tiện chị đành chờ trông.

Một ngày nghe được tin chồng

Sắp đi ngoại quốc, chị không chần chờ

Chụp ngay cơ hội bất ngờ

Làm năm trăm bánh chị đưa dặn chồng:

“Dọc đường những lúc đói lòng

Anh ăn đỡ dạ, bánh dùng tiện thay.”

Thật ra trong những bánh này

Chị cho thuốc độc vào đây sẵn rồi.

Anh chồng không rõ đầu đuôi

Trong lòng cảm kích, ngậm ngùi ra đi

Nghĩ rằng vợ tốt khỏi chê

Lo cho chồng đủ mọi bề trước sau.

Chàng đi khoẻ khoắn ngày đầu

Quá trưa đã vượt qua mau biên thùy

Tiến vào nội địa nước kia

Và chàng lại chẳng chút chi đói lòng

Không ăn bánh. Ngủ lại rừng.

Đêm khuya sợ thú dữ hung hại mình

Nên chàng leo tuốt lên cành

Trên cây gần đó an lành ngủ đêm

Năm trăm cái bánh bỏ quên

Ở ngay tại gốc cây bên dưới rồi.

Ngay đêm đó lúc tối trời

Năm trăm tên cướp tới nơi rừng này

Sau khi chúng đã ra tay

Cướp năm trăm ngựa với đầy quý kim

Của nhà vua nước kế bên,

Quay về rừng rậm chúng liền dừng chân

Nghỉ đêm kín đáo ẩn thân

Đường xa mệt nhọc thêm phần đói meo

Bỗng nhiên thấy bánh rất nhiều

Chia cho cả bọn tính theo đầu người

Mỗi tên một cái đủ rồi

Ăn xong bọn cướp tức thời chết toi.

Ngủ trên cây đến sáng trời

Chàng kia thức dậy thấy nơi dưới mình

Xác người chết thật hoảng kinh

Chàng bèn trèo xuống đi quanh xem chừng

Thấy ra bọn cướp gian hùng

Chàng cầm dao bén đi vòng khắp nơi

Đâm vào xác chết từng người

Mỗi tên vài nhát xong rồi ngừng tay

Coi như những kẻ cướp này

Là do chàng gặp tại đây giết liền,

Chàng gom châu báu quý kim

Cùng năm trăm ngựa lại bên bờ rừng

Rồi mang qua phía biên cương

Tính dâng trả lại quốc vương nước ngoài

Đồ quân cướp lấy của ngài

Mong ngài ban thưởng cho người có công.

Nước ngoài chính vị quốc vương

Đem nhiều binh lính truy lùng quân gian

Mới đi được nửa quãng đường

Cả đoàn gặp được anh chàng chồng ngay

Nghe vua hỏi, chàng trình bày

Chuyện mình giết cướp với đầy gian nguy:

“Nguyên tôi ở kế biên thùy

Qua đây gặp cướp ngay khi tới rừng

Mình tôi chiến đấu hào hùng

Giết năm trăm cướp vô cùng khó khăn

Hiện thi hài hãy còn nằm

Ở ngay dưới gốc cây gần nơi đây

Tôi mang đồ cướp được này

Qua dâng vua lại hôm nay, thật lòng

Để mong vua sẽ thưởng công

Không tin xin hãy tới rừng kiếm xem.”

Vua nghe chuyện, nào dễ tin

Bèn sai thân tín đi liền tới nơi

Trở về xác nhận đúng lời

Nhà vua lúc đó mừng vui trong lòng

Cho là một việc lạ lùng

Bèn đưa chàng nọ về trong cung đình

Thưởng công hậu hĩnh đã đành

Lại phong chức lớn trở thành ông quan

Coi vùng đất thật đông dân.

Nhưng rồi một số cựu thần trong kinh

Ganh cùng chàng, chẳng cảm tình

Căm hờn, tìm cách tâu trình gièm pha:

“Hắn người ở nước phương xa

Xin vua chớ có tin mà nghe theo

Hiện vua ưu đãi đủ điều

Lại còn cho hưởng rất nhiều đặc ân

So ra hơn các cựu thần

E rằng xảy chuyện muôn phần khó khăn.”

Anh chàng nghe chuyện các quan

Tới vua gièm tấu than van bất bình

Nên chàng nổi trận lôi đình

Thị oai, lớn tiếng khoe mình ngay thôi:

“Nếu ai sức mạnh hơn tôi

Muốn cùng đấu võ xin mời tới đây

Lên đài giao chiến thẳng tay

Để xem bản lãnh ai hay thật tình.”

Cựu thần nghe dọa hoảng kinh

Dám đâu lên tiếng, lặng thinh, họp bàn

Nghĩ ra một kế khôn ngoan,

Nhân vì tại phía rừng hoang biên thùy

Giữa miền đồi núi hiểm nguy

Có con sư tử rất chi dữ dằn

Ăn người, khát máu vô ngần

Hay mò xuống giết hại dân trong vùng

Gieo kinh hoảng, gây hãi hùng

Không ai trừ nổi đã từng lâu nay

Các quan bày kế thật hay

Tâu vua xin cử chàng này đi thôi:

“Anh chàng tài giỏi nước ngoài

Thường khoe mạnh mẽ không ai sánh cùng

Quả phi thường, thật anh hùng

Xin sai chàng đến tận vùng kể trên

Trừ thú dữ, giúp dân hiền.”

Vua nghe hợp lý nên liền chuẩn y

Cử ngay chàng tới miền kia

Cấp cho dao nhọn mang đi theo cùng

Và cây gậy sắt để dùng

Giết sư tử dữ trong rừng hoang vu.

Anh chàng nhận mệnh lệnh vua

Kiếm lời thoái thác kể như khó lòng

Nên đành liều lĩnh vào rừng

Đóng vai can đảm anh hùng giúp dân

Trừ con sư tử dữ dằn,

Ngờ đâu đi mới tới gần rừng cây

Thời sư tử dữ nơi đây

Thấy người vội nhảy ra ngay thét gầm

Chờ xé xác, muốn banh thân

Anh chàng hết vía, thất thần, hoảng kinh

Trèo lên cây trốn thật nhanh,

Rượt theo sư tử chỉ đành nhìn lên

Gốc cây đứng rống cuồng điên

Miệng thời há rộng như thèm thịt tươi

Đỏ lòm tựa máu huyết người,

Trên cao nhìn xuống chàng thời sợ run

Dao trong tay rớt xuống luôn

Chàng nào hay biết, còn hồn vía đâu.

Dao kia rớt lạ lùng sao

Họng con sư tử rớt vào trong đây

Đúng vào miệng dưới gốc cây

Bị thương sư tử chết ngay tức thì.

Anh chàng vui sướng kể chi

Trên cây leo xuống vội đi về liền

Mang thây sư tử kề bên

Gặp vua giở giọng huyên thuyên tâu trình

Khoe khoang công trạng của mình

Khiến cho tất cả triều đình phục lăn,

Vua hoan hỉ chẳng ngại ngần

Ban cho chàng đó nhiều phần thưởng thêm.

*

Truyện này thí dụ cho xem

Bánh mang thuốc độc bỏ quên giữa rừng

Giống như “bố thí” vô cùng

Nhưng phần thanh tịnh thời không có gì.

Năm trăm tên cướp chết kia

Giống như “ngũ dục” đoạn đi được rồi.

Gặp ông vua của nước ngoài

Giống gặp hiền thánh bao người thiết tha.

Cựu thần mưu hại gièm pha

Giống như ngoại đạo quanh ta gian tình

Manh tâm phỉ báng hạnh lành.

Giết con sư tử rừng xanh khác gì

Làm cho phiền não tan đi

Phá luôn cả ác ma kia gây phiền.

Được vua phong thưởng nhiều thêm

Giống như chứng “đạo quả” liền đó thôi.

Truyện này chủ ý khuyên đời

Ban đầu bố thí lắm người lầm mê

Tâm không thanh tịnh chút gì

Thiện tri thức lại hộ trì tiếp tay

Cho nên được kết quả ngay,

Đó là “bất tịnh” còn gây quả lành

Huống chi mà các chúng sanh

Hân hoan bố thí, chân thành, thiện tâm

Với lòng thanh tịnh vô ngần

Thời bao công đức bội phần hưởng thêm.

66 - CHẾT CHÌM

Có chàng trai trẻ nhà giàu

Cùng nhiều người xuống biển sâu lùng tìm

Ngọc ngà, châu báu, quý kim,

Bản thân chàng đó đã nghiên cứu nhiều

Đọc trong sách vở đủ điều

Dạy người vượt biển nên theo thực hành

Học xong chàng nhớ rành rành

Nên khoe với mọi người quanh chàng rằng:

“Lái tàu đi biển dễ dàng

Đá ngầm hay nước đại dương ngược dòng

Dù cho nguy hiểm vô cùng

Chỉ cần cầm chắc lái trong tay mình

Xem chừng phương hướng cho tinh

Và rồi xoay trở cho nhanh kịp thời

Phải bình tĩnh, cần khoan thai

Lo âu gạt bỏ, rối bời dẹp tan

Tức thời mọi chuyện bình an

Còn chi hãi sợ, vô vàn dễ thay,

Những phương pháp đó tuyệt hay

Ghi trong sách vở lâu nay rõ ràng

Đọc xong tôi thuộc kỹ càng

Không quên một chút. Ai bằng được tôi.”

Mọi người nghe nói vậy rồi

Rất là tin tưởng ở nơi chàng này.

Cùng nhau đi biển một ngày

Nhổ neo tàu chạy vượt ngay sóng vàng

Lênh đênh trôi giữa đại dương

Có ông thuyền trưởng vẫn thường chỉ huy

Chợt ông phát bệnh hiểm nguy

Rồi lăn ra chết đang khi lái tàu.

Anh chàng trai trẻ nhà giàu

Được người chỉ định thay mau thế vào

Đích thân điều khiển trước sau

Vì nghe chàng đó từ lâu khoe tài.

Con tàu tiếp tục trôi dài

Bỗng đâu có trận thiên tai tới rồi

Mây cuồn cuộn, gió tơi bời

Biển chao gào thét, sóng nhồi cuồng quay

Cả tàu đảo lộn lên ngay

Chợt chàng trai trẻ loay hoay, lầm bầm:

“Lái tàu phải thật bình tâm,

Chèo nên nắm chặt, hướng cần đổi thay.”

Nhưng trên thực tế chàng này

Xét cho chính xác không hay biết gì

Không hề biết cách giải nguy

Khiến tàu bị sóng gió kia dập vùi

Cả tàu chao đảo một hồi

Dần chìm xuống đáy biển khơi thảm sầu

Mọi người náo loạn cùng nhau

Bỏ thây biển cả thương đau ngập tràn.

*

Phàm phu trong cõi nhân gian

Học Thiền không hiểu rõ ràng đầu đuôi

Biết qua đôi chút mà thôi

Tuy văn chữ rõ, nghĩa thời hiểu đâu

Hiểu đâu nghĩa lý thâm sâu

Tự khoe tường tận trước sau về Thiền

Để rồi lên giọng huyên thuyên

Dạy người phương pháp tu Thiền lầm sai

Khiến người mê muội rối bời

Tâm thời loạn động, ý thời cuồng điên

Bao năm di hại triền miên

Có đâu lợi ích được thêm chút gì

Giống chàng trẻ lái thuyền kia

Ngu si làm chết khách đi trên thuyền.

67 - ĐÁNH CUỘC

Vợ chồng chung sống nơi kia

Làm ba cái bánh rồi chia nhau dùng

Mỗi người một cái ăn xong

Còn dư một cái đều cùng cá nhau:

“Giữ im lặng cho thật lâu

Ai mà nói trước một câu hôm này

Mất phần ăn cái bánh ngay.”

Vợ chồng đánh cuộc. Suốt ngày lặng thinh.

Một tên trộm bất thình lình

Vào nhà vơ vét tanh banh hết liền

Nữ trang, đồ đạc, bạc tiền

Và rồi sửa soạn im lìm chạy đi.

Vợ chồng đều chẳng nói chi

Sợ mình mở miệng thua thì mất ăn

Cho nên chỉ ngó trân trân

Lặng im theo rõi kẻ gian hoành hành.

Trộm hay rõ được tình hình

Càng thêm dạn dĩ, mặc tình sấn lên

Thấy người vợ cứ lặng yên

Muốn xâm phạm tiết hạnh liền, ngán đâu,

Người chồng chẳng nói một câu

Đứng yên gần đó quay đầu ngó lơ

Vợ bèn hoảng hốt kêu la:

“Anh không mở miệng, thật là ngu si

Chỉ ham một cái bánh kia

Mà không hành động cứu nguy vợ mình

Để quân ăn trộm lộng hành

Thấy tôi bị nhục mà đành im đây.”

Người chồng cười lớn vỗ tay:

“Em vừa mở miệng nói ngay trước rồi

Thế là em đã thua tôi

Bánh kia còn lại tôi thời hưởng thôi.”

*

Truyện này thí dụ lắm người

Vì ham danh lợi ở nơi cõi trần

Để trôi đi biết bao lần

Pháp lành, Phật Pháp vô ngần tối cao

Đọa “ba đường ác” thảm sầu

Mà không hãi sợ mau mau tu hành

Cứ ham chơi, cứ đắm mình

Chìm trong “ngũ dục”. Thật tình ngu sao!

Những ai có trí nhìn vào

Thấy người như vậy khác nào chồng kia

Cũng vô trí, cũng ngu si

Đáng thương cho kẻ sông mê đắm chìm!

68 - HẠI NGƯỜI THÀNH HẠI MÌNH

Anh chàng nọ ở trong vùng

Có người thù địch đã từng bao năm

Chàng uất ức, chàng hờn căm

Nghĩ suy tìm cách hại ngầm đối phương

Nghĩ hoài chẳng kiếm ra đường

Lòng chàng do đó mãi vương muộn sầu

Có người thấy vậy đón đầu

Hỏi thăm: “Anh mãi buồn rầu vì sao?”

Chàng bèn tâm sự đôi câu:

“Kẻ thù nói xấu tôi bao nhiêu lần

Khiến tôi tức giận vô ngần

Nghĩ không ra cách trừ sân hận này

Nên tôi phiền não bao ngày

Báo thù chưa được lâu nay đợi chờ.”

Người kia bèn nói bất ngờ:

“Tôi đây có cách để mà giúp anh

Chỉ cần đọc thật tâm thành

Một câu thần chú rất linh là rồi

‘Tỳ Đà La’ thật lạ đời

Câu thần chú đó giết người thù ngay

Nhưng câu thần chú hại thay

Tạo ra một triệu chứng đầy hiểm nguy

Ngay khi giết thù địch kia

Thời anh cũng lại tức thì chết theo,

Cách này quả thật hiểm nghèo

Vì dùng thần chú để gieo hại người

Thời mình cũng bị hại thôi

Cho nên tốt nhất theo tôi đừng dùng.”

Anh chàng nghe vậy coi thường

Không cần tính toán, vui mừng nói luôn:

“Xin làm phúc, xin làm ơn

Dạy cho tôi biết câu thần chú kia

Lòng tôi nôn nóng kể chi

Mối thù muốn báo tiếc gì thân tôi

Kẻ thù chết là được rồi

Dù tôi mất mạng lòng thời vẫn vui.”

*

Truyện này thí dụ ở đời

Lửa sân thiêu đốt tơi bời nhân gian

Gây thù kết oán ngập tràn

Hại người chưa được lại mang hại về

Chính mình bị hại não nề

Đọa “ba đường khổ” muôn bề hãi kinh

Địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh

Quả nhiên bi thảm, thật tình thương đau

Vô minh che lấp dài lâu

Trầm luân mãn kiếp còn đâu thấy đường.

Chỉ cần Đạo Pháp tìm nương

Xả đi phiền não, hết vương hận thù

Gắng công phát triển lòng từ

Thân tâm thanh lọc ghé bờ thơm hương

Gieo niềm an lạc muôn phương

Đạo mầu giải thoát chân thường sáng soi.

69 - TỔ TRUYỀN ĂN MAU

Một người Bắc Ấn Độ xưa

Xuống miền Nam ở kể như lâu ngày

Rồi anh cưới vợ nơi này

An cư lạc nghiệp tại đây thanh nhàn.

Một hôm vợ dọn bữa ăn

Cơm canh nóng hổi trên bàn khói lên

Anh chàng há miệng ăn liền

Lùa mau, húp lẹ không thèm ngó ai

Như gần chết đói tới nơi

Giờ đây bất chợt được người cho ăn.

Vợ anh thấy lạ vô vàn

Nhìn anh, thắc mắc, hỏi han ngọn ngành:

“Không ai tranh, chẳng ai giành

Chuyện chi gấp gáp quả tình cũng không

Sao anh ăn uống lạ lùng

Ăn nhanh quá độ không ngưng phút nào?”

Anh bèn đáp, nghe lạ sao:

“Đây là bí mật dễ đâu nói liền

Em đừng có hỏi gì thêm.”

Vợ anh nghe vậy nổi lên tò mò

Nghĩ thầm chắc có nguyên do

Rất là đặc biệt, hay ho vô cùng

Nên càng năn nỉ anh chồng

Nói ra cho biết chứ đừng lặng thinh.

Thoạt tiên anh chẳng thuận tình

Vợ kì kèo mãi anh đành nói ra:

“Tổ tiên anh thuở xưa xa

Bao đời ăn uống thường là rất mau

Đây là truyền thống từ lâu

Đến anh cũng vậy dám đâu cãi lời.”

*

Truyện này thí dụ ở đời

Lắm người thủ cựu giữ hoài thói quen

Dù mê lầm vẫn chẳng quên

Không phân thiện ác, không thèm đổi thay

Dương dương tự đắc ta đây

Không hề hổ thẹn mà quay đầu về

Cải tà, quy chánh mọi bề

Để mau thoát khỏi bờ mê đọa đày!

70 - NẾM TRÁI CÂY

Chủ nhân thuở trước có ông

Muốn ăn trái nọ nên không ngại ngần

Sai người làm tới khu vườn

Mua cho bằng được không chần chờ chi

Ông căn dặn người làm kia:

“Trái cây ngon ngọt thì mi mua về

Nếu không đừng có mua nghe!”

Người làm tuân lệnh tức thì đi ngay

Mang tiền cầm sẵn trong tay

Chủ vườn tiếp đón tại đây nói liền:

“Vườn tôi trái ngọt nhất miền

Trái nào cũng ngọt lại thêm đậm đà

Nếm vào thì biết ngay mà.”

Người làm đáp lại thật là lạ tai:

“Nếm vào một trái mà thôi

Làm sao biết ngọt khắp nơi trong vườn

Nếm từng trái mới rõ hơn

Trái nào cũng nếm thời còn ngại sao,

Nếm xong mua, tiện biết bao.”

Nói xong hắn hái trái vào trong tay

Trái nào cũng nếm thử ngay

Chủ vườn im lặng cạnh đây đứng nhìn.

Trái nào cũng ngọt quả nhiên

Người làm mua hết rồi đem trái về.

Chủ nhìn đống trái cây kia

Trái nào cũng bị cắn đi một phần

Chủ nhân thấy gớm vô ngần

Thế là ông hết muốn ăn nữa rồi

Bao nhiêu trái vứt đi thôi,

Làm công khờ dại chủ thời vạ lây.

*

Ai lo bố thí đời này

Lại thêm trì giới phước thay vô cùng

Tránh hoạn nạn, thoát tai ương

Giàu sang, an lạc ngát hương thơm lành,

Nhưng nhiều người thiếu lòng thành

Muốn rằng chứng nghiệm tự mình mới tin

Tu thân cơ hội lãng quên

Thế là gánh lấy não phiền trầm luân

Hay đâu mọi việc dương trần

Giàu nghèo, sướng khổ muôn phần tại ta

Đều do nghiệp trước mà ra

Kiếp này quả báo thật là công minh,

Luật nhân quả rõ rành rành

Chúng sinh tỉnh thức tu hành cho mau

Vì mai chết còn gì đâu

Ăn năn thời muộn, sang giàu trắng tay!

71 - ĐUI MẮT

Gia đình kia có anh chồng

Cưới hai người vợ sống chung bình thường

Ba người nằm ngủ cùng giường

Nhưng chàng cảm thấy trăm đường khó thay

Muốn gần gũi vợ bên này

Chị kia ghen tức ra tay tức thì,

Muốn gần gũi vợ bên kia

Chị này nổi giận ghen thì ghê hơn

Anh chồng khổ não tâm can

Rồi sau quyết định mỗi lần nằm đây

Mỗi bên một vợ là hay

Chàng nằm ở giữa, không xoay bên nào.

Một hôm mưa gió ào ào

Nước trên mái dột chảy vào phía trong

Cuốn theo bụi đất xuống giường

Xuống ngay chỗ giữa chồng đương mơ màng

Lọt vào hai mắt của chàng

Nhưng chàng cương quyết không màng đổi thay

Nằm yên hứng chịu nước này

Hai bên phải trái chẳng xoay bên nào

Lại mong hai vợ giúp vào

Hai nàng che chở xiết bao an lành

Cuối cùng bất hạnh tới nhanh

Anh chồng hai mắt đều thành hư luôn.

*

Ở đời lắm kẻ không khôn

Giao du bè bạn chẳng còn nghĩ suy

Thói hư tật xấu kể gì

Theo đòi bắt chước những khi cận kề

Dần dần tạo nghiệp thảm thê

Theo “ba đường ác” có hề biết đâu

Xoay vòng sinh tử dài lâu

Khó mà thoát khỏi trước sau đọa đày.

Bạn tà thân cận tháng ngày

Thời con mắt tuệ mất ngay còn gì.

72 - SƯNG MÔI

Vợ chồng chàng nọ xưa kia

Về thăm bên vợ cùng đi một ngày

Tới nơi nhằm lúc tại đây

Người ta đang giã gạo ngay trong nhà,

Vợ vào ra mắt mẹ cha

Chàng liền bốc nắm gạo và ngậm luôn

Gạo đang trong miệng thật thơm

Bất ngờ vợ lại bước chân ra ngoài

Tìm chồng vui nói đôi lời

Chồng e vợ biết, tức thời lặng thinh

Quả là xấu hổ thật tình

Dám đâu đáp lại vợ mình một câu

Mím môi ấp úng thật lâu

Vợ chàng thấy lạ có đâu chịu ngừng

Trong lòng thắc mắc vô cùng

Đưa tay sờ má của chồng mình thôi

Thấy hai bên má sưng rồi

Lại sưng thêm cả miệng môi quả tình

Chị vào thưa với cha mình:

“Chồng con có bệnh phát sinh lạ kỳ

Sưng môi không nói được gì

Bệnh này mới phát từ khi về nhà.”

Ông cha nghe chuyện bất ngờ

Thế là đâu có chần chờ chút chi

Vội vàng đi thỉnh lương y

Ông thầy đến khám xong thì phán ngay:

“Bệnh này rất nặng lắm thay

Phải cần mổ gấp hôm nay mới lành.”

Thầy cầm dao mổ má anh

Gạo trong miệng ngậm đổ nhanh ra ngoài

Thế là không giấu được ai

Việc làm bại lộ, mọi người đều hay.

*

Người đời tội lỗi chót gây

Gian manh phạm giới lại đầy ác tâm

Còn ham che giấu lỗi lầm

Không cầu sám hối, chẳng cần ăn năn

Cuối cùng đọa lạc tấm thân

Vào “ba đường khổ” vô ngần hãi kinh

Địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh.

Việc chi bí mật giấu quanh trong đời

Trước sau cũng bại lộ thôi!

73 - NGỰA ĐEN, ĐUÔI TRẮNG

Có chàng cưỡi ngựa màu đen

Dẫn đầu binh lính tiến lên truy tầm

Đuổi theo bọn trộm dữ dằn

Nhưng anh chàng lại nhát gan lạ lùng

Dám đâu chiến đấu hào hùng

Dám đâu xông xáo trong vùng hiểm nguy

Nên chàng nhanh trí nghĩ suy

Tìm ra biện pháp rất chi tinh đời

Anh chàng lấy chút máu người

Rồi thoa lên mặt nằm nơi chiến trường

Lẫn vào xác lính tử thương

Giả đò như chết tránh đường đánh nhau,

Ngựa đen kia cũng còn đâu

Bị quân trộm cướp bắt mau đi liền.

Đến khi cuộc chiến tạm yên

Thời anh trỗi dậy đứng lên đi về

Nhưng chàng khôn thời khỏi chê

Chặt đuôi ngựa chết nằm kề gần bên

Mang theo hờm sẵn làm tin.

Thấy chàng sống sót bình yên an lành

Người nhà xúm hỏi vây quanh:

“Sao không cưỡi ngựa? Ngựa anh đâu rồi?”

Anh chàng bèn đáp ngay thôi:

“Ngựa tôi đã bị chết nơi chiến trường

Hãy xem kỷ niệm thân thương

Cái đuôi ngựa quý tôi mang trở về.”

Mọi người nhìn, nói: “Lạ ghê!

Ngựa anh thường cưỡi mọi khi đen tuyền

Sao đuôi này trắng, hãy xem?”

Anh chàng ngó lại. Đứng yên. Lặng thầm.

Vô tình đuôi ngựa lấy nhầm

Cái trò giả dối trăm phần lộ ra.

*

Truyện này thí dụ cho ta

Những trò lường gạt khó mà được lâu

Dối gian bại lộ trước sau

Hành vi hung ác che đâu mắt người.

Tu hành lắm kẻ ở đời

Bao nhiêu giới luật miệng thời đề cao

Nhưng rồi lén lút phạm vào

Tưởng mình mưu trí. Dễ nào giấu ai!

74 - MANG BÌNH NƯỚC TẮM

Nước kia có một ông vua

Nghĩ ra luật pháp rất ư lạ đời

Buộc rằng dù ở khắp nơi

“Bà La Môn phái” mọi người khi theo

Đều cần tắm rửa cho nhiều

Giữ thân sạch sẽ là điều ưu tiên

Ai vi phạm bị phạt liền

Phải làm công việc muộn phiền gớm ghê

Khổ đau, cực nhọc, nặng nề.

Sau khi pháp luật trên kia ban hành

“Bà La Môn phái” khôn lanh

Vác bình nước tắm theo mình mãi thôi

Mỗi khi đi khắp mọi nơi

Mọi người thấy vậy tức thời lầm ngay

Tưởng rằng họ tắm hàng ngày,

Nếu ai múc nước vào đây giúp giùm

Họ thường lén đổ đi luôn

Vào nơi khuất nẻo không còn ai hay.

“Bà La Môn phái” khéo thay

Dối vua, bày đặt trò này kỳ khôi

Nhắm vào mục đích rõ rồi

Tránh làm công việc khổ người, hại thân

Thật ra họ bẩn vô ngần

Mang bồn tắm có giúp phần sạch đâu.

*

Ở đời lắm kẻ từ lâu

Phô trương giả dối trước sau bề ngoài

Tự lừa mình, lại dối người

Không còn tốt đẹp, xa rời thật chân.

Nếu mà tăng chúng xa gần

Cạo đầu, khoác áo dấn thân cửa Thiền

Bên ngoài hình tướng uy nghiêm

Bề trong đức hạnh khó tìm được ra

Giới, Định, Tuệ mãi trôi xa

Tu hành như vậy quả là đáng chê!

75 - GIẾT LẠC ĐÀ

Một người nuôi chú lạc đà

Một hôm đem lúa đổ qua trong ghè

Lạc đà ăn thật no nê

Đút đầu vào đó coi bề tiện thay

Ăn xong kẹt lại ghè này

Cái đầu không rút khỏi đây được nào

Lạc đà kinh hoảng xiết bao

Chủ nhìn sầu khổ, lòng đau xót thầm.

Cụ già nọ đứng ở gần

Vội lên tiếng nói: “Chẳng cần buồn đau

Ta đây có cách giúp mau

Khiến cho con vật rút đầu thoát ra

Nhưng mà anh phải nghe ta.”

Tuân lời cụ dặn chủ nhà hỏi ngay:

“Thưa theo phương pháp nào hay?”

Cụ già bèn dạy: “Ra tay tức thì

Chém vào đầu lạc đà kia

Thế là con vật thoát đi dễ mà.”

Chủ nhà theo lời cụ già

Quả nhiên đầu chú lạc đà chặt xong

Lạc đà khi chết vẫy vùng

Ghè sành đựng lúa vỡ tung theo liền.

Chủ nhà thật quả cuồng điên

Lạc đà bị chết, mất thêm cái ghè

Gánh phần thiệt hại nặng nề

Bà con lối xóm cười chê kể gì!

*

Người tu Phật pháp khác chi

Một khi cầu đạo Bồ Đề quyết tâm

Phải nghiêm trì Giới chuyên cần

Xa mồi “ngũ dục” vô ngần tanh hôi

Kẻo mà đều mất cả đôi

Mất phần tịnh giới của người chân tu

Mất luôn đạo quả tam thừa

Chỉ còn tội chướng kể như ngập đầu

Khiến thân đọa lạc khổ đau.

76 - NÔNG PHU MƠ TƯỞNG CÔNG CHÚA

Chàng nông phu tuổi xuân xanh

Một hôm lên chốn kinh thành dạo chơi

Tình cờ trông thấy một người

Đó là công chúa tuyệt vời đẹp xinh

Giai nhân trong chốn triều đình

Khiến chàng từ đó hương tình ngất ngây

Trở về mơ tưởng đêm ngày

Quẩn quanh tính toán, loay hoay tìm đường

Làm sao trò chuyện cùng nàng

Nghĩ hoài không được nên chàng khổ tâm

Tương tư sầu não vô ngần

Mặt mày phờ phạc, xác thân hao gầy

Trên giường nằm liệt đọa đày

Bệnh tình trầm trọng mỗi ngày một tăng

Mẹ cha, bạn hữu, lân bang

Tỏ ra lo sợ vội vàng hỏi thăm:

“Vì sao mắc bệnh bất thần

Lâm vào tình trạng thập phần hiểm nguy?”

Chàng bèn tâm sự tức thì

Đầu đuôi kể lại những gì xảy ra:

“Gặp nàng công chúa như hoa

Đẹp xinh, duyên dáng, mượt mà, dễ thương

Khiến lòng tưởng nhớ mơ màng

Ước mong trò chuyện cùng nàng một phen

Nếu không thoả được ước nguyền

Chắc là sẽ sớm quy tiên vì buồn.”

Mọi người xúm lại ân cần

Cùng nhau lên tiếng để an ủi chàng

Hứa tìm phương pháp dễ dàng

Khiến chàng mau được cùng nàng hàn huyên:

“Ngưng sầu muộn, chớ muộn phiền!”

Chàng nghe mừng rỡ bệnh liền giảm thôi

Hai ngày bệnh đã lành rồi

Mọi người lúc đó thốt lời dối quanh:

“Đã vào trong chốn kinh thành

Gặp cô công chúa triều đình dễ thương

Thay chàng trò chuyện cùng nàng

Nàng chưa ưng ý, tìm phương chối từ.”

Anh chàng chất phác nông phu

Nghe xong cười lớn rất ư hài lòng

Nói rằng: “Chắc chắn là xong

Chắc nàng thuận tiếp chuyện cùng ta thôi.”

*

Dại khờ lắm kẻ trên đời

Cùng nông dân nọ so thời khác đâu

Dễ gì phân biệt trước sau

Bốn mùa thời tiết tiếp nhau xoay vòng

Hết Xuân, Hạ tới Thu, Đông

Mùa Đông đem giống gieo trồng khắp nơi

Dù cho giá rét đầy trời

Vẫn hy vọng lúa tốt tươi ruộng đồng

Khó chăm sóc, chỉ tốn công

Mầm, thân, nhánh, lá lúa cùng hư hao.

Có người tu tập ít lâu

Hưởng phần phước báo có đâu nhiều gì

Tự cho là đủ mọi bề

Nói rằng đạo quả Bồ Đề vẻ vang

Chắc mau thành đạt dễ dàng,

Sai lầm như vậy đáng thương vô cùng!

77 - TÌM SỮA

Ở biên thùy thuở xa xưa

Nhiều người chưa biết con lừa ra sao

Gặp lừa cũng chẳng biết nào

Chỉ nghe đồn đãi từ bao lâu rồi

Sữa lừa ngon thật tuyệt vời,

Rủ nhau họ tới khắp nơi lùng tìm

Cuối cùng cũng kiếm ra liền

Một con lừa đực. Họ đem trở về

Tranh nhau vắt sữa thoả thê

Để mong uống trước, không hề nhường nhau.

Mỗi người vắt kiểu lạ sao:

Có người bóp ở trên đầu lừa thôi

Có người cắn ở lỗ tai

Có người lại vặn khúc đuôi nhiều lần

Có người kiếm ở dưới chân

Loay hoay vất vả, vô ngần khổ thay

Nghĩ rằng chính ở chỗ này

Sữa lừa sẽ chảy ra ngay cho mình

Nhưng hy vọng đều bất thành

Sữa lừa một giọt quả tình thấy đâu.

*

Truyện này thí dụ từ lâu

Phàm phu ngoại đạo đồn nhau nghe rằng

Tu hành rốt ráo đạo vàng

Sẽ mau chứng quả dễ dàng kể chi

Họ không tìm hiểu thêm gì

Chạy theo vọng tưởng nghĩ suy sai lầm

Theo tà đạo, hành xác thân

Bụng thời nhịn đói, đưa chân lửa hừng

Lõa hình, ở núi, sống rừng

Tu theo khổ hạnh vô cùng tang thương

Quả vô ích vì lầm đường

Gánh vào trăm nỗi đoạn trường đớn đau

Tự mình dấn bước lún sâu

Rơi vào ác đạo dễ nào thoát ra!

78 - ĐI KHÔNG RỒI LẠI VỀ KHÔNG

Trong làng kia có một người

Vào hôm chiều tối thốt lời dặn con:

“Ngày mai dậy thật sớm luôn

Làng bên có chợ mình còn phải đi

Mua đồ dùng để đem về.”

Chàng con nghe vậy khắc ghi trong lòng

Sáng sau vừa rạng vừng hồng

Anh chàng dậy sớm và không đợi chờ

Không hề chờ hỏi ý cha

Một mình vội vã phóng ra chợ rồi

Tới làng bên chàng ngẩn người

Mua gì ở chợ chàng thời biết đâu

Lang thang qua lại trước sau

Rã rời mỏi bước, cồn cào đói ăn

Miệng thời khát nước, khô khan

Tiền nong đi vội quên mang theo người

Đường xa đành trở về thôi.

Người cha thấy mặt thốt lời mắng ngay:

“Mi vô trí, dại khờ thay

Sao không chịu đợi cha đây đi cùng

Một mình đi trước, thật khùng

Đi không rồi lại về không. Ích gì!

Tự mình chuốc khổ kể chi

Cha đâu sai chuyện ngu si bao giờ!”

*

Người may mắn được xuất gia

Tu trì cần phải thiết tha, tâm thành

Nương thầy tốt, kết bạn lành

Học điều giáo pháp tận tình chuyên tâm

Không nên ỷ lại bản thân

Có phần trí thức, có phần thông minh

Để rồi đơn độc một mình

Tu hành mù quáng cho đành uổng công.

Người mang hình thức Sa môn

Nhưng không phẩm hạnh đáng buồn biết bao!

79 - GÁNH GHẾ CHO VUA

Nước kia có một ông vua

Ngồi trong cung cấm sớm trưa mỗi ngày

Tư nhiên cảm thấy buồn thay

Muốn đi du ngoạn gần ngay cung vàng

Vườn vô ưu đẹp rỡ ràng

Vua bèn sai một ông quan trong triều:

“Hãy tìm một ghế mang theo

Đặt trong vườn chỗ có nhiều bông hoa

Hôm nay ta muốn ghé qua

Ngắm phong cảnh đẹp để mà tìm vui.”

Vị quan thấy xấu hổ rồi

Nghĩ mình vác ghế coi thời chẳng nên

Tâu vua và thỉnh nguyện liền:

“Tôi không quen vác, chỉ chuyên gánh gồng.”

Vua nghe vậy cũng tán đồng

Kêu người mang ghế xếp chồng lên nhau

Ba mươi sáu ghế ít đâu

Sắp thành một gánh trước sau nặng nề

Để trên vai vị quan kia

Cho quan cố sức gánh đi ra vườn.

Quan vì sĩ diện bản thân

Giờ đây chuốc lấy trăm lần khổ đau.

*

Học theo Phật, theo đạo mầu

Thời lòng nhẫn nhục hàng đầu phải theo

Tính tình ngã mạn, tự kiêu

Lại thêm cố chấp đủ điều lâu nay

Phải nên cố gắng đổi thay.

Người đời lắm kẻ hàng ngày tu thân

Mỗi khi thấy tóc nữ nhân

Rơi trên mặt đất ở gần một bên

Không hề dám đụng đến liền

Nghĩ mình thanh tịnh, giới nên giữ gìn,

Sau mê hoặc bởi não phiền

Dù cho bất tịnh cạnh bên sá gì

Ba mươi sáu thứ gớm ghê

Tóc, lông, phân, nước tiểu kề chẳng sao

Coi không dơ bẩn chút nào

Không sinh hổ thẹn, trước sau chẳng rời

Mãi cho đến chết không thôi,

So quan vác ghế, ngu thời giống nhau!

80 - UỐNG THUỐC ĐỂ RỬA

Tại vùng kia có một người

Bị đau hạ bộ lâu đời khổ thay

Mời thầy thuốc khám bệnh ngay

Ông thầy nói phải rửa ngày, rửa đêm

Mới mong trị bệnh cho yên,

Thầy pha thuốc rửa xong liền bước ra

Kiếm thau đựng thuốc sau nhà.

Thấy chai thuốc nước chàng ta vội cầm

Uống luôn hết thuốc một lần

Uống xong bụng dạ bất thần bị đau

Như đâm, như xé, như cào.

Ông thầy trở lại nhìn sao bất thường

Không thấy thuốc, bèn hỏi chàng

Chàng đem câu chuyện vội vàng nói ra

Thầy kinh ngạc, miệng kêu la:

“Sao anh lại uống, quả là ngu thôi

Chỉ dùng thuốc rửa phía ngoài

Dại khờ mà uống vào người làm chi.”

Thầy cho chàng uống tức thì

Vài viên thuốc giải, cứu nguy chuyến này

Kịp thời chàng mửa hết ngay

Nôn ra thuốc rửa vừa đây uống vào

Bảo toàn tính mạng may sao

Vượt cơn hoạn nạn, qua cầu hiểm nguy.

*

Ở đời làm một việc chi

Đừng gây đảo lộn hại thì tránh đâu

Người tu Phật, theo đạo mầu

Phải nên chọn lựa dài lâu cho rành

Pháp môn thích hợp với mình

Tu không đúng cách khó thành! Chẳng nên!

Người tu thiền quán trước tiên

Pháp “bất tịnh quán” tu liền phải theo

Tu tùy tiện không lợi nhiều

Nếu tu đảo lộn hiểm nghèo tới ngay.

Khi tu không chịu hỏi thầy

Tự thiền điên đảo có ngày tang thương.

81 - KHÔNG NÊN VU OAN CHO NGƯỜI HIỀN ĐỨC

Hai cha con của nhà kia

Một hôm cùng rủ nhau đi ra đồng

Núi rừng đồng ruộng mênh mông

Chàng con vui chạy vào vùng rừng xanh

Bỏ cha đứng lại một mình.

Trong rừng chàng bị gấu rình cắn đau

Vết thương răng gấu rất sâu

Lại thêm móng nhọn gấu cào tứ chi

Chàng con kinh sợ kể gì

Băng rừng vội thoát chạy về chỗ cha,

Cha nhìn thấy vậy xót xa

Hỏi: “Con gì cắn quả là gớm ghê

Khiến con thương tích nặng nề?”

Chàng con nhăn nhó thảm thê trả lời:

“Con gì chỉ thoáng qua thôi

Thân đầy lông, đến cắn rồi chạy đi

Khiến con có kịp thấy chi

Bị thương hoảng hốt vội lìa rừng luôn.”

Người cha lập tức nổi sân

Nhắm khu rừng rậm hầm hầm chạy ngay

Cung tên cầm sẵn trong tay

Vào rừng ông gặp tại đây một người

Râu rất rậm, tóc rất dài

Chỗ thời tua tủa, chỗ thời mọc thêm

Người cha suy đoán vội liền

Đó là dã thú cuồng điên trong rừng

Cắn con ông bị trọng thương

Ông bèn muốn bắn, cung giương sẵn sàng.

Có người thấy thế can rằng:

“Đây là một vị thuộc hàng chân tu

Oai nghiêm, đạo đức, hiền từ

Không hề hãm hại, oán thù con ông

Đừng vu oan, tội vô cùng

Ông tiên ẩn dật cả vùng đều hay!”

*

Nhiều người ở cõi đời này

Không quan sát kỹ, lại đầy chủ quan

Tự cho mình phải vô vàn

Họ thường gây họa vu oan người lành

Như khi thấy giới tu hành

Đôi người tu chẳng nghiêm minh trọn bề

Họ bất mãn, họ cười chê

Chê luôn tập thể tăng kia cả đoàn,

Hoặc nhìn vài bóng áo vàng

Oai nghi không đủ, nói năng bất toàn

Thêm hành động kém đàng hoàng

Họ không quan sát kỹ càng thêm chi

Cho rằng tập thể sư kia

Đều như vậy cả có gì khác đâu

Đều không đạo hạnh như nhau

Họ bèn khinh miệt xiết bao phũ phàng.

Họ ngu si, họ sỗ sàng

Giống người cha nọ trăm đường chẳng sai.