Đắc Nhân Tâm Theo Phong Cách Phật Giáo

Chương 7

Thuận ý đời đối đãi tình thương

Câu kệ trên Tôi trích ra từ bài kệ tụng hàng ngày vào buổi sáng. Ý Tôi muốn san sẻ trao tặng các Bạn. Để Tôi viết trọn bài kệ tụng ấy, rồi trình bày ý từng câu. Sau rốt xin phép đặt một câu hỏi liên quan đến chủ đề: Đắc Nhân Tâm mà chúng ta đang thảo luận.

A/ NGUYÊN VĂN BÀI KỆ:

- Nam mô Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát (3 lần)

- Đệ Tử kính dâng Tâm Nguyện Hằng Thuận.

1. Thuận ý Phật - sáng soi mọi việc

2. Thuận Bồ Tát - giúp đỡ muôn loài

3. Thuận ý Trời - ngày làm đêm nghỉ

4. Thuận ý Đất - ủ hạt vươn chồi

5. Thuận Cha Mẹ - sống đời hiền thảo

6. Thuận Sư Thầy - chánh pháp truyền trao

7. Thuận ý Người - không gây chướng ngại

8. Thuận Vợ Chồng - nhơn ngãi tình sâu

9. Thuận Anh Em - cùng bầu sữa mẹ

10. Thuận Bạn Bè - góp sức, góp lòng

11. Thuận Kẻ Dưới - không lường công sức

12. Thuận Người Trên - không bực vì sai

13. Thuận Kẻ Dữ - nói lời hòa ái

14. Thuận Người Thù - không hại sát thương

15. Thuận Tổ Quốc - phát dương quang đại

16. Thuận Ý Đời - đối đãi tình thương

17. Thuận Tất Cả - thường thường như vậy

18. Ơn sâu dày - thành tựu hôm nay.

Nam mô Bồ Tát Phổ Hiền

Nam mô Bồ Tát Phổ Hiền

Chứng minh.

B/ TRÌNH BÀY Ý TỪNG CÂU

1. Thuận ý Phật - sáng soi mọi việc

Đức Phật giáng trần, xuống cõi Ta Bà này chỉ vì một đại sự nhân duyên. Đó là truyền dạy Phật tri kiến - tức những tri thức có phẩm chất Đạo Phật. TRI THỨC có phẩm chất, hay nói theo thuật ngữ thường dùng là có tính chất Đạo Phật là sao? Đó là Tri thức dạy chúng ta hiểu tường tận bản chất của chính mình. Những nguyên nhân đưa đến hậu quả là khổ đau. Và những phương pháp triệt tiêu các nguyên nhân ấy hầu có một cuộc đời hạnh phúc (trong thuật ngữ Phật Giáo gọi là giải thoát).

Trong nhà Phật luôn nhắc nhớ câu phương châm:

Trí tuệ là sự nghiệp (nên nhớ để đừng lầm, là TRÍ TUỆ Phật Giáo chứ không phải Trí Tuệ được hun đúc rèn tập từ THẾ HỌC, tức từ cái học khác Phật học).

Vậy thì nếu chúng ta tôn sùng Đức Phật, chúng ta phải thuận theo ý của Ngài. Ngài ưng, Ngài thích, Ngài truyền dạy Tri Thức Phật. Ta tôn, ta kính, ta học theo Ngài thì có gì khác hơn “sáng soi mọi việc” xảy đến với ta trong đời. Sáng soi, quán chiếu theo tinh thần của Phật Giáo đối với tất cả “cái vạn biến” của cuộc đời. Đó là thuận ý Phật. Nhờ vậy, chúng ta sẽ không bị thói quen sai sử. Thói quen tức là Nghiệp lực đó.

2. Thuận Bồ Tát - giúp đỡ muôn loài.

Bồ Tát thị hiện trong các cõi để phò trợ, giúp đỡ người tu học hoặc chưa tu học. Người là tín đồ của Đạo Phật hay chưa quy y Tam Bảo, các Ngài cùng đều hộ niệm giúp họ dần dần tiếp cận với Đạo Phật.

- Ngài Bồ Tát Quán Thế Âm xét thấy chúng sanh ưng gặp ai, cần gặp ai mới đủ nhân duyên tu học, Ngài liền thị hiện nhân vật ấy (mời xem kinh Phổ Môn).

- Ngài Bồ Tát tiền thân của Đức Dược Sư Lưu Ly Quang thì giúp đỡ người đau bệnh, tật nguyền, đói lạnh, khổ sầu. Cung cấp đầy đủ vật, thực, y, tài cho đương sự rồi dần dần mới đưa họ vào Đạo Phật.

- Ngài Phổ Hiền sẵn sàng hóa giải những chướng ngại cho chúng sinh để đưa họ vào Đạo Tràng,…

Thuận theo ý các Ngài thì chúng ta làm y theo hạnh các Ngài. Đó là “giúp đỡ muôn loài”. Khi Bạn chứng được pháp môn giúp đỡ mọi người là giúp đỡ bản thân, Bạn không cần đọc thêm một trang nào nữa ở quyển sách này. Vì Bạn đang nhập vai làm một vị Bồ Tát. Chuyện Đắc Nhân Tâm trở thành chuyện nhỏ đối với vai trò hiện tại của Bạn. Nguyện cho Bạn luôn nhận vai và nhập vai Bồ Tát một cách xuất sắc.

Vậy! Thuận Bồ Tát giúp đỡ muôn loài, ta tâm niệm như thế.

3. Thuận ý Trời - ngày làm đêm nghỉ

Từ Trời ở đây không phải là Ông Trời, Bà Trời nào cả, mà chủ thể ấy là mặt trời, theo nghĩa bóng là lý tự nhiên trong vũ trụ. Bạn hẳn nghe câu “thuận Thiên giả tồn, nghịch Thiên giả vong” (thuận theo trời thì còn, nghịch ý trời thì mất) chứ. Chữ Thiên hàm nghĩa như Tôi vừa nêu, Thiên là Thiên lý vậy.

Chúng ta xét:

Trong hệ thái dương, Mặt Trời đứng yên một chỗ, Trái Đất tự xoay và xoay chung quanh Mặt Trời theo quỹ đạo từ Tây sang Đông. Chúng ta quan sát bằng nhục nhãn nên thấy Mặt Trời đi từ Đông sang Tây. Trong lộ trình di chuyển như thế, Mặt Trời phát tỏa năng lượng cho Trái Đất, nơi chúng ta đang ở. Đến phương Tây, Mặt Trời không thể nào chiếu ánh sáng cho phía bên kia của Trái Đất. Ta gọi là Mặt Trời lặn đó. Nghĩa là lúc đó, ta không còn nhận được năng lượng từ Mặt Trời. Vậy vào lúc ban đêm, nếu chúng ta làm việc, chúng ta phải tiêu xài năng lượng mà Mặt Trời đã cung cấp từ ban ngày. Hoàn toàn khác với ban ngày, ở thời gian đó, Mặt Trời lúc nào cũng cung cấp, bổ túc năng lượng cho chúng ta làm việc.

- Một đàng đang khi làm việc, được cung cấp, bổ túc năng lượng sử dụng cho việc làm - làm việc ban ngày.

- Một đàng đang khi làm việc, phải sử dụng năng lượng đã được cung cấp và không được bổ túc gì cả - làm việc ban đêm.

Tôi chắc rằng nếu Bạn chọn lựa thời điểm thích hợp để làm việc thì Bạn sẽ chọn - À mà bạn chọn thời điểm nào nhỉ?

Thế cho nên câu kệ thứ ba này:

Thuận ý Trời - ngày làm đêm nghỉ

Thuận là thuận theo lý tự nhiên. Rất ích lợi cho việc dưỡng sinh. Bạn cứ xem những người có thói quen làm việc ban đêm, nước da họ xanh mét làm sao ấy! Nhiều người đổ thừa cho hoàn cảnh, cho thời gian một đời người quá ngắn ngủi - 100 năm - nên phải tranh thủ làm việc ban đêm. Để tạo cái gì đó trao tặng cho đời. Các vị ấy đang rơi vào tình thế ngụy biện (hoặc họ ý thức việc đó, hoặc là vô thức). Người học Phật phải có quan niệm đúng đắn về thời gian của đời người là vô biên - vô lượng. Khi thân thể Bạn đầy đủ dồi dào năng lượng, Bạn khỏe mạnh! Vẻ mặt tươi hồng. Ai mà không biết rằng nó có sức hấp dẫn người khác vô cùng! Sức hấp dẫn từ hình dáng của một người là một trong những nhân tố bên ngoài đưa đến hiệu quả Đắc Nhân Tâm. Bạn hẳn biết khi tuyển nhân viên, nhất là những nhân viên phụ trách khâu tiếp tân trong đơn vị, các giám đốc đều chú ý đến ngoại hình của người dự tuyển. Một làn da xanh xao, một cặp mắt trõm lơ - hậu quả của việc thức khuya làm việc. Một dáng người ốm nhách, sự thuyết phục rất yếu trong lần gặp gỡ đầu tiên.

Thế cho nên Bạn đừng quên tâm niệm câu kệ thứ 3 này: Thuận ý Trời - ngày làm đêm nghỉ.

4. Thuận ý Đất - ủ hạt vươn chồi

Hễ gieo hạt giống gì vào đất, một thời gian sau, từ chỗ gieo sẽ mọc lên cây mầm của hạt giống đó. Bài học từ Đất dạy chúng ta hãy cẩn thận, khi tác ý tưởng, khởi ý tưởng trong tâm địa mình. Khởi ý ác, cây ác sẽ mọc. Khởi ý xấu, cây xấu sẽ mọc. Ở phần trên kia, Tôi gọi là nghĩ Bậy đó. Hậu quả của nó thật tai hại. Nói về thuật Đắc Nhân Tâm mà không chú ý đến hiệu lực của bài học này thì hỏng mất. Chúng ta lập lại: Thuận ý Đất ủ hạt vươn chồi. Hãy tích cực hơn, vận dụng bài học này. Tác ý, khởi ý: Mọi người là Anh Em. Bạn sẽ thấy theo thời gian, ý tưởng này sẽ giúp Bạn có được sự giao lưu thuận lợi với mọi người chứ nói gì chỉ là “Đắc Nhân Tâm”.

5. Thuận Cha Mẹ - sống đời hiền thảo

Tôi chưa thấy một người có hiếu với cha mẹ, ông bà, thảo lảo với anh chị em mà lại không được lòng bà con láng giềng bao giờ. Quả thật chưa thấy. Từ đó, Tôi có thể mạnh dạn nói với Bạn: Bạn muốn “Đắc Nhân Tâm” ư? Trước tiên Bạn hãy làm người con có hiếu. Bạn đừng tuyên bố rầm rộ rằng Bạn là người con có hiếu. Bạn cũng đừng viết lách truyền thuyết về Đạo hiếu làm chi, khi mà Bạn không có những hành động thiết thực phụng dưỡng cha mẹ của Bạn. Một quả trứng luộc hồng đào cẩn thận dâng lên mâm cơm cho cha mẹ, giá trị vô cùng! Hơn vạn lời thơ, lời văn “Mẹ ơi! Mẹ ơi! Con yêu mẹ lắm” (yêu thương bằng cái miệng ai mà không nói được). Hãy có những việc làm thiết thực, ích lợi trực tiếp đến thân thể, tâm hồn của cha mẹ, ông bà mình. Tôi nhớ ca dao Việt Nam có những câu thơ rất hay:

Trời mưa cho ướt lá dừa

Cho tươi liếp cải cho vừa lòng em

Cho em hái đọt rau dền

Nấu tô canh nấm dâng lên mẹ hiền.

Ai là người không tôn trọng cô thôn nữ này? Không có. Vậy là vô hình chung cô ấy đã được lòng, vừa ý các Bạn rồi.

Đối xử, săn sóc cha mẹ như thế, Bạn đã trở thành người Đắc Nhân Tâm.

Nhưng những điều vừa luận trên vẫn còn kém một bậc khi so với những điều mà tôi sắp viết ra đây.

Hiếu thuận như cô thôn nữ trên quả thật đáng trân trọng. Nhưng giả dụ cô ấy làm nghề bất chính thì sao? Thật đau lòng cho người mẹ khi ăn tô canh nấm, phải không? Vậy đó, bất cứ bậc cha mẹ nào cũng đều mong muốn con cái mình có được một cuộc sống bình yên, lương thiện giữa xã hội, giữa cuộc đời. Đâu cần, đúng vậy, không cần món ngon vật lạ dâng lên, chỉ cần con có được cuộc sống yên bình ấm no. Bạn nên theo lời dạy của tiền nhân: Cung kính bất như phụng mệnh (cung kính không bằng nghe theo ý của cha mẹ mình) mà thực hiện một phong cách sống hiền lành, thuận thảo với mọi người trong xã hội vì đó là điều cha mẹ mong muốn. Thế là đủ làm vừa lòng cha mẹ rồi. Thế là hiếu thảo rồi. Thế là làm cho cha mẹ yên tâm về mình rồi. Điều đó quý nhất. Thuận cha mẹ là thuận như vậy đó: Sống đời hiền thảo. Sống đúng, sống hợp với pháp luật hiện hành. Trước những người như vậy, tình cảm của Bạn sẽ là thương hay ghét? Sẽ thích gần gũi hay lảng tránh xa? Thích nói chuyện cùng với nhau không? Câu hỏi ai cũng trả lời đúng.

6. Thuận Sư Thầy - chánh pháp truyền trao

Cha mẹ cho ta đôi mắt nhìn đời

Còn sư thầy cho ta đôi mắt biết đời.

Đôi mắt do cha mẹ sinh trưởng là đôi mắt thịt. Còn đôi mắt sư thầy trao là đôi mắt trí tuệ. Nên đôi mắt trên chỉ để nhìn và thấy sự vật, còn đôi mắt dưới thì để hiểu và biết sự vật.

Ở thời phong kiến, quân chủ, vị trí của thầy được xã hội thời bấy giờ tôn trọng, xếp thứ hai sau vua: Quân - sư - phụ. Nghĩa là trên cả cha mẹ. Ngày nay quan niệm này vẫn được xem trọng, tuy nhiên không cứng nhắc như ngày xưa.

Người thầy, nhất là vị thầy dạy về tâm linh, rất quan trọng. Vì có minh sư thì mới xuất được cao đồ. Bằng ngược lại thì chỉ làng nhàng mà thôi.

Ý ông thầy thế nào? Bất cứ vị minh sư nào cũng đều có ý muốn rằng: Những gì truyền dạy cho đệ tử sẽ được vị đệ tử ấy hành trì đến mức độ hoằng dương được Đạo pháp. Rồi sau đó truyền lưu lại cho hậu thế. Những cụm từ truyền đăng tục diệm (truyền đèn để tiếp tục sáng), thừa đương bảo nhậm (gánh lấy trách nhiệm mạng mạch của tông phái) đâu phải lời nói đầu môi mà cả tâm tư, nguyện vọng, kỳ vọng của người thầy đều được ký thác trong đó. Thuận ý thầy thì phải truyền lại, trao lại chánh pháp mà thầy đã dạy bảo, sách tấn mình. Được như thế thì các sư huynh muội đồng môn, các Đạo hữu đều tôn trọng, nể kính chứ nói gì chỉ là Đắc Nhân Tâm. Thuận ý thầy - chánh pháp truyền trao: Bạn và Tôi sẽ tâm niệm điều này trên con đường thu phục nhân tâm nhé.

7. Thuận ý Người - không gây chướng ngại

Nếu Bạn chưa hài lòng về một vị nào đó trong đạo tràng, trong đơn vị, Bạn nên chọn giải pháp lánh mặt đi, hạn chế gặp gỡ người ấy. Không phải bằng thái độ “Anh đường Anh, Tôi đường Tôi”, cũng không phải bằng thái độ hững hờ hay lạnh nhạt như người không quen biết mà đơn thuần chỉ vì duyên chưa hợp thì tình chưa đến, vậy thôi: im lặng hãy im lặng như chánh pháp. Tối kỵ là chỉ trích, bài bác. Tối kỵ là tạo chướng ngại cho việc làm của người ấy. Hãy nên giữ phong cách vô duyên đối diện bất tương phùng. (không có duyên thì đối diện cũng như chưa từng gặp vậy). Bạn đừng xem thường giải pháp này. Nó sẽ khiến cho đối tượng không hợp với Bạn nhưng vẫn có lòng kính nể. Rồi không sớm thì muộn họ sẽ phải lòng Bạn cho mà xem.

Từ câu kệ thứ 8 đến câu kệ thứ 15 xin lướt qua, vì dễ hiểu. Đọc lên ai cũng đều hiểu và có thể hành trì đem lại kết quả Đắc Nhân Tâm.

Bây giờ, chúng ta xét đến câu kệ thứ 16.

Thuận ý Đời - đối đãi tình thương

Đời đã giúp chúng ta những gì? Nhiều lắm.

Đời đã cho ta những gì? Nhiều lắm.

Chỉ kể người đời là cha mẹ chúng ta thôi. Họ cũng đã ban phát cung cấp cho chúng ta hàng vạn tỷ ức triệu ngàn vật dụng, tình cảm mà nhờ đó chúng ta thành tựu hôm nay. Chúng ta là người con của con người, của cuộc đời. Đời ta là chủ thể, hay đúng hơn là đối tượng “thuộc về” cuộc đời. Chúng ta sẽ làm gì để đáp tạ công ơn to lớn hơn trời biển này?

Người có đạo đức, học thức, người được tôn xưng là trí thức, thiện tri thức đều có cách cư xử với cuộc đời theo một phong cách giống nhau:

Hễ ăn cây nào thì rào cây ấy

Hễ ăn quả khế thì trả nén vàng

Hễ ăn quả thì nhớ kẻ trồng cây

Hễ uống nước thì nhớ người đào giếng…

Lòng biết ơn, đền ơn là một nét đặc thù trong tính cách đối nhân xử thế của người Việt. Thế cho nên.

- Khi qua tàng cây họ rảo bước. Bạn biết tại sao không? - Để nhường bóng mát cho các bậc lão trượng đi sau.

- Khi lên đò qua sông, họ nhường chỗ ngồi tốt nhất cho các bậc lão phụ, người đau bệnh, người tật nguyền, thậm chí cả các thiếu phụ, thiếu nữ, đừng lầm là họ ga lăng nhé.

- Vào lễ hội, họ kính cẩn chào những bậc tiền bối, các huynh trưởng, những vị có vai vế bề trên. Đừng nên gọi thế là xã giao nhé.

- Trong làng, trong xóm có người vừa mất. Họ bùi ngùi chia buồn cùng tang quyến. Họ tiếc thương thắp nén hương tiễn biệt. Họ thành khẩn lạy trước cỗ quan tài cho dù người mất và họ có bà con thân thích gì đâu.

Bạn hẳn biết các vị hành xử như thế chỉ vì một ý duy nhất. Đó là đáp tạ tình thương, ân huệ mà các đối tượng kia - đại diện của cuộc đời đã thi ân với họ, một cách trực tiếp hoặc gián tiếp.

Chúng ta nên học tập và hành xử giống y như họ. Kẻo mang tiếng là kẻ phụ rẫy cuộc đời. Kẻo mang tiếng là kẻ phản bội, kẻ vong ân - Hãy dè chừng “trăm năm bia đá thì mòn, ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ”.

Vâng! chúng ta nên thuận với đời.

Đem tình thương mà đáp trả.

Đem tình thương mà bồi đắp.

Đem tình thương mà xây dựng, kiến thiết và phát triển cuộc đời, cộng đồng, xã hội và đất nước. Với những ai làm được điều này và thực hành y như những câu kệ vừa nêu trên - Tôi xin hỏi Bạn một câu:

- Họ có cần Đắc Nhân Tâm không?

Hẳn Bạn sẽ trả lời.

- Không.

Xin hỏi tiếp:

- Tại sao?

Bạn sẽ cười và đáp:

- Tại vì họ đã là người “Nhân Tâm Đắc”. Đâu còn luận về thuật “Đắc Nhân Tâm” làm chi nữa.

- Bạn và Tôi phấn đấu như các vị ấy nhé.

(Mời Bạn thưởng thức bức Tâm Thư Pháp chữ Thuận dưới đây.)

Chương 8

Học, hiểu, hoằng, truyền

(Thay lời kết luận)

Học: Tục ngữ Việt Nam có câu:

Học ăn, học nói, học gói, học mở.

Ý tiền nhân muốn chỉ cho chúng ta biết rằng cái gì cũng phải học cả. Câu tục ngữ “Không thầy đố mày làm nên” hình như văng vẳng bên tai những ai tha thiết với sự hoàn mỹ để mưu cầu hạnh phúc cho mình và cho đời - mà trước tiên nhất là phải Đắc Nhân Tâm.

Hiểu: Là tường tận vấn đề đang học, là rõ ràng về lý thuyết, khéo léo về thực hành.

Hoằng: Là hành trình thuần phục các pháp đã học rồi chỉ dạy lại cho người khác.

Truyền: Là trao lại những bí quyết, những kinh nghiệm mà trong khi HOẰNG pháp, mình đã đúc kết nên.

Học, Hiểu, Hoằng, Truyền là tiến trình mà người học thuật Đắc Nhân Tâm phải trải qua. Tôi đã giới thiệu với các Bạn các phương thuật ở các chương trước. Bạn có thể theo đó, hoặc không theo đó - tùy Bạn. Bởi nếu Bạn nói:

“Tôi theo y đây, vì đây là kinh nghiệm sống của người mà mái tóc đã điểm sương khi trải qua 60 năm lăn lộn giữa trường đời”. Tôi cảm ơn và chúc Bạn thành công.

Bằng như Bạn nói:

“Tôi không theo. Vì các phương pháp ấy có tính cảm quan, chủ quan của người viết. Biết đâu ông ấy chỉ viết để mà cho có viết. Chứ chưa thực chứng nghiệm. Tôi không theo. Tôi không theo.”

Nghe Bạn nói thế, Tôi cũng cảm ơn vì Bạn đã đọc và có cảm tưởng chân thực về sách như thế. Tôi chúc Bạn mạnh khỏe để tiếp tục tìm phương pháp khác.

Các Bạn!

Với những chương viết trên, các Bạn đọc rồi theo hay không theo. Tôi chẳng quan tâm. Nhưng những dòng mà tôi sắp ghi ra bên dưới đây thì nhất thiết các Bạn phải đọc, phải học và phải làm theo y. Tôi xin lập lại 1.000 lần và nhiều hơn thế nữa. Các Bạn phải đọc, phải học, phải làm theo y, nếu các Bạn muốn nắm trong tay một phương pháp vi diệu để “Đắc Nhân Tâm”. Nó không phải của Tôi, mà là lời giáo huấn của một bậc vĩ nhân - Đức Phật THÍCH CA MÂU NI - đối với các đệ tử ở ba thời, mười phương. Những lời giáo huấn vàng ngọc ấy có thể đưa người học tới cảnh giới làm Bồ Tát, làm Phật - chứ nói gì chỉ ở mức độ Đắc Nhân Tâm. Nhớ đấy! Nhớ đấy! Nhớ đấy!

Để giúp các Bạn nắm bắt phương pháp một cách dễ dàng và sử dụng hiệu quả, Tôi mạn phép bề trên đặt tên cho phương pháp này là: Sáu pháp để “Không Thất Nhân Tâm” và bốn pháp để “Đắc Nhân Tâm”.

LỤC HOÀ PHÁP

Trích từ bài giảng của Hòa Thượng Thích Thiện Hoa trong Phật học phổ thông tập 1 do Thành Hội Phật Giáo TP. Hồ Chí Minh xuất bản năm 1992.

A. MỞ ĐỀ

1. Tai hại của sự bất hòa

Trong sự sống chung đụng hằng ngày, không có gì tai hại bằng sự bất hòa. Sự bất hòa làm ung độc cuộc sống chung và bắt buộc người ta phải xa nhau, nếu không muốn ở gần nhau để làm khổ cho nhau.

Trong gia đình, anh em không hòa thì tình cốt nhục chia ly. Vợ chồng không hòa thì gia nghiệp chẳng thành, con cái phải bị đau khổ, vì gần cha thì phải xa mẹ; gần mẹ thì phải xa cha. Xóm làng không hòa thì hay sinh ra rầy rà, kiện cáo, chém giết lẫn nhau. Quốc gia không hòa thì sanh ra giặc giã loạn lạc, dân chúng khổ sở. Nhân loại bất hòa thì chiến tranh tiếp diễn, nhân sinh điêu đứng, suy tàn.

2. Sự quan trọng của nhu hòa

Đã thấy sự bất hòa như thế nào, tất nhiên cũng phải thấy đức tánh nhu hòa là cần thiết như thế nào cho đời sống tập thể.

Chúng ta thường nghe nói: “Dĩ hòa vi quí” (lấy hòa làm quí). Bốn chữ giản dị ấy có một công dụng ích lợi vô cùng. Những ai lấy nó làm phương châm thì bất luận việc lớn việc nhỏ đều thành tựu dễ dàng. Trái lại, những ai khinh thường nó thì công việc chung không bao giờ có kết quả.

Sách Nho cũng có nói: “Thời thế thuận, không bằng địa thế lợi: địa thế lợi, không bằng nhân tâm hòa” (thiên thời bất như địa lợi: địa lợi bất như nhân hòa). Xem thế thì đủ biết: yếu tố hòa là quan trọng hơn hết trong mọi việc, mọi tổ chức. Gia đình hòa thì gia đình có hạnh phúc, nước nhà hòa thì nước nhà được thịnh trị, nhân loại hòa thì thế giới an lạc.

Hiểu biết hơn ai hết sự quan trọng của đức tánh nhu hòa trong đời sống tập thể, Đức Phật đã chế ra pháp “Lục hòa” cho hàng Phật tử.

B. CHÁNH ĐỀ

I. Định nghĩa

“Lục hòa” là sáu phương pháp cư xử với nhau cho hòa hợp từ vật chất đến tinh thần, từ lời nói đến việc làm. Hòa ở đây là hòa với mục đích tiến tới sự cao đẹp, đến con đường giải thoát, toàn thiện, toàn mỹ, chứ không phải hòa một cách nhu nhược, thụ động, ai nói quấy cũng ừ, ai nói phải cũng gật. Hòa ở đây cũng không phải là một phương tiện trong giai đoạn để rút thắng lợi cho mình, rồi lại chiến. Hòa ở đây nhằm mục đích làm lợi cho tất cả, trong ấy có bóng dáng “tự và tha” không có so đo “ta và người”.

II . “Lục hòa” là những gì?

“Lục hòa” gồm có sáu điểm sau đây:

1. Thân hòa cùng ở (Thân hòa đồng trú)

Nghĩa là cùng nhau ở dưới một mái nhà, trong một phạm vi, một tổ chức, hôm sớm có nhau, cùng ăn cùng ngủ, cùng học cùng hành.

Khi đã sống chung đụng hằng ngày như thế thì phải hòa thuận với nhau, không dùng sức mạnh, võ lực để lấn hiếp, đánh đập nhau. Nếu là anh em, vợ chồng, con cái trong một gia đình thì phải trên thuận dưới hòa, anh ra anh, em ra em, chồng ra chồng, vợ ra vợ, chứ không được lộn xộn vô trật tự, hiếp đáp, sát hại nhau.

Nếu là Phật tử, cùng ở với nhau học tập dưới một mái chùa, thì tuy là không phải ruột thịt, nhưng cũng là những người con chung của Đức Phật, cùng một lý tưởng mục đích, thì cũng phải lấy cái hòa khí làm đầu, không được chia phe phái, ỷ mạnh hiếp yếu, ỷ thế hiếp cô, mạnh ai nấy được.

Nếu là đồng bào, cùng chung sống trong một quốc gia xã hội, thì phải lấy sự đoàn kết làm đầu, không được gây cảnh nồi da xáo thịt, chia năm xẻ bảy, làm thành giặc chòm, giặc xóm; sát phạt nhau, chém giết nhau. Người nước ta có câu ca dao rất ý nghĩa:

Bầu ơi thương lấy bí cùng,

Tuy rằng khác giống, nhưng chung một giàn.

Khác giống, mà sống chung trên một giàn, còn phải hòa thuận thương yêu nhau; huống chi là cùng một dân tộc, một giống nòi!

Cũng thế, đã là nhân loại, cùng chung sống trên quả địa cầu này, thì dù là da trắng, da đen, da vàng hay da đỏ cũng là “tứ hải giai huynh đệ” cả. Đã là giống người như nhau mà lại đem nhau ra chiến trường bắn giết lẫn nhau, tàn sát nhau, làm mồi cho súng đạn vô tri, thì thật là vô cùng phi lý.

Tóm lại, đã cùng chung sống với nhau trong một địa vị, một giới hạn, một hoàn cảnh, thì bao giờ cũng phải hòa hảo với nhau.

2. Lời nói hòa hiệp, không tranh cãi nhau

Muốn thân không đánh đập nhau, không đối chọi nhau, khi ở bên cạnh nhau thì lời nói phải giữ gìn cho được ôn hòa, nhã nhặn; trong mọi trường hợp, nhất thiết không được rầy rà, cãi cọ nhau.

Có người thân hòa mà khẩu không hòa, ăn thua nhau từng câu nói, tìm cách mỉa mai, châm thọc nhau, hạch hỏi nhau từng tiếng một, cuối cùng sanh ra ẩu đả nhau.

Trong một gia đình, cũng vì một lời nói không hòa, mà nhiều khi anh em xa lìa nhau, vợ chồng ly tán nhau, cha con không thấy mặt nhau, trở thành kẻ xa lạ, thù hằn nhau.

Trong xã hội, cũng vì một lời nói không hòa, mà nhiều khi quốc gia phải lâm nạn chiến tranh, nhân loại phải bị đẩy vào lò sát sanh thảm khốc.

Bởi thế, nên thân thể hòa chưa phải là đủ, mà Phật dạy phải hòa cả miệng nữa. Nghĩa là người Phật tử phải nói lời dịu dàng, hòa nhã với nhau, nhất thiết không được cãi nhau. Nếu có gì thắc mắc, cần phải bàn cãi cho ra lẽ, thì tuyệt đối phải dùng lời ôn tồn, hòa nhã mà bàn luận.

3. Ý hòa cùng vui (Ý hòa đồng duyệt)

Duy thức học có nói: Ý là hệ trọng hơn hết, nó là động cơ thúc đẩy miệng và thân. Kể công thì nó đứng đầu, mà kết tội, nó cũng đứng trước (công vi thủ, tội vi khôi). Bởi thế cho nên, trong một gia đình, một đoàn thể, mỗi người cần giữ gìn ý tứ, tâm địa của mình. Nếu ý tưởng hiền hòa, vui vẻ thì thân và lời nói dễ giữ được hòa khí. Trái lại nếu ý tứ bất hòa, thường trái ngược nhau, ganh ghét nhau, thì thân và khẩu khó mà giữ được cho hòa hảo. Dù có cố gắng bao nhiêu, để thân và khẩu được hòa khí, hay vì sợ một uy quyền gì ở trên, mà phải ăn ở hòa thuận với nhau, thì sự hòa thuận này cũng chẳng khác gì một lớp sơn đẹp đẽ, tô lên một tấm gỗ đã mục. Một khi sự xung đột bên trong đã đến một mức độ không thể chứa đựng được nữa, tất nó sẽ nổ tung ra trong lời nói hay trong những cái đấm đá; cũng như tấm gỗ khi đã mục quá rồi thì thế nào lớp sơn bên ngoài cũng rạn nứt, đổ bể.

Đức Phật đã thấu rõ như thế, nên Ngài dạy phải có tâm ý vui vẻ hòa hiệp trong khi chung sống với nhau.

Muốn được tâm ý hòa hiệp, phải tu hạnh hỷ xả. Hỷ xả nghĩa là bỏ ra ngoài những sự buồn phiền, hờn giận, không chấp chặt trong lòng những lỗi lầm của kẻ khác. Có như thế, tâm hồn mới thư thái, vui vẻ được, và ý nghĩ mới trong sáng, thanh tịnh được. Vậy Phật tử chúng ta hãy cố gắng tu hạnh hỷ xả mới được.

4. Giới hòa cùng tu (Giới hòa đồng tu)

Trong một tổ chức, một đoàn thể nào có trật tự, tất đều có kỷ luật qui củ hẳn hoi.

Trong Đạo Phật, mỗi Phật tử, tùy theo địa vị cấp bậc tu hành của mình, mà thọ lãnh ít hay nhiều giới luật. Người tại gia thì thọ ngũ giới; người xuất gia thì thọ 10 giới; nếu là Sa Di, thọ 250 giới; nếu là Tỳ kheo, thọ 348 giới v.v…

Khi Phật tử hội họp lại, hay khi cùng chung sống để tu học, một ngày tùy theo cấp bậc của mình mà giữ giới. Đã cùng một cấp bậc với nhau thì tất phải thọ giới và giữ giới như nhau, chứ không được lộn xộn, giữ giới này, bỏ giới kia, giữ giới kia, bỏ giới nọ, mỗi người mỗi thứ. Nếu có sự vô kỉ luật này thì lẽ tất nhiên tổ chức ấy sẽ tan rã. Vì thế, Đức Phật dạy: khi Phật tử đã chung sống với nhau thì triệt để phải cùng nhau tu những giới luật như nhau, giữ đúng những giới luật của cấp bậc mình.

Nói rộng ra, trong một trường học, một gia đình Phật tử, một hội chẳng hạn, bao giờ cũng lấy kỉ luật làm đầu. Trong trường, nếu học sinh không giữ kỉ luật của trường, ai muốn ra cứ ra, ai muốn vào cứ vào, ai muốn học cứ học, ai muốn chơi cứ chơi, thì trường ấy ắt phải sập. Trong gia đình Phật tử, đoàn sinh mỗi người làm theo mỗi ý riêng mình, không tuân năm điều luật của gia đình, không làm theo huấn lệnh của Huynh trưởng, thì gia đình Phật tử ấy sẽ tan rã. Trong một hội, hội viên không tôn trọng điều lệ của hội, phân chia giai cấp, tự cho mình sang không cần giữ giới như người hèn, tự cho mình giàu không giữ giới như người nghèo, tự cho mình có học thức không giữ giới như người vô học; nếu có tình trạng như thế, tất hội ấy sẽ tan rã.

Nói tóm lại, trong một đoàn thể, đạo hay đời, nếu không cùng nhau gìn giữ giới điều, kỷ luật, quy tắc, thì chúng ta không bao giờ sống chung với nhau được. Vậy Phật tử, muốn hòa hợp cùng nhau để tu tập, thì mỗi người cần phải gìn giữ giới luật như nhau.

5. Thấy biết giải bày cho nhau hiểu (Kiến hòa đồng giải)

Trong sự sống chung, mỗi người hiểu biết được điều gì hay khám phá được điểm gì, phải giải bày, chỉ bảo cho người khác hiểu. Như thế trình độ hiểu biết mới không chênh lệch, sự tu học mới tiến đều về tinh thần bình đẳng, mới dễ giữ vững giữa những người cùng ở một đoàn thể.

Khi ta khám phá ra được một điều gì mới lạ, hay có một ý kiến gì hay ho, nếu ta không giải bày cho người chung quanh, thì không những ta là một kẻ ích kỷ mà sự tắc nghẹn ấy là mối dây của sự chia rẽ, bất hòa, xung đột. Trước một vấn đề, mỗi người sẽ nghĩ, sẽ thấy mỗi cách, và do đó, sẽ gây nghi ngờ, hoang mang trong đoàn thể, vì phần đông không biết tin vào ai.

Nhất là trong kinh sách Phật, vừa nhiều, vừa cao siêu, vừa đủ loại, mỗi Phật tử có thể khám phá ra một khía cạnh khác nhau, tìm ra một ý nghĩa có thể đúng, mà cũng có thể sai. Trong những trường hợp ấy, mà không gấp rút giải bày quan điểm, ý kiến của mình cho mọi người trong đoàn thể hiểu biết, thì khó có thể sống hòa hiệp với nhau.

6. Lợi hòa cùng chia cân nhau (Lợi hòa đồng quân)

Về tài lợi, vật thực, đồ dùng phải phân chia cho cân nhau hay cùng nhau thọ dụng, không được chiếm làm của riêng, hay giành phần nhiều về mình.

Trong khi sống chung, nếu có người đem cho thực vật, y phục, mền chiếu, thuốc thang… thì phải đem quân phân tất cả, nghĩa là chia cho đều nhau, không vì tình riêng, kẻ ít người nhiều, kẻ tốt người xấu, nhưng phải lấy công bằng làm trọng. Giữ được như thế thì dù ở chung nghìn người cũng vẫn hòa vui. Trái lại, nếu vì tình tư, ý riêng tham tài ham lợi thì dù chỉ có vài ba người chung sống với nhau, cũng không thể hòa nhau được.

Trong xã hội sở dĩ có xung đột dữ dội, phân chia giai cấp, cũng do vì thiếu sự “Lợi hòa đồng quân” cả. Người giàu thì giàu quá, kẻ nghèo thì nghèo xơ, kẻ dinh thự nguy nga ruộng đất cò bay thẳng cánh, có kẻ không có một chòi tranh vách đất. Do đó, không thể hòa bình được: người vô sản xung đột với kẻ hữu sản, nước nghèo đói sanh sự với nước phú cường.

Nếu nhân loại thâm hiểu rằng: cuộc giàu sang phú quý trong nhân gian như hạt sương đọng trên cành hoa, công danh vinh hiển trên đời như bọt nước nổi trên mặt biển, thì chắc sự chênh lệch giữa giàu và nghèo sẽ bớt đi nhiều lắm, và nhân loại sẽ bớt xung đột nhau hơn.

Với một tinh thần bình đẳng lợi tha, từ bi cứu khổ, với một trí tuệ soi thấu rõ sự vô thường, giả tạm của cuộc đời, Đức Phật đã dạy: “Có tài lợi, nên tùy phận chia sớt cho nhau”, hay triệt để hơn nữa: “Lợi hòa đồng quân”.

Vậy chúng ta đã là Phật tử, phải nên cố gắng thực hành cho được lời dạy ấy.

C. KẾT LUẬN

Để có một ý niệm tổng quát về Lục hòa, chúng ta hãy ôn lại một lần nữa những ý chính trong sáu điều chỉ bảo của Đức Phật:

1. Hãy chung sống với nhau một cách hòa hợp, hãy chung lưng đấu cật, đùm bọc nhau, chứ không nên dùng võ lực để đàn áp nhau.

2. Hãy nói năng với nhau một cách dịu dàng, hòa nhã; nếu có điều gì thắc mắc cần bàn cãi thì cũng phải bàn cãi trong ôn hòa, lễ độ.

3. Hãy nuôi dưỡng ý tốt đẹp đối với nhau, hay trau dồi đức hy xả; đừng bao giờ thù hiềm, ganh tỵ nhau.

4. Hãy giữ đúng giới luật như nhau, hãy lấy kỷ luật làm đầu. Vô kỷ luật thì không một đoàn thể nào có thể tồn tại được.

5. Hãy giải bày những sự hiểu biết, những ý kiến của mình cho người xung quanh. Người thông hiểu nhiều phải có bổn phận chỉ bày cho người hậu tiến và dẫn dắt họ đi kịp mình.

6. Hãy chia đồng đều tài lợi thu thập được cho những người sống chung với mình, để mọi người đều được thỏa mãn, vui vầy.

Sáu điều dạy trên đây nếu chúng ta thực hiện một cách triệt để thì trong gia đình, cha mẹ, vợ chồng, anh em, đều được hòa thuận yên vui, gia nghiệp mỗi ngày một thịnh trị, thế giới được hòa bình, an lạc.

Riêng về trong giới Phật tử chúng ta, nếu áp dụng đúng đắn pháp “Lục hòa” thì sự tu học của chúng ta mau được tiến bộ, con đường giải thoát được gần hơn và cảnh giới Cực lạc không phải chỉ là một ước vọng.

Vậy xin khuyên các Phật tử mỗi người sau khi học hiểu rõ Lục hòa, phải thật hành cho được và khuyên mọi người thật hành theo, để cùng hưởng hạnh phúc chung.

TỨ NHIẾP PHÁP

Được Hòa Thượng Thích Thiện Hoa giảng từ hơn 50 năm về trước về những nguyên lý Đắc Nhân Tâm để tu học do Đức Phật Thích Ca Mâu Ni tuyên thuyết.

A. MỞ ĐỀ

Tu hạnh lợi tha nhiếp hóa chúng sinh là bổn phận của Bồ Tát.

Đức Phật ra đời nhằm mục đích cứu độ chúng sinh ra khỏi vòng sanh tử luân hồi.

Người Phật tử theo dấu chân Phật tất phải tập làm những gì Đức Phật đã làm. Trong khi tu hành, Phật tử không bao giờ quên người, không nên chỉ lo giác ngộ cho mình mà không tìm cách giác ngộ cho người. Trong Đạo Phật, mình với người là một khối, mình không khác người, không thể phân chia ra được. Càng lo tư lợi chừng nào lại càng đi ngược với sự tu hành chừng ấy. Trái lại, càng hy sinh cho người, càng chú trọng đến lợi tha, lại càng mau chứng ngộ chừng ấy.

Phật có vô lượng phương pháp cứu độ chúng sanh, chúng ta muốn áp dụng phương pháp nào cũng được. Song muốn có kết quả cụ thể, chúng ta phải tùy theo căn cơ, hoài bão của chúng sanh mà lựa chọn pháp môn tu hạnh lợi tha. Đối với người đồng loại, chúng tôi tưởng không có phương pháp nào có hiệu quả thiết thực lợi ích cho người và làm cho người cảm hóa sâu xa bằng pháp môn Tứ nhiếp pháp.

B. CHÁNH ĐỀ

I. Định nghĩa

“Tứ nhiếp pháp” là gì? - Tức là bốn phương pháp lợi tha để nhiếp phục chúng sanh quay về với Phật pháp.

Bốn pháp đó là:

- Bố thí nhiếp

- Ái ngữ nhiếp

- Lợi hành nhiếp

- Đồng sự nhiếp

II . Hành tướng của tứ nhiếp pháp

1. Bố thí nhiếp

Một xã hội tốt đẹp hay xấu xa, hòa bình hay hỗn loạn không phải là không nguyên nhân. Nguyên nhân của hỗn loạn xấu xa chính là lòng ích kỷ. Nhân loại đang quằn quại trong khổ đau, những cảnh nồi da xáo thịt tái diễn hằng ngày là do đâu, nếu không phải chính là lòng tham lam, ích kỷ?

Đạo Phật là đạo từ bi, nghĩa là cứu khổ. Mà những nỗi khổ lớn của con người là gì? Đó là sự thiếu thốn về vật chất, sự mê mờ về tinh thần, và lòng lo sợ về đủ mọi thứ, như lo sợ mất tiền của, mất thân mạng, gặp tai biến v. v…

Vậy người có lòng từ bi, muốn cứu khổ thì trước tiên phải xả bỏ tánh ích kỷ, phải cho mọi người những gì mình có, phải cho những gì người khác mong muốn. Nghĩa là phải làm hạnh bố thí. Do sự bố thí ấy mà mình cảm phục được người chung quanh, mà người chung quanh mới gần gũi thân mến mình và mong cầu học đạo giải thoát. Bố thí có ba lối:

Tài thí, Pháp thí và Vô úy thí.

a) Tài thí: Tài là tiền của. Tài thí là đem tiền của mà bố thí, để cứu vớt người đồng loại thoát khỏi đau khổ. Cảnh khổ của chúng sinh về vật chất không thể kể xiết: người thiếu cơm, kẻ thiếu áo, người thiếu thuốc thang, kẻ thiếu nơi nương náu… Đứng trước bao cảnh khổ ấy, người Phật tử không thể nào an nhiên hưởng sự sung sướng riêng được, mà trái lại thấy mình có bổn phận xuất của, ra công giúp kẻ nghèo khổ thiếu hụt.

Đừng viện cớ hay tự an ủi là mình nghèo không có của tiền giúp đỡ người chung quanh. Thật ra miễn là mình có từ tâm hay không, chứ không phải mình hoàn toàn thiếu phương tiện để giúp đỡ người khác. Một chén cơm vẫn có thể chia hai được, một manh chiếu vẫn còn đủ chỗ cho thêm một người nằm được. Người ta thường nói: “Chật bụng chớ chi chật nhà”, là thế. Người triệu phú đem cho năm, bảy ngàn bạc không làm cho người ta cảm phục, quý mến bằng người nghèo chỉ có hai bộ quần áo mà đem cho bớt đi một bộ.

b) Pháp thí: Pháp là giáo pháp, là những lời dạy, những giáo lý của Đức Phật và của các bậc Thánh hiền Tăng, là tam tạng kinh điển. Pháp thí là đem những giáo pháp quý báu ấy mà bố thí, giảng dạy cho chúng sinh.

Chúng sinh đang mê mẩn, xoay vần trong sáu cõi, gây nghiệp rồi thọ báo, khác nào tỉnh mộng rồi lại mơ. Trong lúc mộng nào biết có mơ, cứ lăn lộn vào đường ái, như bướm đâm đầu vào đèn. Vì thế, Đức Phật mới đem giáo pháp ra giảng dạy khiến cho chúng sinh ra khỏi bể khổ luân hồi.

Pháp của Phật nhiều vô số lượng, cao bao nhiêu cũng có, thấp bao nhiêu cũng có, đủ cỡ, đủ loại cho mọi căn cơ. Dù người nước nào, bực nào, căn cơ cao hay thấp, sáng hay tối, một khi nghe đến pháp của Phật, tùy sức đều được hiểu cả. Nên trong kinh có câu: “Phật thuyết nhất âm, chúng sinh tùy loại các đắc giải”.

Chúng ta đừng viện cớ mình còn kém Phật pháp, không thể làm công việc thí pháp được. Như trên đã nói, Pháp Phật có vô số lượng pháp môn, nếu không biết được pháp môn cao thâm thì cũng biết được pháp môn thông thường. Mỗi Phật tử ít ra cũng biết tụng kinh, niệm Phật, lễ Phật, ăn chay. Chúng ta đem những điều ấy chỉ bảo cho người, thế cũng là thí pháp rồi. Nếu làm những điều ấy với một tấm lòng thành thật, hoan hỷ, cố mong sao cho người chung quanh đi đến với đạo để được lợi ích, thì sự thí pháp ấy còn đáng quý hơn là giảng những giáo lý cao với một thái độ dửng dưng hay tự cao tự đại.

Tuy thế, đã là Phật tử thì chúng ta có bổn phận phải luôn luôn trau dồi, học hỏi để biết rộng hiểu nhiều, hầu tự giải thoát và để công việc thí pháp của chúng ta được hiệu quả hơn, phổ biến hơn và ứng dụng trong mọi trường hợp.

Thí pháp càng lan rộng thì người xu hướng về với Phật pháp càng nhiều và cõi đời càng bớt đau khổ.

c) Vô úy thí: Vô úy là không sợ hãi. Vô úy thí là đem cái không sợ mà thí cho chúng sinh. Sự sợ hãi là một tâm trạng rất thông thường của chúng sinh trong cõi đời giả tạm và đầy đau khổ này. Vậy người có lòng từ bi phải cố gắng làm sao để chúng sinh chung quanh có được sự bình tĩnh, yên ổn của tâm hồn, không hoang mang, lo lắng, sợ hãi.

Vô úy thí, không phải chỉ những người có can đảm, có tài năng, có uy quyền mới làm được. Hằng ngày chung quanh ta, biết bao người đang ở trong cảnh sợ hãi; nếu thật chúng ta có lòng từ muốn giúp đỡ cho họ khỏi sợ hãi thì không có lúc nào là không thể làm được: một đứa bé đang kinh hãi trước hàm răng của con chó dữ, một bà lão lo sợ bị xe cán không dám băng qua đường nhiều xe cộ, một thiếu nữ đi đêm “sợ ma”, một thí sinh run rẩy trước giờ vấn đáp... Đó là bao nhiêu cơ hội mà chúng ta có thể thi hành pháp Vô úy thí. Gặp người bị tai nạn, ta đem tài năng hay thế lực ra đùm bọc, che chở, cho họ khỏi sợ hãi; gặp người đau ốm, lo sợ thần chết mang đi, ta lấy luật vô thường giảng giải cho họ và bảo họ niệm đức Quan Thế Âm Bồ Tát hay Phật A Di Đà v.v… Đó là Vô úy thí.

Tóm lại, bố thí là do lòng từ bi vô hạn mà làm. Nó có một phạm vi rộng rãi vô cùng. Khi nào còn có chúng sanh đau khổ thì ta còn bố thí.

Hình thức cao nhất của bố thí là bố thí Ba la mật, nghĩa là bố thí rất nhiều mà không thấy mình bố thí, bố thí mà không phân biệt thân sơ, không chấp ta, người, thù, bạn, bố thí mà không chấp số lượng những vật thí. Như thế là ta đã thành tựu pháp “Tam luân không tịch” về bố thí. Khi ấy, bố thí không còn là một việc làm phúc hay ban ân nữa, mà chính là một việc tự nhiên, không thể bỏ qua được như ăn, như uống, như một bổn phận nhất định hàng ngày.

Vậy đã là Phật tử, đã có lòng từ bi thì không thể nào thi hành pháp bố thí được. Sự thi hành này tùy phương tiện, tài năng, thể lực của mình, và ở trong hoàn cảnh nào cũng làm được, chứ không phải đợi có đủ một số điều kiện nào đó mới làm được. Miễn là ta càng cố gắng giúp ích, cứu khổ cho người được chừng nào thì quí chừng ấy.

2. Ái ngữ nhiếp

Ái ngữ nhiếp là tùy theo căn tánh chúng sanh mà khôn khéo nói năng, an ủi, khuyên lơn, nhân thế khiến cho họ sinh lòng thân mến, cảm phục, rồi từ đó họ mới theo ta mà học đạo.

Ở đời phần nhiều người ỷ của, cậy quyền, đối với mọi người dùng lời không tao nhã, nên làm cho người xung quanh chán ghét. Một khi họ không yêu mến, cảm phục, thì tuy trước mặt họ dạ dạ, vâng vâng, mà sau lưng lại không chịu phục tùng, nghe theo. Vì thế, nhiều việc phải bị hư hỏng.

Tục ngữ có câu: “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Thật thế, lời nói là một của báu mà mọi người đều có cả, không phân biệt giàu, nghèo, sang, hèn. Nhưng cũng lời nói ấy mà người này sử dụng thì nên công việc, còn người kia sử dụng thì lại tán gia bại sản. Sở dĩ như thế là vì một bên biết lựa lời ăn nói dịu dàng, dễ nghe, còn một bên cộc cằn, thô tục. Nhiều người, tự bào chữa, thường bảo: “Tánh tôi ngay thẳng và có hơi nóng, nên hay ăn to nói lớn, chứ thật ra tôi không có ác ý”.

Không có ác ý, nhưng làm cho người chung quanh phải đau khổ, khó chịu vì lời nói khiếm nhã, thô bạo của mình, thì có khác gì người ác?

Vậy Phật tử chúng ta muốn cảm hóa, dẫn dắt người chung quanh về con đường chánh, trước tiên phải áp dụng cho được pháp ái ngữ, nghĩa là luôn luôn trong mọi trường hợp, phải dùng lời dịu dàng, êm ái, thương yêu trong khi tiếp xúc với mọi người. Nhất là khi người ta đang ở trong cảnh khổ thì những lời khuyên lơn, vỗ về lại càng vô cùng quý báu, vì có thể thoa dịu được vết thương lòng và làm cho người ta vô cùng cảm kích, khó mà có thể phai mờ được.

3. Lợi hành nhiếp

Lợi hành nhiếp là làm lợi ích cho người bằng ý nghĩa, lời nói hay hành động, khiến cho người ta sinh lòng thân mến mà theo ta học đạo.

Cái gương sáng nhất về phương diện lợi hành là cái gương Ngài Trì Địa Bồ Tát. Suốt đời, Ngài thường gánh đất đắp đường, ban cho bằng phẳng, hoặc bắc cầu để cho khách bộ hành đi lại được dễ dàng tiện lợi. Ngài thay người già gánh nặng, đẩy giúp cỗ xe lên dốc cao, chèo giúp cho người lái thuyền ngược nước…

Tóm lại, bất luận việc lớn nhỏ, miễn giúp ích được cho người là Ngài không bao giờ từ nan. Xem thế, thì không cần phải đợi có đủ phương tiện mới làm lợi ích cho người được. Chỉ với một ít sức khỏe cũng có thể giúp được nhiều việc lợi ích cho người rồi.

Có khi chỉ cần một ý nghĩ tốt, một lời giới thiệu hay cũng có thể giúp cho người chung quanh có công ăn việc làm.

Đối với người giàu có, nhiều phương tiện thì phạm vi hoạt động cho lợi hành lại càng rộng rãi. Họ có thể xuất tiền của ra làm nhà dưỡng lão, nuôi người tuổi già sức yếu, để tuổi già của họ bớt đen tối, nguy nan; hay họ xây viện dục anh, nuôi trẻ mồ côi, cho chúng học hành và có nghề nghiệp, huấn luyện cho chúng thành những công dân hữu dụng. Hay dựng trại tế bần, cấp dưỡng cơm ăn áo mặc cho kẻ đói khó hay dựng bệnh xá để cứu chữa những kẻ bệnh tật; hay xây trường học giúp con em có nơi học hành. Đó là bao nhiêu công việc vô cùng lợi ích, vừa cho đời vừa cho đạo. Những công việc lành ấy sẽ cảm hóa lòng người và hướng họ trở về con đường giải thoát là con đường của Đạo Phật.

4. Đồng sự nhiếp

Đồng sự nhiếp là tùy theo căn cơ, hoài bão, địa vị, nghề nghiệp của người mà lăn lộn vào công việc của họ, cộng tác với họ, để một mặt giúp đỡ họ trong nghề nghiệp, một mặt nêu cao gương lành, làm cho họ cảm mến mà theo ta đến gần đạo cả.

Chẳng hạn như khi ta cùng làm việc trong một công sở, trong một xí nghiệp, trong thương trường hay trong nông nghiệp, mà từ việc lớn cho đến việc nhỏ, từ ý nghĩ cho đến câu nói, ta luôn luôn nêu gương đạo đức, tận tâm tận lực làm việc, sẵn sàng hy sinh quyền lợi của mình cho bạn đồng nghiệp, dần dần những người cộng sự sẽ bị tiêm nhiễm những đức tánh tốt đẹp của ta và sẵn sàng nghe theo những điều ta khuyên bảo.

Đồng sự nhiếp là một phương pháp có hiệu quả nhất để nhiếp hóa người chung quanh quay về con đường đạo. Bố thí nhiếp, ái ngữ nhiếp hay lợi hành nhiếp, mặc dù đều cảm hóa được người nhưng không thường trực và không ảnh hưởng sâu xa như đồng sự nhiếp. Chẳng hạn như người ta bố thí, hay lợi hành thì không phải lúc nào cũng ở bên cạnh ta, mà chỉ thỉnh thoảng mới được ân huệ ấy, còn ái ngữ thì chỉ hạn cuộc trong lời nói, mà lời nói dù có hay ho êm dịu bao nhiêu cũng không thể biến thành cơm thành áo, thành những nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống đau khổ, thiếu thốn của người chung quanh được.

Nhưng với đồng sự nhiếp, ta có thể giúp đỡ một cách thiết thực và thường xuyên cho những người cùng sống trong một hoàn cảnh, một nghề nghiệp với ta. Ta luôn luôn gần gũi, chung đụng họ, nên ta thấu rõ những hoài bão, tâm trạng, nhu cầu của họ, nhờ thế ta có thể giúp ích cho họ một cách có hiệu quả hơn. Ta trở thành một cột trụ chính cho họ nương tựa; vì thế ta có thể nhiếp hóa họ dễ dàng, sâu xa hơn. Một sự nhận xét thông thường là ở đâu, công sở hay tư sở, nhà máy hay nông trường, hễ có một Phật tử chân chính, thuần thành, gương mẫu thì ở đó số người theo Phật càng ngày càng đông, càng mạnh.

II . Lợi ích của Tứ nhiếp pháp

Nếu ta thực hành đúng theo Tứ nhiếp pháp, ta sẽ thấy những kết quả đẹp đẽ sau đây:

1. Về phương diện cá nhân

Ta sẽ là một con người gương mẫu; mỗi ý nghĩ, mỗi lời nói, mỗi hành động của ta đều là một hạt giống thiện gieo vào ruộng phước mà sau này ta sẽ gặt được những kết quả quý báu, tốt lành. Những gì của ta nói ra, làm ra đều được thông cảm, tán thành, mến phục. Ta có thể thu hút nhân tâm một cách dễ dàng, rộng rãi, và mỗi khi đi đến đâu, ta đều được tiếp đón một cách chân thành, nồng nhiệt. Do đó, ta sẽ dễ dàng thành công trong mọi việc.

2. Về phương diện gia đình

Khi người ngoài, xa lạ mà còn mến phục thương yêu ta, thì sao cha mẹ, vợ con, anh em là những người thân thuộc lại không quý mến ta được? Do ảnh hưởng tốt đẹp và uy tín của ta, mọi người trong gia đình đều trở thành thuần lương, đức độ cả. Và một gia đình gồm những phần tử như thế thì thế nào cũng được trên thuận dưới hòa, trong ấm ngoài êm, nghĩa là có hạnh phúc.

3. Về phương diện xã hội

Một người tu hạnh Tứ nhiếp pháp cũng đã gây được ảnh hưởng tốt lành và hoán cải được một phần nào hoàn cảnh xã hội. Số người tu Tứ nhiếp pháp càng nhiều thì xã hội lại càng được cải tiến và trở thành thuần lương, thiện mỹ.

Người ta thường trách Đạo Phật là tiêu cực, yếm thế. Những lời chỉ trích sai lầm ấy, chỉ đem một giáo lý Tứ nhiếp pháp nầy ra chứng minh, cũng đủ đánh đổ được ngay. Thật vậy, nếu áp dụng triệt để Tứ Nhiếp Pháp vào cuộc đời thực tế thì xã hội sẽ được cải tiến một cách vô cùng lợi lạc.

C. KẾT LUẬN

Như trên đã nói, Tứ Nhiếp Pháp là một pháp môn để cải tiến xã hội một cách có hiệu quả nhất. Nó lấy lợi sanh làm căn bản, lấy hạnh phúc của chúng sanh làm mục đích. Chúng ta hãy nhớ lại từng điểm một:

1. Hãy đem của cải giúp cho người túng thiếu, tật nguyền, đem Phật pháp giảng giải để cho mọi người cải ác tùng thiện, đem dung lực tinh thần hay vật chất để che chở cho người chung quanh khỏi lo sợ.

2. Hãy nói lời ôn hòa, nhã nhặn để cảm hóa người ta đi theo con đường lành.

3. Hãy làm lợi ích cho mọi người trong mọi trường hợp.

4. Hãy hòa mình trong cuộc sống, trong công việc của người chung quanh, để nhận rõ được những nhu cầu thiết tha của họ, hầu giúp đỡ họ một cách có hiệu quả và đưa dần dần họ về con đường chính.

Vậy đã là Phật tử, chúng ta không thể dửng dưng trước những lời kêu gọi lợi tha ấy được.

Nếu chúng ta làm ngơ, chúng ta chưa phải là Phật tử chân chính, vì chúng ta đã thiếu hai yếu tố quan trọng nhất để tu hành: đó là lòng từ bi và lợi tha. Thiếu hai điểm ấy thì không bao giờ chúng ta có thể tiến triển trên đường đạo và thành Phật được.

(Như đã nói trên 10 pháp này không phải của Tôi. Tôi chỉ là người ghi lại cho các Bạn đọc.)

Tôi xin đúc kết chương này như sau:

- Muốn “Đắc Nhân Tâm” thì trước tiên phải đừng để “Thất Nhân Tâm”.

- Muốn không “Thất Nhân Tâm” thì phải vận dụng Lục hòa pháp trong sinh hoạt của mình để đạt tới cảnh “Không Thất Nhân Tâm”, tức cũng là đang gắm ghế lãnh địa “Đắc Nhân Tâm”.

- Muốn “Đắc Nhân Tâm” thì đừng chọn phương pháp nào khác mà áp dụng ngay “Tứ nhiếp pháp” của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni; phương pháp do CHÍNH TRUNG viết về đề tài “Đắc Nhân Tâm” chỉ là sự già hàm lão khẩu, chỉ là sự trình bày lại mười pháp đó một cách ba hoa chích chòe mà thôi! Khi các Bạn áp dụng, vận dụng, sử dụng được mười pháp trên, Tôi tin rằng các Bạn sẽ thành công.

Chúc các Bạn đạt thành sở nguyện

Sự nghiệp hanh thông

Phục vụ ngày càng tốt hơn

Cho pháp giới chúng sanh.

***

Nguyện đem công đức này

Gởi về khắp tất cả

Phật tử và chúng sanh

Đều trọn thành Phật đạo

Nam mô Hộ Pháp Chư Tôn Bồ Tát

Chứng minh

CHÍNH TRUNG

Cẩn bút

Phụ bản 1

(Trích lục từ Kinh Na Tiên Tỳ Kheo,

Cao Hữu Đích dịch, Minh Đức in, 1971.)

6 NGUYÊN NHÂN LUÂN HỒI VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢI THOÁT

(trang 43 - 45)

...

Vua hỏi:

- Bạch Đại Đức, có ai chết rồi mà không sanh trở lại không?

- Những ai sanh trở lại và những ai không sanh trở lại?

- Ai còn nặng nợ tham dục ái ân, kẻ đó còn sanh trở lại đời sau. Ai đã thoát khỏi vòng tham dục ái ân, người đó không còn sanh trở lại nữa.

- Bạch Đại Đức, kẻ nào nhất tâm niệm chánh pháp có thoát khỏi luân hồi không?

- Tâu Đại Vương, nhất tâm niệm chánh pháp, nhưng lại còn phải đạt được trí tuệ và các điều thiện khác nữa thì mới thoát khỏi luân hồi.

- Nhất tâm và trí tuệ có đồng nghĩa với nhau không?

- Không.

- Gia súc như bò, ngựa, chó, mèo,… có trí tuệ không?

- Chúng có nhất tâm, nhưng không có trí tuệ.

- Nhất tâm và trí tuệ khác nhau như thế nào?

- Nhất tâm là định, có định mới có hiểu biết. Trí tuệ là đoạn, nhờ trí tuệ mà cắt đứt được phiền não mê lầm và chấm dứt luân hồi sanh tử.

- Xin ví dụ cho Trẫm dễ hiểu.

- Đại Vương từng thấy thợ gặt lúa chứ? Tay trái họ gom lúa lại, trong khi đó thì tay mặt họ cầm lưỡi hái mà cắt. Cũng giống như thế, nhà tu hành dùng nhất tâm gom tư tưởng lại và dùng lưỡi hái trí tuệ cắt đứt phiền não ái dục. Phiền não ái dục đã cắt đứt thì vĩnh viễn không còn tái sanh. Luân hồi chấm dứt.

- Hay thay! Hay thay! Ví dụ của Đại Đức rõ lắm.