Thiền Quan Sách Tấn

29.- Cổ-Chuyết Thiền-sư dạy Chúng

Chư Đại-Đức ! Sao không khởi đại tinh-tấn, ở trước Tam-bảo tha-thiết phát trọng nguyện : "Nếu không rõ suốt việc sanh-tử, không vượt khỏi cửa chư Tổ, thệ không xuống núi". Đến trước cái đơn bảy thước, trên liên sàng dài, treo cao đảy bát, ngồi thẳng như vách cao ngàn trượng, trọn một đời này thực-hành cho thấu-triệt giáo-pháp. Nếu đạt được tâm này, quyết không dối nhau. Bằng người phát tâm không chơn, chí không mãnh-liệt, bên này ở mùa Đông, bên kia ở mùa Hạ, ngày nay tiến tới, ngày mai thối lui, nhớ một bụng, sao một bộ, hôi như hèm đựng trong hũ người nghe đâu khỏi chán ghét ụa-mửa, dù đến Đức Phật Di-Lặc ra đời cũng không can-thiệp gì. Khổ thay!

30.- Thái-Hư Thiền-sư dạy Chúng

Nếu chưa liễu-ngộ, phải lên Bồ-đoàn ngồi, tâm như tro lạnh, mười năm, hai mươi năm, ba mươi năm cũng phải khán, khán cái "mặt thật trước khi cha mẹ chưa sanh".

31.- Sở-Thạch-Kỳ Thiền-sư dạy Chúng

Huynh đệ ! Mở miệng liền nói ta là người tham-thiền và hỏi kẻ khác thế nào là thiền ? Xem Đông, ngó Tây, miệng như tuồng vác tấm biển. Khổ thay ! Dốt thay ! Ăn cơm của Phật, Tổ mà không lý-hội việc bổn-phận, đua học văn-chương thế-tục, giọng cao nói to, lỗi lầm mà không kiêng sợ, hoàn-toàn không biết hổ-thẹn. Có một bọn thôi không chịu đến Bồ-đoàn tham-cứu cho rõ "cái mặt thật xưa nay trước khi cha mẹ chưa sanh", chỉ bắt chước theo người làm công-quả, mong cầu phước-báo, sám trừ nghiệp-chướng, thật là cách đạo rất xa.

Hoặc một bọn lóng lòng kềm niệm, nhiếp sự về không, niệm tưởng vừa sanh liền đè bẹp, cái thấy biết như vậy tức là đã rơi vào không, là người chết, học theo ngoại-đạo. Lại có một bọn vọng-chấp cái hay giận, hay mừng, hay thấy, hay biết nhận được rõ ràng liền cho là sự tham học một đời đã xong. Ta hỏi ông : khi ngọn lửa vô-thường thiêu đốt thành một đống tro tàn, cái hay giận, hay mừng, hay thấy, hay biết ấy đi đến chỗ nào ? Giả-sử ông tham đến Dược-Hống Ngân-Thiền (lối tu thiền của Tiên gia), thứ ngân này không phải chơn thật, một phen bị nấu liền chảy.

Nhơn tôi hỏi : Ông bình thường tham cái gì ? Đáp rằng : Có thầy dạy tham "muôn pháp về một, một về chỗ nào", lại dạy chỉ như thế mà hội. Ngày nay mới biết không phải, đến cầu xin Hòa-thượng dạy câu thoại-đầu. Tôi nói : Công-án của Cổ-nhơn có cái nào không phải, tại mắt ông không chánh, nên thấy thầy dạy tà, rồi đi cầu thỉnh mãi không thôi. Vậy nên tham câu "con chó không có Phật-tánh", sẽ có ngày đập bể thùng sơn (đại ngộ), từ trước đến giờ Sơn-tăng nhờ đó mà đạt được. Tham đi !

32.- Phổ-Tế Thiền-sư đáp thơ Lý-Tướng-Quốc

Đã lâu tham chữ KHÔNG, không cần thay đổi thoại-đầu khác, huống là đề cử thoại-đầu khác. Tham chữ KHÔNG đã lâu, ắt nơi chữ KHÔNG có chút ít thuần-thục, cần-thiết chớ di-động, chớ tham thoại-đầu khác. Chỉ suốt 12 thời (24 giờ) trong bốn oai-nghi luôn luôn đề-cử thoại-đầu. Chớ trông đợi bao giờ ngộ hay không ngộ, chớ nghĩ thấm-nhuần mùi vị hay không mùi vị, cũng chớ quản đắc lực hay không đắc lực, dồn ép cho đến chỗ tâm nghĩ không tới, ý bàn không đến, tức là chỗ thân mạng của chư Phật, Tổ vậy.

33.- Sở-Sơn-Kỳ Thiền-sư giải chế

Chư Đại-đức ! Trong 90 ngày qua đã được chứng ngộ hay chưa ? Nếu như chưa ngộ thì thêm một mùa Đông sẽ được tan biến ấy vậy. Nếu là người đống lương Phật-pháp, lấy mười phương pháp-giới làm hạn kỳ hoàn-toàn giác-ngộ. Một trăm ngày, một ngàn ngày, kiết-chế, giải-chế chỉ lấy đề-cử thoại-đầu làm gốc. Nếu một năm chưa ngộ tham thêm một năm, mười năm chưa ngộ tham thêm mười năm; hai chục năm chưa ngộ tham thêm hai chục năm, trọn đời chưa ngộ, quyết định không đổi chí ; cần phải thấy được chỗ chơn thật cứu-kính mới là ngày nghỉ tham.

Nếu như không thể trên lời nói thấu đạt ý-chỉ, nên đem một câu A Di Đà Phật ôm-ấp trong lòng thầm thầm thể-cứu, thường thường đề-khởi nghi-tình "niệm Phật là ai ?". Mỗi niệm tiếp nối, tâm tâm không gián-đoạn, như người đi đường đến chỗ cùng nguồn, tột núi, tự-nhiên có cái việc chuyển thân, động đất một tiếng liền khế-nhập tâm thể.

34.- Độc-Phong-Thiện Thiền-sư dạy Chúng.

Nếu thật muốn liễu-thoát sanh-tử, trước phải phát tín tâm to, lập thệ-nguyện lớn. Nguyện : "Nếu không phá vỡ công-án đang tham, thấy suốt mặt thật trước khi cha mẹ chưa sanh, ngồi đoạn sanh-tử hiện-hành vi-tế, thệ không bỏ thoại-đầu đang tham, không xa lìa chơn thiện-tri-thức và không tham mê danh-lợi ; nếu cố trái nguyện này, sẽ đọa ác-đạo". Phát đại-nguyện này rồi, để phòng-ngừa tâm, nhiên hậu mới kham lãnh-thọ công-án.

Hoặc khán chữ KHÔNG, cần-yếu vận-dụng tâm lực để tại "con chó không có Phật-tánh". Hoặc khán muôn pháp về một, cần-yếu tại "một về chỗ nào ?". Hoặc tham-cứu niệm Phật cần-yếu tại "niệm Phật là ai ?". Xoay lại phản chiếu cho thâm-nhập nghi-tình. Nếu thoại-đầu không đắc lực, trở lại đề trọn câu khiến đầu đuôi nhất quán, mới dễ khởi nghi. Nghi-tình không dứt, khẩn thiết dụng tâm, bất giác bước đi ngã nhào, liền nhảy vọt tận hư-không xa thẳm. Trở lại tham đi !

35.- Không-Cốc-Long Thiền-sư dạy Chúng

Không nên dại khờ niệm thoại-đầu, cũng chớ suy-xét thoại-đầu, chỉ nên hoài-nghi mong thấu rõ việc này. Bỗng nhiên buông tay đi trên dốc đứng, một phen chuyển thân liền thấy chót vót rực-rỡ. Đến đây không nên đắm trước, còn một chùy rốt sau thật là khó vượt. Ông hãy như thế tham đi !

Không tham mà tự ngộ, thượng-cổ còn có thể có, hiện nay chưa có ai không nỗ lực tham mà được ngộ.

Ưu-Đàm Hòa-thượng dạy tham "niệm Phật là ai?". Ông nay không cần dùng những pháp này, chỉ cốt bình-thường niệm Phật. Niệm mãi không quên, bỗng-nhiên chạm duyên, xúc cảnh chỉ do một câu thấu đạt, mới biết Tịch-quang Tịnh-độ không rời chỗ này, Phật A-Di-Đà không rời tự tâm.

36.- Thiên-Kỳ Hòa-thượng dạy Chúng

Các ông từ nay phải phát tâm quyết-định, ngày ba thời, đêm ba thời đề-cử an-định câu thoại-đầu đã tham, xem nó đạo lý thế nào ? Cần thiết phán-xét cái mình đã hiểu, lâu ngày nhiều năm không lọc luyện hôn-trầm mà hôn-trầm tự mất, không trừ tán-loạn mà tán-loạn tự tiêu, thuần nhất không tạp-loạn. Tâm niệm không sanh, bỗng nhiên được ngộ, như mộng chợt tỉnh, xem lui về trước đều là hư-huyễn, chính nơi đây bộ máy xưa nay hiện thành sum-la vạn tượng hoàn toàn hiện bày. Như thế, mới không uổng làm người sanh trên đất nước, cũng không uổng làm vị Tăng ở trong pháp-môn này, từ đây tùy duyên qua ngày, chẳng sướng sao ! chẳng khoái sao !

37.- Cổ-Âm-Cầm Thiền-sư dạy Chúng

Trong khi tọa thiền thấy những cảnh-giới thiện, ác đều do lúc ngồi không khởi quán-sát, không suy-xét chân-chánh, chỉ ngồi nhắm mắt yên-lặng, tâm không tinh tấn biện-biệt, ý thả trôi theo cảnh, nửa mộng nửa tỉnh, hoặc vì tham trước cảnh tịnh, bởi thích nên mới thấy các cảnh.

Người chơn-chánh thực-hành công-phu, thấy buồn ngủ nhiều thì đi ngủ một giấc, khi thức giấc liền dậy, chấn chỉnh tinh-thần, xoa tay áp vào mắt, ngậm khít hàm răng, để hai tay chồng lên nhau, thẳng khán thoại-đầu rơi tại chỗ nào ? Cần-yếu chớ theo hôn-trầm, một mảy-may ngoại-cảnh không thể dính mắc.

Trong lúc đi, đứng, ngồi, nằm một câu A-Di-Đà Phật không cho gián-đoạn, phải tin nhơn sâu thì quả dày, cho đến không niệm mà tự niệm. Nếu chuyên niệm thì niệm chẳng phải không, cần nhào nặn niệm lại thành một khối. Chính khi niệm, nhận được người niệm Phật, Đức Phật A-Di-Đà cùng ta đồng hiện.

38.- Dị-Nham-Đăng Thiền-sư thích nghi

Học-nhơn tham cầu Thiện-tri-thức, hoặc vị dạy đề câu thoại-đầu, hoặc vị dạy nghi thoại-đầu, như vậy là đồng hay khác ? Vừa cử thoại-đầu, liền đó khởi nghi, đâu có hai lý. Một niệm đề-khởi nghi-tình liền hiện. Lật tới, trở lui chuyên-cần nghiên cứu, công sâu sức mạnh tự-nhiên được liễu-ngộ.

39.- Nguyệt-Tâm Hòa-thượng dạy Chúng

Ý-chí phấn-khởi, tinh-thần sáng-suốt đề-cử thoại-đầu, quan-trọng trên chữ sau chót, nghi-tình còn mãi thống thiết thầm thầm. Hoặc ngậm miệng tham thầm, hoặc nói ra tiếng theo đuổi, như mất vật quí, cần phải gặp trước mắt, nắm được trong tay mới chịu. Những ngày dụng công, tất cả giờ, tất cả chỗ đều không khởi hai niệm.

II.- SỰ KHỔ CÔNG TU TẬP

CỦA CHƯ TỔ

1.- Một mình ngồi trong tịnh thất

Đạo-An Đại-sư một mình ngồi trong tịnh-thất ngót 12 năm, chuyên gạn lọc tâm-tư, mới được ngộ đạo.

2.- Ngồi trên cây dựa mé hố

Tịnh-Lâm Thiền-sư, sau khi nghỉ diễn giảng để tu tập thiền-định, thường bị bệnh ngủ làm mê-loạn tâm. Ngài cố hết sức trấn-tỉnh, nhưng cứ mỗi lần ngồi được một lúc, lại mơ màng hồi nào không hay. Gần chỗ Ngài ở có một cây đại-thọ nghiêng mình ra giữa hố đá sâu thăm thẳm. Muốn đuổi con ma ngủ đi, Ngài leo lên cây ngồi thiền. Trải mấy ngày đêm, vì sợ hơ-hỏng sẽ té nát thây, Ngài giữ tâm định tỉnh không dám chợp mắt. Nhờ thế, Ngài được đại-ngộ.

3.- Ăn rau ngủ dưới gốc cây

Thông-Đạt Thiền-sư vào núi Thái-Bạch tu, không có cơm gạo, đói thì ăn rau, nghỉ thì nằm dưới gốc cây. Ngài tọa thiền tư-duy năm năm liền không dừng. Do sự cố gắng đó, nhào nặn tâm-tư thành một khối ; một hôm, bỗng nhiên khối ấy tan vỡ, Ngài đại-ngộ.

4.- Không giải y

Kim-Quang-Chiếu Thiền-sư xuất-gia hồi 13 tuổi, 19 tuổi vào núi Hồng-Dương, nương theo Ca-Diếp Hòa-thượng tu tập. Ngài chuyên cần ngót ba năm chưa bao giờ giải-y, ngủ không đặt lưng xuống chiếu. Sau, Ngài đến núi Cô-Xạ cũng chuyên cần như thế, bỗng nhiên khai ngộ.

5.- Lấy dùi chích vào mình

Từ-Minh, Cốc-Tuyền, Lang-Hương ba người kết bạn đến Phần-Dương tham học. Bấy giờ ở Hà-Đông lạnh tột độ, mọi người đều kinh sợ thối-lui. Duy có Từ-Minh quyết chí cầu đạo cam chịu lạnh ở lại đây, sớm chiều bền chí tinh tấn tu tập. Ban đêm tọa thiền ma ngủ đến, Minh lấy dùi chích vào mình khiến ma ngủ tan mất. Sau này, Từ-Minh thay thế Tổ Phần-Dương đạo phong phát-triển, được hiệu là Sư-tử Tây-Hà.

6.- Trong thất tối không quên

Hoằng-Trí Thiền-sư đến tham học nơi Tổ Đơn-Hà. Một hôm, nhơn cùng bạn đồng tu gạn hỏi nhau về công-án, Thiền-sư bỗng cười to lên. Tổ nghe, trách "một tiếng cười của ông đã mất bao nhiêu việc tốt. Nếu tạm thời tâm không định, đồng như người chết !". Hoằng-Trí Thiền-sư bái tạ, ghi lòng. Từ đấy về sau, dù ở trong thất tối, Ngài cũng không bao giờ quên.

7. Chiều về rơi nước mắt

Y-Am Thiền-sư tu hành rất tinh tấn. Mỗi khi trời ngã bóng về chiều, Ngài sa nước mắt, than : "Ngày nay vẫn chưa được gì, ngày mai chưa biết công-phu ra sao !". Ở trong Tăng-chúng, không bao giờ Ngài thốt ra một lời vô ích.

8.- Tám năm nỗ lực tu hành

Hối-Đường-Tâm Thiền-sư tự nói : Lúc mới vào đạo trong tâm thầm nghĩ việc tu rất dễ dàng. Đến khi gặp Tổ Huỳnh-Long, nghĩ lại tâm niệm ngày trước rất mâu-thuẫn với lý đạo. Tôi bèn nỗ-lực tu-hành, suốt ba năm, nhiều lúc lạnh như cắt, nóng như thiêu vẫn không lay chuyển chí-nguyện, mới được mọi việc hợp lý đạo. Hiện nay, dù tôi vung tay, tằng hắng đều là trúng ý Tổ-Sư từ Ấn-Độ truyền sang.

9.- Đánh thức bằng cách kê đầu gối tròn

Thị-Giả-Triết khi ngủ lấy cây tròn làm gối, gối đầu. Ngủ vừa trở mình thì đầu rớt xuống chiếu, Ngài giựt mình thức dậy tu tập. Ngài lấy đó làm qui-tắc nhất định hằng ngày trong việc tu-hành. Có người bảo : "Dụng tâm như thế là thái quá". Ngài đáp : "Tôi duyên trong đạo Bát-nhã rất mỏng manh, nếu không cố gắng như vậy, e bị vọng-tập lôi cuốn".

10.- Bị mưa không hay

Am chủ Toàn dụng công tu tập rất mãnh liệt, đến bỏ ăn quên ngủ. Một hôm, Ngài đứng dựa lan-can khán câu "con chó không có Phật tánh", mưa đến bao giờ không hay, khi ướt cả áo mới biết.

11.- Thề không xổ mền

Phật-Đăng-Tuần Thiền-sư học đạo với Tổ Phật-Giám. Tham hỏi mãi mà không khế-ngộ, Ngài than : "Nếu đời này không tỏ ngộ, ta thề không xổ mền ra nằm nghỉ". Phát thệ rồi, ngót 49 ngày, Thiền-sư chỉ đứng dựa cột chuyên tâm tham cứu, trạng như ngây dại, không khác nào người mất mẹ. Do đó, Ngài được đại-ngộ.

12.- Ném thơ không xem

Thiết-Diện-Bỉnh Thiền-sư đi hành-khước, ly hương chưa bao lâu, được thơ nhà gửi đến, Ngài ném thơ, nói : "Đây là việc làm rối loạn ý người".

13.- Do kiên thệ được giác ngộ

Linh-Nguyên-Thanh Thiền-sư ban đầu đến tham học với Tổ Huỳnh-Long, nhiều lần thưa hỏi mà vẫn mờ mịt không biết manh mối. Đêm lại, Ngài đến trước bàn Phật phát thệ : "Con nguyện trọn đời phụng sự chánh pháp, cầu mong sớm được khai ngộ". Sau này, Ngài xem bản Ngữ-lục của Tổ Huyền-Sa, xem xong cuốn lại để dựa vách, đứng dậy đi kinh-hành. Ngài vừa bước đi sút chiếc dép, cúi đầu xuống tìm, chợt đại-ngộ.

14.- Không lúc nào duyên cảnh khác

Viên-Ngộ-Cần Thiền-sư trở lại tham học với Tổ Đông-Sơn-Diễn. Ngài làm thị-giả, ngày đêm chuyên cần gắng sức tham-cứu. Thiền-sư tự nói : "Sơn-tăng ở trong Chúng không lúc nào tâm duyên cảnh khác, ngót mười năm mới được thấu đạt".

15.- Giây phút không quên

Mục-Am-Trung Thiền-sư lúc đầu học tập Thiên-Thai giáo, sau chuyên về Thiền-tông. Ngài đến tham học với Tổ Long-Môn-Nhãn. Ở đây, Thiền-sư không một phút giây quên phản tỉnh. Một hôm, Ngài đến chỗ quay nước, thấy trên ngạch đề "Pháp luân thường chuyển", chợt đại-ngộ.

16.- Quên đò đến bến

Khánh-Thọ-Hưởng Thiền-sư đến tham học với Tổ Bảo-Công, chuyên cần quên cả sớm chiều. Một hôm, có duyên sự đến Huy-Dương, qua bến đò Triệu, nghi-tình chưa tan, Thiền-sư quên đò đã cập bến. Người đồng hành thấy thế, gọi : "Đò đến bến rồi, sao không lên ?". Bỗng nhiên, Thiền-sư buồn vui lẫn lộn. Trở về, Thiền-sư đem việc ấy bạch lại Bảo-Công. Công nói : "Đó là kẻ nằm cứng đờ, chưa phải ngộ". Lại dạy khán "Mặt trời lời Phật". Một đêm, cùng Chúng họp lên Thiền-đường, tịnh-tọa, nghe tiếng bảng cây, Thiền sư đại-ngộ.

17.- Quên cả ăn ngủ

Tùng-Nguyên-Nhạc Thiền-sư lúc còn làm cư-sĩ đến tham vấn Ưng-Amatêrasu-Hoa, không khế-hội, nhưng vẫn cố gắng tinh-tấn. Sau Ngài đến học với Mật-Amatêrasu-Kiệt. Kiệt hỏi đâu, Ngài trả lời suốt thông cả. Kiệt than : "Thiền như cây Hoàng-Dương !". Ngài càng cố gắng tinh tấn hơn, cho đến quên ăn, quên ngủ. Một hôm, Mật-Am-Kiệt vào thất một vị Tăng bên cạnh hỏi: "Không phải tâm, không phải vật, không phải Phật?". Ngài nghe lóm liền đại-ngộ.

18.- Thân miệng đều quên

Cao-Phong-Diệu Thiền-sư ở trong Chúng lưng không bén chiếu, thân miệng đều quên. Có khi, Ngài ngậm miệng bụm mũi đi như người trong nhà vệ-sinh mới ra; hoặc khi, Ngài hả hoát miệng như cửa không gài. Sau đến Kinh-Sơn, Ngài vừa vào đến nhà, liền đại-ngộ.

19.- Bỏ hết muôn việc

Kiệt-Phong-Ngu Thiền-sư trước tiên học đạo với Tổ Thạch-Môn. Sư vâng giữ pháp ngữ của Tổ, ngày đêm mải-miết tham cứu. Về sau, Sư đến tham vấn Tổ Chỉ-Nham, tham câu "không phải tâm, không phải vật, không phải Phật". Lúc ấy lòng nghi càng tăng, Sư bỏ hết muôn việc, quên cả ăn, ngủ. Hết mai lại chiều, Sư ngồi sững như tượng gỗ. Một đêm, Sư nghe vị Tăng ở phòng cạnh bên ngâm câu : "Chẳng trừ vọng tưởng, chẳng cầu chơn" trong bài CHỨNG ĐẠO CA, bỗng nhiên thấy tự do như người trút gánh nặng. Sư đắc ý hai câu :

"Đêm vắng bỗng quên tay chỉ nguyệt,

"Hư không thoát lộ bóng dương hồng. ¹

20.- Bế cửa nỗ lực tham cứu

Thừa-tướng Di-Thích-Sở-Tài đến tham học với Vạn-Tùng-Lão nhơn. Ông bỏ hết việc nhà bế cửa thất không tiếp khách. Dù những khi giá lạnh, nóng bức, không ngày nào ông dừng nghỉ tham-cứu. Đêm đến, ông thắp đèn sáng kế tiếp mặt trời để bỏ ngủ. Ban ngày thì ông quên ăn. Như vậy, suốt ba năm, ông mới được ấn-chứng.

21.- Đụng đầu vào cột

Trung-Phong-Bổn Thiền-sư theo hầu Ngài Tử-Quan. Ngày đêm chuyên cần tu tập, mỗi khi buồn ngủ lắm, Sư đụng đầu vào cột nhà cho ma ngủ tan biến. Một hôm, Sư tụnh kinh Kim-cang đến câu "Hà đảm Như-Lai sứ" (gánh vác việc Như Lai) bỗng nhiên thấu đạt. Sư tự cho rằng chỗ chứng chưa cùng tột, càng cố gắng tinh-tấn, thưa hỏi không dám bê trễ. Một lúc nọ, Sư nhìn dòng nước chảy, chợt đại-ngộ.

22.- Trong thất khắc khổ

Độc-Phong-Thiện Thiền-sư bế quan ở Dục-Khê. Trong thất, Ngài không kê giường, chỉ để một cái ghế ngồi. Ngài tự nguyện: "Nếu chẳng tỏ ngộ, ta không rời khỏi chỗ này". Một đêm, hành đạo quá mỏi mệt, Ngài vừa lại ghế ngồi, bất-giác ngủ quên đến canh ba. Tự trách mình, Ngài chỉ đi đứng chớ không ngồi nữa. Nhưng một hôm, Ngài lại dựa vách ngủ quên. Sau khi thức giấc, rất hối hận, Thiền-sư lập thệ : "không nương tựa vách". Chừng ấy, thân-thể nặng-nề mỏi-mệt, mí mắt chỉ muốn sụp xuống, Ngài khóc lóc lễ Phật sám-hối, tìm đủ cách để đánh đuổi ma ngủ đi. Nhờ thế, công phu của Ngài càng lúc càng tăng tiến thêm. Một đêm, nghe tiếng chuông, Ngài bỗng cảm thấy thân tâm vắng lặng không còn chỗ nương tựa, liền đắc ý bài kệ :

"Thầm thầm lặng lặng bặt duyên ngàn,

"Một tiếng chày kình tợ sấm vang !

"Manh mối khôn tìm, tin tức vắng,

"Đầu xương sọ nát, mộng vừa tan. ²

23.- Quên nằm

Bích-Phong-Kim Thiền-sư tham học với Ngài Phổ-Vân-Hải. Phổ-Vân dạy khán công-án "muôn pháp về một, một về chỗ nào ?". Ngài nghi đến ba năm. Một hôm, nhơn đi hái rau với Phổ-Vân, Ngài chợt im lặng rất lâu. Phổ-Vân hỏi : "Ông định sao ?". Ngài thưa :

"Định và động không quan hệ". Phổ-Vân hỏi : "Định động không quan hệ, ấy là người gì ?". Ngài lấy cái sọt đựng rau đưa lên. Phổ-Vân không chịu. Ngài ném cái sọt xuống đất. Phổ Vân cũng không chịu. Từ đó về sau, Ngài càng thiết tha công-phu, đến lưng không bén chiếu, một lần tọa-thiền đến bảy ngày mới xuất. Một hôm, nghe tiếng bảng cây, Ngài đại-ngộ.

24.- Giữ độn công phu

Vô-Tế Thiền-sư lúc mới thực-hành công-phu không đọc đến bốn quyển Kinh Lăng-Già, và những bản Ngữ-lục cũng không xem. Ngài cam chịu mù tối chuyên ròng thực hành độn công phu. Thế mà sau này, Ngài vẫn được đại-ngộ.

(1) Nguyên văn :

Dạ bán hốt nhiên vong nguyệt chỉ

Hư không tịnh xuất nhật luân hồng.

(2) Nguyên văn :

Trầm trầm tịch tịch tuyệt thi vi,

Xúc trước vô đoan, hầu tợ lôi.

Động địa nhất thinh tiêu tức tận,

Độc lâu phấn túy mộng sơ hồi.

III. DẪN CÁC KINH

1.- Im lặng chuyên cần tu tập

Tôn-giả A-Na-Luật-Đà, Tôn-giả Nan-Đề, Tôn-giả Kim-Tỳ-La ở chung trong rừng chuyên tu thiền-định. Sáng các Ngài trước sau đi khất thực, trở về thọ trai xong, mỗi vị đều tọa-thiền đến chiều mới dậy. Vị nào dậy trước, thấy trong hũ hết nước, nếu mạnh thì một mình đi xách, nếu yếu lấy tay ra dấu gọi một vị nữa cùng xách, mỗi người không nói chuyện với nhau. Đến năm ngày mới họp một lần, hoặc hai người thuyết pháp, hoặc như Thánh im lặng.

(Kinh Trung A Hàm)

2.- Không thấy Đạo thề không nằm nghỉ

Một vị xuất-gia ở nước Ba-La-Nại, tự thệ : "không khế-hội chơn-lý, thệ không nằm nghỉ". Ngày đêm đều đi kinh-hành, trải ba năm như vậy, liền đắc đạo.

Một vị sa-môn ở nước La-Duyệt-Kỳ, trải cỏ làm nệm ngồi. Ngài tự thệ : "không đắc đạo, quyết không rời chỗ này". Những khi buồn ngủ quá, Ngài lấy dùi chích vào vế cho mất buồn ngủ. Trong vòng một năm như vậy, ngài ngộ đạo.

(Kinh Tạp Thí Dụ).

3.- Vì chuyên cần cam chịu mọi khó khổ

Giả-sử thân ta máu thịt khô kiệt, chỉ còn da bọc xương, nếu chưa đạt được thắng pháp, quyết không dừng nghĩ. Vì tinh tấn cam chịu những việc nóng, lạnh, đói, khát, gió, mưa … lại cam chịu người khác hành hạ thân-thể đau đớn, cam chịu mọi sự mắng-nhiếc, hủy-nhục của người.

(A Tỳ Đàm Tập Dị Môn Túc)

4.- Hông không bén chiếu

Ngài Hiếp-Tôn-Giả 80 tuổi mới xuất-gia. Những vị Tăng thiếu-niên hỏi Ngài : "Cái việc của người xuất-gia, một là tập tu Thiền-định, hai là học tụng kinh điển, mà ông nay tuổi già yếu làm sao tu tiến được ?". Tôn giả nghe rồi, liền phát thệ : "Tôi nếu không thông ba Tạng-kinh, không đoạn được ái-dục trong ba cõi và chứng được sáu pháp thần-thông, đầy đủ tám món giải-thoát, thệ không để hông bén chiếu". Từ đây, Tôn-giả ban ngày thì nghiên-cứu giáo-lý, ban đêm thì tọa thiền an-định, suốt ba năm như vậy, liền chứng đầy đủ như sở nguyện. Người thời bấy giờ kính-trọng hạnh tinh-tấn của Ngài, nên đặt hiệu là "Hiếp-Tôn-Giả" (Tôn giả hông không bén chiếu).

(Tây Vức Ký)

(1) Phần này tôi chỉ trích dịch chớ không dịch tất cả.